{"id":68921,"date":"2019-03-28T17:09:39","date_gmt":"2019-03-28T15:09:39","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=68921"},"modified":"2019-03-28T11:54:30","modified_gmt":"2019-03-28T09:54:30","slug":"05-09-37","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=68921","title":{"rendered":"Gra o “Z\u0142ot\u0105 Adel\u0119”"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Gra o “Z\u0142ot\u0105 Adel\u0119”<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Marta Grzywacz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Zam\u00f3wiony przez Ferdynanda Blocha-Bauera (1864-1945) portret \u017cony powstawa\u0142 przez cztery lata, a niekt\u00f3re jego partie Klimt wielokrotnie poprawia\u0142. Ostatecznie wynagrodzenie malarza odpowiada\u0142o jednej czwartej ceny dobrze po\u0142o\u017conej i umeblowanej wiejskiej willi. (fot. Archiwum)<\/em><\/span><\/p>\n

W latach 90. dziennikarz Hubertus Czernin opisa\u0142 spraw\u0119 zrabowanych przez nazist\u00f3w dzie\u0142 sztuki, kt\u00f3rych austriackie galerie i muzea ani my\u015bla\u0142y oddawa\u0107 spadkobiercom. – Gdyby nie Czernin, niczego bym nie dosta\u0142a – przyzna\u0142a Maria Altmann po odzyskaniu s\u0142ynnego obrazu Gustava Klimta “Z\u0142ota Adela” przedstawiaj\u0105cego jej ciotk\u0119.<\/strong><\/p>\n

Czy Adela i Gustav Klimt mieli romans? To pytanie ludzie zadaj\u0105 mi najcz\u0119\u015bciej – m\u00f3wi\u0142a Maria Altmann, 90-letnia w\u00f3wczas siostrzenica Adeli Bloch-Bauer. – Kiedy by\u0142am ma\u0142a, zapyta\u0142am o to samo moj\u0105 mam\u0119, a ona na to: “Jak \u015bmiesz zadawa\u0107 takie pytanie?! To by\u0142a intelektualna przyja\u017a\u0144!”. Wi\u0119c jestem pewna, \u017ce mieli – wspomina\u0142a zmar\u0142a w 2011 r. Altmann. <\/span><\/p>\n

Romansowali czy nie, wsp\u00f3\u0142praca s\u0142ynnego austriackiego malarza Gustava Klimta i jego modelki Adeli Bloch-Bauer doprowadzi\u0142a do powstania w 1907 r. portretu, kt\u00f3ry Austriacy traktuj\u0105 niemal jak swoj\u0105 “Mona Liz\u0119” i kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 symbolem z\u0142otej ery wiede\u0144skiego fin de siecle’u. Na obrazie o wymiarach 138×138 cm, malowanym w technice olej na p\u0142\u00f3tnie, pokrytym p\u0142atkami z\u0142ota, najs\u0142ynniejsza wiede\u0144ska celebrytka z pocz\u0105tk\u00f3w XX w. siedzi na z\u0142otym tronie ubrana w d\u0142ug\u0105 z\u0142ot\u0105 sukni\u0119. Maluj\u0105c j\u0105, Klimt inspirowa\u0142 si\u0119 bizantyjskimi mozaikami. <\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tek ko\u0144ca<\/b><\/span><\/p>\n

Adela Bauer mia\u0142a szcz\u0119\u015bcie urodzi\u0107 si\u0119 w 1882 r. jako c\u00f3rka \u017cydowskiego bankiera w Wiedniu, jednej z najbogatszych stolic Europy, gdzie tworzyli Johannes Brahms, Gustav Mahler, Richard Strauss, gdzie Sigmund Freud bada\u0142 zale\u017cno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy seksem i agresj\u0105, a Karl Landsteiner zbiera\u0142 laury za odkrycie grup krwi i wirusa polio. W tamtym Wiedniu do bia\u0142ego rana ta\u0144czy\u0142o si\u0119 walca albo znacznie bardziej nowoczesne tango, odnotowywano najwy\u017cszy odsetek samob\u00f3jstw w Europie, a samo miasto sta\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas kolebk\u0105 nowoczesnego antysemityzmu. <\/span><\/p>\n

Obrazem dekadencji by\u0142a cho\u0107by cesarska rodzina Habsburg\u00f3w. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo cesarza by\u0142o ju\u017c w\u00f3wczas fikcj\u0105 – Franciszek J\u00f3zef mia\u0142 najpewniej kochank\u0119, aktork\u0119 Katharin\u0119 Schratt, a cesarzowa El\u017cbieta, uciekaj\u0105c od dworskiego \u017cycia, sp\u0119dza\u0142a czas w podr\u00f3\u017cy, by w ko\u0144cu pa\u015b\u0107 ofiar\u0105 zamachowca (1898 r.). Wcze\u015bniej Maksymilian Habsburg, cesarski brat i na kr\u00f3tko cesarz Meksyku, sko\u0144czy\u0142 przed plutonem egzekucyjnym (1867 r.), na skutek czego jego \u017cona Charlotta popad\u0142a w ob\u0142\u0119d. Cesarski syn arcyksi\u0105\u017c\u0119 Rudolf zastrzeli\u0142 swoj\u0105 kochank\u0119 i siebie (1889 r.). 28 czerwca 1914 r. w Sarajewie mieli zgin\u0105\u0107 bratanek cesarza i nast\u0119pca tronu Franciszek Ferdynand oraz jego \u017cona Zofia. A jednak na pocz\u0105tku XX wieku wiede\u0144skie towarzystwo nie przeczuwa\u0142o, \u017ce jego \u015bwiat powoli si\u0119 ko\u0144czy. <\/span><\/p>\n

Adela wysz\u0142a za m\u0105\u017c w wieku 18 lat za niemal dwukrotnie starszego od siebie Ferdynanda Blocha, magnata cukierniczego, nied\u0142ugo po \u015blubie swojej siostry Teresy, kt\u00f3rej m\u0119\u017cem zosta\u0142 brat Ferdynanda Gustav. W 1917 r. po \u015bmierci ostatniego m\u0119skiego potomka Bauer\u00f3w rodzina Bloch\u00f3w przyj\u0119\u0142a podw\u00f3jne nazwisko, kt\u00f3re brzmia\u0142o odt\u0105d Bloch-Bauer. Co rano po wyj\u015bciu m\u0119\u017ca do fabryki Adela z zapa\u0142em zabiera\u0142a si\u0119 do czytania filozof\u00f3w, studiowania tekst\u00f3w politycznych i dzie\u0142 klasyk\u00f3w literatury angielskiej, francuskiej i niemieckiej, przekonana, \u017ce wiedz\u0119 mo\u017cna zdoby\u0107 nie tyle w szkole, ile dzi\u0119ki osobistym poszukiwaniom i obserwacji. Dzi\u0119ki temu na spotkaniach w swoim salonie, gdzie go\u015bci\u0142a najznamienitsze postaci ze \u015bwiata sztuki i nauki, mog\u0142a swobodnie dyskutowa\u0107 o poszerzaniu granic \u015bwiadomo\u015bci poprzez analiz\u0119 marze\u0144 sennych i recytowa\u0142a wiersze. <\/span><\/p>\n

Mistrz p\u0119dzla i \u017cycia<\/b><\/span><\/p>\n

Kiedy Adela siada\u0142a do czytania uczonych ksi\u0105\u017cek w pa\u0142acu przy Elisabethstrasse, 5 km dalej, w kawiarni Tivoli nieopodal pa\u0142acu Sch\u00f6nbrunn, letniej rezydencji rodziny cesarskiej, jad\u0142 \u015bniadanie ekscentryczny malarz Gustav Klimt. Zawsze zamawia\u0142 mocn\u0105 kaw\u0119 i ogromne ciastko Gugelhupf, czyli babk\u0119 piaskow\u0105 z rumem, rodzynkami, wi\u015bniami i ogromn\u0105 ilo\u015bci\u0105 bitej \u015bmietany. Zna\u0142 go ca\u0142y Wiede\u0144, wi\u0119c kiedy wchodzi\u0142 do Tivoli, wszystkie g\u0142owy odwraca\u0142y si\u0119 w jego kierunku. Kobiety uwa\u017ca\u0142y, \u017ce jest co najmniej intryguj\u0105cy. Masywna sylwetka, opalenizna i \u015bmia\u0142e spojrzenie odr\u00f3\u017cnia\u0142y go od wiede\u0144skich dandys\u00f3w, kt\u00f3rzy zawsze zwracali baczn\u0105 uwag\u0119 na to, co na siebie wk\u0142adaj\u0105 i jak si\u0119 prezentuj\u0105. Przyjaciele nazywali go kr\u00f3lem, uwa\u017caj\u0105c, \u017ce w wiede\u0144skim \u015bwiecie sztuki nie ma sobie r\u00f3wnych. <\/span><\/p>\n

W dzieci\u0144stwie Klimt \u017cy\u0142 w skrajnej n\u0119dzy (z braku przyzwoitych spodni opu\u015bci\u0142 rok nauki w szkole), by\u0142 wy\u015bmiewany i upokarzany, ale lubi\u0142 rysowa\u0107 – kota s\u0105siad\u00f3w, m\u0142odszego brata Ernsta albo ich blad\u0105, pogr\u0105\u017con\u0105 w depresji<\/a> matk\u0119 siedz\u0105c\u0105 w fotelu. Ojciec zarabia\u0142 grosze jako grawer ryj\u0105cy w z\u0142ocie, kt\u00f3re dla Gustava symbolizowa\u0142o wszystko, czego nie m\u00f3g\u0142 mie\u0107. Kiedy wi\u0119c dor\u00f3s\u0142 i zdoby\u0142 uznanie jako malarz, zacz\u0105\u0142 pokrywa\u0107 swoje obrazy p\u0142atkami z\u0142ota. <\/span><\/p>\n

Pierwszy sukces osi\u0105gn\u0105\u0142 w wieku 26 lat, kiedy na \u017cyczenie cesarza Franciszka J\u00f3zefa w s\u0142ynnym wiede\u0144skim Burgtheater wykona\u0142 malowid\u0142o, na kt\u00f3rym umie\u015bci\u0142 200 os\u00f3b z wiede\u0144skiej socjety – ka\u017cdy, kto liczy\u0142 si\u0119 w towarzystwie, chcia\u0142 si\u0119 na nim znale\u017a\u0107 (kiedy burmistrz stolicy Karl Lueger odkry\u0142, \u017ce zosta\u0142 pomini\u0119ty, zrobi\u0142 tak\u0105 awantur\u0119, \u017ce Klimt musia\u0142 go domalowa\u0107). Za to dzie\u0142o cesarz nagrodzi\u0142 malarza medalem zas\u0142ugi, ale prawdziwie s\u0142awnym uczyni\u0142y go portrety kobiet, na kt\u00f3rych jego modelki, nawet te zapi\u0119te pod sam\u0105 szyj\u0119, emanuj\u0105 subtelnym erotyzmem. <\/span><\/p>\n

Budzi\u0142 zgorszenie w\u015br\u00f3d bardziej konserwatywnych wiede\u0144czyk\u00f3w, \u017cyj\u0105c w nieformalnym zwi\u0105zku z projektantk\u0105 mody Emili\u0105 Fl\u00f6ge, a tak\u017ce jako ojciec wielu dzieci pochodz\u0105cych ze zwi\u0105zk\u00f3w z innymi kobietami. Ferdynand Bloch-Bauer musia\u0142 wiedzie\u0107, \u017ce malarz nie ma dobrej reputacji i \u017ce – jak g\u0142osi\u0142y plotki – uwodzi swoje modelki, ale nie dba\u0142 o to. Chcia\u0142 tylko, aby artysta unie\u015bmiertelni\u0142 jego \u017con\u0119, i w 1903 r. zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do niego o namalowanie portretu Adeli. <\/span><\/p>\n

Klimt sporz\u0105dzi\u0142 setki szkic\u00f3w, sp\u0119dzaj\u0105c sam na sam z modelk\u0105 wiele godzin, a\u017c wreszcie w 1907 r. pierwszy portret Adeli Bloch-Bauer (w 1912 r. powsta\u0142 jeszcze drugi) by\u0142 gotowy. Wiede\u0144ska socjeta wpad\u0142a w zachwyt, a Adela w jednej chwili sta\u0142a si\u0119 najpopularniejsz\u0105 wiedenk\u0105. I nie przesta\u0142a ni\u0105 by\u0107 tak\u017ce po rozpadzie monarchii, gdy w 1918 r. Austria sta\u0142a si\u0119 niewielk\u0105 republik\u0105, a do g\u0142osu dochodzili socjali\u015bci, kt\u00f3rym zreszt\u0105 kibicowa\u0142a, nadal prowadz\u0105c sw\u00f3j wiede\u0144ski salon. <\/span><\/p>\n

Cz\u0142owiek z blizn\u0105<\/b><\/span><\/p>\n

W listopadzie 1938 r. pewien m\u0119\u017cczyzna ubrany w szyty na miar\u0119 garnitur przekr\u0119ci\u0142 klucz w drzwiach pa\u0142acu Bloch\u00f3w-Bauer\u00f3w przy Elisabethstrasse i \u015bmia\u0142o wkroczy\u0142 do \u015brodka. Jego surow\u0105 twarz o grubych rysach przecina\u0142a blizna, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 szczyci\u0142, pami\u0105tka po potyczce szermierczej w elitarnym (i antysemickim) klubie studenckim. Nosi\u0142 charakterystyczne nazwisko – Erich F\u00fchrer – i by\u0142 prawnikiem. Czterokondygnacyjny pa\u0142ac po\u0142o\u017cony by\u0142 niedaleko Ringstrasse, jednej z najbardziej reprezentacyjnych ulic w centrum Wiednia, powsta\u0142ej w 1887 r. na \u017cyczenie Franciszka J\u00f3zefa w miejscu wyburzonych mur\u00f3w chroni\u0105cych niegdy\u015b miasto przed Turkami. Na pustych polach p\u00f3\u017aniejszej Ringstrasse pozwolenie na budow\u0119 rezydencji dostali m.in. \u017cydowscy bogacze, jak Rothschildowie, Gutmannowie, Scheyowie czy Blochowie tworz\u0105cy w Wiedniu prze\u0142omu wiek\u00f3w now\u0105 arystokracj\u0119. Inwestowali w kolej i przemys\u0142, a cesarz nagradza\u0142 ich za to arystokratycznymi tytu\u0142ami. <\/span><\/p>\n

W 1938 r., po anszlusie Austrii, okaza\u0142e neoklasycystyczne budynki opustosza\u0142y – ich w\u0142a\u015bciciele wyjechali za granic\u0119, uciekaj\u0105c przed nazistami. Tak te\u017c post\u0105pi\u0142 Ferdynand Bloch-Bauer, m\u0105\u017c Adeli, kt\u00f3ry pr\u00f3bowa\u0142 si\u0119 ukry\u0107 w swoim zamku w Czechach, ale po rozbiorze Czechos\u0142owacji Reinhard Heydrich przegoni\u0142 go stamt\u0105d i sam si\u0119 tam osiedli\u0142. Wtedy Bloch-Bauer osiad\u0142 w Szwajcarii. Przed wyjazdem poprosi\u0142 Ericha F\u00fchrera, by ten zaopiekowa\u0142 si\u0119 jego pa\u0142acem w Wiedniu. Prawdopodobnie nie wiedzia\u0142 – jak wielu innych, kt\u00f3rzy powierzyli mu piecz\u0119 nad swoim maj\u0105tkiem (synowa Richarda Straussa Alice, Louis Rothschild czy cztery siostry Sigmunda Freuda) – \u017ce F\u00fchrer jest wysokim rang\u0105 oficerem SS i w istocie zajmuje si\u0119 konfiskowaniem maj\u0105tk\u00f3w wiede\u0144skich bogaczy. <\/span><\/p>\n

Dama w z\u0142ocie<\/b><\/span><\/p>\n

Adela nie musia\u0142a ju\u017c tego ogl\u0105da\u0107 i prze\u017cywa\u0107, bo 13 lat wcze\u015bniej, w wieku 43 lat, zmar\u0142a na zapalenie opon m\u00f3zgowych. Jej sypialnia pozosta\u0142a jednak taka sama jak za jej \u017cycia i wchodz\u0105c tam, F\u00fchrer zauwa\u017cy\u0142 na stoliku przy \u0142\u00f3\u017cku fotografi\u0119 Gustava Klimta, \u0142ysiej\u0105cego m\u0119\u017cczyzny w d\u0142ugim pogniecionym kaftanie, z czarno-bia\u0142ym kotem na r\u0119ku, a obok na \u015bcianie jego dzie\u0142o: portret Adeli, kt\u00f3rym swego czasu zachwyci\u0142 si\u0119 Wiede\u0144. <\/span><\/p>\n

Wiedzia\u0142, \u017ce cho\u0107 Hitler poszukuje cennych dzie\u0142 do wielkiej kolekcji, kt\u00f3ra mia\u0142a powsta\u0107 w Linzu, portret Adeli mu si\u0119 nie spodoba, bo nie lubi modernizmu, a tym bardziej Klimta, kt\u00f3ry mia\u0142 inklinacje do malowania \u017byd\u00f3wek. Zdj\u0105\u0142 jednak obraz ze \u015bciany i ostro\u017cnie umie\u015bci\u0142 go w samochodzie, a potem przewi\u00f3z\u0142 na drug\u0105 stron\u0119 miasta do \u00d6sterreichische Galerie, czyli Belwederu, proponuj\u0105c tamtejszym kuratorom wypo\u017cyczenie dzie\u0142a. I tak “Portret Adeli Bloch-Bauer I” zawis\u0142 w Belwederze, dawnym pa\u0142acu nast\u0119pcy tronu Franciszka Ferdynanda, kt\u00f3ry po \u015bmierci arcyksi\u0119cia sta\u0142 si\u0119 muzeum. \u017beby ukry\u0107 \u017cydowskie pochodzenie Adeli, obraz mia\u0142 odt\u0105d nosi\u0107 tytu\u0142 “Dama w z\u0142ocie”. F\u00fchrer zostawi\u0142 sobie 12 innych obraz\u00f3w z kolekcji Bloch\u00f3w-Bauer\u00f3w, a reszt\u0119 maj\u0105tku przekaza\u0142 nazistom. <\/span><\/p>\n

2 kwietnia 1942 r. Ferdynand Bloch-Bauer pisa\u0142 w li\u015bcie do przyjaciela i malarza Oskara Kokoschki: W Wiedniu i Rumunii zabrali mi wszystko. Nie zostawili nawet jednej pami\u0105tki. By\u0107 mo\u017ce uda mi si\u0119 odzyska\u0107 portret mojej biednej \u017cony namalowany przez Klimta i m\u00f3j portret, b\u0119d\u0119 wiedzia\u0142 w tym tygodniu. W przeciwnym razie jestem zrujnowany. Jak wiadomo<\/i>, obraz\u00f3w nie odzyska\u0142. <\/span><\/p>\n

\u015aledztwo Czernina<\/b><\/span><\/p>\n

W latach 90. XX w. austriacki dziennikarz \u015bledczy Hubertus Czernin napisa\u0142 seri\u0119 artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3re wyci\u0105ga\u0142y na \u015bwiat\u0142o dzienne co\u015b, co do tej pory by\u0142o tabu dla austriackich historyk\u00f3w – hitlerowsk\u0105 i antysemick\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 Austrii, m.in. demaskuj\u0105c jako nazist\u0119 prezydenta Austrii Kurta Waldheima. To Czernin rozpocz\u0105\u0142 czas rozlicze\u0144 Austriak\u00f3w z przesz\u0142o\u015bci\u0105 i to on poruszy\u0142 kwesti\u0119 zrabowanych \u017bydom przez nazist\u00f3w dzie\u0142 sztuki, kt\u00f3re nadal s\u0105 w austriackich muzeach. Wed\u0142ug artyku\u0142\u00f3w opublikowanych przez niego w 1998 r. w dzienniku “Der Standard” skala tego zjawiska by\u0142a ogromna: chodzi\u0142o o setki dzie\u0142 sztuki – od obraz\u00f3w i grafik, przez rze\u017aby, po srebro, bi\u017cuteri\u0119 i porcelan\u0119, kt\u00f3re austriackie galerie muzealne wystawia\u0142y na widok publiczny lub trzyma\u0142y w magazynach, opatruj\u0105c podpisem: “pozyskane”, co wed\u0142ug Czernina legitymizowa\u0142o zwyk\u0142\u0105 kradzie\u017c. <\/span><\/p>\n

W\u015br\u00f3d dzie\u0142 sztuki, kt\u00f3rych w\u0142adze muze\u00f3w ani my\u015bla\u0142y oddawa\u0107 spadkobiercom w\u0142a\u015bcicieli, by\u0142y p\u0142\u00f3tna Rembrandta zabrane w 1942 r. rodzinie Mendelsohn\u00f3w, obrazy Degasa, Corota, Klingera ze zbioru Rothschild\u00f3w czy Thorsch\u00f3w, a tak\u017ce dzie\u0142a Klimta nale\u017c\u0105ce do Bloch\u00f3w-Bauer\u00f3w. <\/span><\/p>\n

Dziennikarz trafi\u0142 na wa\u017cne dokumenty, m.in. na korespondencj\u0119 urz\u0119dnik\u00f3w, wed\u0142ug kt\u00f3rych muzeum Belweder bezprawnie przetrzymywa\u0142o obrazy Klimta. <\/span><\/p>\n

Id\u0105c tym tropem, Czernin dotar\u0142 do testament\u00f3w Adeli i Ferdynanda. Jak si\u0119 przekona\u0142, \u017cadne z nich nie przekaza\u0142o dzie\u0142 Klimta Belwederowi. Jedyny akt donacji, kt\u00f3ry znalaz\u0142, zosta\u0142 sporz\u0105dzony przez Ericha F\u00fchrera i zaczyna\u0142 si\u0119 od s\u0142\u00f3w: “Heil Hitler!”. Adela co prawda prosi\u0142a w testamencie, aby po jej \u015bmierci m\u0105\u017c darowa\u0142 obrazy Klimta Belwederowi, ale by\u0142a to jedynie sugestia, kt\u00f3rej zmar\u0142y w Szwajcarii w 1945 r. i ograbiony przez rodak\u00f3w z ca\u0142ego maj\u0105tku Ferdynand nie uwzgl\u0119dni\u0142. Przeciwnie – w ostatniej woli wszystkie swoje obrazy i pozosta\u0142y maj\u0105tek przekaza\u0142 bratankom i bratanicom. Do tego grona zalicza\u0142a si\u0119 tak\u017ce Maria Altmann – c\u00f3rka Theresy Bauer i Gustava Blocha-Bauera, a wi\u0119c siostrzenica Adeli i bratanica Ferdynanda. <\/span><\/p>\n

Ucieczka przed Holocaustem<\/b><\/span><\/p>\n

12 marca 1938 r. Maria, w pi\u0105tek, pi\u0119kna 22-letnia m\u0119\u017catka w trzecim miesi\u0105cu ci\u0105\u017cy, razem z m\u0119\u017cem Fritzem Altmannem, \u015bpiewakiem operowym, odwiedzi\u0142a rodzic\u00f3w. Akurat pomaga\u0142a matce przygotowywa\u0107 obiad, a jej ojciec gra\u0142 na ukochanej wiolonczeli Stradivariusa, kiedy w radiu podano wiadomo\u015b\u0107, \u017ce Niemcy przekroczyli austriack\u0105 granic\u0119. – Bi\u0142y dzwony ko\u015bcielne, ludzie biegali ulicami, \u015bwi\u0119tuj\u0105c, rzucaj\u0105c kwiaty i podarunki pod nogi Hitlera. Trwa\u0142a wielka feta. Pami\u0119tam, co pomy\u015bla\u0142am: “Jak u licha oni mog\u0105 si\u0119 z tego cieszy\u0107?”. <\/span><\/p>\n

W istocie od ko\u0144ca I wojny \u015bwiatowej austriackie partie socjalistyczne zabiega\u0142y o przy\u0142\u0105czenie Austrii do Niemiec, jedynie chrze\u015bcija\u0144scy demokraci byli temu przeciwni. Anszlus Austrii 13 marca 1938 r. spotka\u0142 si\u0119 wi\u0119c z dobrym przyj\u0119ciem. <\/span><\/p>\n

Tego dnia Maria i jej m\u0105\u017c zdecydowali si\u0119 na aborcj\u0119, a dwa dni p\u00f3\u017aniej Fritz zosta\u0142 aresztowany i przewieziony do obozu koncentracyjnego w Dachau. Nie tylko dlatego, \u017ce by\u0142 \u017bydem. Chodzi\u0142o o szanta\u017c. Nazi\u015bci obiecali, \u017ce zostanie zwolniony, je\u015bli jego brat Bernhard, w\u0142a\u015bciciel firmy w\u0142\u00f3kienniczej, kt\u00f3ry zd\u0105\u017cy\u0142 ju\u017c uciec do Wielkiej Brytanii, przepisze na nich swoj\u0105 fabryk\u0119. Na razie zabrali klejnoty ciotki Adeli, z\u0142o\u017con\u0105 z 400 element\u00f3w kolekcj\u0119 porcelany Ferdynanda, rze\u017aby, obrazy, w tym pi\u0119\u0107 dzie\u0142 Klimta, i wiolonczel\u0119 jej ojca. Gustav Bloch-Bauer nie prze\u017cy\u0142 tej straty i umar\u0142 dwa tygodnie p\u00f3\u017aniej. Wielu \u017byd\u00f3w, znajomych i krewnych Marii, pope\u0142ni\u0142o samob\u00f3jstwo, inni wyjechali, a ona czeka\u0142a, a\u017c jej m\u0105\u017c zostanie zwolniony. <\/span><\/p>\n

We wrze\u015bniu podpisano umow\u0119, na mocy kt\u00f3rej fabryka Bernharda Altmanna przesz\u0142a w r\u0119ce nazist\u00f3w, a nied\u0142ugo potem Fritz opu\u015bci\u0142 Dachau i czym pr\u0119dzej uciek\u0142 z \u017con\u0105 do Wielkiej Brytanii. Po paru latach przenie\u015bli si\u0119 do Stan\u00f3w, gdzie pracowali w kolejnej fabryce w\u0142\u00f3kienniczej Bernharda, a nast\u0119pnie Maria otworzy\u0142a butik. Ju\u017c jako starsza pani i dziedziczka fortuny Bloch\u00f3w-Bauer\u00f3w \u017cy\u0142a tylko z emerytury<\/a>. <\/span><\/p>\n

Po trzech dekadach wpatrywania si\u0119 w plakat “Z\u0142otej Adeli” zawieszony w jej salonie, maj\u0105c 82 lata i pewno\u015b\u0107 – dzi\u0119ki Czerninowi – \u017ce orygina\u0142 w Wiedniu nale\u017cy do jej rodziny, postanowi\u0142a podj\u0105\u0107 pewne kroki. Zacz\u0119\u0142a wysy\u0142a\u0107 do rz\u0105du Austrii listy maj\u0105ce doprowadzi\u0107 do ugody. Cho\u0107 paragraf 1 art. 26 austriackiej konstytucji g\u0142osi, \u017ce rz\u0105d powinien zwr\u00f3ci\u0107 w\u0142a\u015bcicielom dzie\u0142a sztuki zagrabione po 13 marca 1938 r., to dyrektorzy muze\u00f3w oci\u0105gali si\u0119 nie tylko ze zwrotem, ale nawet z informacj\u0105, co maj\u0105 w magazynach. Listy pozostawa\u0142y bez odpowiedzi, dlatego w 1998 r. Maria Altmann pozwa\u0142a rz\u0105d w Wiedniu. Sprawa trafi\u0142a do s\u0105d\u00f3w w Nowym Jorku – gdzie muzeum Belweder mia\u0142o swoje przedstawicielstwo – a potem w Austrii. Belweder twierdzi\u0142 jednak uparcie, \u017ce obraz nale\u017cy do niego, bo taka by\u0142a ostatnia wola Adeli Bloch-Bauer. <\/span><\/p>\n

Zwyci\u0119stwo sprawiedliwo\u015bci<\/b><\/span><\/p>\n

W 2006 r., 68 lat po wkroczeniu Ericha F\u00fchrera do pa\u0142acu przy Elisabethstrasse, inny adwokat, Randol Schoenberg, dotkn\u0105\u0142 wreszcie s\u0142ynnego portretu Adeli. Sprawa tocz\u0105ca si\u0119 przed s\u0105dem od o\u015bmiu lat zosta\u0142a wygrana – Schoenberg, kt\u00f3ry reprezentowa\u0142 Mari\u0119 Altmann, udowodni\u0142, \u017ce jej ciotka Adela jedynie zasugerowa\u0142a swoj\u0105 wol\u0119 przekazania obrazu Belwederowi, ale prawowitym w\u0142a\u015bcicielem dzie\u0142a by\u0142 Ferdynand Bloch-Bauer. A ten chcia\u0142, by obraz dziedziczyli jego krewni. <\/span><\/p>\n

Na skutek wyroku s\u0105du 16 stycznia 2006 r. Muzeum Belweder zmuszone by\u0142o zwr\u00f3ci\u0107 Marii Altmann portret Adeli i pi\u0119\u0107 innych obraz\u00f3w Klimta. Dla austriackiej opinii publicznej by\u0142o to jak trz\u0119sienie ziemi – Austria w\u0142a\u015bnie pozby\u0142a si\u0119 skarbu narodowego. <\/span><\/p>\n

W marcu 2006 r. Altmann przewioz\u0142a obrazy Klimta do Los Angeles, gdzie zosta\u0142y wystawione w Los Angeles County Museum of Art, staj\u0105c si\u0119 dla wielu symbolem wygranej walki o sprawiedliwo\u015b\u0107. Ona sama twierdzi\u0142a, \u017ce prawdziwym bohaterem tej historii jest Hubertus Czernin (a dok\u0142adnie ksi\u0105\u017c\u0119 Hubertus Alexander Felix Franz Maria Czernin von und zu Chudenitz). Dziennikarz zmar\u0142 par\u0119 miesi\u0119cy po og\u0142oszeniu wyroku. <\/span><\/p>\n

135 mln dol. Ronalda Laudera<\/b><\/span><\/p>\n

Oko\u0142o p\u00f3\u0142nocy 5 lipca 2006 r. policja zamkn\u0119\u0142a 86th East Street na Manhattanie, po kt\u00f3rej nerwowo spacerowa\u0142 miliarder Ronald Lauder. W\u0142a\u015bciciel imperium kosmetycznego czeka\u0142, a\u017c po trzech dniach podr\u00f3\u017cy z Los Angeles przyjedzie 18-ko\u0142owy tir, kt\u00f3rego kierowcy mieli prawo zatrzymywa\u0107 si\u0119 tylko na tankowanie i musieli informowa\u0107 go co jaki\u015b czas o przebiegu trasy. Te \u015brodki bezpiecze\u0144stwa mia\u0142y chroni\u0107 “Portret Adeli Bloch-Bauer I”, kt\u00f3ry Lauder kupi\u0142 od Marii Altmann do swojej nowojorskiej Neue Galerie miesi\u0105c wcze\u015bniej, za rekordow\u0105 kwot\u0119 135 mln dol. Obraz wniesiono na pi\u0119tro i umieszczono za szyb\u0105 kuloodporn\u0105. Lauder m\u00f3wi, \u017ce chcia\u0142by by\u0107 pochowany w jego pobli\u017cu. <\/span><\/p>\n

Przeprowadzone w Austrii w 1998 r. \u015bledztwo ostatecznie doprowadzi\u0142o do uchwalenia ustawy o restytucji dzie\u0142 sztuki, dzi\u0119ki kt\u00f3rej wielu \u017byd\u00f3w mog\u0142o zacz\u0105\u0107 walczy\u0107 o odzyskanie swoich maj\u0105tk\u00f3w zagrabionych przez nazist\u00f3w. Odzyskanie obraz\u00f3w przez Mari\u0119 Altmann sta\u0142o si\u0119 \u015bwiatowym precedensem. <\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gra o “Z\u0142ot\u0105 Adel\u0119” Marta Grzywacz Zam\u00f3wiony przez Ferdynanda Blocha-Bauera (1864-1945) portret \u017cony powstawa\u0142 przez cztery lata, a niekt\u00f3re jego partie Klimt wielokrotnie poprawia\u0142. Ostatecznie wynagrodzenie malarza odpowiada\u0142o jednej czwartej ceny dobrze po\u0142o\u017conej i umeblowanej wiejskiej willi. (fot. Archiwum) W latach 90. dziennikarz Hubertus Czernin opisa\u0142 spraw\u0119 zrabowanych przez nazist\u00f3w dzie\u0142 sztuki, kt\u00f3rych austriackie galerie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68921"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=68921"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68921\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":68989,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/68921\/revisions\/68989"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=68921"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=68921"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=68921"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}