{"id":66435,"date":"2019-01-06T17:09:52","date_gmt":"2019-01-06T15:09:52","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=66435"},"modified":"2019-01-04T13:59:52","modified_gmt":"2019-01-04T11:59:52","slug":"06-09-28","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=66435","title":{"rendered":"Amos Oz: Prorocy s\u0105 od tego, by rzuca\u0107 w nich kamieniami"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Amos Oz: Prorocy s\u0105 od tego, by rzuca\u0107 w nich kamieniami
\n<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Pawe\u0142 Smole\u0144ski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

To, \u017ce Amos Oz nie dosta\u0142 Literackiej Nagrody Nobla, dowodzi fantastycznej niekompetencji Akademii Szwedzkiej.<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

Amos Oz<\/b>, 4 maja 1939 \u2013 28 grudnia 2018<\/i><\/p>\n

By\u0142 pisarzem monumentalnym. Jego \u201eOpowie\u015b\u0107 o mi\u0142o\u015bci i mroku\u201d to ksi\u0105\u017cka niezwyk\u0142a, wspania\u0142a i wielka, r\u00f3wnie\u017c dos\u0142ownie, bo po prostu gruba i ci\u0119\u017cka. Ale ju\u017c \u201eDo fanatyk\u00f3w\u201d \u2013 trzy wyk\u0142ady zadedykowane wnukom, kt\u00f3re autor nazwa\u0142 skromnie \u201erefleksjami\u201d \u2013 licz\u0105 raptem kilkadziesi\u0105t stron, lecz my\u015bli w nich zawarte starczy\u0142yby za dorobek \u017cycia tuzinowi profesor\u00f3w i doktor\u00f3w habilitowanych.<\/span><\/p>\n

Nie m\u00f3wi\u0105c o niezwyk\u0142ym, magicznym j\u0119zyku. O Ozie kr\u0105\u017cy\u0142y legendy, \u017ce jego hebrajski jest zbyt pi\u0119kny i bogaty, a wi\u0119c pisze za dobrze. Wymy\u015bla\u0142 nowe s\u0142owa, jak np. \u201eznosoro\u017cczy\u0107\u201d (wzi\u0105\u0142 to z dramatu Ionesco \u201eNosoro\u017cec\u201d). Wyraz zadomowi\u0142 si\u0119 w j\u0119zyku, a znaczy tylko tyle, \u017ce je\u015bli jaki\u015b polityk ba\u0142wanieje ze szcz\u0119tem, za\u015b jego ba\u0142wa\u0144stwo jest po prostu gro\u017ane, \u201eznosoro\u017cczy\u0142 si\u0119\u201d i kwita.<\/span><\/p>\n

To, \u017ce nie dosta\u0142 Literackiej Nagrody Nobla, dowodzi fantastycznej niekompetencji Akademii Szwedzkiej. Jego ksi\u0105\u017cki prze\u0142o\u017cono na p\u00f3\u0142 setki j\u0119zyk\u00f3w. W tym, rzecz jasna, arabski. Na ok\u0142adce jednej z nich, wydanej akurat w Egipcie, edytor zamie\u015bci\u0142 zdanie: \u201eDowiedzmy si\u0119, jak my\u015bli wr\u00f3g\u201d. Oz opowiada\u0142, \u017ce to dlatego, by nie czepia\u0142a si\u0119 cenzura.<\/span><\/p>\n

Amos pochodzi\u0142 z Jerozolimy; jego rodzina przyby\u0142a do Palestyny z ziem dawnej Rzeczypospolitej. By\u0142 kibucnikiem i \u017co\u0142nierzem czo\u0142gist\u0105. Mieszka\u0142 w miasteczku Arad na pustyni Negew, ponad \u015bcian\u0105 majestatycznego \u017c\u00f3\u0142tego krateru. Znano go powszechnie; gdy inny izraelski pisarz Etgar Keret napisa\u0142 pierwsze opowiadanie, w\u0142o\u017cy\u0142 je w kopert\u0119, kt\u00f3r\u0105 zatytu\u0142owa\u0142 \u201eAmos Oz, Arad\u201d. List, ma si\u0119 rozumie\u0107, doszed\u0142.<\/span><\/p>\n

Nie znosi\u0142a go nacjonalistyczna i religijna prawica. Cho\u0107by za to, \u017ce ju\u017c po\u00a0wojnie sze\u015bciodniowej<\/strong><\/span><\/a>\u00a0w 1967 r. g\u0142osi\u0142, \u017ce zaj\u0119ty przez Izrael Zachodni Brzeg to skarbonka, kt\u00f3r\u0105 zap\u0142aci za pok\u00f3j z Palesty\u0144czykami: \u2013 Dla wielu Izraelczyk\u00f3w Zachodni Brzeg to biblijna ziemia ojc\u00f3w, \u017cydowska Judea i Samaria, najwa\u017cniejsza cz\u0119\u015b\u0107 naszej tradycji. Tam przecie\u017c, a nie w Tel Awiwie, znajduj\u0105 si\u0119 nasze \u015bwi\u0119te miejsca, tamtymi drogami chodzili prorocy i kr\u00f3lowie Izraela, to kraina opisywana przez \u015bwi\u0119te ksi\u0119gi. Nie jest \u0142atwo wyrzec si\u0119 czego\u015b, co jest a\u017c tak bardzo zwi\u0105zane z \u017cydowskim dziedzictwem i kultur\u0105. Mimo to musimy porzuci\u0107 t\u0119 ziemi\u0119, bo nie jeste\u015bmy tam samotni, Palesty\u0144czycy r\u00f3wnie\u017c maj\u0105 do niej prawa. Pok\u00f3j w przysz\u0142o\u015bci jest wi\u0119cej wart od historii.<\/span><\/p>\n

Ale te\u017c wielu traktowa\u0142o Oza jak autorytet moralny i niemal\u017ce proroka. Tak opowiada\u0142 o nim cho\u0107by nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c rabin Menachem Froman z osiedla Tekoa na Zachodnim Brzegu, cho\u0107 Amos chyba nie wierzy\u0142 w Stw\u00f3rc\u0119.<\/span><\/p>\n

<\/div>\n

Pyta\u0142em Oza, dlaczego \u2013 skoro dla wielu ma status proroka \u2013 bywa l\u017cony i opluwany. Odpowiada\u0142 ze \u015bmiechem, \u017ce na ziemi Izraela by\u0142o i jest tak wielu prorok\u00f3w, i\u017c \u0142atwo trafi\u0107 w nich kamieniem, a poza tym prorocy od tego s\u0105.<\/span><\/p>\n

Mia\u0142 si\u0119 za syjonist\u0119, ale powtarza\u0142, \u017ce syjonizm spe\u0142ni\u0142 swoje zadanie: \u2013 Celem syjonizmu by\u0142o stworzenie \u017cydowskiego pa\u0144stwa, bezpiecznego domu dla wszystkich \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy w tym domu zechc\u0105 zamieszka\u0107. Z bezpiecze\u0144stwem r\u00f3\u017cnie bywa, lecz pa\u0144stwo istnieje. A \u017ce syjonizm nie stworzy\u0142 raju na ziemi, o czym marzyli matki i ojcowie \u2013 za\u0142o\u017cyciele Izraela, to ca\u0142kowicie inna sprawa. Mia\u0142 zbudowa\u0107 sprawiedliwy kraj dla \u017byd\u00f3w, ale te\u017c dla wszystkich nie\u017cydowskich jego mieszka\u0144c\u00f3w i, jak to bywa z idealistycznymi ideami, si\u0119 nie uda\u0142o. Lecz taka jest natura wszystkich marze\u0144 \u2013 nie mo\u017cna ich spe\u0142ni\u0107. Tyle \u017ce bez marze\u0144 nikt nie umie \u017cy\u0107.<\/span><\/p>\n

Kocha\u0142 Izrael, czego dowodzi\u0142 nie tylko s\u0142owami, ale te\u017c na wojnach, i by\u0142 z niego dumny, zreszt\u0105 absolutnie s\u0142usznie. Ale te\u017c podkre\u015bla\u0142, \u017ce sytuacja Izraelczyk\u00f3w i Palesty\u0144czyk\u00f3w jest taka sama jak rozbitk\u00f3w, kt\u00f3rzy po morskiej katastrofie uchwycili si\u0119 jednej dryfuj\u0105cej deski. Oba narody maj\u0105 prawo \u017c\u0105da\u0107 i dosta\u0107 miejsce dla siebie. Tak samo jak nie maj\u0105 prawa spycha\u0107 s\u0105siada do wody.<\/span><\/p>\n

<\/div>\n

Nie \u017cywi\u0142 z\u0142udze\u0144 co do natury re\u017cim\u00f3w Bliskiego Wschodu. Nie wierzy\u0142 \u2013 jak prawdziwy prorok \u2013 w arabsk\u0105 wiosn\u0119, cho\u0107 \u017cyczy\u0142 s\u0105siadom jak najlepiej. Opowiada\u0142: \u2013 Nie przytrafi\u0142a nam si\u0119 arabska wiosna, tylko islamska zima. Zacz\u0119\u0142a si\u0119 od rebelii m\u0142odych idealist\u00f3w, ludzi \u015bwiat\u0142ych, g\u0142odnych wolno\u015bci i demokracji, zorientowanych na przysz\u0142o\u015b\u0107 i wszystko to, co niesie ze sob\u0105 XXI wiek, ale szybko zosta\u0142a porwana, zmanipulowana i koniec ko\u0144c\u00f3w zaw\u0142aszczona przez islamist\u00f3w. To jedna z najgorszych wiadomo\u015bci dla wszystkich kraj\u00f3w i narod\u00f3w arabskich, dla Bliskiego Wschodu i zapewne dla ca\u0142ego \u015bwiata. A chcesz wiedzie\u0107, co jest najwi\u0119ksz\u0105 tragedi\u0105 islamskiego \u015bwiata?<\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie, \u017ce chcia\u0142em. \u2013 M\u0119\u017cczy\u017ani. Trzymaj\u0105 \u017cony zamkni\u0119te w domach, zabraniaj\u0105 im edukacji. Kiedy kobieta, \u017cona i matka, jest niepi\u015bmienna, oznacza to, \u017ce dzieci trac\u0105 kilka pierwszych lat swojego \u017cycia, nie naucz\u0105 si\u0119 wielu rzeczy, nie rozwin\u0105. Tak tworzy si\u0119 dystans, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej jest nie do nadrobienia. Przyczyn\u0105 k\u0142opot\u00f3w, zacofania, agresywno\u015bci \u015bwiata islamskiego jest analfabetyzm kobiet, a za to mo\u017cna wini\u0107 tylko m\u0119\u017cczyzn. To z\u0142y kierunek, bo cofa islam, nie tylko w krajach arabskich, do wiek\u00f3w \u015brednich, wpycha w rozbicie plemienne.<\/span><\/p>\n

Przed laty wsp\u00f3\u0142zak\u0142ada\u0142 organizacj\u0119 Pok\u00f3j Teraz. Bo te\u017c uparcie wierzy\u0142 w pok\u00f3j, co czyni\u0142o z niego marzyciela. Ale by\u0142 realist\u0105: \u2013 Nie mylmy pokoju z mi\u0142o\u015bci\u0105. W latach 60. i 70. ideali\u015bci, a by\u0142y ich miliony, maszerowali na ca\u0142ym \u015bwiecie pod has\u0142em \u201eMake love, not war\u201d \u2013 \u201eCzy\u0144my mi\u0142o\u015b\u0107, nie wojn\u0119\u201d. A ja sobie szepta\u0142em: \u201eMake peace, not love\u201d \u2013 \u201eCzy\u0144my pok\u00f3j, nie mi\u0142o\u015b\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

O Izraelczykach, kt\u00f3rzy s\u0105 zaanga\u017cowani w dzia\u0142ania pokojowe, m\u00f3wi\u0142: \u2013 To wspaniali ludzie, w\u0142a\u015bnie oni \u015bwiadcz\u0105 o warto\u015bci Izraela, to stra\u017cnicy naszej przyzwoito\u015bci publicznej, uczciwo\u015bci, otwartego umys\u0142u. Wielu Izraelczyk\u00f3w przykleja im \u0142atk\u0119 zdrajc\u00f3w. Mnie te\u017c tak\u0105 \u0142atk\u0119 si\u0119 przykleja i nosz\u0119 j\u0105 z dum\u0105 jak najcenniejszy order. Im wi\u0119cej takich zdrajc\u00f3w, tym dla Izraela lepiej. Daj\u0105 krajowi wi\u0119cej ni\u017c zawodowi \u015blepi patrioci.<\/span><\/p>\n

Nie uwa\u017ca\u0142, \u017ce cierpienie uszlachetnia; nazywa\u0142 to chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 mitologi\u0105. Dlatego \u2013 pisa\u0142 o tym jak nikt inny \u2013 w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w maj\u0105cych zakodowane w genetycznej pami\u0119ci tysi\u0105clecia prze\u015bladowa\u0144 i Zag\u0142ad\u0119 s\u0105 ludzie dobrzy i \u017ali, szlachetni i paskudni; ludzie po prostu. Jego ksi\u0105\u017cki s\u0105 najlepszymi przewodnikami po Izraelu, ale te\u017c \u2013 po zakamarkach cz\u0142owieczej duszy.<\/span><\/p>\n

Powtarza\u0142 mi wielekro\u0107, \u017ce doczeka czas\u00f3w, gdy we wsp\u00f3lnej izraelsko-palesty\u0144skiej Jerozolimie stan\u0105 dwie ambasady: izraelska i palesty\u0144ska.<\/span><\/p>\n

\n
<\/p>\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Amos Oz: Prorocy s\u0105 od tego, by rzuca\u0107 w nich kamieniami Pawe\u0142 Smole\u0144ski To, \u017ce Amos Oz nie dosta\u0142 Literackiej Nagrody Nobla, dowodzi fantastycznej niekompetencji Akademii Szwedzkiej. Amos Oz, 4 maja 1939 \u2013 28 grudnia 2018 By\u0142 pisarzem monumentalnym. Jego \u201eOpowie\u015b\u0107 o mi\u0142o\u015bci i mroku\u201d to ksi\u0105\u017cka niezwyk\u0142a, wspania\u0142a i wielka, r\u00f3wnie\u017c dos\u0142ownie, bo po […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66435"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=66435"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66435\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":66487,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66435\/revisions\/66487"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=66435"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=66435"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=66435"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}