{"id":67734,"date":"2019-02-11T17:09:05","date_gmt":"2019-02-11T15:09:05","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=67734"},"modified":"2019-02-11T15:33:16","modified_gmt":"2019-02-11T13:33:16","slug":"19-09-37","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=67734","title":{"rendered":"8 lutego mija 79. rocznica utworzenia getta \u0142\u00f3dzkiego."},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>\u201eZ MIASTA DO GETTA\u201d\u2026<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

dr Zofia Tr\u0119bacz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Przesiedlenia \u017byd\u00f3w do getta \/ luty-kwiecie\u0144 1940 r. \/ \u0179r\u00f3d\u0142o: Archiwum \u017bIH<\/em><\/span><\/p>\n

8\u00a0lutego 1940 roku prezydent policji SS-Brigadefu\u0308hrer Johannes Sch\u00e4fer wyda\u0142 zarz\u0105dzenie o\u00a0prawach zamieszkiwania i\u00a0pobytu \u017byd\u00f3w (niem. Polizeiverordnung \u00fcber die Wohn\u2014\u00a0und Aufenthaltsrechte der Juden<\/em>). Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej, 9\u00a0lutego, ukaza\u0142o si\u0119 ono w\u00a0dzienniku \u201eLodscher Zeitung\u201d. Na\u00a0mocy zarz\u0105dzenia w\u0142adze niemieckie informowa\u0142y o\u00a0utworzeniu w\u00a0\u0141odzi \u201e\u017cydowskiej dzielnicy mieszkaniowej\u201d. Co\u00a0wa\u017cne, w\u00a0dokumencie nie pojawia si\u0119 s\u0142owo \u201egetto\u201d. Obszar ten wyznaczono w\u00a0p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci miasta \u2013\u00a0na\u00a0Starym Mie\u015bcie i\u00a0Ba\u0142utach \u2013\u00a0w\u00a0biednej, zaniedbanej i\u00a0g\u0119sto zaludnionej dzielnicy, zamieszka\u0142ej w\u00a0znacznej mierze przez \u017byd\u00f3w. Obejmowa\u0142 on\u00a04,13 km2, a\u00a0na\u00a0tak ma\u0142ym terenie wkr\u00f3tce znalaz\u0142o si\u0119 ponad 160 tys. os\u00f3b. Plany te\u00a0uleg\u0142y p\u00f3\u017aniej niewielkiej modyfikacji i\u00a0obszar getta zosta\u0142 powi\u0119kszony w\u00a0kierunku wschodnim, do\u00a0\u017cydowskiego cmentarza w\u0142\u0105cznie.<\/span><\/p>\n

Lodscher Zeitung\/marzec 1940 \/ \u017ar\u00f3d\u0142o: Archiwum \u017bIH<\/em><\/span><\/p>\n

Ten wydzielony obszar zabudowany by\u0142 2332 domami, o\u00a0\u0142\u0105cznej liczbie oko\u0142o 28\u00a0400 izb mieszkalnych. Znaczn\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 z\u00a0nich stanowi\u0142a stara i\u00a0licha zabudowa, w\u00a0du\u017cej cz\u0119\u015bci drewniana. Zag\u0119szczenie skupionej w\u00a0nim ludno\u015bci by\u0142o ogromne. W\u00a01942 roku na\u00a01\u00a0km<\/em>2<\/em>\u00a0przypada\u0142o 42\u00a0587 os\u00f3b, a\u00a0na\u00a0jedn\u0105 izb\u0119 6\u00a0do\u00a07\u00a0mieszka\u0144c\u00f3w\u00a0<\/em>[1].<\/span><\/p>\n

Informacja o\u00a0utworzenia getta wywo\u0142a\u0142a przera\u017cenie w\u015br\u00f3d ludno\u015bci \u017cydowskiej, jednak pog\u0142oski o\u00a0tym, \u017ce\u00a0\u017bydzi b\u0119d\u0105 musieli przenie\u015b\u0107 si\u0119 do\u00a0tzw. dzielnicy zamkni\u0119tej, pojawia\u0142y si\u0119 ju\u017c w\u00a0styczniu.<\/span><\/p>\n

Droga, kt\u00f3r\u0105 pokonywali\u015bmy, id\u0105c z\u00a0miasta do\u00a0getta, jest w\u00a0sensie geograficznym nied\u0142uga, prawie \u017cadna. Za\u00a0to\u00a0ta\u00a0droga, jak\u0105 przebyli\u015bmy w\u00a0sensie psychicznym, fizycznym i\u00a0moralnym, jest bardzo d\u0142uga, bardzo trudna, znaczona krwi\u0105\u00a0<\/em>[2].<\/span><\/p>\n

Kilka dni p\u00f3\u017aniej, 12\u00a0lutego, rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 masowe przesiedlenia \u017byd\u00f3w do\u00a0getta i\u00a0jednocze\u015bnie wysiedlenia Polak\u00f3w oraz Niemc\u00f3w (ponad 49\u00a0tys.) z\u00a0terenu przeznaczonego na\u00a0jego utworzenie.<\/span><\/p>\n

Przeprowadzali si\u0119 przy lodowatym zimnie, z\u00a0garstk\u0105 dobytku, spakowan\u0105 w\u00a0najwy\u017cszym po\u015bpiechu. Kto m\u00f3g\u0142 organizowa\u0142 na\u00a0przeprowadzk\u0119 do\u00a0getta sanki lub furmank\u0119. Niegdy\u015b dobrze sytuowani, w\u0142\u0105czeni w\u00a0\u017cycie gospodarcze miasta, szli ulic\u0105, ci\u0105gn\u0105c za\u00a0sob\u0105 n\u0119dzne r\u0119czne w\u00f3zki. Przewo\u017cona nimi bielizna i\u00a0kilka domowych sprz\u0119t\u00f3w to\u00a0by\u0142o wszystko, co\u00a0im\u00a0zosta\u0142o. Ulice prowadz\u0105ce na\u00a0p\u00f3\u0142noc by\u0142y pe\u0142ne ludzi. Niekt\u00f3rzy \u201earyjscy\u201d przechodnie wyzywali \u017byd\u00f3w i\u00a0wy\u015bmiewali ci\u0105gn\u0105ce ulicami kolumny\u00a0<\/em>[3].<\/span><\/p>\n

Przesiedlenie ludno\u015bci \u017cydowskiej do\u00a0getta przeci\u0105ga\u0142o si\u0119. Pocz\u0105tkowo odbywa\u0142o si\u0119 ono wed\u0142ug tygodniowego harmonogramu, a\u00a0przeprowadzka przebiega\u0142a pod okiem niemieckich policjant\u00f3w, kt\u00f3rzy pojawiali si\u0119 w\u00a0mieszkaniach i\u00a0nakazywali ich niezw\u0142oczne opuszczenie. Pod koniec lutego odst\u0105piono od\u00a0pomys\u0142u harmonogram\u00f3w ze\u00a0wzgl\u0119du na\u00a0ich nisk\u0105 wydajno\u015b\u0107. Spowodowa\u0142o to\u00a0dalsze wyd\u0142u\u017cenie czasu przesiedlenia, zw\u0142aszcza \u017ce\u00a0taka decyzja wywo\u0142a\u0142a u\u00a0niekt\u00f3rych nadziej\u0119 na\u00a0odroczenie konieczno\u015bci przenosin na\u00a0teren getta. Szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce\u00a0s\u0105\u00a0to\u00a0tylko z\u0142udzenia \u2013\u00a0Niemcy zorganizowali brutalne \u0142apanki w\u00a0centrum miasta.<\/span><\/p>\n

Grupa dzieci bawi\u0105cych si\u0119 w piasku \/ getto w \u0141odzi \/ \u017ar\u00f3d\u0142o: Archiwum \u017bIH<\/em><\/span><\/p>\n

Policjanci szturmem wdzierali si\u0119 do\u00a0mieszka\u0144, nadal zajmowanych przez \u017byd\u00f3w, nakazuj\u0105c im\u00a0w\u00a0ci\u0105gu pi\u0119ciu minut stawi\u0107 si\u0119 na\u00a0ulicy. Maruder\u00f3w mordowano na\u00a0miejscu, pozosta\u0142ych zabierano do\u00a0getta. W\u00a0jednym z\u00a0dom\u00f3w zabito wszystkich m\u0119\u017cczyzn, w\u00a0innym mordowano ca\u0142e rodziny. Chorych cz\u0119sto zabijano natychmiast. Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce\u00a0najpierw maltretowano \u017byd\u00f3w, zmuszaj\u0105c ich do\u00a0wykonywania \u201egimnastyki\u201d, potem za\u015b rozstrzeliwano albo p\u0119dzono do\u00a0getta\u00a0<\/em>[4].<\/span><\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie tragiczny charakter mia\u0142y \u0142apanki, kt\u00f3re rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 6\u00a0marca 1940 roku wieczorem, nazwane p\u00f3\u017aniej \u201ekrwawym czwartkiem\u201d:<\/span><\/p>\n

W ludzkim j\u0119zyku brak s\u0142\u00f3w i\u00a0okre\u015ble\u0144, by\u00a0wyrazi\u0107 ca\u0142e okrucie\u0144stwo, zezwierz\u0119cenie i\u00a0brutalno\u015b\u0107 hitlerowskich bestii, kt\u00f3re ze\u00a0spokojem i\u00a0katowsk\u0105 wpraw\u0105 mordowa\u0142y niewinnych ludzi. Pozosta\u0142ym przy \u017cyciu zrabowano wszystko, nie pozostawiaj\u0105c nawet dziesi\u0119ciu marek \u2013\u00a0co\u00a0do\u00a0tej pory by\u0142o przyj\u0119te przy rekwizycjach i\u00a0ewakuacjach. Tej nocy zabito kilkoro dzieci. Cia\u0142a zastrzelonych le\u017ca\u0142y w\u00a0ka\u0142u\u017cach krwi w\u00a0izbach i\u00a0na\u00a0podw\u00f3rzu\u00a0<\/em>[5].<\/span><\/p>\n

Tak dramatyczne wydarzenia odnios\u0142y skutek zamierzony przez w\u0142adze niemieckie \u2013\u00a0ludno\u015b\u0107 \u017cydowska zacz\u0119\u0142a si\u0119 masowo przenosi\u0107 do\u00a0getta. Po\u015bpiech spowodowa\u0142 jeszcze wi\u0119ksze problemy mieszkaniowe ni\u017c dotychczas, a\u00a0znalezienie odpowiedniego lokalu ju\u017c wcze\u015bniej nie by\u0142o \u0142atwe. Wszystkie miejsca by\u0142y zazwyczaj przeludnione, a\u00a0\u017bydzi cz\u0119sto musieli najpierw zamieszka\u0107 w\u00a0kwaterach zbiorczych, takich jak dawne szko\u0142y czy domy modlitwy, gdzie dopiero czekali na\u00a0przydzia\u0142 swojego lokum. Wspomniane ob\u0142awy jeszcze pogorszy\u0142y sytuacj\u0119 i\u00a0w\u00a0pierwszych dniach po\u00a0ich zako\u0144czeniu ludzie t\u0142oczyli si\u0119 po\u00a0kilkana\u015bcie os\u00f3b w\u00a0jednym mieszkaniu.<\/span><\/p>\n

Nied\u0142ugo potem \u2013\u00a0pomi\u0119dzy marcem a\u00a0kwietniem 1940 roku \u2013\u00a0teren getta zosta\u0142 otoczony drewnianym ogrodzeniem i\u00a0zasiekami z\u00a0drutu kolczastego, a\u00a0wzd\u0142u\u017c jego granic postawiono tablice informuj\u0105ce o\u00a0zakazie ich przekraczania. Strzegli ich funkcjonariusze niemieckich formacji policyjnych i\u00a0\u017cydowskiej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej (policji \u017cydowskiej). 30\u00a0kwietnia 1940 roku getto \u0142\u00f3dzkie, \u015bci\u015ble odseparowane od\u00a0pozosta\u0142ych cz\u0119\u015bci miasta, zosta\u0142o zamkni\u0119te. Od\u00a0tego momentu \u201erozpocz\u0119\u0142a si\u0119 tragedia \u017cydowska w\u00a0\u015bcis\u0142ym tego s\u0142owa znaczeniu\u201d [6].<\/span><\/p>\n

\n

Getto \u0142\u00f3dzkie istnia\u0142o od\u00a08\u00a0lutego 1940 do\u00a029\u00a0sierpnia 1944 roku. W\u00a0tym czasie na\u00a0skutek g\u0142odu, epidemii chor\u00f3b zmar\u0142o oko\u0142o 45\u00a0tys. os\u00f3b. Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 wi\u0119\u017ani\u00f3w zosta\u0142a zamordowana w\u00a0obozach zag\u0142ady w\u00a0w\u00a0Che\u0142mnie nad Nerem (Kulmhof am\u00a0Nehr) i\u00a0Auschwitz-Birkenau. Szacuje si\u0119, \u017ce\u00a0do\u00a0zako\u0144czenia wojny prze\u017cy\u0142o zaledwie od\u00a05\u00a0do\u00a07\u00a0tys. os\u00f3b.<\/p>\n

\n

Przypisy:<\/strong><\/span><\/p>\n

[1]\u00a0J.\u00a0Baranowski,\u00a0Getto Litzmannstadt<\/em>\u00a0[w:]\u00a0\u017bydzi berli\u0144scy w\u00a0Litzmannstadt Getto 1941\u20131944. Ksi\u0119ga pami\u0119ci<\/em>, oprac. I.\u00a0Loose, \u0141\u00f3d\u017a 2009, s.\u00a035.
\n<\/span>[2] Archiwum \u017bydowskiego Instytutu Historycznego w\u00a0Warszawie, 302\/11\u201313, Pami\u0119tnik Leona Hurwicza.
\n<\/span>[3]\u00a0A.\u00a0L\u00f6w,\u00a0Getto \u0142\u00f3dzkie\/Litzmannstadt Getto. Warunki \u017cycia i\u00a0sposoby przetrwania<\/em>, \u0141\u00f3d\u017a 2012, s.\u00a073.
\n<\/span>[4] Ibidem, s.\u00a074.
\n<\/span>[5]\u00a0Archiwum Ringelbluma. Konspiracyjne Archiwum Getta Warszawy. Losy \u017byd\u00f3w \u0142\u00f3dzkich (1939\u20131942)<\/em>, t.\u00a010, red. M.\u00a0Polit, Warszawa 2013, s.\u00a0117.<\/span>[6]\u00a0J.\u00a0Pozna\u0144ski,\u00a0Dziennik z\u00a0\u0142\u00f3dzkiego getta<\/em>, Warszawa 2002, s.\u00a025.<\/span><\/p>\n

Bibliografia:<\/strong><\/span><\/p>\n

Archiwum \u017bydowskiego Instytutu Historycznego.
\n<\/em><\/span>Archiwum Ringelbluma. Konspiracyjne Archiwum Getta Warszawy. Losy \u017byd\u00f3w \u0142\u00f3dzkich (1939\u20131942)<\/em>, t.\u00a010, red. Polit M., Warszawa 2013.
\n<\/span>L\u00f6w A.,\u00a0Getto \u0142\u00f3dzkie\/Litzmannstadt Getto. Warunki \u017cycia i\u00a0sposoby przetrwania<\/em>, \u0141\u00f3d\u017a 2012.
\n<\/span>Pozna\u0144ski J.,\u00a0Dziennik z\u00a0\u0142\u00f3dzkiego getta<\/em>, Warszawa 2002.
\n<\/span>Sitarek A.,\u00a0Otoczone drutem pa\u0144stwo<\/em>, \u0141\u00f3d\u017a 2015.
\n<\/span>\u017bydzi berli\u0144scy w\u00a0Litzmannstadt Getto 1941\u20131944. Ksi\u0119ga pami\u0119ci<\/em>, oprac. Loose I., \u0141\u00f3d\u017a 2009.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eZ MIASTA DO GETTA\u201d\u2026 dr Zofia Tr\u0119bacz Przesiedlenia \u017byd\u00f3w do getta \/ luty-kwiecie\u0144 1940 r. \/ \u0179r\u00f3d\u0142o: Archiwum \u017bIH 8\u00a0lutego 1940 roku prezydent policji SS-Brigadefu\u0308hrer Johannes Sch\u00e4fer wyda\u0142 zarz\u0105dzenie o\u00a0prawach zamieszkiwania i\u00a0pobytu \u017byd\u00f3w (niem. Polizeiverordnung \u00fcber die Wohn\u2014\u00a0und Aufenthaltsrechte der Juden). Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej, 9\u00a0lutego, ukaza\u0142o si\u0119 ono w\u00a0dzienniku \u201eLodscher Zeitung\u201d. Na\u00a0mocy zarz\u0105dzenia w\u0142adze niemieckie informowa\u0142y […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67734"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=67734"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67734\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":67753,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67734\/revisions\/67753"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=67734"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=67734"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=67734"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}