{"id":68737,"date":"2019-03-30T17:09:59","date_gmt":"2019-03-30T15:09:59","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=68737"},"modified":"2019-03-29T09:05:34","modified_gmt":"2019-03-29T07:05:34","slug":"29-09-29","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=68737","title":{"rendered":"Polski Marzec"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Polski Marzec<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

MAGDALENA W\u00d3JCIK<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

KOLEGA, WYJE\u017bD\u017bAJ\u0104C, ZAPROPONOWA\u0141, \u017bE MNIE ZE SOB\u0104 WE\u0179MIE, BO \u201eWALCZY\u0141AM ZA \u017bYD\u00d3W\u201d. OBRUSZY\u0141O MNIE TO I ODPOWIEDZIA\u0141AM: NIE WALCZY\u0141AM ZA \u017bADNYCH \u017bYD\u00d3W, WALCZY\u0141AM O WOLNO\u015a\u0106!<\/span><\/strong><\/p>\n

ROZMOWA Z TERES\u0104 BOGUCK\u0104 \u2013 PISARK\u0104, DZIENNIKARK\u0104, DZIA\u0141ACZK\u0104 OPOZYCJI DEMOKRATYCZNEJ W OKRESIE PRL.<\/span><\/strong><\/p>\n

Magdalena W\u00f3jcik: W wielu publikacjach historia Marca rozpoczyna si\u0119 od wojny sze\u015bciodniowej.<\/b><\/p>\n

Teresa Bogucka: A mo\u017ce raczej zacz\u0119\u0142a si\u0119 od praskiej wiosny? Czesi i S\u0142owacy zacz\u0119li wydobywa\u0107 si\u0119 ze stalinizmu 10 lat po nas. W latach 60. coraz \u015bmielej odzywa\u0142y si\u0119 \u015brodowiska inteligenckie, g\u0142\u00f3wnie pisarze i studenci. Pod tym naciskiem partia komunistyczna wszcz\u0119\u0142a nie\u015bmia\u0142e reformy, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 szczelin\u0105 w tamie i ta zacz\u0119\u0142a p\u0119ka\u0107. Spo\u0142ecze\u0144stwo poczu\u0142o si\u0119 podmiotem, wydziera\u0142o w\u0142adzy coraz wi\u0119cej wolno\u015bci, a pierwszy sekretarz, Alexander Dub\u010dek, cofa\u0142 si\u0119 przed tym entuzjastycznym naporem i zacz\u0105\u0142 obiecywa\u0107 \u201esocjalizm z ludzk\u0105 twarz\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

W Polsce te\u017c narasta\u0142 op\u00f3r przed d\u0142awieniem p\u00f3\u0142wolno\u015bci wywalczonej w 1956 roku.<\/b> Najbardziej widoczny by\u0142 w sferze kultury i na uczelniach. Na Uniwersytecie Warszawskim uformowa\u0142o si\u0119 dyskutuj\u0105ce \u015brodowisko, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142o od zakazanych lektur, ale szybko przesz\u0142o do publicznego poruszania niedozwolonych temat\u00f3w, do rozrzucania ulotek, jawnego sprzeciwu. Ju\u017c sam fakt, \u017ce skupi\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142 wypuszczonych z wi\u0119zienia Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego, by\u0142 wrog\u0105 demonstracj\u0105. W komunizmie od skazanych przez w\u0142adze nale\u017ca\u0142o si\u0119 odcina\u0107. W dodatku uczelnia opiera\u0142a si\u0119 naciskom, \u017ceby Komandos\u00f3w spacyfikowa\u0107. Chyba trzy razy Adamowi Michnikowi i innym robiono dyscyplinarki, ale profesura si\u0119 opiera\u0142a. Zawiesza\u0142a, ale nie wyrzuca\u0142a.<\/span><\/p>\n

Do tego w PZPR zacz\u0119\u0142y si\u0119 tarcia pokoleniowe, frakcyjne, pojawi\u0142a si\u0119 grupa partyzancko-nacjonalistyczna. Czyli partia za po\u0142udniow\u0105 granic\u0105 si\u0119 roz\u0142azi\u0142a, PZPR wyra\u017anie trzeszcza\u0142, a na to najlepsza czystka.<\/span><\/p>\n

W tej sytuacji wojna sze\u015bciodniowa, w kt\u00f3rej Arabowie wspierani przez ZSRR ponie\u015bli druzgoc\u0105c\u0105 kl\u0119sk\u0119, stworzy\u0142a pon\u0119tn\u0105 sytuacj\u0119. Rosja zarz\u0105dzi\u0142a, by kraje satelickie obrazi\u0142y si\u0119 na Izrael i zerwa\u0142y z nim stosunki. PRL poszed\u0142 dalej, bo do\u0142o\u017cy\u0142 do tego \u201eantysyjonizm\u201d, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 zwalcza\u0107, ale tylko wewn\u0105trz nomenklatury. Odbywa\u0142a si\u0119 wymiana kadr, aparat tym \u017cy\u0142, ale p\u00f3ki co nie by\u0142o decyzji, by wyla\u0142o si\u0119 to na zewn\u0105trz.<\/span><\/p>\n

Jak czuli\u015bcie si\u0119, gdy zacz\u0119li\u015bcie organizowa\u0107 wiece i protesty?<\/b><\/p>\n

\u015arodowisko Komandos\u00f3w powstawa\u0142o z r\u00f3\u017cnych grup przez jakie\u015b trzy lata i dobrze nam by\u0142o w tej, do pewnego stopnia, enklawie wolno\u015bci. Na zewn\u0105trz ludzie musieli si\u0119 pilnowa\u0107, uwa\u017ca\u0107, co m\u00f3wi\u0105 \u2013 a my nie. Uniwersytet troch\u0119 nas pow\u015bci\u0105ga\u0142, jednak w gruncie rzeczy os\u0142ania\u0142. Ale rodzice, bez wzgl\u0119du na przynale\u017cno\u015b\u0107, ostrzegali: nic nie zwojujecie, po\u0142amiecie sobie \u017cycie, nie sko\u0144czycie studi\u00f3w, z t\u0105 w\u0142adz\u0105 si\u0119 nie wygra\u2026 A my\u015bmy nie chcieli tego przyj\u0105\u0107, bo uznali\u015bmy w m\u0142odym zarozumialstwie, \u017ce to ju\u017c inny etap historii, teraz czas na poszerzanie granic wolno\u015bci, jak w Pradze. Chcieli\u015bmy to ko\u0142o historii popycha\u0107 i na pochodzie 1 maja 1968 planowali\u015bmy wykrzycze\u0107 w\u0142adzy \u201eCa\u0142a Polska czeka na swego Dub\u010deka\u201d.<\/span><\/p>\n

Nie bali\u015bcie si\u0119? Zw\u0142aszcza po Czerwcu \u201856?<\/b><\/p>\n

W 1956 mieli\u015bmy po 10 lat, niekt\u00f3rzy z nas prze\u017cywali tamte niezwyk\u0142e emocje, inni znali je z rocznik\u00f3w \u201ePo prostu\u201d przechowywanych w inteligenckich domach. Strzelanie do robotnik\u00f3w w Czerwcu \u201856 by\u0142o zbrodni\u0105, po kt\u00f3rej sko\u0144czy\u0142 si\u0119 stalinizm. Odwo\u0142ywali\u015bmy si\u0119 do Pa\u017adziernika \u201856, kt\u00f3ry zmieni\u0142 Polsk\u0119 \u2013 by\u0142a ju\u017c bez wi\u0119\u017ani\u00f3w, bez ko\u0142choz\u00f3w, bez nieustannego terroru tropi\u0105cego wrogo\u015b\u0107, bez radzieckich obowi\u0105zuj\u0105cych wzorc\u00f3w, ze swobodami w nauce i kulturze. Gomu\u0142ka by\u0142 wtedy kochany przez miliony i obiecywa\u0142 tak\u0105 w\u0142a\u015bnie \u201epolsk\u0105 drog\u0119 do socjalizmu\u201d. Ale jak okrzep\u0142, to obcina\u0142 te swobody po kawa\u0142ku i jak my\u015bmy doro\u015bli, to zosta\u0142 z nich ogryzek, a do tego dosz\u0142a jeszcze szara bieda. Znajomy rodzic\u00f3w, kt\u00f3remu t\u0142umaczy\u0142am, \u017ce chcemy powrotu do przyrzecze\u0144 Pa\u017adziernika, powiedzia\u0142, \u017ce o ile rozumie, to chcemy, \u017ceby w wyniku naszych wyst\u0105pie\u0144 PZPR z\u0142apa\u0142 si\u0119 za g\u0142ow\u0119 i powr\u00f3ci\u0142 na \u201epolsk\u0105 drog\u0119\u201d. Ma\u0142o powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142am dotkni\u0119ta.<\/span><\/p>\n

Potem by\u0142y <\/b>Dziady<\/i><\/b>.<\/b><\/p>\n

To by\u0142 doskona\u0142y spektakl. Powsta\u0142 dla uczczenia rewolucji pa\u017adziernikowej (pewnie by\u0142 to manewr os\u0142aniaj\u0105cy przed cenzur\u0105), pono\u0107 ambasadzie radzieckiej si\u0119 podoba\u0142, ale w\u0142adze polskie marudzi\u0142y, \u017ce zbyt religiancki. Po czym rozesz\u0142a si\u0119 wie\u015b\u0107, \u017ce zostanie zdj\u0119ty. Zwykle zdejmowano, co tam chciano, bez zapowiedzi, wi\u0119c sprawa zalatywa\u0142a prowokacj\u0105. Ale nie mogli\u015bmy pozwoli\u0107, \u017ceby co\u015b tak skandalicznego odby\u0142o si\u0119 w Polsce bez sprzeciwu. Zacz\u0119li\u015bmy zbiera\u0107 podpisy pod protestem (ponad 3000 podpis\u00f3w, to by\u0142o jak na PRL bardzo du\u017co) i postanowili\u015bmy p\u00f3j\u015b\u0107 na ostatnie przedstawienie.<\/span><\/p>\n

Po spektaklu by\u0142 wiec?<\/b><\/p>\n

Wiec to mo\u017ce za du\u017ce s\u0142owo, bo powsta\u0142 pewien dysonans. Sala w teatrze by\u0142a pe\u0142na. Przyjecha\u0142y szko\u0142y spoza Warszawy, jakie\u015b bohaterskie nauczycielki, kt\u00f3re si\u0119 wdar\u0142y z dzie\u0107mi i siedzia\u0142y na schodach obok mnie. Owacje, entuzjazm, skandowanie \u201eNiepodleg\u0142o\u015b\u0107 bez cenzury\u201d. Po czym wychodzimy, wyci\u0105gamy transparent \u201e\u017b\u0105damy dalszych przedstawie\u0144\u201d \u2013 i jeste\u015bmy zupe\u0142nie sami. Nikt si\u0119 do nas nie do\u0142\u0105cza. Tylko znajomi, jest nas mo\u017ce kilkadziesi\u0105t os\u00f3b. Stoimy. Ciemno, zimno, \u015bnieg, co\u015b trzeba zrobi\u0107. Jacek Kuro\u0144 mawia\u0142, \u017ce ka\u017cde wydarzenie publiczne zacz\u0105\u0107 bardzo \u0142atwo, sko\u0144czy\u0107 jest o wiele trudniej. Postanowili\u015bmy wi\u0119c z\u0142o\u017cy\u0107 transparent pod pomnikiem Mickiewicza i pustymi ulicami przeszli\u015bmy na Krakowskie Przedmie\u015bcie. Pami\u0119tam nasz\u0105 dyskusj\u0119: no dobrze, ale b\u0119dziemy po trawniku chodzi\u0107? Byli\u015bmy strasznymi legalistami. W ko\u0144cu Janek Lity\u0144ski z kim\u015b jeszcze przele\u017ali przez barier\u0119, przez zasypany \u015bniegiem trawnik i po\u0142o\u017cyli transparent pod pomnikiem. Andrzej Seweryn z jakiego\u015b murku og\u0142osi\u0142, \u017ce zako\u0144czyli\u015bmy demonstracj\u0119. Chcieli\u015bmy ruszy\u0107 do dom\u00f3w, ale wtedy milicjanci zacz\u0119li nas wy\u0142apywa\u0107. Cz\u0119\u015b\u0107 wyl\u0105dowa\u0142a na komendzie na Wilczej, co zdaniem niekt\u00f3rych z nas by\u0142o \u015bwietnym zako\u0144czeniem tej manifestacji. Ja si\u0119 nie za\u0142apa\u0142am. Mo\u017ce i by\u0142o to \u015bwietne zako\u0144czenie, ale nast\u0119pnego dnia trzeba by\u0142o zbiera\u0107 pieni\u0105dze na grzywny.<\/span><\/p>\n

Za przekazanie informacji o tych zdarzeniach dziennikarzowi francuskiego \u201eLe Monde\u201d relegowano ze studi\u00f3w Adama Michnika i Henryka Szlajfera.<\/b><\/p>\n

Relacje Polski Ludowej z Zachodem by\u0142y dziwaczne. Z jednej strony w\u0142adza pragn\u0119\u0142a pokaza\u0107, \u017ce jeste\u015bmy normalnym krajem z kwitn\u0105c\u0105 gospodark\u0105 i kultur\u0105, z drugiej jednak wszelkie niekontrolowane kontakty mieszka\u0144c\u00f3w PRL z Zachodem ociera\u0142y si\u0119 o zdrad\u0119, a przekazanie informacji by\u0142o oczernianiem ojczyzny i wr\u0119cz szpiegostwem.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tek postanowiono obu informator\u00f3w usun\u0105\u0107 ze studi\u00f3w. Wyrzuci\u0142 ich, cho\u0107 nie mia\u0142 do tego prawa, sam minister o\u015bwiaty i szkolnictwa wy\u017cszego, Henryk Jab\u0142o\u0144ski, p\u00f3\u017aniejszy Przewodnicz\u0105cy Rady Pa\u0144stwa. Jeszcze funkcjonowa\u0142a pewna autonomia uniwersytet\u00f3w wywalczona w 1956.<\/span><\/p>\n

Chcieli\u015bmy nielegalno\u015b\u0107 decyzji podnie\u015b\u0107 na otwartym zebraniu partyjnym 6 marca, my\u015bl\u0105c, \u017ce nasze g\u0142osy doprowadz\u0105 do jej uniewa\u017cnienia. Nie uda\u0142o si\u0119, wi\u0119c na 8 marca zaplanowali\u015bmy wiec. Szczeg\u00f3\u0142y omawiali\u015bmy w mieszkaniu Jakuba Karpi\u0144skiego i to, co si\u0119 tam wydarzy\u0142o, jest znamienne. Jacek Kuro\u0144 w kt\u00f3rym\u015b momencie powiedzia\u0142 co\u015b takiego: \u201emusimy bra\u0107 pod uwag\u0119 kontekst, \u017ce ta w\u0142adza jest obecnie antysemicka. Wiem, \u017ce to jest nie w porz\u0105dku, ale ze wzgl\u0119du na to, \u017ce chcemy si\u0119 przebi\u0107 do szerszej opinii, to mo\u017ce lepiej by by\u0142o, \u017ceby g\u0142os zabra\u0142 kto\u015b, komu nie mo\u017cna zarzuci\u0107, \u017ce ma \u017cydowskie pochodzenie. Jest to przykre, ale musimy to rozwa\u017cy\u0107\u201d. Zg\u0142osi\u0142 si\u0119 Mirek Sawicki i po chwili Irena Lasota. Zgodzili\u015bmy si\u0119 na to, w og\u00f3le nie pami\u0119taj\u0105c, kto jest kto, poniewa\u017c by\u0142o nam to najg\u0142\u0119biej obce, Jackowi te\u017c. Kto\u015b mu pewnie doradzi\u0142, mo\u017ce jaki\u015b dawny towarzysz, \u017ceby na te kwestie pochodzenia zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119. Ostrze\u017cenia sprawdzi\u0142y si\u0119, bo potem Gomu\u0142ka wydziwia\u0142 na temat pochodzenia Ireny Lasoty, a przy Mirku Sawickim si\u0119 zakrztusi\u0142 i wyduka\u0142 \u201ejeden z naszych\u201d.<\/span><\/p>\n

Jak wygl\u0105da\u0142a organizacja tych wiec\u00f3w?<\/b><\/p>\n

My\u015bmy w\u00f3wczas mieli przydzielone rozmaite role. Ja mia\u0142am odpowiada\u0107 za to, \u017ceby studenci nie ulegli prowokacji, chodzi\u0142o o cz\u0142onk\u00f3w ZMS z naszego wydzia\u0142u. Oraz, w razie czego, wskaza\u0107 drogi ucieczki. Poprzedniego dnia posz\u0142am z Andrzejem Celi\u0144skim sprawdza\u0107, jak zmyka\u0107 przez skarp\u0119. Ale plany si\u0119 pokrzy\u017cowa\u0142y, bo wi\u0119kszo\u015b\u0107 koleg\u00f3w wy\u0142apali rano. Z Iren\u0105 Lasot\u0105 przysz\u0142y\u015bmy \u00f3smego marca oko\u0142o 9 rano na Uniwersytet, czai\u0142y\u015bmy si\u0119 na kampusie, \u017ceby ona o dwunastej mog\u0142a wle\u017a\u0107 na murek pod Wydzia\u0142em Historii. Najpierw wiec mia\u0142 si\u0119 odby\u0107 przy murku, bo tam w \u201866 odby\u0142a si\u0119 ju\u017c jedna demonstracja, wi\u0119c wydawa\u0142 nam si\u0119 sprawdzony. Ale okaza\u0142o si\u0119, \u017ce murek by\u0142 ju\u017c obstawiony przez ZMS. Przepchn\u0119\u0142y\u015bmy si\u0119 do \u0142awki przed Bibliotek\u0105 Uniwersyteck\u0105, Irena i Mirek wyg\u0142osili, co mieli do wyg\u0142oszenia, to by\u0142a chyba rezolucja w sprawie Dziad\u00f3w <\/i>i wyrzuconych. Wtedy ZMS zacz\u0105\u0142 na nas napiera\u0107, skanduj\u0105c \u201eRozrabiacze precz z uczelni\u201d.  Henryk zas\u0142oni\u0142 mnie przed jakim\u015b rozochoconym towarzyszem.<\/span><\/p>\n

Ilu was by\u0142o?<\/b><\/p>\n

Za pi\u0119\u0107 dwunasta nie by\u0142o nikogo, byli\u015bmy do\u015b\u0107 zdenerwowani. Ale dwie minuty p\u00f3\u017aniej studenci zacz\u0119li wychodzi\u0107 z r\u00f3\u017cnych budynk\u00f3w i plac wype\u0142ni\u0142 si\u0119 lud\u017ami. Uda\u0142o si\u0119. Jak na presj\u0119 komunistyczn\u0105, by\u0142o nas nadspodziewanie du\u017co.<\/span><\/p>\n

P\u00f3\u017aniej pojawi\u0142 si\u0119 aktyw robotniczy uzbrojony w pa\u0142ki milicyjne. Poszli\u015bmy wi\u0119c na skarg\u0119 pod rektorat. Rektor Zygmunt Rybicki wyszed\u0142 obwieszony insygniami i nie bardzo wiedzia\u0142, co ma powiedzie\u0107. \u017b\u0105da\u0142 spokoju, m\u00f3wi\u0142, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 chce si\u0119 uczy\u0107. Ale w kt\u00f3rym\u015b momencie zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do tego aktywu i powiedzia\u0142: \u201eDzi\u0119kuj\u0119 wam, towarzysze!\u201d. T\u0142um zahucza\u0142 z oburzeniem, a rektor wycofa\u0142 si\u0119 pod pretekstem spotkania z nasz\u0105 delegacj\u0105. By\u0142a w niej Jadwiga Staniszkis, Marcin Kr\u00f3l i kto\u015b jeszcze. Ale co z tego spotkania wynik\u0142o, nie mia\u0142o znaczenia, bo studenci zacz\u0119li si\u0119 rozchodzi\u0107 i wtedy wpad\u0142o ORMO. Uciek\u0142am do gmachu rektoratu i widzia\u0142am z balkonu, jak bij\u0105. Jakie\u015b zakrwawione osoby biega\u0142y, kto\u015b le\u017ca\u0142.<\/span><\/p>\n

Co si\u0119 dzia\u0142o p\u00f3\u017aniej?<\/b><\/p>\n

Najwa\u017cniejsze by\u0142o to, co dzia\u0142o si\u0119 nast\u0119pnego dnia, w sobot\u0119, kiedy zwykle na wydzia\u0142ach by\u0142y pustki. Przenocowa\u0142am u znajomych i posz\u0142am na Uniwersytet, gdzie tym razem by\u0142y t\u0142umy. Studenci przyszli na wszystkie wydzia\u0142y, by zaprotestowa\u0107 przeciwko biciu. P\u00f3\u017aniej obj\u0119\u0142o to Akademi\u0119 Sztuk Pi\u0119knych, nast\u0119pnie Politechnik\u0119, w ko\u0144cu ca\u0142\u0105 Polsk\u0119. Tym, co nas wszystkich \u0142\u0105czy\u0142o, by\u0142 sprzeciw: najpierw wobec przemocy, a p\u00f3\u017aniej wobec k\u0142amstwa, bo nagle wszystkie media zacz\u0119\u0142y krzycze\u0107, \u017ce to wichrzyciele, rozrabiacze, czyje\u015b tam \u201eresortowe\u201d dzieci.<\/span><\/p>\n

Powsta\u0142a na UW przestrze\u0144 wolno\u015bci \u2013 w demokratycznych wyborach wybrano komitety studenckie. Ich sk\u0142ad by\u0142 zmienny, bo co raz kogo\u015b aresztowano. By\u0142am w nim prawie do ko\u0144ca. Studenci na wiecach \u017c\u0105dali od nas radykalizmu, a rektorzy chcieli ocali\u0107 substancj\u0119, jak wtedy m\u00f3wiono. Rektor wzywa\u0142 nas i m\u00f3wi\u0142, \u017ce jest szansa, \u017ceby nie zamkn\u0119li Uniwersytetu i nie wywalili nas wszystkich ze studi\u00f3w, a zw\u0142aszcza tych, kt\u00f3rzy nie s\u0105 niczemu winni, bo jedynie \u015blepo nam, organizatorom, uwierzyli. Ale trzeba by\u0142o napisa\u0107, \u017ce odcinamy si\u0119 od Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego, kt\u00f3rzy siedzieli od 8 marca. By\u0142a chwila zawahania, ale zdecydowali\u015bmy, \u017ce tego nie zrobimy.<\/span><\/p>\n

W prote\u015bcie na pewno pom\u00f3g\u0142 fakt, \u017ce w latach 60. w\u0142adza nie by\u0142a lubiana.<\/b><\/p>\n

Byli\u015bmy przekonani, \u017ce by\u0142a wr\u0119cz nienawidzona. Panowa\u0142a bieda, niczego nie mo\u017cna by\u0142o dosta\u0107 w sklepach. Wyd\u0142u\u017ca\u0142y si\u0119 kolejki, by\u0142o szaro i smutno. Na wsi chyba jeszcze gorzej \u2013 wszystkiego brakowa\u0142o, sk\u0105pe \u015brodki produkcji przydzielali urz\u0119dnicy, osiemnasty rok trwa\u0142y dostawy obowi\u0105zkowe, a do tego znowu pr\u00f3bowano rolnik\u00f3w przymusi\u0107 do usp\u00f3\u0142dzielczenia. Swobody w nauce i kulturze by\u0142y stale ograniczane. Dociskano \u015brub\u0119.W\u0142adzy nie wierzono i wszystko, co proponowa\u0142a, traktowano podejrzliwie: zn\u00f3w co\u015b przeciw ludziom.<\/span><\/p>\n

I w\u0142adza zaoferowa\u0142a antysyjonizm.<\/b><\/p>\n

Po wojnie sze\u015bciodniowej nie spotka\u0142am si\u0119, poza propagand\u0105, z wrogo\u015bci\u0105 wobec Izraelczyk\u00f3w. Ci, kt\u00f3rzy mieli dost\u0119p do prawdziwych informacji, uwa\u017cali, \u017ce Izrael musia\u0142 si\u0119 broni\u0107 przed agresj\u0105 pa\u0144stw arabskich popieranych przez ZSRR i dobrze, \u017ce wygra\u0142. W uproszczonej wersji brzmia\u0142o to \u201enasi \u017bydzi dokopali ich Arabom\u201d. Ludzie lubi\u0105 tych, kt\u00f3rzy zwyci\u0119\u017caj\u0105, a na dodatek nie uda\u0142o si\u0119 Rosji, co za rado\u015b\u0107. Bo trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce ZSRR by\u0142 wtedy w ideologicznym natarciu. Kraj po kraju ulega\u0142 pokusie centralizmu, socjalizmu itp. Afryka, Azja, Ameryka Po\u0142udniowa \u2013 wsz\u0119dzie tam by\u0142y liczne uzale\u017cnione kraje, co chwila przybywa\u0142 kolejny. Powszechna zatem niech\u0119\u0107 do Rosji i PZPR zdawa\u0142a si\u0119 by\u0107 szans\u0105 na nacisk, wobec kt\u00f3rego ust\u0105pi\u0105 cho\u0107by w jakich\u015b wycinkach. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce ten system wygra, przep\u0119dzimy w nim ca\u0142e \u017cycie, wi\u0119c jak imperium potkn\u0119\u0142o si\u0119 o bardzo ma\u0142y kraj \u2013 by\u0142o to co\u015b jak b\u0142ysk nadziei.<\/span><\/p>\n

Kiedy antysemicka narracja zacz\u0119\u0142a dominowa\u0107?<\/b><\/p>\n

11 marca ukaza\u0142 si\u0119 w \u201eS\u0142owie powszechnym\u201d artyku\u0142 obja\u015bniaj\u0105cy t\u0142o wiecu \u2013 by\u0142 tam spisek Izraela z Niemcami Zachodnimi przeciwko Polsce w celu obarczenia nas win\u0105 za zamordowanie 6 milion\u00f3w \u017byd\u00f3w, by\u0142o o ludziach pochodzenia \u017cydowskiego odpowiedzialnych za stalinizm, kt\u00f3rzy znowu, tak jak w 1956 roku, pr\u00f3buj\u0105 wr\u00f3ci\u0107 do w\u0142adzy i odsun\u0105\u0107 polskich patriot\u00f3w. I tak antysyjonizm, s\u0142u\u017c\u0105cy do porachunk\u00f3w wewn\u0105trz aparatu w\u0142adzy, dosta\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy zwyk\u0142ych ludzi. Jak Polska d\u0142uga i szeroka gazety, radio i ludzie gromadzeni na mas\u00f3wkach i zebraniach zak\u0142adowych protestowali przeciwko syjonistom.<\/span><\/p>\n

Dwa tygodnie sp\u0119dzi\u0142am na Uniwersytecie w czym\u015b na kszta\u0142t republiki studenckiej: zebrania, wiece, strajk okupacyjny. Da\u0142o si\u0119 tam nie dopu\u015bci\u0107 do dzielenia ludzi na \u017byd\u00f3w i nie-\u017byd\u00f3w i nie by\u0142o to trudne. Przewa\u017ca\u0142a wzajemna solidarno\u015b\u0107, klimat braterstwa na barykadzie. I wiara, \u017ce tak jest w ca\u0142ej Polsce.<\/span><\/p>\n

Prosto z tego wolnego Uniwersytetu wyl\u0105dowa\u0142am w wi\u0119zieniu. Na pierwszym przes\u0142uchaniu ubek zapyta\u0142: \u201eI po co si\u0119 by\u0142o wdawa\u0107 w sprawy z tymi \u017bydami?\u201d. Potem dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce niekt\u00f3rych z nas pytano, po co si\u0119 mieszaj\u0105 w nasze polskie sprawy.<\/span><\/p>\n

W wi\u0119zieniu by\u0142a pani do sierpnia.<\/b><\/p>\n

Gdy stamt\u0105d wysz\u0142am, najpierw w pe\u0142ni zobaczy\u0142am strach, w kt\u00f3rym wszyscy \u017cyli, a potem ca\u0142\u0105 groz\u0119 tego rozszala\u0142ego antysemityzmu, kt\u00f3ry ju\u017c zd\u0105\u017cy\u0142 zej\u015b\u0107 do parteru, do zwyk\u0142ych ludzi. S\u0142ysza\u0142o si\u0119 r\u00f3\u017cne okropne opowie\u015bci, na przyk\u0142ad \u017ce kto\u015b wypatrzy\u0142 mieszkanie, kt\u00f3re mu si\u0119 spodoba\u0142o, wi\u0119c zacz\u0105\u0142 prze\u015bladowa\u0107 lokator\u00f3w, \u017ceby wyjechali. \u017be na zebraniach, na kt\u00f3rych wskazywano ludzi do zaszczuwania, nikt nie stawa\u0142 w ich obronie. By\u0142am u znajomych pakuj\u0105cych si\u0119 do podr\u00f3\u017cy, kiedy przysz\u0142o ma\u0142\u017ce\u0144stwo maj\u0105ce przej\u0105\u0107 ich mieszkanie, \u017ceby sprawdzi\u0107, czy nie niszcz\u0105 wyposa\u017cenia. Ludzi uznanych za \u017byd\u00f3w wyrzuca\u0142a w\u0142adza, ale wspomagali j\u0105 poni\u017caniem, presj\u0105, milczeniem i chciwo\u015bci\u0105 koledzy, znajomi, s\u0105siedzi. Cho\u0107 udzia\u0142 w podziale \u201emienia po\u017cydowskiego\u201d, bo to poj\u0119cie wr\u00f3ci\u0142o, mieli zapewne tylko partyjni. Chcieli\u015bmy wierzy\u0107, \u017ce to incydenty, odosobnione, szerzej nieakceptowane. Mo\u017ce by\u0142a to potrzeba upewniania si\u0119, \u017ce marcowy zryw wyra\u017ca\u0142 szersze spo\u0142eczne d\u0105\u017cenia. Bo wok\u00f3\u0142 panowa\u0142 przyt\u0142aczaj\u0105cy strach i beznadzieja, jedni przyjaciele siedzieli nadal, inni wyje\u017cd\u017cali, a polskie wojsko wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 w naje\u017adzie na Czechos\u0142owacj\u0119. Nie zosta\u0142o nic z wcze\u015bniejszych marze\u0144 o wolno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Poza wyjazdem?<\/b><\/p>\n

Wtedy nie przysz\u0142o mi do g\u0142owy, \u017ce wyjazd jest wybieraniem wolno\u015bci, by\u0142 wyp\u0119dzeniem.<\/span><\/p>\n

Ze \u015brodowiska aktywnych Komandos\u00f3w na emigracj\u0119 zdecydowa\u0142o si\u0119 jednak niewiele os\u00f3b, a ci, kt\u00f3rzy wyjechali, byli p\u00f3\u017aniej naszym zachodnim zapleczem. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 KOR-u bez ich pomocy nie by\u0142aby w og\u00f3le mo\u017cliwa. Emigracja nas nie podzieli\u0142a.<\/span><\/p>\n

Jak wygl\u0105da\u0142a oficjalna narracja o Marcu przez reszt\u0119 PRL?<\/b><\/p>\n

Partia mia\u0142a monopol przekazu i stosowne \u015brodki przymusu, wi\u0119c co pewien czas zarz\u0105dza\u0142a, \u017ce czego\u015b nie by\u0142o. I tak jak nie by\u0142o paktu Ribbentrop-Mo\u0142otow, jak nie by\u0142o Pa\u017adziernika \u201856, tak odwo\u0142ano Marzec. Ale istnia\u0142a te\u017c wersja wewn\u0105trzpartyjna, w razie czego gotowa do u\u017cycia. Mo\u017cna j\u0105 by\u0142o znale\u017a\u0107 w dzie\u0142ach re\u017cimowych \u2013 jak mawiano \u2013 tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rym pozwalano przypomina\u0107, co w tej sprawie obowi\u0105zuje. To by\u0142 na przyk\u0142ad Teatr Eref-66 Ryszarda Filipskiego lub powie\u015bci Romana Bratnego. Dostawali pozwolenie na prezentowanie takiej oto wyk\u0142adni: to by\u0142 szlachetny zryw naiwnej m\u0142odzie\u017cy, zmanipulowanej przez oderwanych od koryta stalinowc\u00f3w o wiadomym pochodzeniu.<\/span><\/p>\n

A jak dzi\u015b m\u00f3wi si\u0119 o Marcu?<\/b><\/p>\n

R\u00f3\u017cnie si\u0119 m\u00f3wi. Na mocno prawicowych portalach jest wersja ubecka, chyba j\u0105 przepisuj\u0105, bo podobny typ mentalno\u015bci nie generuje jednak tego samego s\u0142ownictwa i tych samych zwi\u0105zk\u00f3w frazeologicznych.<\/span><\/p>\n

Na drugim biegunie jest opisywanie buntu spo\u0142ecznego, kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 tysi\u0105ce m\u0142odych ludzi w ca\u0142ej Polsce i liczne prace historyczne ustalaj\u0105ce fakty i dociekaj\u0105ce \u017ar\u00f3de\u0142, mechanizm\u00f3w, skutk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Pomi\u0119dzy nienawi\u015bci\u0105 i studiami historyk\u00f3w s\u0105 rozmaite wizje podyktowane emocjami i napi\u0119ciami politycznej codzienno\u015bci.<\/span><\/p>\n

I st\u0105d problemy z upami\u0119tnianiem Marca?<\/b><\/p>\n

PRENUMERATA<\/strong><\/span>
\n<\/a>Wtedy nie chcieli\u015bmy si\u0119 da\u0107 podzieli\u0107, a teraz obchody s\u0105 osobne. Od d\u0142u\u017cszego czasu oddzielne s\u0105 obchody \u017cydowskie. Tycz\u0105 si\u0119 nie tyle m\u0142odzie\u017cowego buntu, ile wyp\u0119dzenia. Dla emigrant\u00f3w by\u0142o to bolesne do\u015bwiadczenie wpisane w d\u0142ugi ci\u0105g historii antysemityzmu i studencki zryw zdaje si\u0119 by\u0107 mniej wa\u017cnym pretekstem do kolejnego aktu: wygnania ich przez Polsk\u0119, przez polskich komunist\u00f3w, przez polskie spo\u0142ecze\u0144stwo. Na pewno jest to przedmiotem spor\u00f3w, ale obchody od lat odbywaj\u0105 si\u0119 na Dworcu Gda\u0144skim, sk\u0105d wyje\u017cd\u017ca\u0142o si\u0119 z dokumentem podr\u00f3\u017cy, a w 50. rocznic\u0119 w Muzeum POLIN ca\u0142y program upami\u0119tniaj\u0105cy nosi nazw\u0119 Obcy w domu<\/i>. Jako\u015b odcina tych, kt\u00f3rzy nie czuj\u0105 si\u0119 w Polsce obcy, jaka by nie by\u0142a i czego by nie wyrabia\u0142a.<\/span><\/p>\n

Nie bardzo natomiast jest komu wpisywa\u0107 do tradycji i to\u017csamo\u015bci \u00f3wczesnego powszechnego upomnienia si\u0119 o wolno\u015b\u0107. Komandosi mieli swoj\u0105 dalsz\u0105 histori\u0119, tworzyli KOR, byli przy narodzinach pierwszej \u201eSolidarno\u015bci\u201d, potem w podziemiu i Okr\u0105g\u0142ym Stole. Byli formacj\u0105, kt\u00f3ra na pocz\u0105tku dosta\u0142a \u0142upnia, ale doczeka\u0142a wolno\u015bci i gdyby chcia\u0142a co\u015b \u015bwi\u0119towa\u0107, to 4 czerwca. Studenci uwa\u017caj\u0105 wolno\u015b\u0107 za stan naturalny i zamierzch\u0142a historia sprzed p\u00f3\u0142 wieku nic dla nich nie znaczy. Upominaj\u0105 si\u0119 o ni\u0105 tylko poniekt\u00f3re Kasandry, kt\u00f3re ostrzegaj\u0105, \u017ce dobry czas si\u0119 ko\u0144czy.<\/span><\/p>\n

Rz\u0105dz\u0105ca prawica od d\u0142u\u017cszego czasu pomija\u0142a wolno\u015bciowy sens Marca, a przychylnie patrzy\u0142a na dominacj\u0119 kwestii \u017cydowskiej w jego opisywaniu. Piel\u0119gnowa\u0142a dobre stosunki z Izraelem i 1968 rok sta\u0142 si\u0119 elementem tych relacji. Teraz, jak narobi\u0142a sobie k\u0142opot\u00f3w w\u0142asnymi obsesjami, to w ferworze wypierania si\u0119 wszystkiego, si\u0119gaj\u0105c lew\u0105 r\u0119k\u0105 do prawego ucha, og\u0142osi\u0142a, \u017ce w \u201868 za nic nie odpowiadamy, bo Polski nie by\u0142o.<\/span><\/p>\n

Bronis\u0142aw Wildstein mniej wi\u0119cej tak w\u0142a\u015bnie m\u00f3wi.<\/b><\/p>\n

No tak, zawsze si\u0119 kto\u015b taki znajdzie. W 1968 roku w telewizji by\u0142a audycja Refleksje obywatelskie, <\/i>w kt\u00f3rej r\u00f3\u017cne publiczne osoby deklarowa\u0142y wierno\u015b\u0107 Partii i towarzyszowi Wies\u0142awowi, a odcina\u0142y si\u0119 od rozrabiaczy i syjonist\u00f3w. Pojawi\u0142 si\u0119 tam znany aktor Teatru \u017bydowskiego i o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce nigdy \u017bydom nie \u017cy\u0142o si\u0119 tak dobrze, jak teraz w Polsce Ludowej, a zarzuty, \u017ce w Polsce jest antysemityzm, go oburzaj\u0105. Znaczy, s\u0105 wzorce.<\/span><\/p>\n

Je\u015bli chodzi o wolno\u015bciowy wymiar Marca, to IPN go upami\u0119tni\u0142.<\/b><\/p>\n

Tak, zrobili specjaln\u0105 stron\u0119, widzia\u0142am to. Ale ona z kolei jest bez \u017byd\u00f3w. A te rzeczy by\u0142y przecie\u017c po\u0142\u0105czone. Uporczywa wola, \u017ceby si\u0119 nie da\u0107 podzieli\u0107, \u017ce nie zgadzamy si\u0119 na antysemickie wyja\u015bnianie buntu, by\u0142a wtedy sensem naszej moralnej racji.<\/span><\/p>\n

Kiedy \u017bydzi zacz\u0119li wyje\u017cd\u017ca\u0107, to si\u0119 zrobi\u0142o strasznie, ale trwali\u015bmy razem. Chodzili\u015bmy na dworzec \u017cegna\u0107 wyje\u017cd\u017caj\u0105cych, oni z kolei byli gotowi zabra\u0107 ka\u017cdego. Ci\u0119\u017carne dziewczyny oferowa\u0142y mocz i wystarczy\u0142o okaza\u0107 dow\u00f3d, o\u015bwiadczaj\u0105c: \u201ejestem w ci\u0105\u017cy z Blumenfeldem\u201d lub \u201eNowak jest ojcem dziecka\u201d. I mieszane pary wyje\u017cd\u017ca\u0142y. Mnie te\u017c jeden kolega zaproponowa\u0142, \u017ce mnie ze sob\u0105 we\u017amie, bo \u201ewalczy\u0142am za \u017byd\u00f3w\u201d. Obruszy\u0142o mnie to i odpowiedzia\u0142am: nie walczy\u0142am za \u017cadnych \u017byd\u00f3w, walczy\u0142am o wolno\u015b\u0107! Przy czym, oczywi\u015bcie, to jest perspektywa warszawska \u2013 na Dolnym \u015al\u0105sku mog\u0142o to wygl\u0105da\u0107 zupe\u0142nie inaczej.<\/span><\/p>\n

Dzisiaj wiemy, \u017ce wiele zale\u017cy od tego, jak si\u0119 opowiada histori\u0119. S\u0105 tacy, kt\u00f3rzy wiedz\u0105, \u017ce musieli wyjecha\u0107, bo im si\u0119 wolno\u015b\u0107 w Polsce zamarzy\u0142a. Nie przebija si\u0119 to jednak do jakiej\u015b wsp\u00f3lnej, grupowej narracji. W Polsce nie ma dzi\u015b klimatu do tych wolno\u015bciowych t\u0119sknot, motyw\u00f3w, zryw\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Dlaczego?<\/b><\/p>\n

Polityka historyczna uprawiana przez PiS i okolice uwa\u017ca, \u017ce s\u0142u\u017cy si\u0119 Polsce tylko gin\u0105c, dowodem sprzeciwu wobec komunizmu jest jedynie przelana krew. O Marcu nie ma co gada\u0107, bo by\u0142 jedynie funkcj\u0105 rewizjonizmu, kt\u00f3ry chcia\u0142 komunizm ledwie poprawi\u0107. Prawica w og\u00f3le \u017ale znosi protesty obywatelskie i wolno\u015bciow\u0105 mobilizacj\u0119. Ruchy obywatelskie to jest co\u015b, co zagra\u017ca wizji polskiego, jednolitego, nabo\u017cnego narodu. I s\u0142owo \u201enar\u00f3d\u201d przeciwstawiaj\u0105 szyderczo \u201espo\u0142ecze\u0144stwu\u201d. Bo w istocie s\u0105 to r\u00f3\u017cne formy \u0142\u0105czenia ludzi, cho\u0107 dope\u0142niaj\u0105ce si\u0119.<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b jest raczej czas odpychania. Opowiadanie historii jest jego narz\u0119dziem. Powtarzalnym.<\/span><\/p>\n

Og\u0142aszaj\u0105c, \u017ce Polska prawdziw\u0105 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 odzyska\u0142a dopiero z \u201edobr\u0105 zmian\u0105\u201d, u\u017cyto j\u0119zyka, chcia\u0142oby si\u0119 powiedzie\u0107, sprawdzonego. O resortowych dzieciach, walce o powr\u00f3t do koryta, powi\u0105zaniach z Zachodem, donoszeniu na Polsk\u0119 \u2013 wszystko to z niskich motyw\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Ten znany przekaz zyskuje aprobat\u0119 oko\u0142o po\u0142owy spo\u0142ecze\u0144stwa. Bez przymusu. To ka\u017ce na Marzec spojrze\u0107 na nowo, inaczej.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Polski Marzec MAGDALENA W\u00d3JCIK KOLEGA, WYJE\u017bD\u017bAJ\u0104C, ZAPROPONOWA\u0141, \u017bE MNIE ZE SOB\u0104 WE\u0179MIE, BO \u201eWALCZY\u0141AM ZA \u017bYD\u00d3W\u201d. OBRUSZY\u0141O MNIE TO I ODPOWIEDZIA\u0141AM: NIE WALCZY\u0141AM ZA \u017bADNYCH \u017bYD\u00d3W, WALCZY\u0141AM O WOLNO\u015a\u0106! ROZMOWA Z TERES\u0104 BOGUCK\u0104 \u2013 PISARK\u0104, DZIENNIKARK\u0104, DZIA\u0141ACZK\u0104 OPOZYCJI DEMOKRATYCZNEJ W OKRESIE PRL. Magdalena W\u00f3jcik: W wielu publikacjach historia Marca rozpoczyna si\u0119 od wojny sze\u015bciodniowej. Teresa […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68737"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=68737"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68737\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":68957,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68737\/revisions\/68957"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=68737"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=68737"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=68737"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}