{"id":66488,"date":"2019-01-08T17:09:50","date_gmt":"2019-01-08T15:09:50","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=66488"},"modified":"2019-01-05T11:48:49","modified_gmt":"2019-01-05T09:48:49","slug":"08-09-30","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=66488","title":{"rendered":"Niko\u0142aj Je\u017cow: upadek krwawego kar\u0142a. Jak Stalin wyko\u0144czy\u0142 swojego pupila"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Niko\u0142aj Je\u017cow: upadek krwawego kar\u0142a. Jak Stalin wyko\u0144czy\u0142 swojego pupila<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Wac\u0142aw Radziwinowicz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Fragment kola\u017cu dw\u00f3ch zdj\u0119\u0107 wykonanych na Kremlu 20 stycznia 1938 r. przedstawiaj\u0105cych nowy rz\u0105d ZSRR. Pierwszy od lewej J\u00f3zef Stalin, czwarty – Niko\u0142aj Je\u017cow (ca\u0142y kola\u017c ni\u017cej) (Fot. East News)<\/em><\/span><\/p>\n

Z Niko\u0142ajem Je\u017cowem Stalin rozprawi\u0142 si\u0119 bardzo okrutnie. R\u00f3wno 80 lat temu pozbawi\u0142 go funkcji szefa NKWD. Ale to by\u0142 tylko epizod sadystycznej gry, jak\u0105 d\u0142ugo toczy\u0142 ze swym ulubionym wcze\u015bniej “Je\u017cowikiem”.<\/p>\n

Kiedy go wprowadzono, zacz\u0105\u0142 p\u0142aka\u0107, krzycze\u0107, wyrywa\u0107 si\u0119. Wierzga\u0142 kr\u00f3tkimi n\u00f3\u017ckami, jakby przez monstrualnie grube podeszwy znoszonych kamaszy parzy\u0142 go g\u0142adki beton pod\u0142ogi cz\u0119sto zmywanej do czysta strumieniami wody ze szlauch\u00f3w.<\/p>\n

\n

Niko\u0142aj Je\u017cow: kat pod drewnian\u0105 \u015bcian\u0105<\/strong><\/p>\n

Nie, za nic nie chcia\u0142 stan\u0105\u0107 przed \u015bcian\u0105 wy\u0142o\u017con\u0105 k\u0142odami. On sam trzy i p\u00f3\u0142 roku wcze\u015bniej kaza\u0142 wyd\u0142ubywa\u0107 z tych bali kule, kt\u00f3re przeszy\u0142y g\u0142owy Lwa Kamieniewa i Grigorija Zinowiewa.<\/span><\/p>\n

A kiedy agenci\u00a0NKWD<\/strong><\/span><\/a>\u00a0robili rewizj\u0119 w jego gabinecie ludowego komisarza transportu wodnego, znale\u017ali te pociski. Ka\u017cda troskliwie przechowywana w szufladzie biurka makabryczna pami\u0105tka by\u0142a pieczo\u0142owicie zawini\u0119ta w papier z nazwiskiem tego, kt\u00f3rego zabi\u0142a.<\/span><\/p>\n

\n

On \u015bwietnie rozumia\u0142, dlaczego pod\u0142oga w tej sali jest uko\u015bna, obni\u017ca si\u0119 w kierunku \u015bciany z pni. Czemu s\u0142u\u017c\u0105 niedbale rozrzucone na niej szlauchy, a betonowa posadzka jest tak g\u0142adka. To po to, by ka\u0142u\u017ce krwi i rozbryzgane m\u00f3zgi zastrzelonych na jego rozkaz mo\u017cna by\u0142o szybko zmy\u0107, zanim wprowadzi si\u0119 nast\u0119pn\u0105 parti\u0119 skazanych.<\/span><\/p>\n

Po takiej g\u0142adzi bez trudu mo\u017cna by\u0142o zaci\u0105gn\u0105\u0107 trupy do sztolni, kt\u00f3r\u0105 ju\u017c same ze\u015blizgiwa\u0142y si\u0119 wprost do po\u0142utorek, p\u00f3\u0142toratonowych ci\u0119\u017car\u00f3wek GAZ-AA z napisem \u201ePrzew\u00f3z chleba\u201d, kt\u00f3re wioz\u0142y \u0142adunek prosto na ruszty krematorium na cmentarzu Do\u0144skim.<\/span><\/p>\n

Wszystko to dobrze wiedzia\u0142, bo sam skrupulatnie dopracowywa\u0142 algorytm pracy fabryki \u015bmierci w ponurym budynku przy zau\u0142ku Warsonofijefskim na ty\u0142ach moskiewskiej \u0141ubianki<\/span>.<\/p>\n

Kola\u017c dw\u00f3ch zdj\u0119\u0107 wykonanych na Kremlu 20 stycznia 1938 r. przedstawiaj\u0105cych nowy rz\u0105d ZSRR. Jego najwa\u017cniejsi cz\u0142onkowie siedz\u0105 w pierwszym rz\u0119dzie: Niko\u0142aj Je\u017cow, ludowy komisarz spraw wewn\u0119trznych, drugi od prawej, pi\u0105ty – J\u00f3zef Stalin, sekretarz generalny Wszechzwi\u0105zkowej Komunistycznej Partii (bolszewik\u00f3w). Pozostali, patrz\u0105c od lewej: cz\u0142onek Biura Politycznego WKP(b) Andriej \u017bdanow, przewodnicz\u0105cy Rady Zwi\u0105zku Rady Najwy\u017cszej ZSRR Andriej Andriejew, przewodnicz\u0105cy Prezydium RN ZSRR Michai\u0142 Kalinin, ludowi komisarze: spraw zagranicznych – Wiaczes\u0142aw Mo\u0142otow, obrony – Kliment Woroszy\u0142ow, komunikacji – Lazar Kaganowicz, przemys\u0142u spo\u017cywczego – Anastas Mikojan. Fot. East News<\/em><\/span><\/p>\n

I tego, spod r\u0119ki kt\u00f3rego od lat wychodzi\u0142 gotowy produkt tutejszej zab\u00f3jczej ta\u015bmy produkcyjnej, osobi\u015bcie zna\u0142 bardzo dobrze. Dla stalinowskiego mistrza katowskiego, oficera NKWD Wasilija B\u0142ochina, 4 lutego 1940 r. by\u0142 dniem szczeg\u00f3lnym. Strzela\u0107, co od dawna zdarza\u0142o mu si\u0119 bardzo rzadko, przysz\u0142o mu tylko jeden raz. Za to do kogo! W\u015br\u00f3d zabitych przez niego, a by\u0142o ich mo\u017ce ponad 50 tys., to by\u0142a figura najwa\u017cniejsza: osoba swego czasu druga w ca\u0142ym imperium, ulubieniec Stalina, bohater pie\u015bni, film\u00f3w, patron ulic, miast, parostatk\u00f3w, generalny komisarz bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwowego (odpowiednik marsza\u0142ka), ludowy komisarz spraw wewn\u0119trznych (minister), ludowy komisarz transportu wodnego, kandydat na cz\u0142onka Biura Politycznego, zwany te\u017c \u201ekrwawym kar\u0142em\u201d re\u017cyser Wielkiej Czystki Niko\u0142aj Je\u017cow.<\/span><\/p>\n

Pod drewnian\u0105 \u015bcian\u0105 oszala\u0142y ze strachu skazaniec \u0142ka\u0142 i co\u015b be\u0142kota\u0142. Nie by\u0142 got\u00f3w umiera\u0107, jak wcze\u015bniej obiecywa\u0142, \u201ez imieniem Stalina na ustach\u201d.<\/span><\/p>\n

Do\u015bwiadczony B\u0142ochin strzeli\u0142 do swego by\u0142ego prze\u0142o\u017conego precyzyjnie, jak strzela\u0142 zawsze. I to by\u0142o najlepsze, co mog\u0142o wtedy spotka\u0107 zam\u0119czonego przez stalinowskich oprawc\u00f3w zbrodniarza.<\/span><\/p>\n

Niko\u0142aj Je\u017cow, ch\u0142opak spod Suwa\u0142k<\/strong><\/p>\n

<\/div>\n

Karier\u0119 u bolszewik\u00f3w m\u0142ody Je\u017cow robi\u0142 dzi\u0119ki \u017cyciorysowi skorygowanemu zgodnie z wymogami czas\u00f3w porewolucyjnych.<\/span><\/p>\n

Podawa\u0142 si\u0119 w nim za urodzonego w Sankt Petersburgu syna odlewnika w s\u0142ynnych Zak\u0142adach Puti\u0142owskich, w kt\u00f3rych te\u017c sam mia\u0142 w m\u0142odo\u015bci pracowa\u0107. To wa\u017cne, bo petersburski, najwi\u0119kszy w\u00a0Rosji<\/a>, a trzeci w Europie kombinat metalurgiczno-maszynowy by\u0142 na pocz\u0105tku XX w. w agrarnym kraju centrum rewolucyjnego ruchu robotniczego.<\/span><\/p>\n

W rzeczywisto\u015bci Iwan Je\u017cow, ojciec Niko\u0142aja, w 1895 r., kiedy na \u015bwiat przyszed\u0142 syn (pono\u0107 akurat 1 maja, ale by\u0107 mo\u017ce przysz\u0142y ludowy komisarz sam domalowa\u0142 sobie proletariack\u0105 dat\u0119 urodzin), mieszka\u0142 w Mariampolu (dzi\u015b litewskie Marijampole) w guberni suwalskiej, gdzie s\u0142u\u017cy\u0142 w carskiej policji. Jego \u017cona by\u0142a Litwink\u0105. Sam Je\u017cow pocz\u0105tkowo si\u0119 chwali\u0142, \u017ce dobrze m\u00f3wi po litewsku i po polsku.<\/span><\/p>\n

Do bolszewik\u00f3w, jak twierdzi\u0142 sam, mia\u0142 przysta\u0107 jeszcze w maju 1917 r. i by\u0142 aktywnym rewolucjonist\u0105.<\/span><\/p>\n

W pierwszym wydaniu stalinowskiego \u201eKr\u00f3tkiego kursu historii WKP(b)\u201d (1938 r.) zapewniano, \u017ce\u00a0w pa\u017adzierniku 1917 r. na froncie zachodnim masy \u017co\u0142nierskie do rewolucyjnego powstania przygotowywa\u0142 na Bia\u0142orusi tow. Je\u017cow<\/i>. Z kolejnych wyda\u0144 komunistycznej biblii Je\u017cowa ju\u017c zdymisjonowanego, potem aresztowanego i w ko\u0144cu rozstrzelanego, wymazali.<\/span><\/p>\n

Natomiast z dokument\u00f3w wynika, \u017ce w burzliwy czas przewrotu bolszewickiego Je\u017cow albo si\u0119 leczy\u0142 w lazarecie wojskowym, albo s\u0142u\u017cy\u0142 jako pisarz w swoim pu\u0142ku zapasowym. Bo wprawdzie mia\u0142 za sob\u0105 trzy, a mo\u017ce tylko jedn\u0105 klas\u0119 szko\u0142y podstawowej, ale w\u015br\u00f3d masy analfabet\u00f3w powo\u0142anych do wojska carskiego okazywa\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem ca\u0142kiem \u201egramotnym\u201d.<\/span><\/p>\n

Z lipn\u0105 biografi\u0105, bez rewolucyjnej przesz\u0142o\u015bci, bez wykszta\u0142cenia \u201etow. Je\u017cow\u201d zrobi\u0142 jednak zadziwiaj\u0105c\u0105 karier\u0119 partyjn\u0105. Zaczyna\u0142 na stanowiskach na \u015brednich urz\u0119dniczych szczeblach komitet\u00f3w partii w kolejnych dalekich prowincjach, lecz ju\u017c jako 32-latek znalaz\u0142 si\u0119 w\u00a0Moskwie<\/strong><\/span><\/a>.<\/span><\/p>\n

21-letni Niko\u0142aj Je\u017cow (stoi) jako \u017co\u0142nierz carskiej armii. Fot. Domena publiczna<\/em><\/span><\/p>\n

Niko\u0142aj Je\u017cow – wykonawca idealny<\/strong><\/p>\n

Je\u017cow, kt\u00f3ry wybrany na delegata na XIV zjazd WKP(b) zosta\u0142 przys\u0142any do stolicy z Kazachstanu, wpad\u0142 w oko Iwanowi Moskwinowi kieruj\u0105cemu Organizacyjno-Rozdzielczym Wydzia\u0142em Komitetu Centralnego (Orgraspriedotdie\u0142). Ten niby niepozorny, zape\u0142niony kartotekami personalnymi urz\u0105d w rzeczywisto\u015bci mia\u0142 dla biurokratycznej maszyny bolszewik\u00f3w kluczowe znaczenie.<\/span><\/p>\n

To on nap\u0119dza\u0142 karuzel\u0119 nomenklatury, decydowa\u0142, kogo z funkcjonariuszy partii gdzie postawi\u0107, kogo zdj\u0105\u0107, kogo przesun\u0105\u0107. W burzliwych latach 20., kiedy wci\u0105\u017c trwa\u0142y frakcyjne walki o w\u0142adz\u0119 nad imperium, kiedy Stalin jeszcze nie sta\u0142 si\u0119 \u201eGospodarzem\u201d, gra kadrami decydowa\u0142a nie tylko o rozk\u0142adzie si\u0142, ale tak\u017ce o tym, kto b\u0119dzie \u017cy\u0142 i rz\u0105dzi\u0142.<\/span><\/p>\n

Moskwin sta\u0142 si\u0119 pierwszym protektorem Je\u017cowa. Ocenia\u0142 go bardzo wysoko:\u00a0Nie znam bardziej idealnego pracownika ni\u017c on. To znaczy nie tyle pracownika, ile wykonawc\u0119. Je\u015bli mu si\u0119 co\u015b powierzy, mo\u017cna ju\u017c niczego nie sprawdza\u0107 i mie\u0107 pewno\u015b\u0107 \u2013 on wszystko zrobi<\/i>.<\/span><\/p>\n

Zauwa\u017ca\u0142 jednak i \u201eistotn\u0105 wad\u0119\u201d swojego m\u0142odego pupila:\u00a0On nie potrafi si\u0119 zatrzyma\u0107. I czasem trzeba mu si\u0119 przypatrywa\u0107, \u017ceby na czas go pow\u015bci\u0105gn\u0105\u0107<\/i>. Krwawa historia Je\u017cowa dowiod\u0142a, \u017ce Moskwin mia\u0142 racj\u0119.<\/span><\/p>\n

Przybysz z prowincji przypad\u0142 do serca tak\u017ce Sofii, \u017conie szefa. Mo\u017ce wzruszy\u0142 j\u0105 wygl\u0105daj\u0105cy jak ch\u0142opczyk chudziutki, niziutki (151 cm) go\u015b\u0107, kt\u00f3rego m\u0105\u017c zaprasza\u0142 cz\u0119sto na domowe obiady. Podsuwa\u0142a mu najlepsze k\u0105ski, biadoli\u0142a, \u017ce ma\u0142o je. Czy\u015bci\u0142a mu zniszczone buty na wysokiej podeszwie, przyszywa\u0142a guziki do wci\u0105\u017c tej samej \u201egimnastiorki\u201d (wojskowej kurtki), czy\u015bci\u0142a ten sam p\u0142aszcz przez okr\u0105g\u0142y rok.<\/span><\/p>\n

Gdy w czasie Wielkiej Czystki Moskwin zosta\u0142 aresztowany, Sofia napisa\u0142a list do ludowego komisarza spraw wewn\u0119trznych Je\u017cowa, prosz\u0105c o pomoc i przypominaj\u0105c, ile dobra dozna\u0142 od niej i m\u0119\u017ca. W odpowiedzi szef NKWD wtr\u0105ci\u0142 r\u00f3wnie\u017c j\u0105 do wi\u0119zienia. Ca\u0142a rodzina Moskwin\u00f3w, w tym ich przybrana c\u00f3rka, zosta\u0142a rozstrzelana. Je\u017cowa rzeczywi\u015bcie trudno by\u0142o powstrzyma\u0107.<\/span><\/p>\n

Niko\u0142aj Je\u017cow (1895-1940), ludowy komisarz (minister) spraw wewn\u0119trznych ZSRR i szef NKWD, na fotografii z 1937 r. Fot. Fine Art Images<\/em><\/span><\/p>\n

Pierwszy kadrowy<\/strong><\/p>\n

W samym Organizacyjno-Rozdzielczym Wydziale Komitetu Centralnego miejsce swego by\u0142ego szefa Je\u017cow zaj\u0105\u0142 w 1929 r. Pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej stan\u0105\u0142 te\u017c na czele Komisji Kontroli Partyjnej. Stalin powierzy\u0142 mu te\u017c wtedy \u201eoczyszczenie\u201d szereg\u00f3w partyjnych z \u201eelement\u00f3w przypadkowych i wrogich\u201d.<\/span><\/p>\n

To jeszcze nie by\u0142y represje na wielk\u0105 skal\u0119, lecz \u201ewegetaria\u0144ska\u201d biurokratyczna operacja kadrowa polegaj\u0105ca na powszechnej wymianie legitymacji partyjnych poprzedzonej weryfikacj\u0105 cz\u0142onk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

I tak prymitywny nieuk sta\u0142 si\u0119 w rzeczywisto\u015bci \u201epierwszym kadrowym\u201d Stalina.<\/span><\/p>\n

Wodzowi podoba\u0142o si\u0119 to, co trwo\u017cy\u0142o Moskwina \u2013 idealny wykonawca, kt\u00f3rego nic nie zatrzyma. Obaj podobnie rozumieli najwa\u017cniejsze zasady gry. Gospodarz powtarza\u0142, \u017ce \u201ekadry decyduj\u0105 o wszystkim\u201d.<\/span><\/p>\n

Jego \u201ekadrowik\u201d wbija\u0142 do g\u0142owy swoim podw\u0142adnym, \u017ce sztuka sprawowania w\u0142adzy sprowadza si\u0119 do jednego \u2013 umiej\u0119tnego sterowania kadrami. Wymaga\u0142 od nich, by wiedzieli i pami\u0119tali wszystko o funkcjonariuszach partyjnych nawet w najbardziej oddalonych regionach, za kt\u00f3re odpowiadali.<\/span><\/p>\n

Musieli zna\u0107 ich przesz\u0142o\u015b\u0107, sytuacj\u0119 rodzinn\u0105, a przede wszystkim, z kim si\u0119 przyja\u017ani\u0105, z kim z naczalstwa s\u0105 zwi\u0105zani, kogo z dzia\u0142aczy ni\u017cszych szczebli mo\u017cna uwa\u017ca\u0107 za ich klient\u00f3w\u2026<\/span><\/p>\n

Na tropie centrum centr\u00f3w<\/strong><\/p>\n

Cz\u0142owiek o tak szerokiej i g\u0142\u0119bokiej wiedzy o kadrach, a do tego jeszcze idealny, \u201eniepohamowany\u201d wykonawca, by\u0142 potrzebny Stalinowi do realizacji plan\u00f3w ju\u017c bardzo ludo\u017cerczych.<\/span><\/p>\n

Ta misja Je\u017cowa zacz\u0119\u0142a si\u0119 1 grudnia 1934 r. Tego dnia na korytarzu Smolnego, siedziby leningradzkiego komitetu partii, bolszewik Leonid Niko\u0142ajew zastrzeli\u0142 popularnego dygnitarza komunistycznego Siergieja Kirowa.<\/span><\/p>\n

Kto sta\u0142 za zamachowcem, do dzi\u015b nie wiadomo. Mo\u017ce sam Stalin obawiaj\u0105cy si\u0119 konkurencji ze strony ulubie\u0144ca mas partyjnych. Przyw\u00f3dcy ta \u015bmier\u0107 by\u0142a w ka\u017cdym razie bardzo na r\u0119k\u0119. B\u0142yskawicznie wprowadzi\u0142 zmiany do kodeksu karnego, zgodnie z kt\u00f3rymi oskar\u017ceni o terroryzm mieli by\u0107 skazywani w pozas\u0105dowym trybie uproszczonym, a ich egzekucje wykonywane bezzw\u0142ocznie.<\/span><\/p>\n

Prowadzenie \u015bledztwa w sprawie \u015bmierci Kirowa powierzono \u201ekadrowikowi\u201d Je\u017cowowi, kt\u00f3ry \u017cadnego policyjnego sta\u017cu nie mia\u0142. I to przy \u201e\u017cywym\u201d, to znaczy wci\u0105\u017c kieruj\u0105cym Ludowym Komisariatem Spraw Wewn\u0119trznych, do\u015bwiadczonym czeki\u015bcie Genriku Jagodzie.<\/span><\/p>\n

Bo Stalinowi nie by\u0142o potrzebne dochodzenie, lecz krwawa operacja kadrowa na ogromn\u0105 skal\u0119. A do jej przeprowadzenia \u2013 \u201eniepohamowany\u201d ekspert od kadr.<\/span><\/p>\n

Jego zadaniem by\u0142o nie tyle zdemaskowanie i ukaranie winnych, ile wyplenienie wszystkich i wszystkiego, co mog\u0142oby si\u0119 przeciwstawi\u0107 dyktatorowi.<\/span><\/p>\n

Je\u017cow mia\u0142 wykry\u0107, a w rzeczywisto\u015bci wymy\u015bli\u0107 opozycyjne \u201ecentrum centr\u00f3w\u201d, w kt\u00f3rym mordercze intrygi knuli wsp\u00f3lnie cz\u0142onkowie \u201estarej leninowskiej gwardii\u201d (i \u201elewicowi\u201d: Kamieniew, Zinowiew, i \u201eprawicowi\u201d: Niko\u0142aj Bucharin, Aleksiej Rykow, Lew Trocki) oraz \u201ebyli ludzie\u201d, czyli ci, kt\u00f3rzy za cara stanowili klasy rz\u0105dz\u0105ce.<\/span><\/p>\n

Nie uda\u0142o mu si\u0119, jak to okre\u015bla\u0142y gazety, \u201erozgnie\u015b\u0107 gada\u201d jednym pot\u0119\u017cnym ciosem. Ale w wyniku trzech kolejnych g\u0142o\u015bnych \u201eproces\u00f3w moskiewskich\u201d do sierpnia 1938 r. zg\u0142adzi\u0142 najwa\u017cniejszych (poza Trockim, kt\u00f3ry jeszcze przez dwa lata czeka\u0142 w Meksyku na siepaczy z Moskwy) potencjalnych konkurent\u00f3w \u201eGospodarza\u201d.<\/span><\/p>\n

22 kwietnia 1937 r. Inspekcja budowy Kana\u0142u Moskwa-Wo\u0142ga. Od lewej Woroszy\u0142ow, Mo\u0142otow, Stalin oraz Je\u017cow, kt\u00f3rego nie ma na zdj\u0119ciu publikowanym po jego upadku Fot. domena publiczna<\/span><\/em><\/p>\n

\u201eJe\u017cowe r\u0119kawice\u201d<\/strong><\/p>\n

G\u0142owy hydry mia\u0142y by\u0107 jednak nie \u015bci\u0119te, ale wyrwane z mi\u0119sem. Wypleni\u0107 Stalin chcia\u0142 wszystkich, kt\u00f3rzy mieli lub mogli mie\u0107 cokolwiek wsp\u00f3lnego z oponentami. I to zadanie powierzy\u0142 Je\u017cowowi mianowanemu 26 wrze\u015bnia 1936 r. ludowym komisarzem spraw wewn\u0119trznych.<\/span><\/p>\n

Niezapomnianym symbolem wysi\u0142k\u00f3w \u201eniepowstrzymanego\u201d sta\u0142y si\u0119 \u201eje\u017cowe r\u0119kawice\u201d. Wcze\u015bniej tak okre\u015blano w Rosji sk\u00f3rzany ochraniacz na d\u0142onie s\u0142u\u017c\u0105cy do \u0142apania je\u017cy. A w 1937 r. w gazetach stalinowskiego komisarza rysowano jako herosa z marsza\u0142kowskimi gwiazdami na klapach wojskowego szynela, kt\u00f3ry odziany w kolczaste r\u0119kawice ze sk\u00f3ry je\u017ca dusi hydr\u0119 kontrrewolucji. On mawia\u0142, \u017ce \u201etysi\u0105c rozstrzelanych przez pomy\u0142k\u0119 nie stanowi wielkiego problemu\u201d, bo \u201elepiej przegi\u0105\u0107, ni\u017c nie dogi\u0105\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

Ci\u0105\u0142 z rozmachem. W czasie rozpocz\u0119tej i prowadzonej pod jego dow\u00f3dztwem Wielkiej Czystki, czyli oficjalnie od sierpnia 1937 r. do listopada 1938 r., NKWD co miesi\u0105c wtr\u0105ca\u0142o \u015brednio po 100 tys. ludzi, a 40 tys. rozstrzeliwa\u0142o. Ilu jeszcze oprawcy zat\u0142ukli w czasie dozwolonych i wr\u0119cz zalecanych przez najwy\u017csze w\u0142adze tortur, dzi\u015b policzy\u0107 si\u0119 ju\u017c nie da. Wed\u0142ug oficjalnych szacunk\u00f3w w czasie Wielkiej Czystki aresztowano ponad p\u00f3\u0142tora miliona ludzi, 700 tys. z nich stracono.<\/span><\/p>\n

Stalin i Je\u017cow domagali si\u0119 od podw\u0142adnych coraz wy\u017cszej wydajno\u015bci. Funkcjonariuszom w guberniach narzucali plany, ilu maj\u0105 wzi\u0105\u0107 zaliczonych do \u201epierwszej kategorii\u201d (skazanych na \u015bmier\u0107), ilu do \u201edrugiej\u201d (zes\u0142ani do \u0142agr\u00f3w). W odpowiedzi z prowincji przychodzi\u0142y pro\u015bby o \u201epodwy\u017cszenie plan\u00f3w\u201d. Pe\u0142n\u0105 par\u0105 w regionach pracowa\u0142y \u201etrojki\u201d (szef obwodowego NKWD, prokurator, sekretarz partii), kt\u00f3re automatycznie, bez przegl\u0105dania dokument\u00f3w czy wys\u0142uchania oskar\u017conych, ta\u015bmowo zatwierdza\u0142y wyroki.<\/span><\/p>\n

Ulubieniec<\/strong><\/p>\n

\u201eNiepohamowany\u201d czy\u015bciciel, 42-letni (w 1937 r.) minister, marsza\u0142ek, kandydat na cz\u0142onka Biura Politycznego, szef Komisji Kontroli Partyjnej sta\u0142 si\u0119 drug\u0105 osob\u0105 w pa\u0144stwie.<\/span><\/p>\n

Mia\u0142 nieograniczony \u201edost\u0119p do ucha\u201d. Od pocz\u0105tku 1937 r. do listopada 1938 r. odwiedzi\u0142 290 razy jego gabinet i sp\u0119dzi\u0142 tam w sumie 850 godzin. Gospodarz pieszczotliwie nazywa\u0142 go \u201eJe\u017cowikiem\u201d. A prasa pisa\u0142a, \u017ce jest \u201epitomcem\u201d (ulubieniec-wychowanek) Stalina.<\/span><\/p>\n

Kiedy wyt\u0119\u017cona praca doprowadza\u0142a go na skraj wyczerpania, towarzysze, okazuj\u0105c trosk\u0119, dawali mu partyjne polecenia udania si\u0119 na urlop, zapewniali najlepsze warunki leczenia.<\/span><\/p>\n

Gazety publikowa\u0142y poemat D\u017cambu\u0142y D\u017cabajewa \u201eNarkom [ludowy komisarz] Je\u017cow\u201d. Ludowy poeta Kazachstanu opiewa\u0142 swego bohatera, kt\u00f3ry \u201ebystrooki i m\u0105dry\u201d objawi\u0142 si\u0119 narodowi \u201ew \u015bwietle b\u0142yskawicy\u201d, a \u201edla bitwy piastowa\u0142o go rozumne s\u0142owo wielkiego Lenina\u201d.<\/span><\/p>\n

Imi\u0119 komisarza nadano parostatkowi, kt\u00f3ry przewozi\u0142 wi\u0119\u017ani\u00f3w do \u0142agr\u00f3w nad Ko\u0142ym\u0105, miastu Czerkiesk, licznym ulicom w ca\u0142ym kraju, stadionowi kijowskiego Dynama.<\/span><\/p>\n

Symetria wzlotu i upadku Niko\u0142aja Je\u017cowa<\/strong><\/p>\n

Pot\u0119\u017cny, wychwalany Je\u017cow upada\u0142 dok\u0142adnie tak samo, jak wznosi\u0142 si\u0119 na szczyty. I to by\u0142o dla niego tortur\u0105, kt\u00f3ra sprawia\u0142a, \u017ce wpada\u0142 w panik\u0119, bo ju\u017c przy pierwszych oznakach tego, \u017ce wpad\u0142 w nie\u0142ask\u0119, musia\u0142 doskonale rozumie\u0107, co si\u0119 b\u0119dzie dzia\u0107 z nim dalej i jaki b\u0119dzie koniec.<\/span><\/p>\n

Do NKWD wszed\u0142 tylnymi drzwiami przystawiony do swego poprzednika Jagody. I szybko zacz\u0105\u0142 si\u0119 pozbywa\u0107 ludzi wci\u0105\u017c urz\u0119duj\u0105cego komisarza.<\/span><\/p>\n

Stalin narzuci\u0142 mu w sierpniu 1938 r. jako zast\u0119pc\u0119 \u0141awrientija Beri\u0119. A ten od razu zacz\u0105\u0142 si\u0119 rozprawia\u0107 z oficerami wiernymi urz\u0119duj\u0105cemu komisarzowi i samodzielnie te\u017c nad g\u0142ow\u0105 szefa rz\u0105dzi\u0107 na \u0141ubiance.<\/span><\/p>\n

Jagoda w 1936 r. przekazywa\u0142 Stalinowi materia\u0142y kompromituj\u0105ce Je\u017cowa \u2013 relacje o jego pija\u0144stwie, homoseksualnych orgiach, dowody na to, \u017ce sfa\u0142szowa\u0142 biografi\u0119. On Berii wyci\u0105gn\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z wywiadem bia\u0142ych.<\/span><\/p>\n

Stalin okaza\u0142 si\u0119 nieczu\u0142y i wtedy, i teraz. Kiedy\u015b potrzebowa\u0142 Je\u017cowa do przeprowadzenia wielkiej rzezi. Dwa lata p\u00f3\u017aniej Beria okaza\u0142 si\u0119 niezb\u0119dny do zorganizowania koronkowej operacji spowolnienia machiny terroru, rozprawienia si\u0119 z najbardziej gorliwymi katami, ale jednocze\u015bnie zachowania aparatu represji w stanie gotowo\u015bci bojowej i utrzymania morale jego funkcjonariuszy. Jego zadaniem by\u0142a likwidacja wsp\u00f3lnika Stalina i narz\u0119dzia odrzuconego ju\u017c przez \u201eGospodarza\u201d.<\/span><\/p>\n

Kieruj\u0105c Jagod\u0119 na boczny tor, Stalin uczyni\u0142 go we wrze\u015bniu 1936 r. komisarzem \u0142\u0105czno\u015bci. Je\u017cow, formalnie wci\u0105\u017c jeszcze komisarz spraw wewn\u0119trznych, zosta\u0142 w kwietniu 1938 r. szefem resortu transportu wodnego.<\/span><\/p>\n

Ale znakomicie rozumia\u0142, \u017ce gospodarz prowadzi go t\u0105 sam\u0105 drog\u0105 co Jagod\u0119, kt\u00f3ry, kiedy si\u0119 \u201ezu\u017cy\u0142\u201d, zosta\u0142 najpierw poddany okrutnym torturom, a w ko\u0144cu rozstrzelany za rzekom\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z obcymi wywiadami. To koszmarne d\u00e9ja vu zapowiadaj\u0105ce nieuniknion\u0105, straszn\u0105 zag\u0142ad\u0119 sprawia\u0142o, \u017ce pi\u0142, jak to m\u00f3wi\u0105 w Rosji, \u201enie przesychaj\u0105c\u201d.<\/span><\/p>\n

W kremlowskim mieszkaniu, na daczy, w gabinetach chomikowa\u0142 butelki w\u00f3dki, na\u0142adowane i odbezpieczone pistolety. Dobrze wiedzia\u0142, \u017ce b\u0119d\u0105 go katowali, obcinali uszy, gwa\u0142cili n\u00f3\u017ck\u0105 taboretu. Sam przecie\u017c wiele razy by\u0142 przy torturach, w miar\u0119 swych w\u0105t\u0142ych si\u0142 osobi\u015bcie bi\u0142 przes\u0142uchiwanych.<\/span><\/p>\n

Nie mia\u0142 jednak odwagi si\u0119 zastrzeli\u0107. W panice przyspiesza\u0142 areszty i egzekucje tych, kt\u00f3rzy mogliby go obci\u0105\u017cy\u0107. A podw\u0142adnym, kt\u00f3rzy wiedzieli o nim zbyt du\u017co, wysy\u0142a\u0142 sygna\u0142y, \u017ce pora znikn\u0105\u0107.<\/span><\/p>\n

\u017bonie Jewgienii, kt\u00f3ra, nie wytrzymawszy napi\u0119cia, za\u0142ama\u0142a si\u0119 psychicznie, przys\u0142a\u0142 do szpitala figurk\u0119 gnoma. To by\u0142 znak, \u017ce wszystko ju\u017c przepad\u0142o. Pope\u0142ni\u0142a samob\u00f3jstwo.<\/span><\/p>\n

9 grudnia 1938 r. \u201ePrawda\u201d i \u201eIzwiestia\u201d kr\u00f3tkimi notatkami na ostatnich stronach donios\u0142y, \u017ce tow. Je\u017cow \u201ena w\u0142asn\u0105 pro\u015bb\u0119\u201d przesta\u0142 by\u0107 komisarzem spraw wewn\u0119trznych.<\/span><\/p>\n

Transparent z wielkim portretem Niko\u0142aja Je\u017cowa (i mniejszym Stalina) niesiony w 1938 r. podczas manifestacji z okazji 21. rocznicy wybuchu rewolucji pa\u017adziernikowej. Kilka tygodni p\u00f3\u017aniej Je\u017cow straci\u0142 stanowisko szefa NKWD, potem zosta\u0142 zes\u0142any na podrz\u0119dne stanowisko ludowego komisarza transportu wodnego, a w ko\u0144cu aresztowany i stracony. Fot. Domena publiczna<\/em><\/span><\/p>\n

Stracony i zatarty<\/strong><\/p>\n

Wci\u0105\u017c nie potrafi\u0142 wykorzysta\u0107 szansy, jak\u0105 da\u0142 mu Stalin, i si\u0119 zastrzeli\u0107. Cztery miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej by\u0142 ju\u017c w wi\u0119zieniu. I to jakim \u2013 w ciesz\u0105cej si\u0119 najgorsz\u0105 s\u0142aw\u0105 podmoskiewskiej \u201eSuchanowce\u201d, gdzie nad lud\u017ami zn\u0119cali si\u0119 szczeg\u00f3lnie okrutnie.<\/span><\/p>\n

Tu Je\u017cowem zajmowa\u0142 si\u0119 wierny towarzysz Berii, pot\u0119\u017cny 130-kilogramowy Bogdan Kobu\u0142ow. Bez trudu m\u00f3g\u0142 podrzuci\u0107 male\u0144kiego wi\u0119\u017ania tak, by bole\u015bnie uderzy\u0142 o sufit celi, a potem spad\u0142 na pod\u0142og\u0119. Ju\u017c pierwszego dnia z\u0142ama\u0142 mu r\u0119k\u0119. A potem by\u0142o ju\u017c tylko gorzej. I trwa\u0142o to d\u0142ugo.<\/span><\/p>\n

Przed Wojskowym Kolegium S\u0105du Najwy\u017cszego by\u0142y komisarz spraw wewn\u0119trznych stan\u0105\u0142 dopiero 3 lutego 1940 r., czyli po 10 strasznych miesi\u0105cach w wi\u0119zieniu. Zosta\u0142 skazany na kar\u0119 \u015bmierci za rzekome przygotowanie przewrotu, zamachu na Stalina, wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z wywiadami Polski, Niemiec, Francji i Japonii. Te oskar\u017cenia, podobnie jak w przypadku Jagody, by\u0142y bezpodstawne i absurdalne. Wyrok jednak wykonano natychmiast.<\/span><\/p>\n

\u201eGospodarz\u201d, fizycznie zniszczywszy \u201eJe\u017cowika\u201d, po cichu zatar\u0142 wszelkie \u015blady po swym ulubie\u0144cu. Jego imi\u0119 znik\u0142o z nazw ulic i miast. Parostatek dosta\u0142 nowego patrona. A z licznych zdj\u0119\u0107 Stalina czy innych dygnitarzy starannie i umiej\u0119tnie wyretuszowano male\u0144k\u0105 figurk\u0119 pot\u0119\u017cnego niegdy\u015b ludowego komisarza spraw wewn\u0119trznych.
\n<\/span><\/p>\n

\n

Korzysta\u0142em m.in. z ksi\u0105\u017cek \u201eJe\u017cow. \u017belazna pi\u0119\u015b\u0107 Stalina\u201d J. Archa Getty\u2019ego i Olega Naumowa oraz \u201eStalinskij pitomiec\u201d Nikity Pietrowa i Marka Jansena<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Niko\u0142aj Je\u017cow: upadek krwawego kar\u0142a. Jak Stalin wyko\u0144czy\u0142 swojego pupila Wac\u0142aw Radziwinowicz Fragment kola\u017cu dw\u00f3ch zdj\u0119\u0107 wykonanych na Kremlu 20 stycznia 1938 r. przedstawiaj\u0105cych nowy rz\u0105d ZSRR. Pierwszy od lewej J\u00f3zef Stalin, czwarty – Niko\u0142aj Je\u017cow (ca\u0142y kola\u017c ni\u017cej) (Fot. East News) Z Niko\u0142ajem Je\u017cowem Stalin rozprawi\u0142 si\u0119 bardzo okrutnie. R\u00f3wno 80 lat temu pozbawi\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66488"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=66488"}],"version-history":[{"count":20,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66488\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":66530,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66488\/revisions\/66530"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=66488"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=66488"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=66488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}