{"id":67288,"date":"2019-01-31T17:09:03","date_gmt":"2019-01-31T15:09:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=67288"},"modified":"2019-01-28T13:25:59","modified_gmt":"2019-01-28T11:25:59","slug":"06-09-29","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=67288","title":{"rendered":"Prosz\u0119 pa\u0144stwa do gazu"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Prosz\u0119 pa\u0144stwa do gazu<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

J\u00f3zef Krzyk<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Selekcja na Judenrampe. To tutaj, w po\u0142owie drogi mi\u0119dzy obozami Auschwitz I i Auschwitz II – Birkenau, przywiezieni poci\u0105giem \u017bydzi byli ustawiani w dw\u00f3ch kolumnach. Po lewej – najcz\u0119\u015bciej kobiety, dzieci oraz ludzie starsi – szli prosto do komory gazowej, po prawej – m\u0119\u017cczy\u017ani uznani za… (BE&W)<\/em><\/span><\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w gin\u0119\u0142a w Birkenau w pierwszych godzinach po przybyciu. Esesmani nie zadawali sobie trudu, \u017ceby ich dok\u0142adnie policzy\u0107.<\/strong><\/p>\n

Transporty rosn\u0105 w tygodnie, miesi\u0105ce, lata. Gdy sko\u0144czy si\u0119 wojna, b\u0119d\u0105 liczy\u0107 spalonych. Nalicz\u0105 cztery i p\u00f3\u0142 miliona. Najkrwawsza bitwa wojny, najwi\u0119ksze zwyci\u0119stwo solidarnych i zjednoczonych Niemiec. “Ein Reich, ein Volk, ein F\u00fchrer” – i cztery krematoria. Ale krematori\u00f3w b\u0119dzie w O\u015bwi\u0119cimiu<\/a> szesna\u015bcie, zdolnych spali\u0107 pi\u0119\u0107dziesi\u0105t tysi\u0119cy dziennie. Ob\u00f3z rozbuduje si\u0119, a\u017c si\u0119 oprze naelektryzowanym drutem o Wis\u0142\u0119, zamieszka go trzysta tysi\u0119cy ludzi w pasiakach, b\u0119dzie si\u0119 zwa\u0142 Verbrecher-Stadt – ” Miasto Przest\u0119pc\u00f3w”. Nie, ludzi nie zabraknie. Spal\u0105 si\u0119 \u017bydzi, spal\u0105 si\u0119 Polacy, spal\u0105 si\u0119 Rosjanie, przyjd\u0105 ludzie z Zachodu i Po\u0142udnia, z kontynentu i wysp. Przyjd\u0105 ludzie w pasiakach, odbuduj\u0105 zburzone miasta niemieckie, zaorz\u0105 od\u0142ogiem le\u017c\u0105c\u0105 ziemi\u0119, a gdy os\u0142abn\u0105 w bezlitosnej pracy, w wiecznym Bewegung, Bewegung – otworz\u0105 si\u0119 drzwi gazowych kom\u00f3r. Komory b\u0119d\u0105 ulepszone, oszcz\u0119dniejsze, sprytniej zamaskowane. B\u0119d\u0105 jak te w Dre\u017anie, o kt\u00f3rych ju\u017c chodz\u0105 legendy.<\/i> <\/span>[Tadeusz Borowski, fragment opowiadania “Prosz\u0119 pa\u0144stwa do gazu”].<\/span><\/p>\n

Oddalony o trzy kilometry od g\u0142\u00f3wnego obozu Auschwitz I – Birkenau (Brzezinka) pocz\u0105tkowo przeznaczony by\u0142 dla je\u0144c\u00f3w radzieckich, kt\u00f3rzy zgodnie z planem Heinricha Himmlera mieli przebudowa\u0107 O\u015bwi\u0119cim we wzorcowe miasteczko niemieckie. 10 tys. je\u0144c\u00f3w osadzonych w Auschwitz I skierowanych wi\u0119c zosta\u0142o w pa\u017adzierniku 1941 r. do budowy barak\u00f3w w Birkenau, dla 100 tys. radzieckich niewolnik\u00f3w. Przed ko\u0144cem zimy prawie nikt z budowniczych ju\u017c nie \u017cy\u0142, ale w marcu 1942 r. ob\u00f3z by\u0142 gotowy do przyj\u0119cia pierwszych je\u0144c\u00f3w. Te plany pokrzy\u017cowa\u0142o powstrzymanie Wehrmachtu przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 na wschodzie. Himmler musia\u0142 te\u017c zrezygnowa\u0107 z marzenia o wzorcowym miasteczku, bo Hitler nakaza\u0142 ograniczy\u0107 inwestycje niezwi\u0105zane z wojn\u0105.<\/span><\/p>\n

Od spalin do cyklonu B<\/b><\/span><\/p>\n

Po decyzji o “ostatecznym rozwi\u0105zaniu kwestii \u017cydowskiej”, czyli wymordowaniu \u017byd\u00f3w (zapad\u0142a prawdopodobnie jesieni\u0105 1941 r.), Niemcy<\/strong><\/span><\/a> przyst\u0105pili do operacji “Reinhardt”. W jej ramach powsta\u0142y obozy \u015bmierci, w kt\u00f3rych zabijani byli \u017bydzi z Generalnego Gubernatorstwa. Do ko\u0144ca 1943 r. w Treblince zg\u0142adzono od 800 do 920 tys. ludzi, w Sobiborze – 250 tys., w Be\u0142\u017ccu (ob\u00f3z ten zosta\u0142 zlikwidowany w 1942 r.) – co najmniej 414 tys., a w Che\u0142mnie nad Nerem (w\u00f3wczas Kulmhof) – od 150 do 250 tys. W obozach tych Niemcy u\u015bmiercali g\u0142\u00f3wnie za pomoc\u0105 spalin wytwarzanych przez pot\u0119\u017cne silniki i doprowadzanych do kom\u00f3r wype\u0142nionych lud\u017ami. Z czasem wszystkie te obozy zosta\u0142y zlikwidowane, a niemal ca\u0142y przemys\u0142 zabijania skupiony zosta\u0142 w Auschwitz-Birkenau, gdzie w samym tylko 1944 r. – a wi\u0119c w roku, w kt\u00f3rym by\u0142o ju\u017c ca\u0142kowicie jasne, \u017ce III Rzesza przegra wojn\u0119 – Niemcy zamordowali ok. 600 tys. os\u00f3b, g\u0142\u00f3wnie \u017byd\u00f3w z W\u0119gier, Czech, S\u0142owacji i Polski, ale te\u017c Europy Zachodniej, oraz Polak\u00f3w i Rom\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W Birkenau stosowali cyklon B, \u015brodek do deratyzacji, kt\u00f3rego tw\u00f3rc\u0105, jak na ironi\u0119, by\u0142 niemiecki chemik \u017cydowskiego pochodzenia Fritz Haber (laureat Nagrody Nobla w 1918 r.). Cyklon by\u0142 tani (kilogram kosztowa\u0142 pi\u0119\u0107 marek) i wydajny, a komendant Auschwitz Rudolf H\u00f6ss obliczy\u0142, \u017ce do u\u015bmiercenia 1,5 tys. os\u00f3b wystarczy 5-6 kg. W komorach gazowych Birkenau ludzie umierali ju\u017c po kwadransie, najwy\u017cej po 20 min, ale pocz\u0105tkowo krematoria nie by\u0142y w stanie pali\u0107 zw\u0142ok przez ca\u0142\u0105 dob\u0119. W sierpniu 1944 r. awarii uleg\u0142a jedna z kom\u00f3r gazowych, dzi\u0119ki czemu prze\u017cy\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 skaza\u0144c\u00f3w, w tym Stella Czajkowska, znana p\u00f3\u017aniej pianistka, oraz jej matka i siostra. Niemcy, kt\u00f3rzy mieli problem z ponownym zagnaniem ludzi do komory, bo ci ju\u017c wiedzieli, \u017ce to nie \u0142a\u017ania, wywie\u017ali ich do obozu Stutthof.<\/span><\/p>\n

Do ko\u0144ca istnienia obozu esesmani mieli problemy z pozbywaniem si\u0119 zw\u0142ok. Pocz\u0105tkowo zamordowanych grzebano, ale w gor\u0105ce lato 1942 r. spod ziemi zacz\u0105\u0142 si\u0119 wydobywa\u0107 potworny smr\u00f3d, a rozk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 cia\u0142a grozi\u0142y zatruciem w\u00f3d gruntowych, wi\u0119c zarz\u0105dzono ekshumacj\u0119 21 masowych mogi\u0142. Wi\u0119\u017aniowie wydobywali szcz\u0105tki i palili je na stosach. W tym czasie w Birkenau istnia\u0142o tylko jedno krematorium, a jego wydajno\u015b\u0107 by\u0142a za ma\u0142a do przeprowadzenia planowanej ju\u017c wielkiej akcji eksterminacyjnej, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 mo\u017cliwa wiosn\u0105 1943 r., gdy oddano cztery nowe krematoria oznaczone numerami od II do V.<\/span><\/p>\n

Marzenie o “Kanadzie”<\/b><\/span><\/p>\n

W Birkenau na powierzchni 140 hektar\u00f3w wytyczonej na planie prostok\u0105ta sta\u0142o ok. 300 budynk\u00f3w. Wojskowe stajnie przerobiono na baraki, a w dw\u00f3ch sektorach oznaczonych jako BIa i BIb znalaz\u0142y si\u0119 baraki dla kobiet, kt\u00f3re po raz pierwszy trafi\u0142y do obozu w marcu 1942 r. Sektory z barakami dla m\u0119\u017cczyzn oznaczone zosta\u0142y jako BIIc i BIId. Natomiast w sektorze BIIa by\u0142a rejestracja i kwarantanna – w razie podejrzenia, \u017ce w\u015br\u00f3d nowo przyby\u0142ych kto\u015b choruje np. na tyfus, Niemcy kierowali zwykle ca\u0142\u0105 grup\u0119 od razu do komory gazowej, nie zawracaj\u0105c sobie g\u0142owy oddzielaniem zara\u017conych od zdrowych.<\/span><\/p>\n

Z ka\u017cdego transportu po selekcji, czyli podziale na zdolnych i niezdolnych do pracy, oko\u0142o 70-80 proc. \u017byd\u00f3w trafia\u0142o do kom\u00f3r gazowych i esesmani nie wpisywali ich do \u017cadnej ewidencji. W 1944 r. najliczniejsz\u0105 grup\u0119 (oko\u0142o 430 tys.) stanowili \u017bydzi z W\u0119gier, a w kwietniu tamtego roku, gdy nasilenie transport\u00f3w stawa\u0142o si\u0119 coraz wi\u0119ksze, Niemcy, chc\u0105c przyspieszy\u0107 mordowanie, przed\u0142u\u017cyli tory tak, \u017ce dochodzi\u0142y na teren obozu. Zdolni do pracy trafiali do barak\u00f3w, a ich liczba ci\u0105gle si\u0119 zmienia\u0142a, np. pod koniec sierpnia 1944 r. w Birkenau przebywa\u0142o ok. 90 tys. wi\u0119\u017ani\u00f3w, w wi\u0119kszo\u015bci \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W Birkenau marzeniem wi\u0119\u017ani\u00f3w by\u0142a praca w tzw. Kanadzie, czyli barakach, w kt\u00f3rych segregowano baga\u017ce zamordowanych – znaleziona w rzeczach kromka chleba decydowa\u0142a cz\u0119sto o przetrwaniu nast\u0119pnego dnia. Najgorsze warunki panowa\u0142y w sektorze zwanym “Meksykiem”, kt\u00f3ry by\u0142 dopiero rozbudowywan\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 obozu, a w nowych barakach nie by\u0142o kanalizacji, wody i o\u015bwietlenia.<\/span><\/p>\n

W sektorze BIIb od wrze\u015bnia 1943 r. znajdowa\u0142 si\u0119 ob\u00f3z rodzinny dla \u017byd\u00f3w z Terezina (Familienlager Theresienstadt), gdzie przez kilka miesi\u0119cy panowa\u0142y lepsze warunki, bo Niemcy przyprowadzali tam wizytator\u00f3w z Mi\u0119dzynarodowego Czerwonego Krzy\u017ca. Wi\u0119\u017aniom kazali nawet pisa\u0107 kartki do bliskich z informacj\u0105, \u017ce \u017cyj\u0105 (zaraz potem wi\u0119kszo\u015b\u0107 zagazowali).<\/span><\/p>\n

Sceny z dantejskiego piek\u0142a<\/b><\/span><\/p>\n

Drugi sektor, w kt\u00f3rym Niemcy pozwolili mieszka\u0107 ca\u0142ym rodzinom (BIId), przeznaczony zosta\u0142 dla Rom\u00f3w (Zigeunerlager). O\u015bmioletnia Else Schmidt z Hamburga trafi\u0142a tam, poniewa\u017c mia\u0142a domieszk\u0119 cyga\u0144skiej krwi po babci. Dziewczynka ocala\u0142a dzi\u0119ki sympatii funkcyjnej wi\u0119\u017aniarki o imieniu Wanda – to za jej spraw\u0105 nie umar\u0142a z g\u0142odu, nie posz\u0142a do komory gazowej i nie zosta\u0142a wys\u0142ana do doktora Josefa Mengele, by s\u0142u\u017cy\u0107 za kr\u00f3lika do\u015bwiadczalnego w jego makabrycznych eksperymentach. – Wanda by\u0142a moim ratunkiem, robi\u0142am jej wianuszki ze stokrotek, poniewa\u017c w cz\u0119\u015bci obozu, w kt\u00f3rym znajdowa\u0142o si\u0119 krematorium, ros\u0142a g\u0119sta trawa z koniczyn\u0105 i stokrotkami – wspomina\u0142a. Pewnego razu schowana w trawie zobaczy\u0142a kolumny dobrze ubranych ludzi zmierzaj\u0105cych w stron\u0119 krematorium. Kobiety w sukniach i futrzanych p\u0142aszczach wygl\u0105da\u0142y jak gwiazdy filmowe. Nie mia\u0142y poj\u0119cia, \u017ce za chwil\u0119 umr\u0105.<\/span><\/p>\n

Else Schmidt zapami\u0119ta\u0142a te\u017c, jak pewnego wieczora zabroniono wi\u0119\u017aniom wychodzi\u0107 z barak\u00f3w, a z zewn\u0105trz dochodzi\u0142y straszne wrzaski. – Kto\u015b krzykn\u0105\u0142: “Pal\u0105 \u017cywych ludzi”. Gdy drzwi si\u0119 uchyli\u0142y, zobaczy\u0142am sceny z dantejskiego piek\u0142a: koszmar, panika, k\u0142\u0119bi\u0105cy si\u0119 ludzie. Kt\u00f3ry\u015b z doros\u0142ych, wiedz\u0105c, \u017ce w po\u0142owie jestem Niemk\u0105, rzuci\u0142 w moj\u0105 stron\u0119: “Twoi pal\u0105 naszych \u017cywcem”. Nie mie\u015bci\u0142o mi si\u0119 to w g\u0142owie. “Pali si\u0119 w\u0119giel, a nie ludzi” – odpowiedzia\u0142am. Po kilku miesi\u0105cach ojciec Else zdo\u0142a\u0142 ub\u0142aga\u0107 w\u0142adze, by zwolni\u0142y c\u00f3rk\u0119 z Birkenau.<\/span><\/p>\n

Ukry\u0107 si\u0119 w t\u0142umie<\/b><\/span><\/p>\n

Harry Lowit, \u017byd z zamo\u017cnej praskiej rodziny, mia\u0142 13 lat, gdy trafi\u0142 do Birkenau. Nie obawia\u0142 si\u0119 natychmiastowej \u015bmierci, poniewa\u017c Niemcy zrobili go go\u0144cem. – Dzieci o wiele \u0142atwiej adaptowa\u0142y si\u0119 do obozowej rzeczywisto\u015bci, a ja przyj\u0105\u0142em do wiadomo\u015bci fakt, \u017ce mieszkam za ogrodzeniem elektrycznym, uwa\u017ca\u0142em, \u017ce to normalne. Ogl\u0105da\u0142em wiele publicznych egzekucji, widzia\u0142em ludzi umieraj\u0105cych z g\u0142odu i omija\u0142em martwe cia\u0142a – wspomina\u0142.<\/span><\/p>\n

Podobnie pobyt w Birkenau zapami\u0119ta\u0142a Kitty Felix, kt\u00f3ra do obozu trafi\u0142a z Bielska jako 16-latka. – Aby prze\u017cy\u0107, niezb\u0119dna okazywa\u0142a si\u0119 umiej\u0119tno\u015b\u0107 dostosowania si\u0119 i sz\u00f3sty zmys\u0142 wykrywaj\u0105cy zagro\u017cenie. Trzeba by\u0142o nauczy\u0107 si\u0119 sztuki bycia niewidocznym, ukrytym w t\u0142umie, osob\u0105 o twarzy nieznanej funkcyjnym. Kto tego nie opanowa\u0142 w ci\u0105gu kilku dni, by\u0142 stracony.<\/span><\/p>\n

Freddie Knoller przywieziony do Birkenau z Wiednia wspomina\u0142, jak wa\u017cne by\u0142y samodyscyplina i optymizm. – M\u00f3wi\u0142em sobie: “Prze\u017cyj\u0119 ten chaos i t\u0119 m\u0119k\u0119, by opowiedzie\u0107 \u015bwiatu, co si\u0119 tutaj dzia\u0142o, musz\u0119 przetrwa\u0107 i przetrwam”. Widzia\u0142em innych, kt\u00f3rzy o siebie nie dbali, a ja nawet zim\u0105 rozbiera\u0142em si\u0119 na dworze i my\u0142em co rano od st\u00f3p do g\u0142\u00f3w. Kiedy cz\u0142owiek si\u0119 podda, jest stracony. Ale Knoller nie przetrwa\u0142by, gdyby od polskich \u017byd\u00f3w nie nauczy\u0142 si\u0119 organizowania jedzenia: – Sprzeda\u0142em kromk\u0119 chleba za misk\u0119 zupy. Z t\u0105 misk\u0105 szed\u0142em gdzie indziej i proponowa\u0142em wymian\u0119 za dwie kromki chleba – wspomina\u0142.<\/span><\/p>\n

Szcz\u0119\u015bcie u\u015bmiechn\u0119\u0142o si\u0119 te\u017c do Hugona Gryna, nastolatka ze S\u0142owacji, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142. – Zobaczy\u0142em n\u0119dznie wygl\u0105daj\u0105cych ludzi w pasiakach i uzna\u0142em ich za pacjent\u00f3w miejscowego szpitala dla umys\u0142owo chorych. Czy\u015bcili poci\u0105gi. Jeden z nich, mijaj\u0105c mnie, wymamrota\u0142 w jidysz: “Masz 18 lat i masz zaw\u00f3d, masz 18 lat i masz zaw\u00f3d”. Kilka minut p\u00f3\u017aniej mia\u0142em okazj\u0119 z tej rady skorzysta\u0107. “Tischler und zimmerman” (stolarz i cie\u015bla) – odpowiedzia\u0142em, gdy Niemiec zapyta\u0142 mnie o zaw\u00f3d. Gryn trafi\u0142 z doros\u0142ymi m\u0119\u017cczyznami do barak\u00f3w, a jego jedenastoletni brat, matka i dziadkowie zostali odes\u0142ani w inn\u0105 stron\u0119. – Nigdy ich ju\u017c nie zobaczysz – us\u0142ysza\u0142 tego samego dnia od jednego z wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Grecki transport<\/b><\/span><\/p>\n

W 1943 r. Niemcy zamordowali w Birkenau m.in. kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w z Salonik. – Nieszcz\u0119\u015bcie Greczynek polega\u0142o na tym, \u017ce nie zna\u0142y \u017cadnego innego j\u0119zyka opr\u00f3cz greckiego. Gdy przyjecha\u0142y, by\u0142y cudownymi dziewczynami \u015bpiewaj\u0105cymi pi\u0119kne pie\u015bni. Jednak g\u0142\u00f3d, ci\u0119\u017cka praca i klimat, do kt\u00f3rego nie przywyk\u0142y, zebra\u0142y \u017cniwo i wygin\u0119\u0142y niezwykle szybko – wspomina\u0142a Maria Ossowska z Warszawy, w 1943 r. nastolatka, kt\u00f3ra by\u0142a \u015bwiadkiem zag\u0142ady Greczynek.<\/span><\/p>\n

W jednym z transport\u00f3w z Grecji przyjecha\u0142 20-letni Shlomo Venezia i kiedy poci\u0105g si\u0119 zatrzyma\u0142, poczu\u0142 ulg\u0119, bo pomy\u015bla\u0142, \u017ce nie wydarzy si\u0119 ju\u017c nic gorszego od tej d\u0142ugiej podr\u00f3\u017cy bez jedzenia i w potwornym \u015bcisku. Wyskoczy\u0142 na ramp\u0119 i chcia\u0142 pom\u00f3c wydosta\u0107 si\u0119 z wagonu matce, ale nie zd\u0105\u017cy\u0142, bo esesman zdzieli\u0142 go pa\u0142k\u0105 po g\u0142owie. Kiedy si\u0119 podni\u00f3s\u0142, matki ju\u017c nie by\u0142o i nigdy wi\u0119cej jej nie zobaczy\u0142, tak jak dw\u00f3ch si\u00f3str.<\/span><\/p>\n

Z 2,5 tys. ludzi po selekcji do obozu odmaszerowa\u0142o 648 os\u00f3b, pozostali poszli do kom\u00f3r gazowych. Shlomo dowiedzia\u0142 si\u0119 o tym jeszcze tego samego dnia od wi\u0119\u017ania, kt\u00f3rego zapyta\u0142, kiedy zn\u00f3w zobaczy matk\u0119. “Wszyscy, kt\u00f3rzy nie przyszli z tob\u0105, ju\u017c uwalniaj\u0105 si\u0119 z tego miejsca” – us\u0142ysza\u0142. – Patrzy\u0142em na niego i nie wierzy\u0142em. Nie mie\u015bci\u0142o mi si\u0119 w g\u0142owie, \u017ce wieziono nas z tak daleka tylko po to, \u017ceby spali\u0107 natychmiast po przyje\u017adzie. Podczas selekcji Shlomo powiedzia\u0142, \u017ce jest fryzjerem, i zosta\u0142 skierowany do sonderkommanda, oddzia\u0142u opr\u00f3\u017cniaj\u0105cego komory po egzekucjach i obs\u0142uguj\u0105cego krematoria. Obcina\u0142 w\u0142osy zagazowanych kobiet, wyci\u0105ga\u0142 z kom\u00f3r zw\u0142oki. – Najgorszy by\u0142 pocz\u0105tek, wyci\u0105ganie pierwszych cia\u0142. Zw\u0142oki by\u0142y tak spl\u0105tane, zbite, jedne na drugich… Tam nogi, tu g\u0142owa. Pi\u0119trzy\u0142y si\u0119 na metr, a nawet p\u00f3\u0142tora w g\u00f3r\u0119.<\/span><\/p>\n

M\u0142ot “Cyklopa”<\/b><\/span><\/p>\n

Wi\u0119\u017aniowie z sonderkommanda do ostatniej chwili towarzyszyli id\u0105cym na \u015bmier\u0107, ale nie wolno im by\u0142o zdradzi\u0107, \u017ce zaraz umr\u0105. Ofiary do ko\u0144ca mia\u0142y by\u0107 przekonane, \u017ce id\u0105 pod prysznic. Pewnego razu wybuch\u0142a panika, bo kto\u015b si\u0119 jednak zorientowa\u0142, o jaki prysznic chodzi, a kilku silnych m\u0119\u017cczyzn zatarasowa\u0142o przej\u015bcie do komory. Strza\u0142y zaalarmowa\u0142yby ludzi z kolejnych grup, wi\u0119c bunt za\u017cegna\u0142 hauptscharf\u00fchrer Otto Moll, sadysta nazywany “Cyklopem”, bo mia\u0142 jedno oko szklane. Z\u0142apa\u0142 pot\u0119\u017cny m\u0142ot i roz\u0142upa\u0142 czaszk\u0119 pierwszemu, kt\u00f3ry stan\u0105\u0142 mu na drodze, pozostali, by unikn\u0105\u0107 jego losu, wbiegli do komory, a drzwi za nimi natychmiast zaryglowano.<\/span><\/p>\n

Shlomo Venezia o ma\u0142o sam nie pad\u0142 ofiar\u0105 Molla, gdy pewnego razu, przebiegaj\u0105c obok niego, nie zd\u0105\u017cy\u0142 wystarczaj\u0105co szybko zdj\u0105\u0107 czapki. Esesman zdzieli\u0142 go dwa razy pa\u0142k\u0105: – Wiedzia\u0142em, \u017ce musz\u0119 natychmiast wsta\u0107, bo zat\u0142ucze mnie na \u015bmier\u0107. Uda\u0142o si\u0119, trzeciego uderzenia ju\u017c nie by\u0142o, pozwoli\u0142 mi i\u015b\u0107 dalej. Spo\u015br\u00f3d wielu ofiar, kt\u00f3rych \u015bmier\u0107 widzia\u0142 Venezia, szczeg\u00f3lnie w pami\u0119ci utkwi\u0142a mu matka z dwiema c\u00f3rkami wygl\u0105daj\u0105cymi na dwunastolatki. Wstydzi\u0142y si\u0119 rozebra\u0107 przy innych. – Rozmawia\u0142em z nimi po francusku, tak jak potrafi\u0142em: “Madame, prosz\u0119 si\u0119 pospieszy\u0107, bo Niemiec idzie, zabije was pa\u0142k\u0105”. Stan\u0105\u0142em plecami do nich, \u017ceby je zas\u0142oni\u0107, i k\u0105tem oka zobaczy\u0142em, \u017ce wreszcie zdecydowa\u0142y si\u0119 zdj\u0105\u0107 ubranie. Gdyby Niemiec zobaczy\u0142, jak si\u0119 oci\u0105gaj\u0105, z pewno\u015bci\u0105 nie \u017ca\u0142owa\u0142by im raz\u00f3w. Przynajmniej tego im oszcz\u0119dzi\u0142em. Posz\u0142y za wszystkimi.<\/span><\/p>\n

Cia\u0142a jak z o\u0142owiu<\/b><\/span><\/p>\n

Przy krematoriach IV i V pracowa\u0142 Henryk Mandelbaum, \u017byd z Zag\u0142\u0119bia D\u0105browskiego. Ocali\u0142 go przypadek, kt\u00f3ry r\u00f3wnie dobrze m\u00f3g\u0142 go kosztowa\u0107 \u017cycie. Gdy przyjecha\u0142 do obozu, uderzy\u0142 jakiego\u015b funkcyjnego wi\u0119\u017ania, co zobaczy\u0142 esesman i uzna\u0142, \u017ce jest wystarczaj\u0105co silny, \u017ceby pracowa\u0107 w sonderkommandzie. – By\u0142em silny, ale cia\u0142o zagazowanego stawa\u0142o si\u0119 ci\u0119\u017ckie jak o\u0142\u00f3w, a sk\u00f3ra rwa\u0142a si\u0119 jak pergamin. Szuka\u0142o si\u0119 sposob\u00f3w, by da\u0107 rad\u0119 przeci\u0105gn\u0105\u0107 trupa po ziemi, niekt\u00f3rzy u\u017cywali lasek, a ja z \u0142ach\u00f3w zrobi\u0142em co\u015b w rodzaju lin – opowiada\u0142.<\/span><\/p>\n

W szczytowym momencie Zag\u0142ady w sonderkommandzie pracowa\u0142o prawie 900 wi\u0119\u017ani\u00f3w. Mogli liczy\u0107 na nieco wi\u0119cej jedzenia ni\u017c reszta, ale jako bezpo\u015bredni \u015bwiadkowie zbrodni spodziewali si\u0119 te\u017c nieuchronnej \u015bmierci. W pa\u017adzierniku 1944 r., gdy Niemcy zacz\u0119li ogranicza\u0107 masowe egzekucje, wi\u0119\u017aniowie z sonderkommanda, czuj\u0105c nadchodz\u0105cy koniec, w akcie desperacji zbuntowali si\u0119 i podpalili krematorium IV. Mandelbaum i Venezia byli wtajemniczeni w te plany i obaj cudem prze\u017cyli. Mandelbaum dlatego, \u017ce w decyduj\u0105cym dniu zosta\u0142 skierowany do krematorium V, a Venezia, bo jego oddzia\u0142owy kapo, sadysta niewiele lepszy od Molla, udaremni\u0142 zasadzk\u0119 wi\u0119\u017ani\u00f3w z jego komanda na stra\u017cnika. Zrobi\u0142 to, bo wiedzia\u0142, \u017ce esesmani nie dociekaliby, kto zabi\u0142 ich koleg\u0119, lecz zg\u0142adziliby wszystkich, w tym jego.<\/span><\/p>\n

W sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z \u017byd\u00f3w za\u0142odze sonderkommanda znalaz\u0142 si\u0119 te\u017c Antonin Daniel, m\u0142ody Rom z Brna, kt\u00f3rego zadanie polega\u0142o m.in. na odbieraniu \u017bydom z\u0142ota przed wej\u015bciem do komory. Musia\u0142 to robi\u0107 tak, by nie domy\u015blili si\u0119, \u017ce id\u0105 na \u015bmier\u0107. – Mieli\u015bmy specjalny p\u0142yn do nat\u0142uszczania palc\u00f3w, \u017ceby \u0142atwiej z nich zdj\u0105\u0107 pier\u015bcionki, oraz ma\u0142e szczypczyki do wyci\u0105gania kolczyk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Piknik przed \u015bmierci\u0105<\/b><\/span><\/p>\n

Kitty Felix, kt\u00f3ra pracowa\u0142a w znajduj\u0105cych si\u0119 niedaleko od krematorium barakach “Kanady”, pewnego dnia obserwowa\u0142a grup\u0119 prowadzon\u0105 do komory gazowej. Zanim zostali tam zaprowadzeni, przez pewien czas czekali w nieodleg\u0142ym lasku, gdzie dzieci zrywa\u0142y kwiaty, a kobiety siedzia\u0142y jak na pikniku. Potem w kolumnie ruszyli w kierunku niskiego budynku. – Z okna mojego baraku mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 osob\u0119 w masce przeciwgazowej wchodz\u0105c\u0105 po drabinie i wrzucaj\u0105c\u0105 zawarto\u015b\u0107 puszki do otworu w szczycie dachu, a potem szybko zbiegaj\u0105c\u0105 po drabinie. Nie by\u0142o wiele s\u0142ycha\u0107, ale dochodzi\u0142y do nas krzyki. Po kr\u00f3tkiej przerwie pojawia\u0142 si\u0119 dym z komina krematorium, a p\u00f3\u017aniej do stawu z ty\u0142u krematorium wrzucano prochy. Nie mog\u0142am poj\u0105\u0107, dlaczego ludzie siedz\u0105cy w lesie s\u0105 tak spokojni, ale oni po prostu nie mieli poj\u0119cia, \u017ce ci, kt\u00f3rzy byli tam przed nimi, ju\u017c nie \u017cyj\u0105.<\/span><\/p>\n

Tu\u017c przed likwidacj\u0105 obozu esesmani zabili wi\u0119kszo\u015b\u0107 wi\u0119\u017ani\u00f3w z sonderkommanda, ale Venezia i Mandelbaum zdo\u0142ali si\u0119 wmiesza\u0107 w t\u0142um ewakuowanych wi\u0119\u017ani\u00f3w. Mandelbaum uciek\u0142 podczas marszu \u015bmierci niedaleko Wodzis\u0142awia \u015al\u0105skiego, a Venezia trafi\u0142 do obozu w Mauthausen, gdzie w maju 1945 r. doczeka\u0142 Amerykan\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prosz\u0119 pa\u0144stwa do gazu J\u00f3zef Krzyk Selekcja na Judenrampe. To tutaj, w po\u0142owie drogi mi\u0119dzy obozami Auschwitz I i Auschwitz II – Birkenau, przywiezieni poci\u0105giem \u017bydzi byli ustawiani w dw\u00f3ch kolumnach. Po lewej – najcz\u0119\u015bciej kobiety, dzieci oraz ludzie starsi – szli prosto do komory gazowej, po prawej – m\u0119\u017cczy\u017ani uznani za… (BE&W) Wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67288"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=67288"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67288\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":67307,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67288\/revisions\/67307"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=67288"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=67288"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=67288"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}