{"id":65594,"date":"2019-05-29T17:09:08","date_gmt":"2019-05-29T15:09:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=65594"},"modified":"2019-05-18T07:06:12","modified_gmt":"2019-05-18T05:06:12","slug":"06-09-27","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=65594","title":{"rendered":"Rzeczpospolita, Marsza\u0142ek i \u017bydzi. \u201eChidusz\u201d na stulecie niepodleg\u0142o\u015bci"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Rzeczpospolita, Marsza\u0142ek i \u017bydzi. \u201eChidusz\u201d na stulecie niepodleg\u0142o\u015bci<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Redakcja<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Ok\u0142adka \u201eChiduszu” 10\/2018 Autorka: Edyta Marciniak<\/em><\/span><\/p>\n

Redakcja<\/strong><\/span><\/p>\n

Listopadowy numer \u201eChiduszu\u201d to kola\u017c temat\u00f3w, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy wsp\u00f3lny mianownik \u2013 stulecie polskiej niepodleg\u0142o\u015bci. Taka te\u017c jest nasza ok\u0142adka, inspirowana pracami Borisa Luriego, ocala\u0142ego z Zag\u0142ady kontrowersyjnego artysty, kt\u00f3ry w swojej sztuce sprzeciwia\u0142 si\u0119 konsumpcjonizmowi, establishmentowi, rasizmowi czy seksizmowi. Tw\u00f3rca zestawia\u0142 wycinane z gazet pin-up girls mi\u0119dzy innymi z archiwalnymi zdj\u0119ciami nazistowskich oboz\u00f3w. Wykorzystali\u015bmy technik\u0119 kola\u017cu, \u0142\u0105cz\u0105c na ok\u0142adce najwa\u017cniejsze has\u0142a i bohater\u00f3w numeru.<\/span><\/em><\/p>\n

\n

Legenda Pi\u0142sudskiego<\/b><\/p>\n

Jaki naprawd\u0119 by\u0142 stosunek J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego do \u017byd\u00f3w? O tym, ile prawdy jest w legendzie o Pi\u0142sudskim, opowiada prof. Jolanta \u017byndul z \u017bydowskiego Instytutu Historycznego. \u201eNie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ceby Pi\u0142sudski ostro wypowiada\u0142 si\u0119 i zdecydowanie dzia\u0142a\u0142 przeciwko anty\u017cydowskiej przemocy\u201d, m\u00f3wi historyczka.<\/span><\/p>\n

Dwudziestolecie z \u017cydowskiej perspektywy<\/b><\/p>\n

Jak wygl\u0105da\u0142y realia niepodleg\u0142ej Polski z \u017cydowskiej perspektywy? Na otwartej w \u017bIH-u 16 listopada wystawie Wolny ptak. Der Frajer Fojgl<\/strong><\/i><\/a><\/span> zaprezentowano prawie dwie\u015bcie karykatur z jidyszowej prasy okresu dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego. Wybrali\u015bmy i szczeg\u00f3\u0142owo om\u00f3wili\u015bmy najciekawsze z nich.<\/span><\/p>\n

Miss Polonia i Miss Judea<\/b><\/p>\n

Na \u017cydowskie mi\u0119dzywojnie nie mo\u017cna jednak patrze\u0107 tylko z perspektywy wielkiej polityki. Nied\u0142ugo po tym, jak Polacy wybrali pierwsz\u0105 Miss Polonia, dziennikarze \u201eNaszego Przegl\u0105du\u201d, wiedz\u0105c, \u017ce \u017cadna \u017byd\u00f3wka nie mia\u0142aby nigdy szans na zwyci\u0119stwo w tym konkursie, zorganizowali w 1929 roku alternatywne, og\u00f3lnopolskie wybory Miss Judea. W \u201eChiduszu\u201d opisujemy awantur\u0119, jaka towarzyszy\u0142a temu wydarzeniu.<\/span><\/p>\n

Podr\u0119cznik do historii Polski<\/b><\/p>\n

Historia rodziny Haliny Rubin, opowiedziana w ksi\u0105\u017cce Czas odnaleziony<\/strong><\/span><\/i><\/a> (opublikowanej niedawno przez Wydawnictwo Czarne), jest jak podr\u0119cznik do historii Polski.<\/span><\/p>\n

Jej ojciec, urodzony po rewolucji 1905 roku, chce naprawia\u0107 \u015bwiat. Wyje\u017cd\u017ca budowa\u0107 Izrael. Rozczarowany tym, jak traktowani s\u0105 Arabowie, wraca, by toczy\u0107 w Polsce b\u00f3j o r\u00f3wno\u015b\u0107 i sprawiedliwo\u015b\u0107. W ko\u0144cu trafia do obozu w Berezie. Wychodzi wyniszczony, mimo to niemal od razu wyrusza walczy\u0107 o Republik\u0119 Hiszpa\u0144sk\u0105. Halina rodzi si\u0119 w Warszawie cztery dni przed wybuchem wojny. Pomi\u0119dzy nalotami matka pr\u00f3buje dotrze\u0107 z ni\u0105 do domu. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej uciekaj\u0105 na wsch\u00f3d. Z Bia\u0142egostoku ewakuuj\u0105 szpital radzieckich \u017co\u0142nierzy. Po drodze rodzina si\u0119 rozdziela. Matka, Ola, trafia do konspiracji. Ucieka z dzieckiem do lasu, gdzie prze\u017cywa atak polskich partyzant\u00f3w. Po wojnie odnajduje swojego m\u0119\u017ca W\u0142adka. Razem tworz\u0105 komunistyczn\u0105 Polsk\u0119. Rozczarowuj\u0105 si\u0119 ni\u0105 na d\u0142ugo przed tym, zanim Marzec wyrzuci ich z domu.<\/span><\/p>\n

Pytamy Halin\u0119 Rubin o to, co pami\u0119ta z czasu okupacji, jak traktowali j\u0105 wsp\u00f3\u0142pracownicy w Marcu 1968 i jak wygl\u0105da\u0142o jej nowe \u017cycie w Australii.<\/span><\/p>\n

Hirsz Litmanowicz wraca do Polski<\/b><\/p>\n

To jedna z tych nieprawdopodobnych opowie\u015bci o prze\u017cyciu Zag\u0142ady. Hirsz jako jedenastoletni ch\u0142opiec trafi\u0142 do Auschwitz, gdzie zosta\u0142 go\u0144cem doktora Mengele. P\u00f3\u017aniej sta\u0142 si\u0119 ofiar\u0105 medycznych eksperyment\u00f3w w Sachsenhausen. Kiedy nadesz\u0142o wyzwolenie, mia\u0142 czterna\u015bcie lat. Wyemigrowa\u0142 do Peru, za\u0142o\u017cy\u0142 rodzin\u0119, powiod\u0142o mu si\u0119 w \u017cyciu zawodowym. Po siedemdziesi\u0119ciu latach od zako\u0144czenia wojny przyjecha\u0142 do Polski, bo przeprowadzi\u0142a si\u0119 tu jego wnuczka, Danielle Chaimovitz-Basok, \u017cona wroc\u0142awskiego rabina. Ze swoj\u0105 rodzin\u0105 zn\u00f3w m\u00f3wi po polsku.<\/span><\/p>\n

Sztokholmski sztetl<\/b><\/p>\n

Kenneth Hermele, autor bardzo dobrze przyj\u0119tej w Szwecji autobiografii En shtetl i Stockholm<\/i> (Sztetl w Sztokholmie<\/em>), opowiada o swoich polskich rodzicach i dorastaniu wewn\u0105trz \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci w Sztokholmie prze\u0142omu lat 40. i 50. \u201e<\/b>W Szwecji wi\u0119kszo\u015b\u0107 rodzin ma w swojej historii albo przeprowadzk\u0119 ze wsi do miasta, ewentualnie emigracj\u0119 do Ameryki, albo narracj\u0119 o zmianie klasy \u2013 wychowywaniu si\u0119 w biedzie i doj\u015bciu do bogactwa dzi\u0119ki opieku\u0144czemu pa\u0144stwu i darmowej edukacji. Obie te narracje s\u0105 jednak opowie\u015bciami o bia\u0142ych chrze\u015bcijanach. Moja historia jest o ludziach, kt\u00f3rzy ca\u0142y czas si\u0119 przemieszczali\u201d, m\u00f3wi w rozmowie z \u201eChiduszem\u201d Hermele.<\/span><\/p>\n

Otwarcie wroc\u0142awskiej mykwy<\/b><\/p>\n

Dwa miliony z\u0142otych kosztowa\u0142 remont ponad stuletniej wroc\u0142awskiej mykwy, jednego z najlepiej zachowanych tego typu obiekt\u00f3w na \u015bwiecie. Pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat po zamkni\u0119ciu mykwa zn\u00f3w b\u0119dzie pe\u0142ni\u0107 swoj\u0105 pierwotn\u0105 funkcj\u0119.<\/span><\/p>\n

O wyzwaniach zwi\u0105zanych z renowacj\u0105 opowiada rabin Gedalyahu Olshtein z Izraela, kt\u00f3ry pe\u0142ni\u0142 nad ni\u0105 religijny nadz\u00f3r.<\/span><\/p>\n

Noc kryszta\u0142owa i Kindertransport<\/b><\/p>\n

W nocy z 9 na 10 listopada min\u0119\u0142a osiemdziesi\u0105ta rocznica pogrom\u00f3w nocy kryszta\u0142owej. Z tej okazji publikujemy wyj\u0105tkow\u0105 relacj\u0119 Chany Ben Yehudy, kt\u00f3ra, mieszkaj\u0105c naprzeciwko Nowej Synagogi w Breslau, by\u0142a \u015bwiadkiem tamtych wydarze\u0144:<\/span><\/p>\n

\u201e<\/i><\/b>W noc kryszta\u0142ow\u0105 pierwsza obudzi\u0142a si\u0119 moja mama. Niebo nagle si\u0119 zaczerwieni\u0142o. P\u0142on\u0119\u0142a synagoga. Natychmiast obudzi\u0142a mnie i siostr\u0119, ale uzna\u0142a, \u017ce nasz brat jest za ma\u0142y i powinien spa\u0107 dalej. Ka\u017cdej z nas kaza\u0142a spakowa\u0107 si\u0119 do ma\u0142ej walizki, bo nie by\u0142o wiadomo, co przyniesie poranek\u201d.<\/i><\/span><\/p>\n

Chanie, jej rodze\u0144stwu i rodzicom uda\u0142o si\u0119 w por\u0119 opu\u015bci\u0107 Niemcy, ale noc kryszta\u0142owa wiele innych rodzin postawi\u0142a przed tragiczn\u0105 decyzj\u0105 o rozstaniu ze swoimi dzie\u0107mi i wys\u0142aniu ich w samotn\u0105 podr\u00f3\u017c \u2013 jedyn\u0105 szans\u0119 na uratowanie. W numerze przywo\u0142ujemy historie dwojga dzieci z Breslau \u2013 Edith i Jakuba \u2013 kt\u00f3rzy przed wybuchem wojny zostali wys\u0142ani do Londynu i ju\u017c nigdy nie zobaczyli swoich rodzic\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\u201e<\/i><\/b>Ojciec postanowi\u0142 si\u0119 ukry\u0107. Pewnej nocy wyszed\u0142 ze swojej kryj\u00f3wki, \u017ceby zobaczy\u0107 si\u0119 z rodzin\u0105, i wtedy przysz\u0142o gestapo. (\u2026) Walczy\u0142 w pierwszej wojnie \u015bwiatowej i zosta\u0142 odznaczony Krzy\u017cem \u017belaznym, w zwi\u0105zku z czym mia\u0142 by\u0107 wypuszczony nieco wcze\u015bniej ni\u017c inni. Tej nocy Edith nie spa\u0142a. Le\u017c\u0105c w \u0142\u00f3\u017cku, us\u0142ysza\u0142a, jak ojciec otwiera drzwi, wi\u0119c wybieg\u0142a z pokoju, \u017ceby si\u0119 z nim przywita\u0107. Doskonale pami\u0119ta chwil\u0119 zawahania, zanim zdecydowa\u0142a si\u0119 go uca\u0142owa\u0107 i przytuli\u0107. By\u0142 brudny i nieogolony. To by\u0142o do niego zupe\u0142nie niepodobne\u201d.<\/i><\/span><\/p>\n

Boris Lurie. Pop-art po Holokau\u015bcie<\/strong><\/p>\n

W krakowskim Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej MOCAK do pocz\u0105tku lutego 2019 roku mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 wystaw\u0119 Pop-art po Holokau\u015bcie<\/em>, na kt\u00f3rej zaprezentowano kilkaset prac Borisa Luriego. Lurie to artysta wyj\u0105tkowy, kt\u00f3ry m\u0142odo\u015b\u0107 sp\u0119dzi\u0142 w obozach koncentracyjnych. Po wojnie swoje pracownie i mieszkania malowa\u0142 na czarno. Sypia\u0142 w dzie\u0144, pracowa\u0142 nocami. Jad\u0142 byle co. Na staro\u015b\u0107, \u017ceby ocali\u0107 swoj\u0105 sztuk\u0119 od zapomnienia, zacz\u0105\u0142 gra\u0107 na gie\u0142dzie. Zarobi\u0142 fortun\u0119. Kontrowersyjna tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Luriego zosta\u0142a jednak pomini\u0119ta przez histori\u0119 sztuki i dopiero dzi\u015b powoli zyskuje nale\u017cne jej miejsce. W bie\u017c\u0105cym numerze opowiadamy o jego \u017cyciu, tw\u00f3rczo\u015bci i krakowskiej wystawie. <\/span><\/p>\n

Gwa\u0142t i seks w Torze<\/b><\/p>\n

Jak w ka\u017cdym numerze publikujemy dwa komentarze do Tory autorstwa rabin\u00f3w czytaj\u0105cych Bibli\u0119 przez queerowe okulary.<\/span><\/p>\n

W pierwszym (parsza Wa-jiszlach<\/i>) przygl\u0105damy si\u0119 historii gwa\u0142tu na Dinie, kt\u00f3ry przedstawiony jest jako zniewaga dla ojca dziewczyny. Postrzeganie gwa\u0142tu w kategoriach innych ni\u017c wsp\u00f3\u0142czesne to jeden z dowod\u00f3w na to, \u017ce staro\u017cytnych tekst\u00f3w nie powinni\u015bmy odczytywa\u0107 dos\u0142ownie. Jest to te\u017c przestroga dla religijnych ultrakonserwatyst\u00f3w, kt\u00f3rzy wybi\u00f3rczo \u2013 jak np. w przypadku historii o Sodomie i rzekomo wynikaj\u0105cym z niej zakazie stosunk\u00f3w homoseksualnych \u2013 tak\u0105 metod\u0119 interpretacji stosuj\u0105.<\/span><\/p>\n

Czy biblijny J\u00f3zef by\u0142 gejem?<\/b><\/p>\n

W drugim komentarzu (parsza Wa-jeszew<\/i>) analizujemy \u017cycie J\u00f3zefa, zastanawiaj\u0105c si\u0119, czy stwierdzenie, \u017ce jest on \u201enajbardziej gejowsk\u0105 postaci\u0105 w Torze\u201d, ma sens. Pewnym pozostaje natomiast to, \u017ce ze strony swoich braci marzyciel i dziwak J\u00f3zef \u2013 niezale\u017cnie od tego, czy rzeczywi\u015bcie by\u0142 gejem \u2013 do\u015bwiadcza tego, co dzi\u015b nazwaliby\u015bmy antygejowsk\u0105 nagonk\u0105.<\/span><\/p>\n

Zapraszamy do lektury<\/b><\/p>\n

Niepodleg\u0142o\u015bciowy \u201eChidusz\u201d dost\u0119pny od \u015brody (21.11.2018) w Empikach oraz na publio.pl<\/strong><\/span><\/a>. Zapraszamy r\u00f3wnie\u017c do ksi\u0119gar\u0144 \u017cydowskich we Wroc\u0142awiu (synagoga), Warszawie (POLIN<\/strong><\/span><\/a> i \u017bIH<\/strong><\/span><\/a>) i Krakowie (Jarden<\/strong><\/span><\/a> oraz Austeria<\/strong><\/span><\/a>), a najbardziej do prenumeraty<\/strong><\/span><\/a>. <\/span><\/p>\n

\n

Prosimy o wsparcie<\/b><\/p>\n

To przedostatni numer \u201eChiduszu\u201d w tym roku. Fundacja \u017bydowska \u201eChidusz\u201d, wydawca magazynu, swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 prowadzi tylko dzi\u0119ki dotacjom wielu organizacji i os\u00f3b prywatnych. Je\u015bli doceniacie Pa\u0144stwo poziom publikowanych w \u201eChiduszu\u201d tekst\u00f3w, prosimy o wsparcie, kt\u00f3re umo\u017cliwi nam kontynuowanie dzia\u0142alno\u015bci. Darowizn\u0119 mo\u017cna przekaza\u0107 bezpo\u015brednio przez PayPala oraz na nasze konto. Kliknij tutaj, aby przej\u015b\u0107 do informacji o numerach kont<\/strong><\/span><\/a>. <\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rzeczpospolita, Marsza\u0142ek i \u017bydzi. \u201eChidusz\u201d na stulecie niepodleg\u0142o\u015bci Redakcja Ok\u0142adka \u201eChiduszu” 10\/2018 Autorka: Edyta Marciniak Redakcja Listopadowy numer \u201eChiduszu\u201d to kola\u017c temat\u00f3w, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy wsp\u00f3lny mianownik \u2013 stulecie polskiej niepodleg\u0142o\u015bci. Taka te\u017c jest nasza ok\u0142adka, inspirowana pracami Borisa Luriego, ocala\u0142ego z Zag\u0142ady kontrowersyjnego artysty, kt\u00f3ry w swojej sztuce sprzeciwia\u0142 si\u0119 konsumpcjonizmowi, establishmentowi, rasizmowi czy seksizmowi. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65594"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=65594"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65594\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":65605,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/65594\/revisions\/65605"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=65594"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=65594"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=65594"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}