{"id":67133,"date":"2019-01-28T17:09:38","date_gmt":"2019-01-28T15:09:38","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=67133"},"modified":"2019-01-27T11:20:07","modified_gmt":"2019-01-27T09:20:07","slug":"01-09-30","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=67133","title":{"rendered":"Nie obowi\u0105zuje \u017caden przymus pami\u0119tania. \u201eUjawnienie\u201d"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Nie obowi\u0105zuje \u017caden przymus pami\u0119tania. \u201eUjawnienie\u201d <\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

JADWIGA S\u0141AWI\u0143SKA<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Fragment grafiki z ok\u0142adki ksi\u0105\u017cki prof. Jadwigi S\u0142awi\u0144skiej \u201eEkspresja si\u0142 w nowoczesnej architekturze”<\/em><\/span><\/p>\n

JESZCZE PRZED EPOK\u0104 INTERNETU ZA W\u0141ASNE PIENI\u0104DZE OBJECHA\u0141A MALUCHEM EUROP\u0118, \u017bEBY STUDENCI MOGLI OGL\u0104DA\u0106 DOBRE ZDJ\u0118CIA WYBITNEJ ARCHITEKTURY. HUMANIZOWA\u0141A POLITECHNIK\u0118 WROC\u0141AWSK\u0104 \u2013 ZAPOCZ\u0104TKOWA\u0141A OG\u00d3LNOUCZELNIANE WYK\u0141ADY Z HISTORII KULTURY, A DO PLANU ZAJ\u0118\u0106 NA ARCHITEKTURZE DZI\u0118KI NIEJ NA STA\u0141E TRAFI\u0141A ESTETYKA, G\u0141\u00d3WNY PRZEDMIOT JEJ BADA\u0143. CHO\u0106 BY\u0141A UWIELBIANA PRZEZ STUDENT\u00d3W I CENIONA PRZEZ WSP\u00d3\u0141PRACOWNIK\u00d3W, NIE OPOWIADA\u0141A O SWOJEJ PRZESZ\u0141O\u015aCI. O TYM, \u017bE BY\u0141A \u017bYD\u00d3WK\u0104 I CUDEM OCALA\u0141A Z GETTA WARSZAWSKIEGO, WIEDZIELI TYLKO NIELICZNI. PRAWIE NIKT NIE S\u0141YSZA\u0141 O JEJ UJAWNIENIU<\/i>, KR\u00d3TKIM TEK\u015aCIE AUTOBIOGRAFICZNYM SPRZED DWUDZIESTU PI\u0118CIU LAT, KT\u00d3RY NIGDY NIE ZOSTA\u0141 OPUBLIKOWANY. CIESZY\u0141A SI\u0118 \u017bYCIEM, UPRAWIA\u0141A DU\u017bO SPORTU \u2013 JESZCZE KILKA LAT PRZED \u015aMIERCI\u0104 JE\u0179DZI\u0141A NA NARTACH. PROFESOR JADWIGA S\u0141AWI\u0143SKA ZMAR\u0141A 2 LUTEGO 2018 ROKU. NIE MIA\u0141A POGRZEBU, NA \u017bADNYM CMENTARZU NIE MA JEJ GROBU. ODDA\u0141A SWOJE CIA\u0141O NAUCE. MASZYNOPIS UJAWNIENIA<\/i> PRZEKAZA\u0141 \u201eCHIDUSZOWI\u201d ANDRZEJ SOLECKI.<\/span><\/p>\n

Ujawnienie<\/strong><\/p>\n

1.<\/b><\/span><\/p>\n

Prze\u017cy\u0142am zag\u0142ad\u0119 warszawskiego getta. Stara\u0142am si\u0119, o ile to mo\u017cliwe, o tym nie wspomina\u0107. Unikam samoudr\u0119ki. Nie chcia\u0142am wraca\u0107 tam, sk\u0105d uciek\u0142am. Nie opowiada\u0142am o tamtych wydarzeniach tak\u017ce dlatego, \u017ce tak \u0142atwo przy tym uderzy\u0107 w fa\u0142szywy ton: jak\u0105 to by\u0142am m\u0119czennic\u0105 i bohaterk\u0105! Osoby starsze s\u0105 w og\u00f3le sk\u0142onne idealizowa\u0107 sw\u00f3j wizerunek z czas\u00f3w m\u0142odo\u015bci. Uwa\u017cam, \u017ce nie mam si\u0119 czym chwali\u0107. Nigdy nie pozb\u0119d\u0119 si\u0119 wstydu, \u017ce prze\u017cy\u0142am, a inni zgin\u0119li. Dotychczas nie tylko nie spisywa\u0142am swoich wspomnie\u0144, ale nawet najbli\u017cszym zwierza\u0142am si\u0119 z nich sk\u0105po i rzadko. Stroni\u0142am te\u017c od literatury wspomnieniowej, ale kiedy\u015b, przypadkowo, w starej gazecie znalaz\u0142am wspomnienia kogo\u015b z Ostrowca \u015awi\u0119tokrzyskiego. Autor opisywa\u0142 rozpacz i beznadziejno\u015b\u0107 sytuacji, jaka panowa\u0142a w tamtym getcie. Dobrze pami\u0119ta\u0142, kiedy si\u0119 pojawi\u0142am, jak wygl\u0105da\u0142am i jak mia\u0142am na imi\u0119, ale ju\u017c mniej, co m\u00f3wi\u0142am. Mia\u0142am powiedzie\u0107: \u201eMordechaj (chodzi o Anielewicza) wzywa was do Warszawy\u201d. By\u0142a te\u017c mowa o tym, \u017ce pilotowa\u0142am ch\u0142opc\u00f3w z Ostrowca do Warszawy. Za ostatnim, si\u00f3dmym razem wpad\u0142am<\/i> i zgin\u0119\u0142am u bram getta. Dalsze wspomnienia dotyczy\u0142y walk powsta\u0144czych.<\/span><\/p>\n

Nie mia\u0142am w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce chodzi\u0142o o mnie, jednak\u017ce nie wszystko si\u0119 zgadza\u0142o. Prawda, \u017ce wpad\u0142am<\/i> w drodze do getta, ale wysz\u0142am z tego \u017cywa. Je\u017adzi\u0142am wielokrotnie do Ostrowca i kogo\u015b stamt\u0105d zabiera\u0142am do Warszawy, ale z pewno\u015bci\u0105 mniej ni\u017c siedem razy. Si\u00f3demka w tych wspomnieniach by\u0142a rodzajem fikcji literackiej. Przy opisie walk te\u017c nie brak\u0142o podobnych, upi\u0119kszaj\u0105cych fikcji. Postronni mogliby ich nie zauwa\u017cy\u0107, ale dla mnie by\u0142y wyra\u017anie widoczne. Ze mn\u0105 te\u017c by\u0142o nie ca\u0142kiem tak. Mordechaj nie wysy\u0142a\u0142 mnie do Ostrowca i nikogo do siebie nie wzywa\u0142. Ostrowiacy sami ci\u0105gn\u0119li do Warszawy, gdy dowiedzieli si\u0119 o szykuj\u0105cym si\u0119 tam powstaniu. Pomaga\u0142am im tam si\u0119 przedosta\u0107, z ich i mojej inicjatywy. Na miejscu istotnie zostali wcieleni do grup bojowych i wzi\u0119li udzia\u0142 w powstaniu.<\/span><\/p>\n

Kusi\u0142o mnie, aby odnale\u017a\u0107 Ostrowiaka. Po namy\u015ble jednak zrezygnowa\u0142am z ujawnienia si\u0119<\/i>. Historia mego ocalenia wydawa\u0142a mi si\u0119 tak nieprawdopodobna, \u017ce w\u0105tpi\u0142am, by kto\u015b m\u00f3g\u0142 w ni\u0105 uwierzy\u0107. Jak mog\u0142abym oczekiwa\u0107 zrozumienia od innych, kiedy sama nie rozumia\u0142am, jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce \u017cyj\u0119? Je\u017celi teraz, po pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu latach postanowi\u0142am ujawni\u0107 si\u0119<\/i>, to dlatego, \u017ce wreszcie zaczynam rozumie\u0107, jak by\u0142o naprawd\u0119.<\/span><\/p>\n

2.<\/b><\/span><\/p>\n

W lipcu 1942 roku podczas akcji<\/i> straci\u0142am matk\u0119. Na pr\u00f3\u017cno usi\u0142owa\u0142am j\u0105 ratowa\u0107. Zosta\u0142am sama. Uciek\u0142am z getta. Nie by\u0142 to akt odwagi i rozwagi, ale desperacji i szale\u0144stwa. Ucieczka wcale nie by\u0142a ani trudna, ani kosztowna. Do getta przychodzi\u0142o wiele os\u00f3b spoza mur\u00f3w na szaber i zakupy u\u017cywanych rzeczy. Oczywi\u015bcie przychodzi\u0142y i wychodzi\u0142y nielegalnie. Zaznajomi\u0142am si\u0119 z grup\u0105 handlarek i wysz\u0142am przez wach\u0119 na Lesznie jako jedna z nich. \u017badna mnie nie wyda\u0142a. M\u00f3j okup, jaki ui\u015bci\u0142am za \u017cycie, by\u0142 r\u00f3wny sumie, jak\u0105 handlarki p\u0142aci\u0142y za przyzwolenie na przemyt.<\/span><\/p>\n

Lato by\u0142o pogodne i ciep\u0142e. W\u0142\u00f3czy\u0142am si\u0119 po Polsce upojona wolno\u015bci\u0105 i rozleg\u0142ym niebem nad g\u0142ow\u0105. Uciekinier\u00f3w z gett nie by\u0142o wtedy jeszcze wielu. Nie budzi\u0142am podejrze\u0144. Pocz\u0105tkowo podawa\u0142am si\u0119 za je\u017cd\u017c\u0105c\u0105 za \u017cywno\u015bci\u0105<\/i>. P\u00f3\u017aniej rzeczywi\u015bcie zacz\u0119\u0142am przemyca\u0107 \u017cywno\u015b\u0107 z prowincji do Warszawy. To by\u0142o jedyne zaj\u0119cie, kt\u00f3re pozwala\u0142o ukry\u0107 moj\u0105 bezdomno\u015b\u0107. Zaprzyja\u017ani\u0142am si\u0119 z niekt\u00f3rymi przygodnie poznanymi handlarkami. By\u0142am niedo\u015bwiadczona, bardzo mi pomaga\u0142y. Nie wiem, czy domy\u015bla\u0142y si\u0119, sk\u0105d uciek\u0142am, ale w ka\u017cdym razie wcale si\u0119 z tym nie zdradza\u0142y.<\/span><\/p>\n

Liczy\u0142am na pomoc krewnych, mia\u0142am w swojej rodzinie mieszane ma\u0142\u017ce\u0144stwa, mia\u0142am i znajomych, ale wszyscy oni mnie zawiedli, pomagali mi natomiast ludzie ca\u0142kiem mi przedtem nieznani. Od pani Genowefy, dobrze zorientowanej w mojej sytuacji, dosta\u0142am autentyczn\u0105 metryk\u0119. Nigdy pani Genowefy p\u00f3\u017aniej nie odnalaz\u0142am. Zreszt\u0105 i tak nie by\u0142abym w stanie sp\u0142aci\u0107 d\u0142ugu wdzi\u0119czno\u015bci, podobnie jak panu Piaseckiemu, kt\u00f3ry po\u015bredniczy\u0142 w ca\u0142ej sprawie.<\/span><\/p>\n

Mia\u0142am potrzebne dokumenty. Zacz\u0119\u0142am stara\u0107 si\u0119 o prac\u0119, zw\u0142aszcza \u017ce nadchodzi\u0142a zima i min\u0105\u0142 dobry czas dla w\u0142\u00f3cz\u0119gi. W\u0142a\u015bnie jedna z fabryk bielizny, firma K. G. Schultz, poszukiwa\u0142a pracownik\u00f3w. Zna\u0142am t\u0119 firm\u0119 z getta, przypuszcza\u0142am, \u017ce skoro po tej stronie poszukuje pracownik\u00f3w, to i tu posiada sw\u00f3j oddzia\u0142 i my\u015bla\u0142am, \u017ce tu b\u0119d\u0119 pracowa\u0107. Tymczasem po za\u0142atwieniu formalno\u015bci, wraz z legitymacj\u0105 pracownicz\u0105 otrzyma\u0142am przepustk\u0119 do getta!<\/span><\/p>\n

W tej fabryce \u017bydzi i nie-\u017bydzi zawsze razem pracowali. Tylko jedn\u0105 jedyn\u0105 z wielu pracownic, Ern\u0119 Cytryn, zna\u0142am przed ucieczk\u0105. Obie nale\u017ca\u0142y\u015bmy do Ruchu Ha-Szomer ha-Cair. Kierowniczka sali, Frau Luthardt<\/i>, zaprowadzi\u0142a mnie do maszyny w\u0142a\u015bnie naprzeciwko Erny. Ta od razu zorientowa\u0142a si\u0119 w sytuacji i udawa\u0142a oczywi\u015bcie, \u017ce mnie nie zna. Od Cytrynki<\/i> dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce Ruch funkcjonuje i szykuje si\u0119 do zbrojnego powstania. Zg\u0142osi\u0142am si\u0119. Troch\u0119 si\u0119 na mnie boczono, bo wcze\u015bniej uciek\u0142am z getta na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, a to nie by\u0142o w Ruchu mile widziane. Jako\u015b mi jednak wybaczono.<\/span><\/p>\n

Wkr\u00f3tce jednak poczu\u0142am si\u0119 zawiedziona. Polecenia dostawa\u0142am rzadko i dotyczy\u0142y spraw \u2013 w moim odczuciu \u2013 ma\u0142o wa\u017cnych: przenie\u015b\u0107 jakie\u015b papiery, przekaza\u0107 w jedn\u0105 albo drug\u0105 stron\u0119 jakie\u015b informacje. To mnie nie satysfakcjonowa\u0142o. Czu\u0142am si\u0119 niedowarto\u015bciowana i chcia\u0142am to sobie jako\u015b zrekompensowa\u0107.<\/span><\/p>\n

3.<\/b><\/span><\/p>\n

Kto\u015b prosi\u0142 mnie, abym przekaza\u0142a list ukrywaj\u0105cej si\u0119 poza murami c\u00f3rce. Kto\u015b inny chcia\u0142, bym odebra\u0142a kiedy\u015b po\u017cyczone pieni\u0105dze. Z pocz\u0105tku zwracali si\u0119 do mnie znajomi, potem znajomi znajomych, i wreszcie sta\u0142am si\u0119 popularna. Jak szalona biega\u0142am po Warszawie. Najcz\u0119\u015bciej przenosi\u0142am listy \u2013 rozpaczliwe pro\u015bby o ratunek. Zdarza\u0142o si\u0119, i\u017c ich adresaci, otrzymuj\u0105c je, zachowywali si\u0119 wobec mnie tak wrogo i agresywnie, \u017ce w strachu ucieka\u0142am. Cz\u0119\u015bciej bywali tylko niech\u0119tni \u2013 przestraszeni i przygn\u0119bieni. Nie brak\u0142o jednak wyj\u0105tk\u00f3w: ci jakby ju\u017c od dawna oczekiwali sygna\u0142\u00f3w od swoich \u017cydowskich przyjaci\u00f3\u0142 i byli przygotowani na ich przyj\u0119cie. Z kilkoma ocalonymi zetkn\u0119\u0142am si\u0119 po wojnie.<\/span><\/p>\n

Uwa\u017ca\u0142am, podobnie jak moje \u015brodowisko, \u017ce walka zbrojna jest spraw\u0105 o wiele wa\u017cniejsz\u0105 ani\u017celi ratowanie ludzi. S\u0105dzi\u0142am jednak\u017ce, \u017ce ucieczki te\u017c s\u0105 rodzajem oporu, kt\u00f3rego nie wolno zaniecha\u0107. Przyw\u00f3dcy \u017bOB-u, przynajmniej ci, kt\u00f3rych zna\u0142am, byli innego zdania. Uwa\u017cali, \u017ce wobec ograniczonych si\u0142 i \u015brodk\u00f3w nale\u017cy koncentrowa\u0107 si\u0119 tylko na najwa\u017cniejszych zadaniach. Prawdopodobnie gdybym otrzymywa\u0142a do\u015b\u0107 polece\u0144 z ich strony, tak\u017ce i ja podziela\u0142abym ten pogl\u0105d. Dzia\u0142anie w ramach hierarchicznej struktury ceni\u0142am wy\u017cej ni\u017c kroki podejmowane z w\u0142asnej inicjatywy. Wiedzia\u0142am, \u017ce z punktu widzenia w\u0142adz Organizacji moje post\u0119powanie jest godn\u0105 pot\u0119pienia samowol\u0105, naruszaj\u0105c\u0105 w dodatku obowi\u0105zuj\u0105ce w konspiracji zasady bezpiecze\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Czasem zastanawia\u0142am si\u0119, czy moi rozkazodawcy nie dowiedzieli si\u0119 czego\u015b o mojej samowoli i czy to nie dlatego dostawa\u0142am od nich tak ma\u0142o powa\u017cnych polece\u0144? Dr\u0119czy\u0142o mnie i to, \u017ce jestem ma\u0142o aktywna w zorganizowanej konspiracji i to, \u017ce nie przestrzegam obowi\u0105zuj\u0105cej w niej dyscypliny. Moi przyjaciele, szeregowi cz\u0142onkowie Ruchu, dostrzegaj\u0105c moj\u0105 aktywno\u015b\u0107 s\u0105dzili, \u017ce dzia\u0142am wy\u0142\u0105cznie tam, gdzie trzeba. Usi\u0142owa\u0142am wyprowadzi\u0107 ich z b\u0142\u0119du, ale bez przekonania. Ich mylne mniemania przecie\u017c mi pochlebia\u0142y. Ciekawe, \u017ce nikt, ani moi przyjaciele, ani moi wrogowie, nie podejrzewa\u0142, \u017ce konspiruj\u0119 pok\u0105tnie<\/i>, a wszyscy byli przekonani, \u017ce dzia\u0142am wy\u0142\u0105cznie w ramach organizacji.<\/span><\/p>\n

4.<\/b><\/span><\/p>\n

Dla przyw\u00f3dc\u00f3w \u017bOB-u \u017cywi\u0119 nieomal religijny kult, ale zarazem mam do nich wielki \u017cal. Krzewili przekonanie, \u017ce cz\u0142owiek powinien umiera\u0107 z honorem, ale nie wszystkim pozwalali do\u015bwiadczy\u0107 tego honoru. Jeszcze dzi\u015b ci\u0119\u017cko mi m\u00f3wi\u0107 o najtragiczniejszych w moim odczuciu ofiarach Holokaustu. S\u0105 nimi dziewczyny, kt\u00f3re zanim zgin\u0119\u0142y z r\u0119ki wroga, zosta\u0142y skrzywdzone przez w\u0142asn\u0105 Organizacj\u0119. Zdyskwalifikowano je i odtr\u0105cono, mimo \u017ce do ko\u0144ca pozosta\u0142y Organizacji wierne. W czasie Wielkiego Umschlagu<\/i>, zgodnie z poleceniem Organizacji, porzuci\u0142y rodziny i zg\u0142osi\u0142y si\u0119 na rozkaz. Przetrwa\u0142y we wsp\u00f3lnej kryj\u00f3wce, ale gdy organizowano grupy bojowe, ich do nich nie wcielono i nie przeszkolono. Pozostawiono je samym sobie. Mo\u017ce uwa\u017cano je za zbyt s\u0142abe i za ma\u0142o bojowe, ale doprawdy wcale nie by\u0142y gorsze od innych. Niekt\u00f3rym z nich dopomaga\u0142am w wyj\u015bciu z getta, ale nie s\u0142ysza\u0142am, aby kt\u00f3ra\u015b prze\u017cy\u0142a. Te, kt\u00f3re pozosta\u0142y, mieszka\u0142y w na wp\u00f3\u0142 zniszczonych pomieszczeniach obok Janka<\/i> (tak nazywa\u0142a si\u0119 s\u0142ynna kryj\u00f3wka). By\u0142y okropnie zaniedbane, zrozpaczone i\u2026 g\u0142odne. Co jaki\u015b czas Sara \u2013 innych imion ju\u017c nie pami\u0119tam \u2013 chodzi\u0142a do Mordechaja, \u017cebrz\u0105c o wcielenie do grupy, ale otrzymywa\u0142a co najwy\u017cej troch\u0119, zawsze za ma\u0142o, pieni\u0119dzy na \u017cywno\u015b\u0107. Stara\u0142am si\u0119 cz\u0119sto te dziewczyny odwiedza\u0107, przynosz\u0105c oczywi\u015bcie wa\u0142\u00f3wk\u0119.<\/span><\/p>\n

Z kolejnego wypadu do Ostrowca przywioz\u0142am troch\u0119 \u015bwie\u017cej, prosto ze wsi, \u017cywno\u015bci. Obserwuj\u0105c z daleka sytuacj\u0119 na przej\u015bciu do getta, zauwa\u017cy\u0142am, \u017ce by\u0142a niepomy\u015blna: rewizje, konfiskaty, bicie. Nale\u017ca\u0142o zrezygnowa\u0107 z przeszmuglowania \u017cywno\u015bci, ale ja zg\u0142upia\u0142am i pcha\u0142am si\u0119 przez mur. To by\u0142o mo\u017cliwe, bo akurat napotkani granatowi policjanci zaofiarowali mi sw\u0105 pomoc. Zamiast zgodnie z ich s\u0142u\u017cbowym zadaniem odp\u0119dzi\u0107 mnie od muru, zgodzili si\u0119 mnie podsadzi\u0107. Niestety zdj\u0105\u0142 mnie z muru patrol niemieckiej \u017candarmerii. Przes\u0142uchanie, rewizja. Nie mia\u0142am przy sobie \u017cadnych konspiracyjnych materia\u0142\u00f3w. W\u0142a\u015bnie dlatego uleg\u0142am z\u0142udzeniu, \u017ce jestem czysta<\/i>, i ryzykowa\u0142am. Nie wzi\u0119\u0142am pod uwag\u0119 kilku le\u017c\u0105cych w mojej torbie list\u00f3w od i do ludzi usi\u0142uj\u0105cych uciec z getta. Znaleziono je, a obecni przy rewizji \u017cydowscy policjanci, pomocnicy \u017candarm\u00f3w, t\u0142umaczyli tekst list\u00f3w na niemiecki. Wyja\u015bniali te\u017c pewne szczeg\u00f3\u0142y zwi\u0105zane z ucieczkami i ukrywaniem si\u0119. Istotnie, dobrze orientowali si\u0119 w  tych sprawach. Zidentyfikowali mnie jako konspiratork\u0119 i \u017byd\u00f3wk\u0119.<\/span><\/p>\n

Nie zapisywa\u0142am z zasady adres\u00f3w z konspiracji autentycznej, tylko uczy\u0142am si\u0119 ich na pami\u0119\u0107. Nie by\u0142am jednak w stanie zapami\u0119ta\u0107 wszystkich adres\u00f3w z mojej pok\u0105tnej<\/i> konspiracji. Na kopertach przenoszonych list\u00f3w zapisywa\u0142am numery, a ponumerowane adresy na osobnej karteczce. Tak j\u0105 chowa\u0142am, aby w razie wpadki m\u00f3c j\u0105 \u0142atwo i niepostrze\u017cenie zniszczy\u0107. Niestety przes\u0142uchuj\u0105cy zauwa\u017cyli, co chc\u0119 zrobi\u0107 i zacz\u0119\u0142a si\u0119 szamotanina. Kiedy wreszcie odebrali mi kartk\u0119, by\u0142a ju\u017c zupe\u0142nie zniszczona i ca\u0142kowicie nieczytelna. Wtedy wpadli we w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 i zacz\u0119\u0142o si\u0119 bicie. P\u0142aka\u0142am i niczego wtedy tak nie pragn\u0119\u0142am, jak rych\u0142ej \u015bmierci.<\/span><\/p>\n

Nazajutrz Der \u2013 starszy rang\u0105 \u017candarm \u2013 przekaza\u0142 mnie swoim prze\u0142o\u017conym. Urz\u0105d nazywa\u0142 si\u0119, je\u015bli dobrze pami\u0119tam, Werterfassung<\/i>. Pracowa\u0142a tam Sara. Jej konspiracyjne zadanie polega\u0142o na obserwowaniu, kogo przyprowadzono i kogo przymkni\u0119to. Od razu mnie zauwa\u017cy\u0142a. Interesowa\u0142a si\u0119 tylko tym, czy kogo\u015b nie wyda\u0142am i nie spali\u0142am<\/i> jakiego\u015b adresu. Uspokoi\u0142am j\u0105. Znowu by\u0142o przes\u0142uchanie, ale tym razem stosunkowo kr\u00f3tkie i bez awantur.<\/span><\/p>\n

Nast\u0119pnie skierowano mnie do aresztu. Znajdowa\u0142 si\u0119 w piwnicy domu przy \u017belaznej, pomi\u0119dzy Nowolipkami a Nowolipiem. Wci\u0105\u017c nic nie wiedzia\u0142am, co si\u0119 ze mn\u0105 stanie, ale spodziewa\u0142am si\u0119 najgorszego. Wkr\u00f3tce odwiedzi\u0142 mnie Arie Grzybowski. By\u0142 on z polecenia Organizacji \u017cydowskim policjantem. Opowiedzia\u0142am Grzybkowi<\/i> dok\u0142adnie o przebiegu wydarze\u0144.<\/span><\/p>\n

Po kilku dniach wezwa\u0142 mnie do swego biura Majzel, \u017cydowski pomocnik niemieckiego naczelnika aresztu, kolaborant. Powiedzia\u0142 mi, \u017ce Organizacja bardzo si\u0119 mn\u0105 interesuje i za\u017c\u0105da\u0142a od niego, aby wyci\u0105gn\u0105\u0142 mnie z opresji. Utrzymywa\u0142, \u017ce istotnie ma wielkie mo\u017cliwo\u015bci i uda\u0142o mu si\u0119 mnie uratowa\u0107. Wyjad\u0119 do Niemiec na roboty jako nie-\u017byd\u00f3wka. Nie uwierzy\u0142am mu. Zrobi\u0142 na mnie wra\u017cenie che\u0142pliwego blagiera. Nazajutrz jednak zn\u00f3w przyszed\u0142 Grzybek i stwierdzi\u0142: jedziesz do Niemiec. Brzmia\u0142o to jak rozkaz.<\/span><\/p>\n

PRENUMERATA<\/strong><\/span>
\n<\/a>5.
\n<\/b>S\u0105dz\u0119, \u017ce jest jasne, dlaczego niech\u0119tnie opowiada\u0142am o swym ocaleniu. Gdybym tej historii nie prze\u017cy\u0142a, nie da\u0142abym jej wiary. Nie uwierzy\u0142abym w to, \u017ce Majzel mia\u0142 tak wielki wp\u0142yw na swoich zwierzchnik\u00f3w, a nawet gdyby go mia\u0142, to \u017ce chcia\u0142by go u\u017cy\u0107. Opowiada\u0142 mi podejrzane historie, jak stawia\u0142 swemu hitlerowskiemu szefowi drogie koniaki, darowa\u0142 kosztowne prezenty, a wstawiaj\u0105c si\u0119 za mn\u0105, podawa\u0142 si\u0119 za mego kochanka. Przypomina\u0142o to kiepsk\u0105 kryminaln\u0105 powie\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Zagadkowe jest tak\u017ce, dlaczego Organizacja mia\u0142aby si\u0119 o mnie tak bardzo troszczy\u0107. By\u0142oby to zrozumia\u0142e, gdyby chodzi\u0142o o kogo\u015b zas\u0142u\u017conego, przedstawiaj\u0105cego du\u017c\u0105 warto\u015b\u0107 bojow\u0105, ale ja kim\u015b takim nie by\u0142am. Nie wpad\u0142am w r\u0119ce wroga w trakcie wykonywania zada\u0144, lecz podczas samowolnego dzia\u0142ania, z w\u0142asnej winy, przez sentyment i g\u0142upot\u0119. Tego tam nie nagradzano.<\/span><\/p>\n

Potrzebowa\u0142am kilkudziesi\u0119ciu lat, aby zrozumie\u0107, \u017ce zrelacjonowana tu historia jest mistyfikacj\u0105. Majzel k\u0142ama\u0142. To nie on, a Der spowodowa\u0142, \u017ce ocala\u0142am. Der by\u0142 co prawda okrutny, ale widocznie ma\u0142owierny<\/i>, a zarazem sprytny. Zauwa\u017cy\u0142am, \u017ce kiedy mnie konwojowa\u0142, ca\u0142y czas trzyma\u0142 r\u0119k\u0119 w kieszeni na cynglu rewolweru. By\u0142 wi\u0119c przekonany, \u017ce uj\u0105\u0142 konspiratork\u0119, ale zatai\u0142 to przed swoimi prze\u0142o\u017conymi. Po co mia\u0142by si\u0119 przyznawa\u0107, \u017ce si\u0119 zb\u0142a\u017ani\u0142: zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z konspiracj\u0105, ale nie zdo\u0142a\u0142 niczego si\u0119 o niej dowiedzie\u0107. Pami\u0119tam, \u017ce przes\u0142uchuj\u0105cy mnie w Werterfassung zwierzchnik Dera nie pyta\u0142 mnie o nic, o \u017cadne listy ani adresy, i sprawdza\u0142 tylko moj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Wynika\u0142oby st\u0105d, \u017ce w jego oczach by\u0142am nie-\u017byd\u00f3wk\u0105 przy\u0142apan\u0105 na przemycie \u017cywno\u015bci do getta. Za takie cz\u0119sto pope\u0142niane \u201eprzest\u0119pstwa\u201d wysy\u0142ano do Niemiec na przymusowe roboty. Papiery mia\u0142am w porz\u0105dku i \u0142atwo by\u0142o sprawdzi\u0107, \u017ce istotnie pracuj\u0119 w pobliskiej fabryce.<\/span><\/p>\n

Tak oto sprawa nabra\u0142a w\u0142asnego biegu i toczy\u0142a si\u0119 niezale\u017cnie od czyichkolwiek zainteresowa\u0144 i stara\u0144. Majzel mia\u0142 wgl\u0105d we wszystkie dokumenty w kancelarii aresztu. Gdy na polecenie Organizacji zorientowa\u0142 si\u0119, jak sprawy stoj\u0105, wymy\u015bli\u0142 ca\u0142\u0105 histori\u0119. Ze\u0142ga\u0142, \u017ce korzystny wyrok jest wynikiem jego interwencji. Lubi\u0142 si\u0119 chwali\u0107, a ponadto chcia\u0142 si\u0119 przypodoba\u0107 Organizacji, bo obawia\u0142 si\u0119 jej nie mniej ni\u017c okupant\u00f3w. Organizacja (nie wiem, kto o tym osobi\u015bcie decydowa\u0142) nie mia\u0142a dla mnie lepszego pomys\u0142u, wi\u0119c zaakceptowa\u0142a istniej\u0105cy wyrok, a nawet za po\u015brednictwem Grzybka przedstawi\u0142a go jako w\u0142asne polecenie. Przyj\u0119\u0142am rozkaz bez entuzjazmu, bo wola\u0142abym, \u017ceby kazano mi uciec z transportu, wr\u00f3ci\u0107 do getta i do ko\u0144ca zosta\u0107 w\u015br\u00f3d swoich. Mam jednak t\u0119 pociech\u0119, \u017ce przynajmniej do Niemiec pojecha\u0142am z rozkazu Organizacji, a nie w wyniku samowolnej decyzji. W drugiej po\u0142owie kwietnia 1943 roku by\u0142am ju\u017c na miejscu\u2026<\/span><\/p>\n

6<\/b><\/span><\/p>\n

Wszystkie imiona i szczeg\u00f3\u0142y s\u0105 prawdziwe. Je\u017celi ich nie podaj\u0119, to dlatego, \u017ce ju\u017c nie pami\u0119tam. Mia\u0142am nadziej\u0119, \u017ce ujawnienie<\/i> sprawi mi ulg\u0119, a tymczasem na nowo przynios\u0142o mi tylko b\u00f3l i rozdra\u017cnienie. Apeluj\u0119 do wszystkich, kt\u00f3rzy chc\u0105 mnie s\u0142ucha\u0107: nie obowi\u0105zuje \u017caden przymus pami\u0119tania! <\/b>I tak nie da si\u0119 wszystkiego udokumentowa\u0107 i upami\u0119tni\u0107. Niech pami\u0119taj\u0105 ci, kt\u00f3rzy chc\u0105, i to, co chc\u0105 pami\u0119ta\u0107. Je\u017celi chce si\u0119 wzgl\u0119dnie normalnie \u017cy\u0107 i pracowa\u0107, to trzeba zapomina\u0107, a nie pami\u0119ta\u0107. Nie powinno si\u0119 nikogo nak\u0142ania\u0107 do wspominania wydarze\u0144, kt\u00f3re chcia\u0142by wymaza\u0107 z pami\u0119ci. Inna sprawa, \u017ce i tak nie potrafi ca\u0142kiem zapomnie\u0107 tego, co prze\u017cy\u0142. <\/span><\/p>\n

kwiecie\u0144, 1993 r.<\/span><\/a><\/strong><\/em><\/p>\n

Ujawniona<\/strong>
\n<\/i><\/p>\n

\n

Chidusz powstaje dzi\u0119ki darowiznom.<\/em><\/span><\/p>\n

Wesprzyj nas<\/a>, by\u015bmy mogli dzia\u0142a\u0107 dalej:<\/span><\/em><\/p>\n

NR KONTA: 42 1140 2004 0000 3602 7568 2819 (mBANK)<\/em><\/span>
\n<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nie obowi\u0105zuje \u017caden przymus pami\u0119tania. \u201eUjawnienie\u201d JADWIGA S\u0141AWI\u0143SKA Fragment grafiki z ok\u0142adki ksi\u0105\u017cki prof. Jadwigi S\u0142awi\u0144skiej \u201eEkspresja si\u0142 w nowoczesnej architekturze” JESZCZE PRZED EPOK\u0104 INTERNETU ZA W\u0141ASNE PIENI\u0104DZE OBJECHA\u0141A MALUCHEM EUROP\u0118, \u017bEBY STUDENCI MOGLI OGL\u0104DA\u0106 DOBRE ZDJ\u0118CIA WYBITNEJ ARCHITEKTURY. HUMANIZOWA\u0141A POLITECHNIK\u0118 WROC\u0141AWSK\u0104 \u2013 ZAPOCZ\u0104TKOWA\u0141A OG\u00d3LNOUCZELNIANE WYK\u0141ADY Z HISTORII KULTURY, A DO PLANU ZAJ\u0118\u0106 NA ARCHITEKTURZE […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67133"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=67133"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67133\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":67214,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67133\/revisions\/67214"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=67133"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=67133"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=67133"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}