{"id":66618,"date":"2019-01-11T17:09:36","date_gmt":"2019-01-11T15:09:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=66618"},"modified":"2019-01-08T09:59:32","modified_gmt":"2019-01-08T07:59:32","slug":"11-09-28","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=66618","title":{"rendered":"Pa\u0144stwo polskie ratowa\u0142o \u017byd\u00f3w. Polemika z dr Agnieszk\u0105 Hask\u0105"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Pa\u0144stwo polskie ratowa\u0142o \u017byd\u00f3w. Polemika z dr Agnieszk\u0105 Hask\u0105<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Jakub Kumoch<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Hotel Polski przy ul. D\u0142ugiej 29 na fotografii anonimowego autora wykonanej najprawdopodobniej w 1941 r. Podczas powstania warszawskiego wybudowany w 1808 r. budynek zosta\u0142 niemal ca\u0142kowicie zniszczony, ocala\u0142 tylko front. Odbudowano go po wojnie, dzi\u015b r\u00f3wnie\u017c jest hotelem i zachowa\u0142 star\u0105 nazw\u0119<\/em><\/span><\/p>\n

Operacja berne\u0144ska, w wyniku kt\u00f3rej dzi\u0119ki paszportom pa\u0144stw po\u0142udniowoameryka\u0144skich uda\u0142o si\u0119 wydosta\u0107 z okupowanej Polski wielu \u017byd\u00f3w, by\u0142a akcj\u0105 pa\u0144stwow\u0105, a nie, jak si\u0119 dot\u0105d uwa\u017ca\u0142o, indywidualn\u0105 inicjatyw\u0105 kilku dyplomat\u00f3w<\/strong><\/p>\n

Z wielkim zainteresowaniem przeczyta\u0142em wywiad Paw\u0142a Smole\u0144skiego z dr Agnieszk\u0105 Hask\u0105 (\u201eAle Historia\u201d, nr 49 (358), 17 grudnia 2018 r.) poniewa\u017c dotyczy on \u2013 po cz\u0119\u015bci \u2013 sprawy, kt\u00f3r\u0105 moja plac\u00f3wka i ja badamy od ponad roku. Wywiad ciekawy i bolesny, pokazuj\u0105cy jedn\u0105 z ma\u0142o znanych akcji ratunkowych z czas\u00f3w Zag\u0142ady i niew\u0105tpliwie udzielony przez badaczk\u0119, kt\u00f3ra si\u0119 na sprawie zna. Jednak\u017ce wymagaj\u0105cy paru zastrze\u017ce\u0144.<\/span><\/p>\n

Dr Haska jest wybitn\u0105 ekspertk\u0105, kt\u00f3ra po\u015bwi\u0119ci\u0142a wiele czasu badaniom tzw. afery paszportowej \u2013 wyprodukowania przez Poselstwo RP w Bernie i organizacje \u017cydowskie kilku tysi\u0119cy paszport\u00f3w Ameryki \u0141aci\u0144skiej dla ratowania \u017byd\u00f3w. By\u0142a te\u017c jedn\u0105 z prekursorek tego tematu i jako jedna z pierwszych dokona\u0142a odkrycia, \u017ce za t\u0105 histori\u0105 w du\u017cej mierze sta\u0142 m\u00f3j poprzednik, polski pose\u0142 w Bernie Aleksander \u0141ado\u015b.<\/span><\/p>\n

Niekiedy jednak jej wnioski s\u0105 w mojej opinii krzywdz\u0105ce dla bohater\u00f3w tamtych dni.<\/span><\/p>\n

Przede wszystkim w wywiadzie zabrak\u0142o jakiegokolwiek \u015bladu istnienia Konstantego Rokickiego, polskiego konsula w Bernie, kt\u00f3ry odr\u0119cznie sfa\u0142szowa\u0142 prawie wszystkie paszporty Paragwaju, a wi\u0119c najprawdopodobniej wi\u0119kszo\u015b\u0107 ratuj\u0105cych \u017cycie dokument\u00f3w. Po odtajnieniu szwajcarskich archiw\u00f3w sprawa jest wi\u0119cej ni\u017c jasna, tym bardziej \u017ce na stronach Instytutu Yad Vashem jest dost\u0119pna online korespondencja Rokickiego z organizacjami \u017cydowskimi dotycz\u0105ca tego bezprecedensowego fa\u0142szerstwa (wida\u0107 m.in. okoliczno\u015bci powstania paszport\u00f3w dla pisarzy Georga Hermanna Borchardta oraz Stanis\u0142awa Wygodzkiego, wida\u0107 te\u017c \u201eobrabianie\u201d przez Rokickiego ca\u0142ych d\u0142ugich list nazwisk, mo\u017cna te\u017c rozpozna\u0107 na paszportach jego styl pisma).<\/span><\/p>\n

Nie wspomnie\u0107 o Konstantym Rokickim, to tak jak \u2013 m\u00f3wi\u0105c o ratowaniu \u017cydowskich dzieci \u2013 nie wspomnie\u0107 o Irenie Sendlerowej.<\/p><\/blockquote>\n

Jest to zupe\u0142nie niezrozumia\u0142e, tym bardziej \u017ce raptem dwa miesi\u0105ce temu sami ocaleni oddali ho\u0142d Rokickiemu na cmentarzu w Lucernie, gdzie przez 60 lat spoczywa\u0142 w nieoznakowanym grobie w sekcji dla ubogich.<\/span><\/p>\n

Du\u017cym b\u0142\u0119dem jest r\u00f3wnie\u017c sugerowana nieskuteczno\u015b\u0107 akcji paszportowej. W wywiadzie bezkrytycznie przyj\u0119ta zosta\u0142a liczba \u201ekilkudziesi\u0119ciu\u201d ocalonych. Problem w tym, \u017ce Agnieszka Haska, znakomita znawczyni sprawy Hotelu Polskiego, nigdy nie publikowa\u0142a bada\u0144 na temat innych miejsc, dok\u0105d trafia\u0142y paszporty \u2013 przede wszystkim oboz\u00f3w koncentracyjnych w Westerbork (Holandia) i Bergen-Belsen (Niemcy), a tak\u017ce wielu innych miejsc w okupowanej Europie. Akcja Silberscheina, \u0141adosia, Rokickiego, K\u00fchla, Ryniewicza, Eissa i ich wielu pomocnik\u00f3w by\u0142a akcj\u0105 og\u00f3lnoeuropejsk\u0105.<\/span><\/p>\n

Od wielu miesi\u0119cy pracuj\u0119 nad baz\u0105 danych, tzw. List\u0105 \u0141adosia. Opublikowana ma by\u0107 na wiosn\u0119, ale ju\u017c we wcze\u015bniejszych publikacjach podawa\u0142em dane i metodologi\u0119 ich oblicze\u0144. Dzi\u015b znamy z imienia i nazwiska 433 ocalonych \u017cydowskich obywateli pa\u0144stw europejskich, posiadaczy paszport\u00f3w. W\u015br\u00f3d nich jest konkretnie 132 Polak\u00f3w, 130 Holendr\u00f3w, 126 Niemc\u00f3w, 23 Austriak\u00f3w, a ponadto m.in. liderzy \u017cydowskiego ruchu oporu z Francji,\u00a0S\u0142owacji<\/strong><\/span><\/a>\u00a0i W\u0142och oraz wielu innych. Liczba ta wkr\u00f3tce wzro\u015bnie, bo badacze z Instytutu Pileckiego pracuj\u0105 nad list\u0105 posiadaczy paszport\u00f3w Hondurasu i Peru. Ponadto rzeczywistej liczby nie poznamy zapewne nigdy, poniewa\u017c brakuje nam oko\u0142o 50 proc. nazwisk, a los wielu spo\u015br\u00f3d znanych nam os\u00f3b jest nie do ustalenia. I to pomimo znakomitej wsp\u00f3\u0142pracy ze strony \u017bydowskiego Instytutu Historycznego, Muzeum\u00a0Auschwitz<\/strong><\/span><\/a>-Birkenau, IPN (kt\u00f3ry sprawdza dla nas zawarto\u015b\u0107 bazy danych w Bad Arolsen), wspomnianego Instytutu Pileckiego oraz wielu indywidualnych badaczy i potomk\u00f3w ocalonych.<\/span><\/p>\n

Wielokrotnie w ci\u0105gu roku pokazywa\u0142em te dane oraz towarzysz\u0105ce im dokumenty \u2013 jestem otwarty na ich krytyk\u0119, ale nie na przemilczanie.<\/span><\/p>\n

Operacja berne\u0144ska nie by\u0142a te\u017c, jak si\u0119 dot\u0105d uwa\u017ca\u0142o, indywidualn\u0105 inicjatyw\u0105 kilku dyplomat\u00f3w. By\u0142a to \u2013 wed\u0142ug wszelkich dokument\u00f3w \u2013 operacja pa\u0144stwowa, a nie indywidualna. Tak postrzega\u0142 j\u0105 zreszt\u0105 Abraham Silberschein, lider RELICO, kt\u00f3ry przes\u0142uchiwany we wrze\u015bniu 1943 r. przez policj\u0119 zezna\u0142, \u017ce zosta\u0142 \u201ezadaniowany\u201d przez dw\u00f3ch polskich dyplomat\u00f3w \u2013 Rokickiego oraz Stefana Ryniewicza, zast\u0119pc\u0119 pos\u0142a \u0141adosia. Na centraln\u0105 rol\u0119 Poselstwa RP wskazywali r\u00f3wnie\u017c H\u00fcgli i Eiss, a tak\u017ce Juliusz K\u00fchl, wszyscy przes\u0142uchani mi\u0119dzy styczniem i majem 1943 r. Stenogram\u00f3w przes\u0142ucha\u0144 brakuje w bibliografii artyku\u0142u pani doktor z 2015 r., ale od tego czasu by\u0142y one publikowane cho\u0107by przez Ambasad\u0119 RP w Bernie i cytowane przez innych autor\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Ponadto z dokument\u00f3w z 1943 r. wynika jasno, \u017ce to polska dyplomacja interweniowa\u0142a w obronie zwolnionego za podrabianie paszport\u00f3w konsula Peru (p\u00f3\u017aniejszego Sprawiedliwego w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata), to \u0141ado\u015b z Ryniewiczem (kolejny nieobecny w wywiadzie) wyci\u0105gali z aresztu Abrahama Silberscheina i wreszcie to\u00a0MSZ<\/a><\/strong><\/span>\u00a0\u2013 ustami pos\u0142a \u0141adosia \u2013 skutecznie zaszanta\u017cowa\u0142o\u00a0Szwajcari\u0119<\/strong><\/span><\/a>, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce walka z paszportami oznacza\u0107 b\u0119dzie skandal mi\u0119dzynarodowy.<\/span><\/p>\n

To Polska w grudniu 1943 r. przekona\u0142a Stany Zjednoczone do interwencji wobec rz\u0105du Paragwaju. R\u00f3wnie\u017c i na ten temat publikowali\u015bmy dokumenty.<\/p><\/blockquote>\n

Dlatego negatywna ocena MSZ RP pod kierownictwem Tadeusza Romera, bardzo przychylnego sprawie ratowania \u017byd\u00f3w, jest \u2013 w mojej ocenie \u2013 niesprawiedliwa. W tysi\u0105cach dokument\u00f3w nie dostrzegam nic, co \u2013 w sprawie ratowania \u017cycia za pomoc\u0105 paszport\u00f3w \u2013 by\u0142oby zrobione \u017ale lub opieszale. Dostrzegam natomiast bezprecedensow\u0105 zgod\u0119 na fa\u0142szerstwo paszport\u00f3w z maja 1943 r. motywowan\u0105 \u2013 jak to uj\u0105\u0142 w depeszy wysoki urz\u0119dnik MSZ \u2013 \u201emomentami natury \u015bci\u015ble humanitarnej\u201d.<\/span><\/p>\n

Niekiedy MSZ domaga\u0142o si\u0119 bezpo\u015brednio ratowania poszczeg\u00f3lnych rodzin. Na jednym z dokument\u00f3w widnieje podpis Romera, na innym \u2013 ambasadora w\u00a0USA<\/a>Jana Ciechanowskiego. Znam osobi\u015bcie potomk\u00f3w rodziny Kruskal uratowanej w ten spos\u00f3b, podobnie jak znam Eve Brandel, Amerykank\u0119, c\u00f3rk\u0119 pani Suchestow ze Lwowa, w sprawie kt\u00f3rej MSZ kaza\u0142o \u0141adosiowi jecha\u0107 do Zurychu i interweniowa\u0107 w konsulacie Kostaryki, by ratowa\u0107 j\u0105 z Vittel.<\/span><\/p>\n

Traktowanie operacji berne\u0144skiej jako indywidualnej akcji ratunkowej jest karko\u0142omne, bo w spraw\u0119 walki o uznanie paszport\u00f3w zaanga\u017cowanych by\u0142o kilkana\u015bcie polskich plac\u00f3wek, w tym wszystkie ambasady i poselstwa w pa\u0144stwach Ameryki \u0141aci\u0144skiej.<\/p><\/blockquote>\n

W Instytucie Hoovera i Archiwum Akt Nowych s\u0105 nawet dokumenty pokazuj\u0105ce polsk\u0105 interwencj\u0119 tak\u017ce wobec rz\u0105du Haiti.<\/span><\/p>\n

Niew\u0105tpliwie akcja berne\u0144ska jest akcj\u0105 polsko-\u017cydowsk\u0105, a wielu jej bohater\u00f3w nigdy nie zosta\u0142o upami\u0119tnionych. Jak chocia\u017cby oko\u0142o setki szwajcarskich \u017byd\u00f3w i nie-\u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy finansowali paszporty dla swoich bliskich, znajomych i nieznajomych. W\u015br\u00f3d nich jest anonimowy darczy\u0144ca, kt\u00f3ry przekaza\u0142 1000 frank\u00f3w \u2013 dwie miesi\u0119czne pensje lekarza \u2013 by wyci\u0105gn\u0105\u0107 z Westerbork rodzin\u0119 z dwuletnim dzieckiem. Dzi\u015b ten w\u00f3wczas ma\u0142y ch\u0142opiec jest izraelskim emerytem. Znam go i jestem z nim w kontakcie.<\/span><\/p>\n

Co ciekawe, roli polskich dyplomat\u00f3w nigdy nie bagatelizowali dzia\u0142acze \u017cydowscy. Recha Sternbuch napisa\u0142a po wojnie, \u017ce bez \u201eambasadora \u0141adosia nie uratowa\u0142by si\u0119 prawie nikt\u201d, i jako jedyna udzieli\u0142a mu pomocy, gdy klepa\u0142 bied\u0119 we Francji, za\u015b Chaim Eiss nazwa\u0142 go Sprawiedliwym w\u015br\u00f3d Narod\u00f3w \u015awiata na wiele lat wcze\u015bniej, zanim termin ten przyj\u0105\u0142 Instytut Yad Vashem. Wreszcie po ponad 70 latach nasi dyplomaci odnale\u017ali w Londynie podzi\u0119kowania od Agudat Israel dla polskich dyplomat\u00f3w \u2013 wymieniaj\u0105 one na r\u00f3wni \u0141adosia, K\u00fchla, Rokickiego i Ryniewicza jako osoby, bez kt\u00f3rych nie uratowano by setek (tego s\u0142owa u\u017cyto) ludzkich istnie\u0144.<\/span><\/p>\n

Niedawno prezentowa\u0142em wyniki naszych bada\u0144 w Polskim Instytucie Spraw Mi\u0119dzynarodowych i na sali by\u0142o kilkoro badaczy Zag\u0142ady, w tym dr Agnieszka Haska. Wszystko, o czym pisz\u0119, omawia\u0142em, pokazywa\u0142em dokumenty i \u2013 przyzwyczajony do norm akademickich \u2013 by\u0142em gotowy na krytyk\u0119, kt\u00f3rej notabene bardzo mi brakuje. Czeka\u0142em na pytania o liczby, o spos\u00f3b dotarcia do danych, zaznacza\u0142em te\u017c, \u017ce nie ka\u017cdy posiadacz paszportu ocala\u0142 dzi\u0119ki paszportowi. Pytany by\u0142em o to, czy dyplomata powinien kierowa\u0107 si\u0119 prawem czy moralno\u015bci\u0105 i dlaczego badania prowadzimy tak p\u00f3\u017ano. \u017badne merytoryczne pytanie nie pad\u0142o.<\/span><\/p>\n

\n
<\/p>\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pa\u0144stwo polskie ratowa\u0142o \u017byd\u00f3w. Polemika z dr Agnieszk\u0105 Hask\u0105 Jakub Kumoch Hotel Polski przy ul. D\u0142ugiej 29 na fotografii anonimowego autora wykonanej najprawdopodobniej w 1941 r. Podczas powstania warszawskiego wybudowany w 1808 r. budynek zosta\u0142 niemal ca\u0142kowicie zniszczony, ocala\u0142 tylko front. Odbudowano go po wojnie, dzi\u015b r\u00f3wnie\u017c jest hotelem i zachowa\u0142 star\u0105 nazw\u0119 Operacja berne\u0144ska, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66618"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=66618"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66618\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":66642,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/66618\/revisions\/66642"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=66618"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=66618"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=66618"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}