{"id":66398,"date":"2019-01-05T17:09:39","date_gmt":"2019-01-05T15:09:39","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=66398"},"modified":"2019-01-04T13:06:25","modified_gmt":"2019-01-04T11:06:25","slug":"03-09-35","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=66398","title":{"rendered":"Polskie spo\u0142ecze\u0144stwo nie przej\u0119\u0142o si\u0119 zanadto Holocaustem"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Tomasz \u017bukowski: Polskie spo\u0142ecze\u0144stwo nie przej\u0119\u0142o si\u0119 zanadto Holocaustem [ROZMOWA]<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Anna Soba\u0144da<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Ch\u0142opiec \u017cydowski sprzedaje opaski z gwiazd\u0105 Dawida \/ Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/em><\/span><\/p>\n

“Cho\u0107 mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o ci\u0105g\u0142o\u015bci przemocy wobec \u017byd\u00f3w w II Rzeczpospolitej, w czasie Zag\u0142ady i po niej, a\u017c do marca 1968 roku, wojna co\u015b zmieni\u0142a w tej kwestii. Polskie spo\u0142ecze\u0144stwo dzia\u0142a\u0142o i jednocze\u015bnie by\u0142o \u015bwiadkiem w\u0142asnego dzia\u0142ania. Uczestniczy\u0142o w eksterminacji \u017byd\u00f3w i widzia\u0142o to uczestnictwo” – m\u00f3wi w rozmowie z dziennik.pl Tomasz \u017bukowski, autor ksi\u0105\u017cki “Wielki retusz. Jak zapomnieli\u015bmy, \u017ce Polacy zabijali \u017byd\u00f3w”.<\/strong><\/p>\n

Anna Soba\u0144da: Z pana ksi\u0105\u017cki wynika, \u017ce polska kultura<\/a> od dawna stoi na stra\u017cy dobrego imienia, a mo\u017ce raczej dobrego samopoczucia Polak\u00f3w<\/strong><\/span><\/p>\n

Tomasz \u017bukowski<\/strong>: Tak. Co ciekawe, motyw szkalowania dobrego imienia Polski pojawi\u0142 si\u0119 ju\u017c w chwili odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci. Fala pogrom\u00f3w w 1918 roku wywo\u0142a\u0142a protesty organizacji \u017cydowskich w Ameryce. W\u00f3wczas po raz pierwszy wysuni\u0119to zarzut, \u017ce kto\u015b wyci\u0105ga niedopuszczalne wnioski z tego, co si\u0119 w Polsce dzieje.<\/span><\/p>\n

Czyli jeszcze przed Zag\u0142ad\u0105?<\/strong><\/span><\/p>\n

Cho\u0107 mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o ci\u0105g\u0142o\u015bci przemocy wobec \u017byd\u00f3w w II Rzeczpospolitej, w czasie Zag\u0142ady i po niej, a\u017c do marca 1968 roku, wojna co\u015b zmieni\u0142a w tej kwestii. Polskie spo\u0142ecze\u0144stwo dzia\u0142a\u0142o i jednocze\u015bnie by\u0142o \u015bwiadkiem w\u0142asnego dzia\u0142ania. Uczestniczy\u0142o w eksterminacji \u017byd\u00f3w i widzia\u0142o to uczestnictwo. S\u0142yszy si\u0119 cz\u0119sto o traumie \u015bwiadk\u00f3w Zag\u0142ady. My\u015bl\u0119, \u017ce takiej traumy \u2013 w potocznym znaczeniu \u2013 nie ma. Polskie spo\u0142ecze\u0144stwo nie przej\u0119\u0142o si\u0119 zanadto Holocaustem. W teorii traumy m\u00f3wi si\u0119 o scenie pierwotnej, czyli wydarzeniu, kt\u00f3rego psychika nie mo\u017ce zintegrowa\u0107, kt\u00f3re ci\u0105gle przywo\u0142uje i jednocze\u015bnie wypiera ze \u015bwiadomo\u015bci. Je\u015bli potraktowa\u0107 ten termin metaforycznie, scen\u0105 pierwotn\u0105 polskiej pami\u0119ci o Zag\u0142adzie jest wsp\u00f3\u0142udzia\u0142. Nie dlatego, \u017ceby\u015bmy tak bardzo \u017ca\u0142owali ofiar albo tego, co zrobili\u015bmy. Problem polega na tym, \u017ce fakty nie mieszcz\u0105 si\u0119 w naszym obrazie nas samych. Polska kultura natychmiast, na gor\u0105co opisa\u0142a, co si\u0119 sta\u0142o \u2013 w \u201eMedalionach\u201d Na\u0142kowskiej czy w \u201eWielkim Tygodniu\u201d Jerzego Andrzejewskiego. My jednak tej wiedzy nie przyswoili\u015bmy.<\/span><\/p>\n

Chocia\u017c mieli\u015bmy j\u0105 na wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki<\/strong><\/span><\/p>\n

Czytamy \u201eMedaliony\u201d, czytamy Andrzejewskiego, Borowskiego, Heringa, Grynberga, Wojdowskiego, Kosi\u0144skiego, Perechodnika, jest mn\u00f3stwo innych tekst\u00f3w, ale w gruncie rzeczy wci\u0105\u017c nie zdajemy sobie sprawy, co si\u0119 sta\u0142o i na czym polega\u0142 wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 Polak\u00f3w w Zag\u0142adzie.<\/span><\/p>\n

Na czym wi\u0119c polega\u0142?<\/strong><\/span><\/p>\n

\u015awietnie analizuje to Andrzejewski w powie\u015bci \u201eWielki Tydzie\u0144\u201d. Jej \u017cydowscy bohaterowie to zasymilowana i ustosunkowana profesorska rodzina. Czytamy, \u017ce byli zadomowieni w polskim \u015brodowisku i nie czuli zagro\u017cenia. Andrzejewski idealizuje, bo na polskich uniwersytetach dzia\u0142y si\u0119 przed wojn\u0105 straszne rzeczy, ale powie\u015b\u0107 pokazuje, jak ci ludzie zostaj\u0105 w czasie wojny zupe\u0142nie sami.<\/span><\/p>\n

Polscy przyjaciele i s\u0105siedzi si\u0119 od nich odwr\u00f3cili?<\/strong><\/span><\/p>\n

I tym samym wystawili ich oprawcy jak naganiacze zwierzyn\u0119 \u0142own\u0105. \u017beby dokona\u0107 zbrodni na tak\u0105 skal\u0119, jak Zag\u0142ada, trzeba ludzi odizolowa\u0107, zlokalizowa\u0107 i odci\u0105\u0107 im drogi ucieczki. Andrzejewski \u2013 zreszt\u0105 nie tylko on \u2013 pokazuje, \u017ce polska spo\u0142eczno\u015b\u0107 pozbawi\u0142a \u017byd\u00f3w mo\u017cliwo\u015bci ukrycia si\u0119. Morderstwa takie jak w Jedwabnem to osobna sprawa, cho\u0107 jedno miesza\u0142o si\u0119 z drugim. M\u00f3wimy o zachowaniach, kt\u00f3re przybiera\u0142y r\u00f3\u017cne formy, od szept\u00f3w, \u017ce kto\u015b jest \u017bydem, po kt\u00f3rych ukrywaj\u0105cy si\u0119 natychmiast uciekali, bo nie ulega\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce za chwil\u0119 kto\u015b doniesie, przez szanta\u017ce, rabunek, po wy\u0142apywanie uciekinier\u00f3w pod nadzorem Niemc\u00f3w albo na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, ko\u0144cz\u0105ce si\u0119 odprowadzeniem na posterunek. Albo po prostu zab\u00f3jstwem.<\/span><\/p>\n

W skali spo\u0142ecznej polscy \u017bydzi nie mieli si\u0119 gdzie schowa\u0107 ze wzgl\u0119du na zachowanie polskiej wi\u0119kszo\u015bci. Chodzi o statystyczn\u0105 pewno\u015b\u0107 rozpoznania, rabunku i donosu \u2013 w efekcie \u015bmierci. Fakt, \u017ce znale\u017ali si\u0119 ludzie, kt\u00f3rzy post\u0119powali inaczej, nie zmienia\u0142 spo\u0142ecznej normy.<\/span><\/p>\n

Te statystyki oparte s\u0105 na \u017ar\u00f3d\u0142ach historycznych?<\/strong><\/span><\/p>\n

Jan Persak szacuje, \u017ce po \u201earyjskiej stronie\u201d przetrwa\u0142o 30-40 tysi\u0119cy os\u00f3b, a pami\u0119tajmy, \u017ce w Polsce by\u0142o przed wojn\u0105 3,5 miliona \u017byd\u00f3w. \u201eLiczba ofiar polowania na \u017byd\u00f3w, w kt\u00f3rym udzia\u0142 wzi\u0119li miejscowi pomocnicy okupanta wynios\u0142a co najmniej 120 tysi\u0119cy\u201d \u2013 stwierdza. We wst\u0119pie do ksi\u0105\u017cki \u201eDalej jest noc\u201d, kt\u00f3ra zbiera badania na temat wybranych powiat\u00f3w, Barbara Engelking i Jan Grabowski podaj\u0105, \u017ce z gett ucieka\u0142o oko\u0142o 10% ludno\u015bci \u017cydowskiej. Prze\u017cy\u0142a garstka. Wielu \u2013 widz\u0105c co si\u0119 dzieje \u2013 uzna\u0142o getto za miejsce bezpieczniejsze. Jan Tomasz Gross pisa\u0142 w \u201eUpiornej dekadzie\u201d: \u201eulice i ryneczki polskich miast i miasteczek sp\u0142yn\u0119\u0142y krwi\u0105, polowanie na ludzi trwa\u0142o tygodniami, a\u017c mordowanie bezbronnych ofiar sta\u0142o si\u0119 w ko\u0144cu nudn\u0105 rutyn\u0105\u201d. Ludzie widzieli sw\u00f3j wk\u0142ad w t\u0119 rze\u017a i przestraszyli si\u0119.<\/span><\/p>\n

Czego si\u0119 przestraszyli?<\/strong><\/span><\/p>\n

Wiedzy o sobie i o w\u0142asnej wsp\u00f3lnocie. Ita Diamant i jej dw\u00f3ch towarzyszy \u201eod przekroczenia bram \u00ab\u017cydowskiej dzielnicy\u00bb do odjazdu poci\u0105gu z warszawskiego dworca padli ofiar\u0105 oko\u0142o 20 anonimowych szmalcownik\u00f3w (\u2026). W konsekwencji ju\u017c pierwszego dnia \u017cycia po aryjskiej stronie zostali pozbawieni niemal wszystkich pieni\u0119dzy\u201d. Tak statystyka przek\u0142ada\u0142a si\u0119 na szanse przetrwania.<\/span><\/p>\n

W 1943 roku w Warszawie Jan B\u0142o\u0144ski jako ch\u0142opiec spotka\u0142 \u017cydowskie dziecko, uciekiniera z getta. Wspomina, \u017ce nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 do niego u\u015bmiechn\u0105\u0107, bo to zosta\u0142oby zrozumiane jako szyderstwo albo zapowied\u017a donosu. \u017beby by\u0142o jasne: donos oznacza\u0142 \u015bmier\u0107<\/a>. W tym obrazie jest wiedza o normie spo\u0142ecznej, o wszechobecnej wrogo\u015bci i agresji, a tak\u017ce poczucie, \u017ce chc\u0105c nie chc\u0105c tak\u017ce sam B\u0142o\u0144ski pozostawa\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 kr\u0119gu, kt\u00f3ry osacza\u0142 ofiary, niezale\u017cnie od tego, co czu\u0142 i co zrobi\u0142. Jako doros\u0142y cz\u0142owiek i uznany profesor B\u0142o\u0144ski zdefiniowa\u0142 polsk\u0105 win\u0119 jako win\u0119 oboj\u0119tnych \u015bwiadk\u00f3w. Moim zdaniem, na przek\u00f3r w\u0142asnym wspomnieniom. Musia\u0142 si\u0119 ich ba\u0107 jak ca\u0142a polska kultura. Wyci\u0105gni\u0119cie wniosk\u00f3w z tego, co widzia\u0142 i prze\u017cy\u0142 okaza\u0142o si\u0119 zbyt trudne.<\/span><\/p>\n

W tego typu dyskusjach zawsze pojawia si\u0119 w\u00f3wczas argument, \u017ce takie zachowania to jednak by\u0142 margines<\/strong><\/span><\/p>\n

Margines jest ulubion\u0105 figur\u0105 polskiego dyskursu w tej sprawie.<\/span><\/p>\n

Dlaczego zatem kultura zafa\u0142szowuje prawd\u0119?<\/strong><\/span><\/p>\n

U\u017cywam s\u0142owa kultura maj\u0105c na my\u015bli zesp\u00f3\u0142 norm, zwyczaj\u00f3w, przekona\u0144 o sobie i otoczeniu, w kt\u00f3rych jeste\u015bmy zanurzeni. W tym sensie kultura jest \u015brodowiskiem \u017cycia ludzi. Kreuje wzory zachowania i postrzegania \u015bwiata. M\u00f3wi\u0105c o kulturze pr\u00f3buj\u0119 zbada\u0107, przez jakie okulary patrzymy na rzeczywisto\u015b\u0107 i na nas samych. Pytam, co te okulary pozwalaj\u0105 dostrzec, a co zas\u0142aniaj\u0105 z naszej historii.<\/span><\/p>\n

Czy te okulary s\u0105 nam potrzebne do tego, \u017ceby\u015bmy poczuli si\u0119 lepiej?<\/strong><\/span><\/p>\n

To bardzo trudne pytanie. Moja ksi\u0105\u017cka jest pr\u00f3b\u0105 zrozumienia, jak to si\u0119 dzieje, a pytanie dlaczego tak si\u0119 dzieje, to ju\u017c inne zagadnienie, bardziej z zakresu psychologii spo\u0142ecznej. My\u015bl\u0119, \u017ce gra<\/a> dotyczy podstaw zbiorowej to\u017csamo\u015bci. Wszyscy pami\u0119tamy to ze szko\u0142y: Chrystus Narod\u00f3w, Winkelried, obro\u0144cy Westerplatte, jedyni Sprawiedliwi w Europie. Kiedy zobaczymy, co tak naprawd\u0119 wydarzy\u0142o si\u0119 mi\u0119dzy Polakami nie-\u017bydami i Polakami \u017bydami, ci\u0119\u017cko te przekonania utrzyma\u0107. Co gorsza polska kultura nie wypracowa\u0142a mechanizm\u00f3w budowania to\u017csamo\u015bci na krytycznym odniesieniu do tego, co si\u0119 sta\u0142o.<\/span><\/p>\n

Mo\u017ce zbyt mocno identyfikujemy si\u0119 ze swoj\u0105 histori\u0105?<\/strong><\/span><\/p>\n

Nawet je\u015bli urodzi\u0142em si\u0119 w stajni, to nie znaczy, \u017ce jestem koniem! M\u00f3j dziadek by\u0142 Hallerczykiem, a na strychu le\u017ca\u0142y roczniki \u201eRycerza Niepokalanej\u201d. Dziadek bi\u0142 dzieci, ale m\u00f3j tato nigdy nie uderzy\u0142 ani mnie, ani mojego brata. Zdoby\u0142 si\u0119 na \u015bwiadomo\u015b\u0107, ocen\u0119 wed\u0142ug w\u0142asnych kryteri\u00f3w i zmian\u0119. To jest dopiero pow\u00f3d do dumy! Du\u017co trudniej dokona\u0107 czego\u015b takiego, ni\u017c kultywowa\u0107 tradycj\u0119.<\/span><\/p>\n

Dlaczego zatem wci\u0105\u017c mamy taki problem, by zmierzy\u0107 si\u0119 z tym tematem?<\/strong><\/span><\/p>\n

Udzia\u0142 Polak\u00f3w w Zag\u0142adzie budzi ogromne emocje. Psycholog powiedzia\u0142by, \u017ce op\u00f3r wskazuje na wyparte tre\u015bci. Jaki\u015b psychologiczny interes sprawia, \u017ce uzyskanie \u015bwiadomo\u015bci w tej sprawie okazuje si\u0119 bolesne. Pytanie, co zrobi\u0107 z takimi emocjami? Je\u017celi dysfunkcja spo\u0142eczna nie zostanie przepracowana, agresja b\u0119dzie powraca\u0107. W marcu tego roku, przy okazji dyskusji o ustawie o IPN mieli\u015bmy kolejny wylew antysemityzmu. Przedwojenna, wojenna i powojenna przemoc wobec \u017byd\u00f3w nie zosta\u0142a przepracowana. I historia b\u0119dzie si\u0119 powtarza\u0107, je\u015bli si\u0119 ni\u0105 dojrzale nie zajmiemy. Ofiary si\u0119 znajd\u0105, bo problem mamy ze sob\u0105.<\/span><\/p>\n

Co powinni\u015bmy wi\u0119c zrobi\u0107?<\/strong><\/span><\/p>\n

\u017beby co\u015b zmieni\u0107, musimy zrozumie\u0107, co si\u0119 wydarzy\u0142o. Przyzna\u0107, \u017ce co\u015b jest z nami nie tak i pr\u00f3bowa\u0107 dostrzec, w jaki spos\u00f3b ukrywamy t\u0119 wiedz\u0119 przed sob\u0105.<\/span><\/p>\n

Ca\u0142a pana ksi\u0105\u017cka po\u015bwi\u0119cona jest temu, jaki wysi\u0142ek podejmujemy jako spo\u0142ecze\u0144stwo, \u017ceby tej wiedzy do siebie nie dopuszcza\u0107. Jednym ze sposob\u00f3w jest wykorzystywanie tematu Sprawiedliwych?<\/strong><\/span><\/p>\n

Jak si\u0119 czyta prace o Sprawiedliwych z ostatnich latach, wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce to byli ludzie, kt\u00f3rzy wyst\u0105pili przeciwko wi\u0119kszo\u015bci. Wszyscy zachowywali si\u0119 inaczej, a oni mieli odwag\u0119, \u017ceby opowiedzie\u0107 si\u0119 za prze\u015bladowanymi. Robi\u0105c to, bardzo narazili si\u0119 swoim wsp\u00f3lnotom lokalnym.<\/span><\/p>\n

O Sprawiedliwych mo\u017cemy opowiada\u0107 na dwa sposoby. Mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce potrafili powiedzie\u0107 \u201enie!\u201d spo\u0142eczno\u015bci, w kt\u00f3rej \u017cyli, i powinni\u015bmy si\u0119 od nich uczy\u0107 samodzielnego my\u015blenia oraz tego, \u017ce czasem w imi\u0119 bliskich nam warto\u015bci nale\u017cy zakwestionowa\u0107 normy spo\u0142eczne. Ale opowiadamy o nich inaczej, tak jakby reprezentowali nas wszystkich, ca\u0142\u0105 Polsk\u0119.<\/span><\/p>\n

Spos\u00f3b, kt\u00f3ry zapewnia nam dobre samopoczucie<\/strong><\/span><\/p>\n

Kompulsywnie umieszczamy pomniki Sprawiedliwych w miejscach, kt\u00f3re s\u0105 de facto miejscami polskich zbrodni, na przyk\u0142ad w Kielcach niedaleko domu, w kt\u00f3rym 4 lipca 1946 roku zgin\u0119\u0142o podczas pogromu kilkadziesi\u0105t os\u00f3b. Tamtejszy pomnik Sprawiedliwych to \u015bciana z nazwiskami, co\u015b w rodzaju grupowego portretu, a obok wiersz autorstwa \u017cydowskiego poety Chaima Chefera: \u201eJa s\u0142ysz\u0119 ten tytu\u0142 i staram si\u0119 \/ o tych ludziach my\u015ble\u0107, co chronili mnie. \/ Ja pytam i pytam: o na mi\u0142y B\u00f3g, \/ czy ja bym na ich miejscu tak uczyni\u0107 m\u00f3g\u0142?\u201d. To sugestia \u017cydowskiej niewdzi\u0119czno\u015bci i polskiej wy\u017cszo\u015bci. A przy tym narz\u0119dzie szanta\u017cu.<\/span><\/p>\n

Szanta\u017cu na \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci?<\/strong><\/span><\/p>\n

\u017beby przemilcze\u0107 niewygodn\u0105 dla spo\u0142eczno\u015bci wiedz\u0119, musimy si\u0119 nie\u017ale napracowa\u0107 i w\u0142o\u017cy\u0107 mn\u00f3stwo wysi\u0142ku w dyscyplinowanie niepokornych. Dominuj\u0105ca opowie\u015b\u0107 o Sprawiedliwych jest jedn\u0105 z form dyscyplinowania polskich \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy mogliby opowiedzie\u0107 swoj\u0105 histori\u0119 zupe\u0142nie inaczej, ni\u017c my by\u015bmy chcieli j\u0105 us\u0142ysze\u0107.<\/span><\/p>\n

Polska spo\u0142eczno\u015b\u0107 dyscyplinowa\u0142a \u017byd\u00f3w, by nie m\u00f3wili prawdy o tym, jak zachowywali si\u0119 Polacy?<\/strong><\/span><\/p>\n

Tu\u017c po pogromie kieleckim w \u201eTygodniku Powszechnym\u201d ukaza\u0142a si\u0119 nota od redakcji. Pot\u0119piono przemoc, ale jednocze\u015bnie pisano tak: \u201efakty nietolerancji i sporadyczne rozruchy by\u0142y w Polsce wyj\u0105tkami i nigdy nie ogarn\u0119\u0142y szerszych kr\u0119g\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d. Jak si\u0119 mo\u017cemy domy\u015bla\u0107, dowodem s\u0105 Sprawiedliwi: \u201eW czasie ostatniej wojny, bardzo wielu Polak\u00f3w, z nara\u017ceniem w\u0142asnego \u017cycia pomaga\u0142o i chroni\u0142o \u017byd\u00f3w w okresie najstraszliwszej eksterminacji tego narodu przez Niemc\u00f3w. Niew\u0105tpliwie, gdyby nie ta pomoc, niemal \u017caden \u017byd w tym kraju nie zdo\u0142a\u0142by ocali\u0107 \u017cycia\u201d. I teraz wnioski z pogromu: \u201eW tradycjach narodu polskiego nie by\u0142o nigdy prze\u015bladowa\u0144 rasowych czy wyznaniowych\u201d. Wiemy ju\u017c, jak nale\u017cy my\u015ble\u0107 i m\u00f3wi\u0107 o Polakach, pora wi\u0119c na gro\u017ab\u0119: \u201eJasne jest, \u017ce tego rodzaju sprowokowana reakcja (cho\u0107 nie mniej przez to zbrodnicza), jest zjawiskiem odosobnionym i wyj\u0105tkowym. Nie wolno wobec tego dopuszcza\u0107 si\u0119 zbyt pochopnego i dowolnego generalizowania\u201d.<\/span><\/p>\n

Prosz\u0119 sobie teraz wyobrazi\u0107: jest 1946 rok, po wojnie zgin\u0119\u0142o w Polsce oko\u0142o 2 tysi\u0119cy ocala\u0142ych z Zag\u0142ady, kt\u00f3rzy wr\u00f3cili do swoich dom\u00f3w. \u017bydzi masowo uciekali zagranic\u0119. Ci, kt\u00f3rzy prze\u017cyli, wci\u0105\u017c bali si\u0119 o \u017cycie i mieli do tego powody. I w tej sytuacji, po fali pogrom\u00f3w, w \u201eTygodniku Powszechnym\u201d zabiera g\u0142os Stefania Skwarczy\u0144ska, kt\u00f3ra w taki sam spos\u00f3b pos\u0142uguje si\u0119 Sprawiedliwymi: \u201eS\u0142owo o prawdzie staje si\u0119 obowi\u0105zkiem. Ale czyim? My\u015bl\u0119, \u017ce nie tych, kt\u00f3rzy wtedy w ka\u017cdej sekundzie dawali swoje \u017cycie za brata swojego. Ale \u017ce jest to obowi\u0105zkiem tego brata. (\u2026). Powiedzcie sobie \u2013 chodzi o \u017byd\u00f3w \u2013 tak, jak my\u015bmy sobie niegdy\u015b powiedzieli wobec wam gro\u017c\u0105cego nieszcz\u0119\u015bcia: tak trzeba. Oddajcie nam w momencie odwagi cywilnej d\u0142ug zaci\u0105gni\u0119ty u naszej odwagi \u017co\u0142nierskiej niebacznej na ryzyko \u015bmierci\u201d. To jest czysty szanta\u017c.<\/span><\/p>\n

Jak reagowali na to \u017bydzi?<\/strong><\/span><\/p>\n

A jak mogli reagowa\u0107 przy takiej presji?! \u201eTygodnik\u201d wydrukowa\u0142 list Laury Kauffman: \u201ePoczuwam si\u0119 do wdzi\u0119czno\u015bci nie tylko w stosunku do tych, kt\u00f3rzy mi t\u0119 pomoc bezpo\u015brednio okazali, ale w stosunku do spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego, do Polski\u201d. I dalej: \u201eBoj\u0119 si\u0119, \u017ce nami\u0119tny krzyk i z\u0142o\u015bliwe szepty zag\u0142usz\u0105 g\u0142osy spokojne i sprawiedliwe. Tote\u017c mord kielecki jest dla mnie podw\u00f3jnie bolesny: boli ohyda czynu, ale i boli niesprawiedliwa i szkodliwa dla Polski propaganda\u201d. Laura Kauffman uczestniczy w rytuale podporz\u0105dkowania, kt\u00f3ry urz\u0105dza \u017bydom polska kultura. Musi przeprasza\u0107 za \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy powiedzieli, co w Polsce prze\u017cyli, i potwierdzi\u0107 wersj\u0119, kt\u00f3r\u0105 chce us\u0142ysze\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107. Robi to, \u017ceby uchroni\u0107 si\u0119 przed agresj\u0105, kt\u00f3ra wisi w powietrzu i zosta\u0142a zawieszona tylko warunkowo. To samo dzia\u0142o si\u0119 w Marcu 1968. Adam Rutkowski, \u00f3wczesny dyrektor \u017bydowskiego Instytutu Historycznego publikowa\u0142 w \u201ePolityce\u201d artyku\u0142y o Sprawiedliwych, \u017ceby ochroni\u0107 \u017bIH. Jeden nosi\u0142 tytu\u0142 Musia\u0142bym dzi\u0119kowa\u0107 ca\u0142ym gminom.<\/span><\/p>\n

Kultura u\u017cywa Sprawiedliwych do odwracania uwagi od winy Polak\u00f3w?<\/strong><\/span><\/p>\n

Od polskiej przemocy. Mo\u017cemy potraktowa\u0107 \u201ePok\u0142osie\u201d jako histori\u0119 o Sprawiedliwych. Kalinowie staj\u0105 po stronie ofiar w imi\u0119 prostej ludzkiej empatii. Pasikowski pokazuje, \u017ce robi\u0105 to wbrew wsp\u00f3lnocie, \u017ce dostaj\u0105 za to w ko\u015b\u0107, \u017ce musz\u0105 si\u0119 przeciwstawi\u0107 wi\u0119kszo\u015bci. A co najgorsze \u2013 znajduj\u0105 cia\u0142a zamordowanych w fundamentach w\u0142asnego domu i odkrywaj\u0105, \u017ce zabija\u0142 tak\u017ce ich ojciec. I to si\u0119 nie podoba\u0142o.<\/span><\/p>\n

Bo wzbudza\u0142o w spo\u0142ecze\u0144stwie poczucie winy?<\/strong><\/span><\/p>\n

Maciej Stuhr sta\u0142 si\u0119 ofiar\u0105 nagonki, historia filmowa powt\u00f3rzy\u0142a si\u0119 w rzeczywisto\u015bci. Kolektyw zadzia\u0142a\u0142, \u017ceby go zdyscyplinowa\u0107. Wygl\u0105da na to, \u017ce kiedy budujemy pomnik Sprawiedliwych obok Muzeum \u017byd\u00f3w Polskich, to wszyscy si\u0119 ciesz\u0105, ale kiedy opowiadamy histori\u0119 Sprawiedliwych tak, jak ona naprawd\u0119 wygl\u0105da\u0142a, i pokazujemy \u017ce Sprawiedliwi musieli mie\u0107 nies\u0142ychan\u0105 osobowo\u015b\u0107, \u017ceby nie robi\u0107 tego, co wszyscy, wtedy jest bardzo \u017ale.<\/span><\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce problem polega na tym, \u017ce wielu Polak\u00f3w uwa\u017ca, \u017ce zachowania Sprawiedliwych by\u0142y norm\u0105, a agresja Polak\u00f3w wobec \u017byd\u00f3w by\u0142a czym\u015b marginalnym<\/strong><\/span><\/p>\n

Wiedza, jak\u0105 czerpiemy z dokument\u00f3w historycznych, nie pozostawia w\u0105tpliwo\u015bci: Sprawiedliwi nie reprezentowali norm spo\u0142ecznych.<\/span><\/p>\n

Spo\u0142ecze\u0144stwo neguje t\u0119 wiedz\u0119, cho\u0107 mo\u017cna j\u0105 znale\u017a\u0107 w wielu historycznych \u017ar\u00f3d\u0142ach. Nawet Jan Karski pisa\u0142 w swoich raportach o antysemityzmie Polak\u00f3w<\/strong><\/span><\/p>\n

Ale genera\u0142 Sikorski i minister<\/a> Stanis\u0142aw Kot polecili mu usun\u0105\u0107 te fragmenty i zast\u0105pi\u0107 je tekstem o odwrotnej tre\u015bci, \u017ceby nie psu\u0107 nam opinii na \u015bwiecie. Dariusz Libionka cytuje wewn\u0119trzne raporty struktur podziemnych. Nikt si\u0119 przy ich pisaniu nie kr\u0119powa\u0142, bo to by\u0142y materia\u0142y do u\u017cytku wewn\u0119trznego. Trudno w nich znale\u017a\u0107 cokolwiek na temat \u017byd\u00f3w, co by\u0142oby napisane ludzkim j\u0119zykiem. Przewa\u017ca zadowolenie z Zag\u0142ady, na przyk\u0142ad w takiej formie: \u201eBrak \u017byd\u00f3w w rzemio\u015ble w Okr\u0119gu Bekasa \u2013 chodzi o Bia\u0142ystok \u2013 jest prawdziwym dobrodziejstwem i \u0141ask\u0105 Bosk\u0105 dla polskiej ludno\u015bci, kt\u00f3ra w ten spos\u00f3b g\u0142o\u015bno to wyra\u017ca\u201d. Wiedza jest w zasi\u0119gu r\u0119ki, ale wk\u0142adamy du\u017co wysi\u0142ku, \u017ceby jej nie widzie\u0107.<\/span><\/p>\n

Drugi spos\u00f3b na ignorowanie tej wiedzy, to przemiana antysemity w Sprawiedliwego?<\/strong><\/span><\/p>\n

Polska kultura, jak neurotyk, ma potrzeb\u0119 powracania do wypartego, ale tak, \u017ceby umocni\u0107 wyparcie. Przywo\u0142uje si\u0119 sceny, kt\u00f3re wydawa\u0142oby si\u0119 pokazuj\u0105, jak to naprawd\u0119 wygl\u0105da\u0142o, ale w ostatniej chwili nieoczekiwany zwrot akcji sprawia, \u017ce zn\u00f3w mo\u017cemy dobrze si\u0119 poczu\u0107. Tak dzia\u0142a figura Sprawiedliwego\u2013antysemity.<\/span><\/p>\n

rekomendowa\u0142: Leon Rozenbaum<\/strong><\/em><\/span>
\n\"\"Na czym on polega?<\/strong><\/span><\/p>\n

W \u201eUlicy Granicznej\u201d jest taka scena. Jeste\u015bmy w okolicach mostu Poniatowskiego. Z megafonu s\u0142ycha\u0107 komunikat, \u017ce z getta uciekaj\u0105 \u017cydowskie dzieci, kt\u00f3re roznosz\u0105 tyfus, stanowi\u0105 wi\u0119c zagro\u017cenie i trzeba je szybko odda\u0107 w r\u0119ce Niemc\u00f3w. S\u0105siad zauwa\u017ca \u017byd\u00f3wk\u0119 Jadzi\u0119 i zaczyna j\u0105 goni\u0107. To archetypiczna, modelowa sytuacja, w kt\u00f3rej uciekaj\u0105cy z getta \u017bydzi s\u0105 \u015bcigani i wydawani przez Polak\u00f3w, cz\u0119sto znajomych. Takich historii w \u017ar\u00f3d\u0142ach historycznych jest naprawd\u0119 mn\u00f3stwo. W filmie Jadzia zosta\u0142a rozpoznana, nast\u0119puje pogo\u0144, powinno to si\u0119 sko\u0144czy\u0107 jej \u015bmierci\u0105. Tymczasem W\u0142adek Wojtan jest nawr\u00f3conym antysemit\u0105. Dogania Jadzi\u0119 i m\u00f3wi, \u017ce chce jej pom\u00f3c. Za chwil\u0119 Jadzia i W\u0142adek spotykaj\u0105 oddzia\u0142 Hitlerjugend, w kt\u00f3rym maszeruje ich s\u0105siad, folksdojcz. Wina przenosi si\u0119 tym samym na zdrajc\u0119 narodowego, a my mo\u017cemy poczu\u0107 si\u0119 czy\u015bci. Wszyscy czuj\u0105 ulg\u0119.<\/span><\/p>\n

Rozgrywamy psychodram\u0119. Zbli\u017camy si\u0119 do realnych, grupowych wspomnie\u0144, ale w finale uciekamy od nich, zamiast si\u0119 z nimi skonfrontowa\u0107.<\/span><\/p>\n

W ksi\u0105\u017cce pisze pan o tym, \u017ce r\u00f3wnie\u017c w\u0142adza dba\u0142a o dobre imi\u0119 i samopoczucie narodu, st\u0105d silne ingerencje w scenariusz filmu<\/a> Andrzeja Wajdy<\/a> \u201eWielki tydzie\u0144\u201d.<\/strong><\/span><\/p>\n

W\u0142adza by\u0142a i jest w tej sprawie obro\u0144c\u0105 kulturowego tabu. Wi\u0119c to nie wina PRL-u, tylko symptom tego, co dzieje si\u0119 w Polsce. Kiedy w drugiej po\u0142owie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych powstawa\u0142 scenariusz pierwszej, niezrealizowanej wersji \u201eWielkiego Tygodnia\u201d, Irenie Lilien odebrano g\u0142os. Dos\u0142ownie: autorzy zrobili z niej niemow\u0119. Nie mog\u0142a wi\u0119c opowiedzie\u0107 o swoim do\u015bwiadczeniu, jak w powie\u015bci. Wajda powr\u00f3ci\u0142 do projektu po 1989 roku. Irena m\u00f3wi, ale znikn\u0105\u0142 w\u0105tek losu Lilien\u00f3w i opis dzia\u0142ania polskiego otoczenia, kt\u00f3re wystawia ofiary Niemcom jak nagonka zwierzyn\u0119. Gorycz Ireny jest w tym kontek\u015bcie niezrozumia\u0142a i staje si\u0119 ona przez to do\u015b\u0107 niesympatyczn\u0105 postaci\u0105.<\/span><\/p>\n

W latach 60. a i p\u00f3\u017aniej wybielaj\u0105cy Polak\u00f3w wz\u00f3r opowie\u015bci o Zag\u0142adzie by\u0142 oczywisto\u015bci\u0105. Nikt go nie kwestionowa\u0142, niezale\u017cnie od politycznych i ideowych r\u00f3\u017cnic.<\/span><\/p>\n

A jak jest dzisiaj?<\/strong><\/span><\/p>\n

Fakt, \u017ce w og\u00f3le rozmawiamy na ten temat i nasza rozmowa zostanie opublikowana w mediach, \u015bwiadczy, \u017ce jest post\u0119p. Pojawi\u0142a si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmiany wzoru kultury.<\/span><\/p>\n

To znaczy, \u017ce mamy dzi\u015b wi\u0119kszy dystans?<\/strong><\/span><\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce tak. Po Grossie wiele si\u0119 zmieni\u0142o, cho\u0107 z drugiej strony mamy te\u017c bardzo siln\u0105 reakcj\u0119 na te zmiany. Bardzo siln\u0105\u2026<\/span><\/p>\n

\n

Tomasz \u017bukowski<\/strong> – historyk literatury. Pracuje w Instytucie Bada\u0144 Literackich PAN. Zajmuje si\u0119 problemami dyskursu publicznego w Polsce: interesuje si\u0119 funkcjami obraz\u00f3w \u017byda i ich rol\u0105 w definiowaniu polskiej to\u017csamo\u015bci oraz narracjami o PRL-u i komunizmie po roku 1989. Wsp\u00f3\u0142autor tomu “Zag\u0142ada w ‘Medalionach’ Zofii Na\u0142kowskiej. Tekst i konteksty” oraz ksi\u0105\u017cki “Przemoc filosemicka? Nowe polskie narracje o \u017bydach po roku 2000.”<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tomasz \u017bukowski: Polskie spo\u0142ecze\u0144stwo nie przej\u0119\u0142o si\u0119 zanadto Holocaustem [ROZMOWA] Anna Soba\u0144da Ch\u0142opiec \u017cydowski sprzedaje opaski z gwiazd\u0105 Dawida \/ Narodowe Archiwum Cyfrowe “Cho\u0107 mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o ci\u0105g\u0142o\u015bci przemocy wobec \u017byd\u00f3w w II Rzeczpospolitej, w czasie Zag\u0142ady i po niej, a\u017c do marca 1968 roku, wojna co\u015b zmieni\u0142a w tej kwestii. Polskie spo\u0142ecze\u0144stwo dzia\u0142a\u0142o i […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66398"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=66398"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66398\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":66461,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66398\/revisions\/66461"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=66398"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=66398"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=66398"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}