{"id":67153,"date":"2019-02-01T17:09:19","date_gmt":"2019-02-01T15:09:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=67153"},"modified":"2019-01-27T11:56:53","modified_gmt":"2019-01-27T09:56:53","slug":"03-09-36","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=67153","title":{"rendered":"Sabina ze Lwowa"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Sabina ze Lwowa<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

AGNIESZKA MICHALIK<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Pierwszy rok studi\u00f3w medycznych na Uniwersytecie Jana Kazimierza, po \u0107wiczeniach, Lw\u00f3w 1941. Od prawej: S\u0142awek, Sabina, dr Klinger, Bronia \/fot. Archiwum rodzinne<\/em><\/span><\/p>\n

PODJ\u0118\u0141A DECYZJ\u0118 O UCIECZCE. W PRZYGOTOWANIACH POMOG\u0141A BRONIA, PRZYJACI\u00d3\u0141KA ZE STUDI\u00d3W, A KOLEGA ZA\u0141ATWI\u0141 ARYJSKIE PAPIERY. JEJ NIEBIESKIE OCZY BY\u0141Y W PORZ\u0104DKU, W\u0141OSY JEDNAK NALE\u017bA\u0141O POPRAWI\u0106. MO\u017bE BY\u0141Y PI\u0118KNE I G\u0118STE, ALE JEDNAK KRUCZOCZARNE<\/b>.<\/span><\/p>\n

\n

Wroc\u0142aw, 2014<\/b><\/p>\n

By\u0142 pi\u0119kny, sierpniowy dzie\u0144. Siedzia\u0142y\u015bmy rozleniwione w ogrodzie. Nic nie wskazywa\u0142o na to, \u017ce zaraz wybior\u0119 si\u0119 w nieznane okolice Lwowa. Babcia z niezadowolon\u0105 min\u0105 spojrza\u0142a na mnie i oznajmi\u0142a: \u2012 Je\u015bli musisz ju\u017c wiedzie\u0107, to ci powiem. Ale wiedz, \u017ce nie mam na to ochoty i wola\u0142abym zapomnie\u0107.<\/span><\/p>\n

To by\u0142 pocz\u0105tek opowie\u015bci, ale tak naprawd\u0119 moja ciekawo\u015b\u0107 zrodzi\u0142a si\u0119 ju\u017c dwadzie\u015bcia lat wcze\u015bniej, podczas pierwszego spotkania z jej siostr\u0105, Gin\u0105, w Ameryce. W\u00f3wczas odkry\u0142am, \u017ce na jej drobnym przedramieniu znajdowa\u0142 si\u0119 obozowy tatua\u017c z Auschwitz. Przez lata dowiedzia\u0142am si\u0119 jednak niewiele. O w\u0142a\u015bciwym pocz\u0105tku rodzinnej sagi us\u0142ysza\u0142am dopiero tego letniego popo\u0142udnia we Wroc\u0142awiu, siedemdziesi\u0105t lat od zako\u0144czenia wojny<\/span>.<\/p>\n

Lw\u00f3w, 1921<\/b><\/p>\n

Ta historia mia\u0142a sw\u00f3j pocz\u0105tek w mi\u0119dzywojennym Lwowie. Rodzice babci, Henryk i Klara Spinnerowie, prowadzili tam zak\u0142ad ramiarski. Prababcia drewniane ramy wykonywa\u0142a sama na miejscu, natomiast poz\u0142acane elementy sprowadza\u0142a z Wiednia, z fabryki jej brata\u00a0Jakoba<\/a>, s\u0142awnego poz\u0142otnika austriackiego. Klara interesowa\u0142a si\u0119 malarstwem i posiada\u0142a w domu ma\u0142\u0105 galeri\u0119 sztuki. Babcia pami\u0119ta z dzieci\u0144stwa malarzy lwowskich, w\u00f3wczas jeszcze ma\u0142o rozpoznawalnych, kt\u00f3rzy przewijali si\u0119 przez pracowni\u0119 jej rodzic\u00f3w. Pami\u0119ta te\u017c tych bardziej znanych, jak Wojciech Kossak. Rodzina obchodzi\u0142a tylko najwa\u017cniejsze \u015bwi\u0119ta \u017cydowskie, by\u0142a mocno zasymilowana.<\/span><\/p>\n

Przegl\u0105daj\u0105c ksi\u0119gi metrykalne, dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce Henryk i Klara w\u0142a\u015bciwie nazywali si\u0119 Chaim i Chaje Ettel. Gdy oznajmi\u0142am to babci, z grymasem stwierdzi\u0142a, \u017ce jestem zbyt dociekliwa.<\/span><\/p>\n

Henryk (Chaim) pochodzi\u0142 z Jaworowa, malowniczego miejsca, do kt\u00f3rego babcia je\u017adzi\u0142a na wakacje. By\u0142y tam stawy i stadnina koni. Rodzina Spinner\u00f3w zajmowa\u0142a si\u0119 rolnictwem. W pokoleniu Henryka w ka\u017cdej ga\u0142\u0119zi drzewa genealogicznego wyst\u0119powa\u0142 jaki\u015b Chaim.<\/span><\/p>\n

Klara przyby\u0142a do Lwowa z Tarnopola, przejmuj\u0105c zak\u0142ad po swoim wujku, ramiarzu i poz\u0142otniku lwowskim Jakobie Altbergu (ewentualnie Altenbergu). Nale\u017ca\u0142a do zamo\u017cnej, mieszcza\u0144skiej rodziny. Mia\u0142a liczne rodze\u0144stwo \u2013 cztery siostry oraz brata Jakoba w Wiedniu. By\u0142a kobiet\u0105 niezale\u017cn\u0105, czynn\u0105 zawodowo i, jak na \u00f3wczesne czasy, wyemancypowan\u0105. Przy Henryku, znanym ze swojego wybuchowego charakteru, by\u0142a oaz\u0105 spokoju. Dlaczego przybra\u0142a imi\u0119 Klara, szczeg\u00f3lnie \u017ce jedna z jej si\u00f3str mia\u0142a tak na imi\u0119, nie wiadomo. Ta druga Klara i jeszcze jedna siostra, R\u00f3zia, mieszka\u0142y ze swoimi rodzinami w Tarnopolu. \u2012 W domu rozmawia\u0142o si\u0119 po polsku \u2012 ci\u0105gn\u0119\u0142a opowie\u015b\u0107 babcia \u2012 a rodzice tylko poufne rozmowy prowadzili po niemiecku, \u017ceby dzieci nie mog\u0142y ich zrozumie\u0107.<\/span><\/p>\n

Klara i Henryk Spinnerowie przed wojn\u0105. Lw\u00f3w<\/em><\/span><\/p>\n

Wojna<\/b><\/p>\n

Babcia mia\u0142a na imi\u0119 Sabina i urodzi\u0142a si\u0119 jako trzecia z czworga rodze\u0144stwa. Najstarsza siostra, Regina, przed wojn\u0105 uko\u0144czy\u0142a studia prawnicze i wysz\u0142a za m\u0105\u017c za adwokata, doktora prawa Zygmunta Labinera, aktywnego dzia\u0142acza syjonistycznego i amatora sport\u00f3w z klubu Hasmonea. Zygmunt nauczy\u0142 babci\u0119 je\u017adzi\u0107 na \u0142y\u017cwach.<\/span><\/p>\n

Swojej drugiej siostry nie pozna\u0142a \u2013 Fryderyka upad\u0142a na g\u0142ow\u0119 podczas spaceru i zmar\u0142a jako dziecko jeszcze przed jej narodzinami. W mieszkaniu wisia\u0142o jej zdj\u0119cie w du\u017cej owalnej ramie. \u2012 Taka rama to by\u0142 nie lada rarytas, kt\u00f3ry wymaga\u0142 wybitnego kunsztu \u2013 m\u00f3wi\u0142a babcia. Kiedy wybuch\u0142a wojna, w domu rodzinnym mieszka\u0142 jeszcze tylko najm\u0142odszy brat Mieczys\u0142aw.<\/span><\/p>\n

Z nadej\u015bciem Sowiet\u00f3w sko\u0144czy\u0142y si\u0119 sielskie czasy. Prze\u015bladowano i wysiedlano ludno\u015b\u0107, nacjonalizowano dobra. Uniwersytet Jana Kazimierza sta\u0142 si\u0119 sowieck\u0105 uczelni\u0105. Cz\u0119sto wybucha\u0142y antagonizmy mi\u0119dzy polskimi a ukrai\u0144skimi wyk\u0142adowcami. Oficjalnym j\u0119zykiem by\u0142 ukrai\u0144ski. Babcia jako reprezentantka pokolenia Kolumb\u00f3w zd\u0105\u017cy\u0142a zda\u0107 egzamin dojrza\u0142o\u015bci przed samym wybuchem wojny, w gimnazjum dla \u201epanienek z dobrych dom\u00f3w\u201d prowadzonym przez Olg\u0119 \u017bychowicz-Filippi. Wspomina t\u0119 szko\u0142\u0119 z rozrzewnieniem. Po szkole \u015bredniej rozpocz\u0119\u0142a pierwszy rok medycyny ju\u017c w nowej rzeczywisto\u015bci. Przyja\u017anie zawarte na studiach mia\u0142y okaza\u0107 si\u0119 kluczowe w czasie wojny. Na jedynym ocala\u0142ym zdj\u0119ciu babci z przyjaci\u00f3\u0142mi z medycyny uwieczniono tak\u017ce doktora Klingera, kt\u00f3ry \u2013 jak podaje Yad Vashem \u2013 zadenuncjowany po powstaniu warszawskim zosta\u0142 rozstrzelany przez Niemc\u00f3w. W opowiadaniach babci studenci trudnili si\u0119 hodowl\u0105 wszy na sk\u00f3rze na potrzeby zak\u0142adu prof. Rudolfa Weigla, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 przy lwowskim uniwersytecie badania nad szczepionk\u0105 na tyfus.<\/span><\/p>\n

W\u0142a\u015bciwa tragedia rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 30 czerwca 1941 roku, kiedy do Lwowa wkroczyli Niemcy. \u2012 Przygotowywali\u015bmy si\u0119 na to od tygodni, robi\u0105c zapasy \u017cywieniowe. Ukrai\u0144cy wiwatowali na widok wkraczaj\u0105cych \u017co\u0142nierzy Wehrmachtu. Nie chc\u0119 jednak o tym m\u00f3wi\u0107, wola\u0142abym o tym zapomnie\u0107 \u2012 ko\u0144czy\u0142a.<\/span><\/p>\n

Jej \u015bwiat si\u0119 zawali\u0142. Tu\u017c po wkroczeniu nazist\u00f3w rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 pierwszy z tzw. pogrom\u00f3w lwowskich, w kt\u00f3rych brali udzia\u0142 Niemcy, ukrai\u0144scy nacjonali\u015bci oraz miejscowy mot\u0142och rozochocony niemieck\u0105 propagand\u0105 o \u017cydowskiej winie za zbrodnie NKWD.<\/span><\/p>\n

Relacja babci pozbawiona jest szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, w\u0142a\u015bciwie ogranicza si\u0119 do dw\u00f3ch fakt\u00f3w. Jej mam\u0119 aresztowano w drodze do swojej drugiej c\u00f3rki Giny, kt\u00f3ra ledwo co urodzi\u0142a c\u00f3reczk\u0119. Nied\u0142ugo po zatrzymaniu zosta\u0142a zamordowana. Ojca, kt\u00f3ry bezskutecznie pr\u00f3bowa\u0142 za\u0142atwi\u0107 uwolnienie \u017cony, zabito dwa tygodnie p\u00f3\u017aniej. W Yad Vashem figuruje zeznanie jego znajomego potwierdzaj\u0105ce ten fakt. Czy widzia\u0142 to na w\u0142asne oczy?<\/span><\/p>\n

Filmy i zdj\u0119cia, kt\u00f3re zosta\u0142y zrobione przez niemieckich \u017co\u0142nierzy podziwiaj\u0105cych swoich \u201epomocnik\u00f3w\u201d podczas linczu, maluj\u0105 niewyobra\u017calny obraz. M\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety nie mogli uciec przed t\u0142umem, kijami i razami. Tak\u017ce prominentni \u017bydzi, niekt\u00f3rzy w garniturach, sprz\u0105tali miasto \u2013 czy\u015bcili chodniki, myli toalety. Kobiety, pobite, w podartych ubraniach, a cz\u0119sto i nagie, os\u0142ania\u0142y si\u0119, chroni\u0105c swoj\u0105 godno\u015b\u0107 i \u017cycie. Lecia\u0142y kamienie, t\u0142um \u015bwi\u0119towa\u0142, klaszcz\u0105c w zachwycie. Ofiary ci\u0105gni\u0119to po chodnikach do wi\u0119zie\u0144, do miejsc ka\u017ani i egzekucji. Tak rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 zag\u0142ada \u017byd\u00f3w lwowskich: w pierwszym pogromie zgin\u0119\u0142y wed\u0142ug szacunk\u00f3w co najmniej cztery tysi\u0105ce ludzi, w tym prababcia Klara. Do ko\u0144ca lipca podczas tzw. Dni Petlury zamordowano kolejne dwa tysi\u0105ce \u017byd\u00f3w, w tym pradziadka Henryka.<\/span><\/p>\n

Krak\u00f3w, 1941<\/b><\/p>\n

Babcia podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 o ucieczce. W Krakowie \u017cy\u0142a jeszcze jedna siostra jej matki, ciocia W\u0142adzia Musia\u0142owa, \u017cona polskiego oficera uwik\u0142ana w dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105, przedwojenna harcerka. W przygotowaniach pomog\u0142a Bronia, przyjaci\u00f3\u0142ka ze studi\u00f3w, a kolega za\u0142atwi\u0142 aryjskie papiery. Uda\u0142o mu si\u0119 dzi\u0119ki kontaktom jego ojca, kt\u00f3ry by\u0142 pracownikiem technicznym na wydziale lekarskim. \u2012 S\u0142awkowi robi\u0142am na biologi\u0119 rysunki \u2012 wspomina babcia.<\/span><\/p>\n

Jej niebieskie oczy by\u0142y w porz\u0105dku, w\u0142osy jednak nale\u017ca\u0142o poprawi\u0107. Mo\u017ce i by\u0142y pi\u0119kne i g\u0119ste, a nawet \u2013 jak mawia si\u0119 u nas w rodzinie \u2013 najpi\u0119kniejsze w dzielnicy, ale jednak kruczoczarne.<\/span><\/p>\n

Droga na aryjsk\u0105 stron\u0119 wiod\u0142a poci\u0105giem ze Lwowa do Krakowa. Przedwojenny \u015bwiat i twarze bliskich zostawi\u0142a na zawsze na wschodzie. Babcia zosta\u0142a blondynk\u0105. A przede wszystkim z Sabinki sta\u0142a si\u0119 Joann\u0105. \u017bycie w Krakowie nie mog\u0142o by\u0107 radosne. \u2012 Nie mia\u0142am ochoty na nic, by\u0142am za\u0142amana. Nie wiedzia\u0142am, czy i jak dalej \u017cy\u0107. Bronia podtrzymywa\u0142a mnie na duchu i nam\u00f3wi\u0142a do dalszego studiowania \u2013 opowiada\u0142a.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku zatrzyma\u0142a si\u0119 u cioci. \u2012 W\u0142adzia po\u015blubi\u0142a jeszcze przed wojn\u0105 goja, polskiego \u017co\u0142nierza \u2013 m\u00f3wi\u0142a. \u2012 Opiekowa\u0142a si\u0119 moj\u0105 kuzynk\u0105 Mart\u0105 Graup, kt\u00f3rej rodzice nie byli zamo\u017cni, zabiera\u0142a j\u0105 na obozy harcerskie.<\/span><\/p>\n

Ciocia, sama bezdzietna, z l\u0119ku przed denuncjacj\u0105 za\u0142atwi\u0142a jej mieszkanie i prac\u0119 w Bie\u017canowie. Nadal nalega\u0142a na odwiedziny swojej siostrzenicy, mimo \u017ce jej m\u0105\u017c w\u015bcieka\u0142 si\u0119 z powodu ka\u017cdej wizyty. Wzburzony m\u00f3wi\u0142, \u017ce babcia nara\u017ca W\u0142adzi\u0119 i nie \u017cyczy sobie, \u017ceby przychodzi\u0142a do ich domu.<\/span><\/p>\n

Milek<\/b><\/p>\n

Studia medyczne by\u0142y organizowane w ramach tajnych komplet\u00f3w na Uniwersytecie Jagiello\u0144skim, obowi\u0105zywa\u0142a pe\u0142na konspiracja. W Krakowie ukrywa\u0142 si\u0119 tak\u017ce m\u0142odszy brat babci Mieczys\u0142aw, nazywany Milkiem. Nie wiadomo, w jaki spos\u00f3b uda\u0142o mu si\u0119 za\u0142atwi\u0107 dokumenty i wydosta\u0107 ze Lwowa. Babcia pracowa\u0142a w sklepie z materia\u0142ami tekstylnymi w Bie\u017canowie, a on na poczcie. Pozostawali w kontakcie. Mieczys\u0142aw przyj\u0105\u0142 nazwisko W\u0105sowicz. Pewnego dnia znikn\u0105\u0142. Babcia zacz\u0119\u0142a prowadzi\u0107 poszukiwania na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119. Jego kolega z pracy obieca\u0142 udzieli\u0107 informacji, um\u00f3wili si\u0119 w kawiarni w centrum. Kiedy przysz\u0142a na spotkanie, przez szyb\u0119 dostrzeg\u0142a dziwne \u201eg\u0119by\u201d, kt\u00f3re otacza\u0142y czekaj\u0105cego na ni\u0105 ch\u0142opaka. Ogarn\u0119\u0142o j\u0105 z\u0142e przeczucie i nie wesz\u0142a do \u015brodka. To by\u0142a zasadzka. Mieczys\u0142aw zosta\u0142 aresztowany przez Gestapo i zgin\u0105\u0142 zastrzelony, prawdopodobnie podczas pr\u00f3by ucieczki. Mia\u0142 wtedy oko\u0142o dziewi\u0119tnastu lat. Wiadomo\u015b\u0107 o jego \u015bmierci babcia dosta\u0142a telefonicznie od anonimowego rozm\u00f3wcy.<\/span><\/p>\n

W pewnym momencie by\u0142a szanta\u017cowana przez granatowego policjanta, kt\u00f3rego kto\u015b jej przedstawi\u0142, kiedy szuka\u0142a wie\u015bci o bracie. Grozi\u0142 denuncjacj\u0105, ale na szcz\u0119\u015bcie uda\u0142o si\u0119 go przekupi\u0107 materia\u0142ami tekstylnymi. \u2012 Ci\u0119\u017cko by\u0142o chodzi\u0107 po ulicach Krakowa, zaczepiali mnie. Raz szanta\u017cowa\u0142 mnie pewien ch\u0142opak, chcia\u0142 pieni\u0119dzy, kt\u00f3rych nie mia\u0142am. Nie pami\u0119tam, jak si\u0119 wybroni\u0142am \u2013 opowiada\u0142a. \u2012 Polacy nie byli nam przyja\u017ani, raczej oboj\u0119tni lub wrogo nastawieni. Cho\u0107 nie byli te\u017c tacy straszni jak Niemcy. To by\u0142y ci\u0119\u017ckie czasy\u2026 Jako\u015b to prze\u017cy\u0142am.<\/span><\/p>\n

Joanna w Wieliczce, po wojnie<\/em><\/span><\/p>\n

Gina<\/strong><\/p>\n

Siostra babci, Gina, zosta\u0142a we Lwowie par\u0119 tygodni d\u0142u\u017cej. Jej nowo narodzona c\u00f3reczka Vilma budzi\u0142a zachwyt w rodzinie. Babcia pami\u0119ta, jak nosi\u0142a j\u0105 na r\u0119kach. To by\u0142o jeszcze przed 30 lipca 1941 roku, potem euforia przerodzi\u0142a si\u0119 w strach. Dla Giny, przyzwyczajonej do zupe\u0142nie innego \u017cycia, wojna by\u0142a szokiem. Miesi\u0105c miodowy sp\u0119dzi\u0142a z m\u0119\u017cem na Lazurowym Wybrze\u017cu, podr\u00f3\u017cuj\u0105c legendarnym Orient Expressem. Corocznie z matk\u0105 wydawa\u0142y fortun\u0119 na zakupach w Wiedniu, co wprawia\u0142o we w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 jej ojca Henryka. Tak\u017ce na wyprawk\u0119 \u015blubn\u0105 poszed\u0142 nie lada maj\u0105tek. Luksusy sko\u0144czy\u0142y si\u0119 jednak po wybuchu wojny, a wkroczenie Niemc\u00f3w do Lwowa nie pozostawi\u0142o ju\u017c \u017cadnych z\u0142udze\u0144.<\/span><\/p>\n

Zygmunt, m\u0105\u017c Giny, zosta\u0142 kierownikiem w szpitalu \u017cydowskim. Atmosfera by\u0142a napi\u0119ta. Przekupywa\u0142 niemieck\u0105 i ukrai\u0144sk\u0105 policj\u0119 alkoholem, \u017ceby odwlec nieuniknione. Kiedy rodzice babci ju\u017c nie \u017cyli, a ona uciek\u0142a ze Lwowa, Zygmunt zorganizowa\u0142 dokumenty dla \u017cony i c\u00f3rki, kt\u00f3re ostatecznie r\u00f3wnie\u017c wyjecha\u0142y do Krakowa. Kiedy tam przyby\u0142y, babcia chcia\u0142a z nimi zamieszka\u0107. \u2012 Gina mia\u0142a gorzej \u2013 opowiada\u0142a. To by\u0142o bardzo podejrzane \u2013 kobieta ukrywaj\u0105ca si\u0119 z dzieckiem. W\u0142a\u015bcicielka domu nie zgodzi\u0142a si\u0119 ich przyj\u0105\u0107.<\/span><\/p>\n

Zamieszka\u0142y k\u0105tem u prostytutki, kt\u00f3ra widocznie by\u0142a mniej podejrzliwa albo potrzebowa\u0142a pieni\u0119dzy. Gina gra\u0142a \u017con\u0119 polskiego oficera, czekaj\u0105c\u0105 na jego powr\u00f3t. Co si\u0119 sta\u0142o z jej Zygmuntem? \u2012 Pewnego dnia przyjechali wozami Niemcy z Ukrai\u0144cami i zastrzelili wszystkich pacjent\u00f3w szpitala, na koniec wywie\u017ali personel i rozstrzelali wszystkich, \u0142\u0105cznie z m\u0119\u017cem Giny.<\/span><\/p>\n

Masakra we lwowskim szpitalu przy ul. Kuszewicza mia\u0142a miejsce 20 sierpnia 1941 roku, zatem nied\u0142ugo po pogromach i po ucieczce rodze\u0144stwa Spinner\u00f3w ze Lwowa. Tymczasem Gina, nie wiedz\u0105c jeszcze o losie Zygmunta, \u017cy\u0142a w Krakowie i pozostawa\u0142a w kontakcie z siostr\u0105. Piekarz, u kt\u00f3rego kupowa\u0142a chleb, wydawa\u0142 si\u0119 mi\u0142ym cz\u0142owiekiem, bardzo chcia\u0142 si\u0119 z ni\u0105 zaprzyja\u017ani\u0107. Pewnego razu zaproponowa\u0142 jej randk\u0119, kt\u00f3r\u0105 ona odrzuci\u0142a. W wywiadzie dla Shoah Foundation zezna\u0142a: \u2012 Odrzuci\u0142am jego awanse, a on doni\u00f3s\u0142 na mnie Gestapo. Czy ja wygl\u0105da\u0142am na \u017byd\u00f3wk\u0119?<\/span><\/p>\n

PRENUMERATA<\/strong><\/span>
\n<\/a>P\u0142asz\u00f3w, 1943<\/strong><\/p>\n

Gina z Vilm\u0105 zosta\u0142y przewiezione z aresztu do obozu w P\u0142aszowie. Po przyje\u017adzie rozpozna\u0142 je ukrai\u0144ski stra\u017cnik ze Lwowa, kt\u00f3ry zna\u0142 te\u017c m\u0119\u017ca Giny, i poleci\u0142 schowa\u0107 si\u0119 w \u0142a\u017ani. Po chwili czekania da\u0142o si\u0119 s\u0142ysze\u0107 seri\u0119 z karabinu maszynowego. Wszyscy przywiezieni, za wyj\u0105tkiem ich dw\u00f3ch, zgin\u0119li rozstrzelani na wzg\u00f3rzu.<\/span><\/p>\n

\u017bycie obozowe up\u0142ywa\u0142o w ci\u0105g\u0142ym napi\u0119ciu, bo komendant Amon G\u00f6tz mia\u0142 ten s\u0142awny zwyczaj strzela\u0107 do przypadkowych wi\u0119\u017ani\u00f3w z balkonu swojej willi. P\u0142aszowska codzienno\u015b\u0107 to dla Giny bezsensowna praca, sadyzm, zaszczucie i \u015bmier\u0107. I kr\u00f3tka informacja od \u017cydowskiej organizacji pomocowej o losie jej m\u0119\u017ca z za\u0142\u0105czonym kontaktem do kogo\u015b w Krakowie, je\u015bli uda\u0142oby jej si\u0119 prze\u017cy\u0107. Gina pracowa\u0142a, a Vilma mieszka\u0142a w domu dzieci, prowadzonym przez wi\u0119\u017aniark\u0119 i matk\u0119 jednego z ch\u0142opc\u00f3w, Cyl\u0119 Wiener. W nocy Gina zakrada\u0142a si\u0119 do c\u00f3rki i karmi\u0142a j\u0105 piersi\u0105.<\/span><\/p>\n

Pewnego dnia wi\u0119\u017aniowie stali godzinami na apelu, a dzieci odseparowano od opiekunki i zapakowano na ci\u0119\u017car\u00f3wki. Ostrza\u0142 z broni skutecznie powstrzyma\u0142 rodzic\u00f3w przed pogoni\u0105 za transportem. Cyla Wiener zezna\u0142a wiele lat p\u00f3\u017aniej, \u017ce nigdy wi\u0119cej nie chcia\u0142a mie\u0107 dzieci po tym, jak straci\u0142a kilkuset maluch\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Gina postanowi\u0142a odebra\u0107 sobie \u017cycie \u2013 na tak\u0105 ostateczno\u015b\u0107 mia\u0142a schowan\u0105 tabletk\u0119 z cyjankiem. W nocy przy\u015bni\u0142a jej si\u0119 matka. Po przebudzeniu podj\u0119\u0142a decyzj\u0119, \u017ce prze\u017cyje. To by\u0142 rok 1943, mo\u017ce 1944.<\/span><\/p>\n

Wkr\u00f3tce trafi\u0142a do Auschwitz. Tam otrzyma\u0142a tatua\u017c. W cztery oczy z doktorem Mengele stan\u0119\u0142a siedem razy i za ka\u017cdym razem palcem wskaza\u0142 jej stron\u0119 \u017cycia. Po roku wys\u0142ano j\u0105 do obozu pracy w Czechos\u0142owacji. W Lichtewerden kobiety szy\u0142y mundury i nosi\u0142y ci\u0119\u017ckie bale z bawe\u0142n\u0105. Musia\u0142y te\u017c nosi\u0107 niezgrabne chodaki. Wtedy w\u0142a\u015bnie z babci\u0105 skontaktowa\u0142a si\u0119 tajna organizacja, prosz\u0105c o buty dla Giny.<\/span><\/p>\n

Nie spodoba\u0142y si\u0119 one stra\u017cy obozowej. Za kar\u0119 Gina zosta\u0142a zmuszona do sp\u0119dzenia grudniowej nocy na mrozie, stoj\u0105c bez ubrania. Chyba tylko przedwojenne zahartowanie i forma zdobyta w Hasmonei sprawi\u0142y, \u017ce wysz\u0142a z tego ca\u0142o. W maju 1945 roku do obozu wjecha\u0142 na bia\u0142ym koniu rosyjski oficer \u2013 tak przynajmniej zapami\u0119ta\u0142a wyzwolenie Gina. Wr\u00f3ci\u0142a do Krakowa, udaj\u0105c si\u0119 pod podany jej w P\u0142aszowie adres. Sabina, w\u00f3wczas ju\u017c Joanna, r\u00f3wnie\u017c tam dotar\u0142a. Z ca\u0142ej czterdziestoosobowej rodziny Spinner\u00f3w i Altenberg\u00f3w ze Lwowa i Tarnopola uratowa\u0142y si\u0119 cztery osoby: dwie siostry Spinner\u00f3wny, kuzynka Marta, kt\u00f3ra w czasie wojny po\u015blubi\u0142a katolika, oraz kuzyn Marek Spinner. Prze\u017cy\u0142a te\u017c ciocia W\u0142adzia w Krakowie, kt\u00f3ra nie musia\u0142a si\u0119 ukrywa\u0107, i kuzynka Adele z Wiednia, kt\u00f3ra zdo\u0142a\u0142a uciec do Londynu.<\/span><\/p>\n

\u015alub Joanny i Mariana. Wieliczka, grudzie\u0144 1945 r. \/fot. Archiwum rodzinne<\/em><\/span><\/p>\n

Wroc\u0142aw, 1946<\/strong><\/p>\n

\u2012 Do Wroc\u0142awia przyjecha\u0142am wagonem towarowym na w\u0119glu \u2013 wspomina\u0142a. Wraz z m\u0119\u017cem na wroc\u0142awskiej Akademii Medycznej kontynuowali studia. Pokaza\u0142a mi zakurzone, poniemieckie ksi\u0105\u017cki, z kt\u00f3rych uczyli si\u0119 do egzamin\u00f3w. W swoim albumie zachowa\u0142a te\u017c zdj\u0119cia, na kt\u00f3rych wida\u0107, jak z dziadkiem wywozili wagonikami gruz z klinik. Pewnego razu, kontynuuj\u0105c moje poszukiwania genealogiczne o Lwowie \u2013 m\u00f3j nowy na\u0142\u00f3g \u2013 natrafi\u0142am na odcinek Polskiej Kroniki Filmowej z prof. Henrykiem Beckiem, s\u0142awnym ginekologiem i ocala\u0142ym. Ku mojemu zdumieniu, w scenie operacji przeprowadzonej przez profesora, po\u015br\u00f3d kilku student\u00f3w dostrzeg\u0142am babci\u0119. W kolejnych uj\u0119ciach wida\u0107 j\u0105 przy mikroskopie, a w tle pojawia si\u0119 jej p\u00f3\u017aniejsza szefowa, prof. Hirszfeldowa.<\/span><\/p>\n

I tak babcia Joanna we Wroc\u0142awiu dotkn\u0119\u0142a lwowskiego \u015bwiata z czas\u00f3w Sabiny.<\/span><\/p>\n

Tamten Lw\u00f3w<\/strong><\/p>\n

To wszystko opowiedzia\u0142a mi dopiero tego upalnego popo\u0142udnia. Nie po\u017cegna\u0142a mnie ciep\u0142o i wylewnie, jak mia\u0142a w zwyczaju. By\u0142a z\u0142a, zacisn\u0119\u0142a usta i spojrza\u0142a na mnie z dezaprobat\u0105.<\/span><\/p>\n

Nie wierzy\u0142am, \u017ce z tak licznej rodziny nikt si\u0119 nie uratowa\u0142. Sp\u0119dza\u0142am d\u0142ugie godziny na szukaniu imion i nazwisk. Bezowocnie. Wed\u0142ug szacunk\u00f3w wojn\u0119 we Lwowie prze\u017cy\u0142o mniej wi\u0119cej o\u015bmiuset \u017byd\u00f3w, czyli oko\u0142o p\u00f3\u0142 procenta spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3ra mieszka\u0142a tam w chwili wkroczenia Niemc\u00f3w. Uratowa\u0107 si\u0119 oznacza\u0142o dosta\u0107 szans\u0119 jedn\u0105 na dwie\u015bcie.<\/span><\/p>\n

Moja babcia Joanna<\/em><\/span><\/p>\n

Wroc\u0142aw, wrzesie\u0144 2018<\/b><\/p>\n

Ten tekst pisa\u0142am na przestrzeni kilku miesi\u0119cy. Zdo\u0142a\u0142am jeszcze uzupe\u0142ni\u0107 luki w opowie\u015bci, wypytuj\u0105c babci\u0119 o szczeg\u00f3\u0142y. Z\u0142o\u017cy\u0142y\u015bmy zeznania w Yad Vashem i zapisa\u0142y\u015bmy tam nazwiska jej bliskich. Babcia odesz\u0142a u schy\u0142ku tego lata. W jej szafie odkry\u0142am zu\u017cyt\u0105 sk\u00f3rzan\u0105 teczk\u0119, a w niej kenkart\u0119 i akt chrztu niejakiej Joanny ze Stanis\u0142awowa. Ca\u0142a historia babci i jej l\u0119ku w jednej starej torbie. My\u015bl\u0119 jednak, \u017ce mimo strachu i b\u00f3lu chcia\u0142a, \u017ceby kto\u015b pami\u0119ta\u0142 o Spinnerach ze Lwowa i dlatego w ko\u0144cu otworzy\u0142a si\u0119 przede mn\u0105.<\/span><\/p>\n

\n

Chidusz powstaje dzi\u0119ki darowiznom.<\/span><\/em><\/p>\n

Wesprzyj nas<\/strong><\/span><\/a>, by\u015bmy mogli dzia\u0142a\u0107 dalej:<\/em><\/span><\/p>\n

NR KONTA: 42 1140 2004 0000 3602 7568 2819 (mBANK)<\/em><\/span>
\n<\/em><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sabina ze Lwowa AGNIESZKA MICHALIK Pierwszy rok studi\u00f3w medycznych na Uniwersytecie Jana Kazimierza, po \u0107wiczeniach, Lw\u00f3w 1941. Od prawej: S\u0142awek, Sabina, dr Klinger, Bronia \/fot. Archiwum rodzinne PODJ\u0118\u0141A DECYZJ\u0118 O UCIECZCE. W PRZYGOTOWANIACH POMOG\u0141A BRONIA, PRZYJACI\u00d3\u0141KA ZE STUDI\u00d3W, A KOLEGA ZA\u0141ATWI\u0141 ARYJSKIE PAPIERY. JEJ NIEBIESKIE OCZY BY\u0141Y W PORZ\u0104DKU, W\u0141OSY JEDNAK NALE\u017bA\u0141O POPRAWI\u0106. MO\u017bE BY\u0141Y […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67153"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=67153"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67153\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":67225,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67153\/revisions\/67225"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=67153"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=67153"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=67153"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}