{"id":68171,"date":"2019-04-07T17:09:48","date_gmt":"2019-04-07T15:09:48","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=68171"},"modified":"2019-03-29T09:06:27","modified_gmt":"2019-03-29T07:06:27","slug":"09-09-29","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=68171","title":{"rendered":"100 lat PKO. \u017byd, kt\u00f3ry uczy\u0142 Polak\u00f3w oszcz\u0119dza\u0107"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>100 lat PKO. \u017byd, kt\u00f3ry uczy\u0142 Polak\u00f3w oszcz\u0119dza\u0107<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Janusz Ostaszewski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\nWarszawa, listopad 1931 r. Prezes PKO Henryk Gruber (1892-1973) przed mikrofonem w studiu Polskiego Radia nagrywa audycj\u0119 popularyzuj\u0105c\u0105 oszcz\u0119dzanie. (Fot. NAC)<\/em><\/span><\/p>\n

Henryk Gruber nie tylko zbudowa\u0142 pot\u0119g\u0119 powsta\u0142ej 100 lat temu Pocztowej Kasy Oszcz\u0119dno\u015bci (dzi\u015b PKO BP), ale po\u0142o\u017cy\u0142 te\u017c podwaliny pod krajowy system ubezpiecze\u0144. Zawdzi\u0119czamy mu r\u00f3wnie\u017c pierwszy neon w Polsce<\/strong><\/p>\n

Za\u0142o\u017cycielem i pierwszym prezesem PKO by\u0142 Hubert Ignacy Linde. W grudniu 1918 r. przedstawi\u0142 premierowi J\u0119drzejowi Moraczewskiemu projekt organizacji Pocztowej Kasy Oszcz\u0119dno\u015bci. W styczniu 1919 r. zosta\u0142 mianowany ministrem poczt i telegraf\u00f3w w rz\u0105dzie Ignacego Jana Paderewskiego, co u\u0142atwi\u0142o mu zrealizowanie projektu \u017cycia. PKO erygowano dekretem naczelnika pa\u0144stwa J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego z 7 lutego 1919 r.<\/span><\/p>\n

Jednak ju\u017c w 1925 r. Linde zosta\u0142 zdymisjonowany po kontroli NIK, kt\u00f3ra wykry\u0142a nieprawid\u0142owo\u015bci w PKO. P\u00f3\u017aniej s\u0105d uniewinni\u0142 Lindego, kt\u00f3ry jednak tego nie doczeka\u0142. 17 kwietnia 1926 r. zastrzeli\u0142 go na ulicy sier\u017cant Wojska Polskiego Wac\u0142aw Trzmielowski, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142 si\u0119 za \u201em\u015bciciela krzywdy publicznej\u201d, ale prawdopodobnie by\u0142 p\u0142atnym morderc\u0105. Motywu zab\u00f3jstwa nie wyja\u015bniono.<\/span><\/p>\n

Kiedy Linde budowa\u0142 polski system oszcz\u0119dno\u015bciowy, jego nast\u0119pca na stanowisku prezesa PKO budowa\u0142 ubezpieczenia. Kilka tygodni po proklamowaniu niepodleg\u0142o\u015bci szef MSW Stanis\u0142aw Thugutt powierzy\u0142 26-letniemu Henrykowi Gruberowi piecz\u0119 nad ubezpieczeniami od ognia. Ten od razu wzi\u0105\u0142 si\u0119 do opracowania dekretu zmieniaj\u0105cego rosyjsk\u0105 ustaw\u0119 na polsk\u0105, uporz\u0105dkowania pracy towarzystw ubezpieczeniowych i przej\u0119cia przez pa\u0144stwo maj\u0105tku by\u0142ych towarzystw carskich.<\/span><\/p>\n

Z Sokala w wielki \u015bwiat<\/strong><\/p>\n

Sokal, ostatnia stacja kolejowa monarchii austro-w\u0119gierskiej przed granic\u0105 z Rosj\u0105. Na chodnikach barwne chustki spaceruj\u0105cych ruskich dziewcz\u0105t mieszaj\u0105 si\u0119 z kapeluszami \u017con i c\u00f3rek urz\u0119dnik\u00f3w Polak\u00f3w. Jest tu te\u017c wielkie skupisko chasyd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Nie ma elektryczno\u015bci, telefonu, samoch\u00f3d jest znany z opowiada\u0144. Pracuj\u0105 cegielnia i m\u0142yn parowy. Wa\u017cna ga\u0142\u0105\u017a handlu to sp\u0119d \u015bwi\u0144 do Lwowa, a g\u0142\u00f3wna atrakcja to jarmark.<\/span><\/p>\n

Pradziad Grubera by\u0142 flisakiem i sp\u0142awia\u0142 drewno do Gda\u0144ska. Dziad \u2013 kupcem drzewnym. Zbankrutowa\u0142 i synowie zostali tylko drobnymi urz\u0119dnikami. Rodzina Gruber\u00f3w by\u0142a spolonizowan\u0105 rodzin\u0105 \u017cydowsk\u0105, ale najlepszym przyjacielem Henia by\u0142 ojciec Jan \u2013 bernardyn z miejscowego klasztoru. Henio \u015bpiewa\u0142 w ch\u00f3rze ko\u015bcielnym i chodzi\u0142 na religi\u0119.<\/span><\/p>\n

Nauki w przemyskim gimnazjum nie wspomina\u0142 dobrze: Szko\u0142y nie lubi\u0142em w og\u00f3le, nie rozumia\u0142em, czego chce ode mnie Rostafi\u0144ski, autor podr\u0119cznika botaniki, czy Limbach, autor podr\u0119cznika zoologii. (…) postanowi\u0142em uczy\u0107 si\u0119 wed\u0142ug w\u0142asnego systemu: poezji wprost z dzie\u0142 Mickiewicza, historii polskiej z Sienkiewicza, historii obyczajowej u Kraszewskiego, Reymonta, muzyki od orkiestr wojskowych na publicznych placach, geografii na mapach z rozk\u0142adami jazdy na \u015bcianach dworca kolejowego.<\/span><\/p>\n

Ojciec przeni\u00f3s\u0142 go do gimnazjum we Lwowie, ale tam nie by\u0142o lepiej. Wola\u0142 chodzi\u0107 na dyskusje ko\u0142a socjalistycznego. Im \u2013 jak napisze \u2013 zawdzi\u0119cza\u0142 umiej\u0119tno\u015b\u0107 analizy problem\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W ko\u0144cu porzuci\u0142 nauk\u0119 mimo perswazji ojca i gro\u017aby zostania bez grosza w obcym mie\u015bcie.<\/p><\/blockquote>\n

Znalaz\u0142 prac\u0119 w agencji towarzystwa ubezpiecze\u0144 na \u017cycie. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce nie mo\u017ce by\u0107 nic nudniejszego, ale okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ma \u017cy\u0142k\u0119 detektywistyczn\u0105. Polisy i wykazy kalkulacji \u2013 pisa\u0142 \u2013 przychodzi\u0142y z Wiednia na olbrzymich papierzyskach i w takich\u017ce kolumnach. Na nich i na kwitach zacz\u0105\u0142em wed\u0142ug w\u0142asnej metody orientowa\u0107 si\u0119 w bran\u017cy ubezpieczeniowej, z nich dowiedzia\u0142em si\u0119, jak si\u0119 kalkuluje premie za ten typ ubezpiecze\u0144, i zacz\u0105\u0142em zbli\u017ca\u0107 si\u0119 do rozumienia jego podstaw technicznych. Te pocz\u0105tki otworzy\u0142y mi drog\u0119 na ca\u0142e \u017cycie.<\/span><\/p>\n

Uroczysto\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119cenia gmachu Pocztowej Kasy Oszcz\u0119dno\u015bci u zbiegu ulic Jasnej i \u015awi\u0119tokrzyskiej w Warszawie, 18 grudnia 1932 r. Z przodu na fotelu siedzi prezydent Ignacy Mo\u015bcicki, w g\u0142\u0119bi wida\u0107 Aleksandr\u0119 Pi\u0142sudsk\u0105. Za prezydentem siedz\u0105: premier Aleksander Prystor, marsza\u0142ek senatu W\u0142adys\u0142aw Raczkiewicz, a w kolejnym rz\u0119dzie m.in. minister spraw zagranicznych J\u00f3zef Beck. Henryk Gruber stoi ze z\u0142o\u017conymi r\u0119kami za pierwszym rz\u0119dem krzese\u0142 Fot. NAC<\/em><\/span><\/p>\n

Wszystkie popo\u0142udnia sp\u0119dza\u0142 w bibliotece uniwersyteckiej, przygotowuj\u0105c si\u0119 do matury. Gdy si\u0119 zorientowa\u0142, \u017ce we Lwowie nie nauczy si\u0119 niczego wi\u0119cej \u2013 wyjecha\u0142 do Wiednia. Mia\u0142 21 lat i w kieszeni kilkadziesi\u0105t koron austriackich. W kawiarni przewertowa\u0142 ksi\u0119g\u0119 adres\u00f3w, wypisa\u0142 z niej nazwy wi\u0119kszych towarzystw ubezpieczeniowych i ju\u017c w pierwszym \u2013 o nazwie Anker \u2013 otrzyma\u0142 prac\u0119. Zestawia\u0142 wype\u0142nione formularze lekarskie i kierowa\u0142 je do biura przygotowuj\u0105cego polisy. Praca mechaniczna, ale da\u0142a wgl\u0105d w ca\u0142o\u015b\u0107 interes\u00f3w towarzystwa.<\/span><\/p>\n

Legionista doskona\u0142y<\/strong><\/p>\n

Uczy\u0142 si\u0119 w pracy i na kursach ubezpieczeniowych. By\u0142 gotowy do zdawania matury, gdy wybuch\u0142a I wojna \u015bwiatowa. Wiede\u0144ski oddzia\u0142 Zwi\u0105zku Strzeleckiego werbowa\u0142 Polak\u00f3w do Legion\u00f3w. Gruber rzuci\u0142 si\u0119 w wir wydarze\u0144. Legionow\u0105 epopej\u0119 zako\u0144czy\u0142 z Krzy\u017cem Virtuti Militari, Krzy\u017cem Niepodleg\u0142o\u015bci i Krzy\u017cem Walecznych, przepojony patriotyzmem i uwielbieniem dla J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego. By\u0142 legionist\u0105 doskona\u0142ym, ale te\u017c oryginalnym. Gdy jego 6. Pu\u0142k Legion\u00f3w sta\u0142 na froncie nad Styrem, poprosi\u0142 o urlop, zda\u0142 matur\u0119 w \u017b\u00f3\u0142kwi i zapisa\u0142 si\u0119 na prawo w Krakowie.<\/span><\/p>\n

Przedostatnim jego wojskowym wyczynem by\u0142o przej\u0119cie od Prusak\u00f3w 10 listopada 1918 r., w towarzystwie dw\u00f3ch koleg\u00f3w, komendy nad Zamkiem Kr\u00f3lewskim w Warszawie. Ostatnim \u2013 wojna z bolszewikami w 1920 r.<\/span><\/p>\n

Opr\u00f3cz talentu urz\u0119dnika i \u017co\u0142nierza ujawni\u0142 jeszcze jeden \u2013 literacki. \u201eHycel, \u0142otrzyk, poeta \u2013 nadcz\u0142owiek\u201d \u2013 jak sam si\u0119 okre\u015bli\u0142 w latach 20. w wierszu \u201eM\u0105dro\u015b\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

Przyja\u017ani\u0142 si\u0119 ze skamandrytami, uczestniczy\u0142 w za\u0142o\u017cycielskim posiedzeniu Polskiego PEN Clubu, pisa\u0142 poematy: \u201ePomnik Kopernika\u201d i \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 \u015awi\u0119tego Krzy\u017ca\u201d. Jego autorstwa jest pierwszy polski przek\u0142ad \u201ePie\u015bni o mi\u0142o\u015bci i \u015bmierci…\u201d Rainera Marii Rilkego.<\/span><\/p>\n

Nie zosta\u0142 w wojsku, wybra\u0142 administracj\u0119. Stworzy\u0142 Pa\u0144stwowy Urz\u0105d Kontroli Ubezpiecze\u0144 i jednolite normy dzia\u0142alno\u015bci prywatnych towarzystw ubezpieczeniowych dla by\u0142ych zabor\u00f3w, opanowuj\u0105c ba\u0142agan wynikaj\u0105cy z odmienno\u015bci przepis\u00f3w. Negocjowa\u0142 w imieniu rz\u0105du z zagranicznymi towarzystwami ubezpieczeniowymi, by uzyska\u0107 dla obywateli polskich jak najwi\u0119ksze zado\u015b\u0107uczynienie za zobowi\u0105zania sprzed wojny. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce obowi\u0105zkiem rz\u0105du jest zabezpieczenie interes\u00f3w klient\u00f3w, kontrola taryf i bezpiecze\u0144stwa lokat. Na podstawie wzorca szwajcarskiego przygotowa\u0142 projekt rozporz\u0105dzenia prezydenta RP w sprawie koncesjonowania dzia\u0142alno\u015bci towarzystw ubezpieczeniowych oraz poddania ich gospodarki finansowej \u015bcis\u0142emu nadzorowi rz\u0105du.<\/span><\/p>\n

31 marca 1928 r. Henryk Gruber zosta\u0142 mianowany na stanowisko prezesa PKO.<\/span><\/p>\n

Pierwszy neon w Warszawie<\/strong><\/p>\n

Gdy prowadzi\u0142 w Wiedniu rozmowy w sprawie zasad dzia\u0142alno\u015bci na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku niemieckich towarzystw ubezpieczeniowych, zobaczy\u0142 na ulicy reklam\u0119 neonow\u0105 \u2013 w Polsce jeszcze nieznan\u0105. Natychmiast odnalaz\u0142 w Wiedniu firm\u0119, kt\u00f3ra si\u0119 nimi zajmowa\u0142a, i niebawem na rogu Brackiej i Alej Jerozolimskich zab\u0142ys\u0142a pe\u0142nym \u015bwiat\u0142em reklama PKO \u2013 pierwszy neon w Warszawie!<\/span><\/p>\n

Drugi neon kaza\u0142 umie\u015bci\u0107 w najlepszym jego zdaniem punkcie \u2013 przy placu Pi\u0142sudskiego, gdzie odbywa\u0142y si\u0119 zgromadzenia patriotyczne. Zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do administratora budynku z pro\u015bb\u0105 o zgod\u0119, a gdy ten odm\u00f3wi\u0142, kupi\u0142 budynek i wkr\u00f3tce \u015bwieci\u0142 si\u0119 na nim neon PKO.<\/span><\/p>\n

Do reklamy przywi\u0105zywa\u0142 olbrzymi\u0105 wag\u0119 \u2013 neony PKO z dewiz\u0105 \u201ePewno\u015b\u0107, zaufanie\u201d (by\u0142 jej autorem) zab\u0142ys\u0142y wi\u0119c nie tylko w Warszawie. W gazetach, niezale\u017cnie od barwy politycznej, ukazywa\u0142y si\u0119 og\u0142oszenia i artyku\u0142y; tylko w 1930 r. \u2013 blisko 600. Reklama PKO pojawi\u0142a si\u0119 w Polskim Radiu w specjalnych audycjach: \u201eSkrzynka pocztowa\u201d i \u201eAktualno\u015bci finansowo-gospodarcze\u201d. PKO reklamowa\u0142o si\u0119 tak\u017ce na krajowych i zagranicznych targach. Niekonwencjonalna reklama \u2013 w formie poci\u0105gu wystawy \u2013 obje\u017cd\u017ca\u0142a wojew\u00f3dztwa kresowe, \u015bwiat zabity deskami.<\/span><\/b><\/p>\n

Prezes Gruber szczeg\u00f3lnie stara\u0142 si\u0119 o pozyskanie dzieci i m\u0142odzie\u017cy. W szko\u0142ach powstawa\u0142y kasy oszcz\u0119dno\u015bci (wkr\u00f3tce minie 75 lat tej dzia\u0142alno\u015bci, podtrzymywanej przez PKO do dzi\u015b), a w zak\u0142adach pracy kasy dla m\u0142odzie\u017cy zrzeszonej w rozmaitych organizacjach. Najaktywniej wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych nauczycieli PKO nagradza\u0142o.<\/span><\/p>\n

\n

Gruber ho\u0142ubi\u0142 te\u017c kobiety, kt\u00f3re \u2013 co wynika\u0142o z corocznych analiz struktury oszcz\u0119dno\u015bci \u2013 wnosi\u0142y znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 wk\u0142ad\u00f3w. PKO zorganizowa\u0142o wielki konkurs z nagrodami na najoszcz\u0119dniejsz\u0105 gospodyni\u0119 domow\u0105, wyda\u0142o specjaln\u0105 broszurk\u0119 \u201eDola kobiety\u201d i rozes\u0142a\u0142o teksty specjalnych odczyt\u00f3w dla kobiet wiejskich.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Gruber wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 te\u017c z duchowie\u0144stwem katolickim, wydaj\u0105c zbi\u00f3r kaza\u0144 i pogadanek na temat oszcz\u0119dno\u015bci. Reklamy PKO widnia\u0142y na milionach paczek papieros\u00f3w i zapa\u0142ek, na kalendarzach, rozk\u0142adach lekcji i skarbonkach.<\/span><\/p>\n

Bankier pa\u0144stwowiec<\/strong><\/p>\n

Do rozkr\u0119cenia ruchu oszcz\u0119dno\u015bciowego Gruber wykorzysta\u0142 kr\u00f3tki przeb\u0142ysk koniunktury \u2013 mi\u0119dzy zam\u0119tem powojennym zako\u0144czonym reform\u0105 Grabskiego w pa\u017adzierniku 1927 r. a wybuchem Wielkiego Kryzysu dwa lata p\u00f3\u017aniej. Oszcz\u0119dno\u015bci lokowane w PKO ros\u0142y szybciej ni\u017c w innych bankach, a w 1939 r. liczba ksi\u0105\u017ceczek oszcz\u0119dno\u015bciowych przekroczy\u0142a 3,4 mln.<\/span><\/p>\n

Dzi\u0119ki temu PKO sta\u0142o si\u0119 jedn\u0105 z g\u0142\u00f3wnych instytucji finansuj\u0105cych rozw\u00f3j kraju. Kredytowa\u0142o budow\u0119 elektrowni, gazowni, wodoci\u0105g\u00f3w. Prezydent Stefan Starzy\u0144ski otrzyma\u0142 kredyt w wysoko\u015bci 5 mln z\u0142 na rozpocz\u0119cie rob\u00f3t publicznych w Warszawie. Na niemieckim G\u00f3rnym \u015al\u0105sku PKO wspiera\u0142o polskie sp\u00f3\u0142dzielnie ignorowane przez banki niemieckie. Nade wszystko jednak lokowa\u0142o fundusze w emitowanych przez pa\u0144stwo papierach warto\u015bciowych, umo\u017cliwiaj\u0105c rz\u0105dowi sfinansowanie Centralnego Okr\u0119gu Przemys\u0142owego, most\u00f3w na Wi\u015ble w Krakowie, P\u0142ocku i W\u0142oc\u0142awku, dworca kolejowego w Warszawie, zap\u00f3r i elektrowni na Sole w Por\u0105bce i na Dunajcu w Ro\u017cnowie, dr\u00f3g i linii kolejowych, wreszcie budowy miasta i portu w Gdyni.<\/span><\/p>\n

Hubert Linde fanatycznie dba\u0142 o interesy kasy, za\u017carcie broni\u0105c jej autonomii. Henryk Gruber mia\u0142 inn\u0105 osobowo\u015b\u0107, rozumowa\u0142 kategoriami interes\u00f3w pa\u0144stwa. Godzi\u0142 si\u0119 z ograniczeniem autonomii kasy dla dobra publicznego. Docenia\u0142 wysi\u0142ki ministra skarbu Eugeniusza Kwiatkowskiego, zgadza\u0142 si\u0119 z jego opini\u0105, \u017ce PKO jest instrumentem regulacji stopy procentowej na rynku i nie mo\u017ce si\u0119 kierowa\u0107 wy\u0142\u0105cznie zasad\u0105 rentowno\u015bci, interes pa\u0144stwowy zmusza j\u0105 cz\u0119sto do zawierania transakcji nierentowych, jak kupno papier\u00f3w po kursach sztywnych.<\/span><\/p>\n

Co\u015b z Keynesa<\/span><\/strong><\/p>\n

Nie znaczy to, \u017ce zawsze si\u0119 zgadza\u0142 z polityk\u0105 ministra i prowadzon\u0105 przez Bank Polski. Gruber by\u0142 zwolennikiem angielskiego ekonomisty Johna Keynesa, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce w razie zaburze\u0144 w gospodarce, a zw\u0142aszcza recesji, konieczna jest interwencja rz\u0105du w celu o\u017cywienia koniunktury. Z pogl\u0105dami Keynesa nie zgadza\u0142a si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 prominentnych os\u00f3b zajmuj\u0105cych si\u0119 finansami pa\u0144stwa. \u201eKontrolowana inflacja\u201d proponowana przez niego dla o\u017cywienia gospodarki przera\u017ca\u0142a ludzi, kt\u00f3rzy pami\u0119tali hiperinflacj\u0119 sprzed reformy Grabskiego.<\/span><\/p>\n

Pierwszy prezes Pocztowej Kasy Oszcz\u0119dno\u015bci Hubert Ignacy Linde (1867-1926) Fot. Nac<\/em><\/span><\/p>\n

W rezultacie Polska prowadzi\u0142a bezkompromisow\u0105 polityk\u0119 deflacyjn\u0105, broni\u0105c za wszelk\u0105 cen\u0119 z\u0142otego. We wspomnieniach Gruber opowiada, jak przekonywa\u0142 Edwarda Rydza-\u015amig\u0142ego: Je\u015bli nie \u201enakr\u0119cimy\u201d koniunktury, wszystko obr\u00f3ci si\u0119 przeciw nam. Uwa\u017cam za konieczn\u0105 ostro\u017cn\u0105, kontrolowan\u0105, ale stale wzrastaj\u0105c\u0105 emisj\u0119 banknot\u00f3w pod weksle zdrowych warsztat\u00f3w produkcyjnych i instytucji publicznych kieruj\u0105cych inwestycjami. Zdeklarowa\u0142em si\u0119 jako zwolennik inicjatywy prywatnej, ale rozumiem, kiedy trzeba interwencji pa\u0144stwa, a kiedy jej nie trzeba.<\/span><\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie na polityce Banku Polskiego i ministra skarbu, kt\u00f3remu podlega\u0142, cierpia\u0142o wojsko. Gruber wspomina: Kwiatkowski \u017cy\u0142 w przekonaniu, \u017ce Hitler gra komedi\u0119 i \u017ce nie dojdzie do wojny. (…) Skoro tak, wi\u0119c po co przesadza\u0107 z dawaniem pieni\u0119dzy na wojsko? W tym wzgl\u0119dzie nie zawsze post\u0119powa\u0142 zgodnie z zaleceniami Kwiatkowskiego. Gdy na jednej z konferencji w Ministerstwie Skarbu o\u015bwiadczy\u0142em, \u017ce PKO mo\u017ce postawi\u0107 do dyspozycji ministra spraw wojskowych 120 mln z\u0142 (…), Kwiatkowski czyni\u0142 mi gorzkie wyrzuty, \u017ce prze\u0142ama\u0142em lini\u0119 jego polityki, gdy\u017c potrzebuje on pieni\u0119dzy na cele \u201ebardziej pal\u0105ce\u201d.<\/i><\/span><\/p>\n

Na og\u00f3\u0142 jednak Gruber wykonywa\u0142 dyspozycje Kwiatkowskiego, nawet je\u015bli mog\u0142o to by\u0107 dla kasy niekorzystne, ale wymaga\u0142 tego interes publiczny. Gdy jednak minister zaproponowa\u0142 mu stanowisko swego zast\u0119pcy, daj\u0105c do zrozumienia, \u017ce niebawem obejmie po nim tek\u0119 \u2013 odm\u00f3wi\u0142.<\/span><\/p>\n

Ekspansja<\/strong><\/p>\n

Gruber wprowadzi\u0142 udogodnienia dla posiadaczy kont czekowych. Uruchomi\u0142 instytucj\u0119 sta\u0142ych zlece\u0144 i postara\u0142 si\u0119, by obr\u00f3t czekowy wyszed\u0142 poza granice kraju. Sie\u0107 korespondent\u00f3w zagranicznych rozszerzono na Europ\u0119 i USA. W 1938 r. PKO obs\u0142ugiwa\u0142o ju\u017c 80 proc. obrotu czekowego.<\/span><\/p>\n

Za jego prezesury rozwin\u0119\u0142a si\u0119 sie\u0107 bankowa, powsta\u0142y oddzia\u0142y w Wilnie, Lwowie i Gdyni, reaktywowany zosta\u0142 oddzia\u0142 w \u0141odzi, a pozna\u0144ski przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do nowego gmachu. PKO podj\u0119\u0142o te\u017c ca\u0142kowicie now\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u2013 ubezpieczenia na \u017cycie, prezes bowiem uwa\u017ca\u0142, \u017ce s\u0105 one r\u00f3wnie\u017c form\u0105 oszcz\u0119dzania. Gruber my\u015bla\u0142 przy tym nieszablonowo; nie zamierza\u0142 konkurowa\u0107 z instytucjami ubezpieczeniowymi zakorzenionymi na rynku i ca\u0142\u0105 uwag\u0119 skierowa\u0142 na rozw\u00f3j ubezpiecze\u0144, kt\u00f3rymi nikt si\u0119 nie interesowa\u0142 \u2013 ludowych i dla ludzi niezbyt zamo\u017cnych.<\/span><\/p>\n

Jak powsta\u0142o PKO SA<\/strong><\/p>\n

W latach 1928-29 do Francji wyemigrowa\u0142o z Polski mn\u00f3stwo robotnik\u00f3w, rolnik\u00f3w, kupc\u00f3w i rzemie\u015blnik\u00f3w. S\u0142ali stamt\u0105d do kraju oszcz\u0119dno\u015bci, chroni\u0105c je przed cz\u0119stymi dewaluacjami franka. Na przekazach zarabia\u0142y banki francuskie, wi\u0119c Gruber postanowi\u0142, \u017ce Bank Polski przejmie obs\u0142ug\u0119 tych pieni\u0119dzy, a tak\u017ce us\u0142ugi kredytowe emigracji.<\/span><\/p>\n

Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 filii PKO we Francji uniemo\u017cliwia francuskie prawo. Gruber powo\u0142a\u0142 wi\u0119c na pocz\u0105tku 1929 r. Bank Polska Kasa Opieki SA, sp\u00f3\u0142k\u0119 akcyjn\u0105 z formalnym udzia\u0142em Banku Gospodarstwa Krajowego i Pa\u0144stwowego Banku Rolnego, kt\u00f3rej wszystkie akcje mia\u0142o jednak PKO. Z marketingowego punktu widzenia wa\u017cne by\u0142o zachowanie marki. Bank \u2013 w skr\u00f3cie \u2013 nazywa\u0142 si\u0119 tak samo, a wi\u0119c budzi\u0142 w\u015br\u00f3d emigrant\u00f3w zaufanie. Pierwsza plac\u00f3wka PKO SA zosta\u0142a otwarta w lutym 1929 r. w Pary\u017cu. Przej\u0119\u0142a nie tylko obs\u0142ug\u0119 emigracji, ale te\u017c polskiego handlu zagranicznego.<\/span><\/p>\n

Inny charakter mia\u0142 oddzia\u0142 powsta\u0142y w 1931 r. w Argentynie, kt\u00f3ry \u2013 ze wzgl\u0119du na prawo argenty\u0144skie \u2013 by\u0142 formalnie niezale\u017cny i nosi\u0142 nazw\u0119 Banco Polaco. Obs\u0142ugiwa\u0142 wymian\u0119 handlow\u0105 z tym krajem, eliminuj\u0105c po\u015brednictwo bank\u00f3w niemieckich. Z oddzia\u0142em tym Gruber zwi\u0105za\u0142 swe p\u00f3\u017aniejsze okupacyjne losy. Pracowa\u0142 tam te\u017c Witold Gombrowicz poprzez Bank Polski.<\/span><\/p>\n

Utworzony w 1933 r. oddzia\u0142 w Tel Awiwie obs\u0142ugiwa\u0142 osobliw\u0105 wymian\u0119 handlow\u0105 Polski z Palestyn\u0105. Polska \u2013 centrum wydawnicze literatury hebrajskiej \u2013 eksportowa\u0142a j\u0105 do Palestyny na r\u00f3wni z polsk\u0105. Opr\u00f3cz ksi\u0105\u017cek instrumenty muzyczne oraz ta\u0142esy \u2013 modlitewne szale \u017cydowskie.<\/span><\/p>\n

Z drugiej strony zwi\u0119ksza\u0142 si\u0119 te\u017c stale import cytrus\u00f3w oraz \u017cydowskich liturgicznych win. Zadzierzgni\u0119te w\u00f3wczas wi\u0119zi zaowocowa\u0142y podczas wojny, kiedy palesty\u0144ski oddzia\u0142 banku PKO SA funkcjonowa\u0142 jako ekspozytura PCK i odda\u0142 nieocenione us\u0142ugi polskiej armii na Bliskim Wschodzie.<\/span><\/p>\n

\n

Ostatnia zorganizowana przez Grubera plac\u00f3wka powsta\u0142a w 1939 r. w Nowym Jorku. Zakorzeni\u0142a si\u0119 w\u015br\u00f3d Polonii i pomog\u0142a w sfinansowaniu wielu polsko-ameryka\u0144skich transakcji handlowych.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Ruch to \u017cycie, a wi\u0119c Orbis<\/strong><\/p>\n

Od lat 30. pa\u0144stwa europejskie traktowa\u0142y turystyk\u0119 jako ga\u0142\u0105\u017a wymiany gospodarczej. Gruber podchwyci\u0142 t\u0119 ide\u0119 i w 1933 r. stworzy\u0142 narodowe biuro podr\u00f3\u017cy Orbis \u2013 agend\u0119 PKO SA, kt\u00f3ra mia\u0142a 99 proc. jego akcji.<\/span><\/p>\n

W kraju i za granic\u0105 Orbis intensywnie si\u0119 reklamowa\u0142, m.in. w radiu, prasie i na ulicznych plakatach. Miesi\u0119cznik \u201eTurystyka\u201d mia\u0142 olbrzymi jak na tamte czasy 15-tysi\u0119czny nak\u0142ad. Orbis utworzy\u0142 10 okr\u0119g\u00f3w turystycznych, kt\u00f3re we wsp\u00f3\u0142pracy z Polskim Towarzystwem Krajoznawczym, Towarzystwem Tatrza\u0144skim, Lig\u0105 Morsk\u0105 i Kolonialn\u0105, Towarzystwem Rozwoju Ziem Wschodnich, Uni\u0105 Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych Pracownik\u00f3w Umys\u0142owych organizowa\u0142y r\u00f3\u017cnorodne imprezy turystyczne.<\/span><\/p>\n

Za granic\u0105 biuro mia\u0142o 19 agencji i oddzia\u0142\u00f3w, m.in. w Berlinie, Nowym Jorku, Pary\u017cu, Rydze, Sztokholmie i Tel Awiwie. Plac\u00f3wki te obs\u0142ugiwa\u0142y te\u017c transporty robotnik\u00f3w sezonowych z Polski za granic\u0119 i w drug\u0105 stron\u0119. Paryski oddzia\u0142 Orbisu obs\u0142ugiwa\u0142 65 proc. polskiego ruchu emigracyjnego do Francji.<\/span><\/p>\n

Henryk Gruber zmar\u0142 w 1973 r. w Argentynie, w zapomnieniu. W wydanej w 1995 r. Nowej Encyklopedii Powszechnej PWN has\u0142a \u201eHenryk Gruber\u201d nie ma. A przecie\u017c by\u0142 cz\u0142owiekiem niepospolitym. I cho\u0107 po wrze\u015bniu 1939 r. nie zyskiwa\u0142 przychylnych opinii w zeznaniach sk\u0142adanych przed komisj\u0105 do zbadania przyczyn kl\u0119ski wrze\u015bniowej powo\u0142anej przez rz\u0105d W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego, jego zas\u0142ugi dla rozwoju ekonomicznego II Rzeczypospolitej by\u0142y ogromne.<\/span><\/p>\n

\n

Korzysta\u0142em z: Henryk Gruber \u201eWspomnienia i uwagi 1892-1942\u201d, wyd. 1968, Gryf Publications Ltd.<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

100 lat PKO. \u017byd, kt\u00f3ry uczy\u0142 Polak\u00f3w oszcz\u0119dza\u0107 Janusz Ostaszewski Warszawa, listopad 1931 r. Prezes PKO Henryk Gruber (1892-1973) przed mikrofonem w studiu Polskiego Radia nagrywa audycj\u0119 popularyzuj\u0105c\u0105 oszcz\u0119dzanie. (Fot. NAC) Henryk Gruber nie tylko zbudowa\u0142 pot\u0119g\u0119 powsta\u0142ej 100 lat temu Pocztowej Kasy Oszcz\u0119dno\u015bci (dzi\u015b PKO BP), ale po\u0142o\u017cy\u0142 te\u017c podwaliny pod krajowy system ubezpiecze\u0144. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68171"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=68171"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68171\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":68371,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68171\/revisions\/68371"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=68171"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=68171"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=68171"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}