{"id":69380,"date":"2019-04-12T17:09:26","date_gmt":"2019-04-12T15:09:26","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=69380"},"modified":"2019-04-12T06:28:05","modified_gmt":"2019-04-12T04:28:05","slug":"25-09-33","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=69380","title":{"rendered":"Dagmara Swa\u0142tek-Niewi\u0144ska w odpowiedzi na enuncjacje Piotra Gontarczyka"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Dagmara Swa\u0142tek-Niewi\u0144ska w odpowiedzi na enuncjacje Piotra Gontarczyka<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Dagmara Swa\u0142tek-Niewi\u0144ska
\n<\/strong>Instytut Filozofii i Socjologii PAN<\/span><\/p>\n

\n

Piotr Gontarczyk<\/span><\/b>\u00a0(ur.\u00a029 kwietnia<\/a>\u00a01970<\/a>\u00a0w\u00a0\u017byrardowie<\/a>) \u2013 polski politolog, historyk i publicysta.<\/span><\/em><\/p>\n

\u017byciorys (Wikipedia)<\/span><\/em>
\nUko\u0144czy\u0142 studia na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, na kt\u00f3rym w marcu 2003 obroni\u0142 prac\u0119 doktorsk\u0105 pt. Polska Partia Robotnicza. Droga do w\u0142adzy w latach 1942\u20131945 na temat Polskiej Partii Robotniczej[1], wyr\u00f3\u017cnion\u0105 w 2004 roku Nagrod\u0105 im. Jerzego \u0141ojka[2]. Studiowa\u0142 tak\u017ce w Instytucie Historii UW.<\/span><\/em><\/p>\n

W latach 1998\u20132005 pracowa\u0142 w Biurze Rzecznika Interesu Publicznego, by\u0142 m.in. wsp\u00f3\u0142pracownikiem zast\u0119pcy rzecznika, s\u0119dziego Krzysztofa Kauby[3]. Od 2006 by\u0142 zast\u0119pc\u0105 dyrektora Biura Udost\u0119pniania i Archiwizacji Dokument\u00f3w Instytutu Pami\u0119ci Narodowej. We wrze\u015bniu 2007 zosta\u0142 mianowany Zast\u0119pc\u0105 Dyrektora Biura Lustracyjnego Instytutu Pami\u0119ci Narodowej.<\/span><\/em><\/p>\n

Jest autorem kilkuset artyku\u0142\u00f3w i polemik na \u0142amach periodyk\u00f3w naukowych, m.in. w Zeszytach Historycznych, Arcanach, Glaukopisie, Dziejach Najnowszych, \u201eZeszytach Historycznych WIN-u\u201d, \u201eBiuletynie Kwartalnym Radomskiego Towarzystwa Naukowego\u201d, Biuletynie Instytutu Pami\u0119ci Narodowej i roczniku naukowym IPN Aparat Represji w Polsce Ludowej 1944\u20131989[2], a tak\u017ce wielu gazet i czasopism, np. \u201e\u017bycia\u201d, \u201eRzeczpospolitej\u201d, \u201eGazety Polskiej\u201d, Naszego Dziennika, Polityki, Gazety Wyborczej, Uwa\u017cam Rze, Do Rzeczy[4], \u201eWi\u0119zi\u201d, Najwy\u017cszy Czas!, Tygodnika Solidarno\u015b\u0107, \u201eOzonu\u201d, Wprostu i \u017bycia Warszawy[5].<\/span><\/em><\/p>\n

Jest weteranem korporacji akademickiej \u201eRespublica\u201d i wiceprezesem Stowarzyszenia Filistr\u00f3w Polskich Korporacji Akademickich.<\/span><\/em><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Nowa szko\u0142a polemiki wed\u0142ug Piotra Gontarczyka.<\/strong>
\nW odpowiedzi na artyku\u0142 pt. Nowa mistyfikacja w tygodniku \u201eSieci\u201d 2019, nr 10 (328)<\/strong><\/p>\n

Dr Piotr Gontarczyk na \u0142amach \u201eSieci\u201d odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do jednego akapitu z mojego rozdzia\u0142u po\u015bwi\u0119conego powiatowi boche\u0144skiego w publikacji\u00a0Dalej jest noc<\/strong><\/span><\/a><\/i>. Wok\u00f3\u0142 niego zbudowa\u0142 narracj\u0119, w kt\u00f3rej postawi\u0142 mi zarzut manipulacji. Stwierdzi\u0142, \u017ce polska policja nie uczestniczy\u0142a w akcjach prowadzonych w getcie boche\u0144skim i \u017ce zatai\u0142am kwesti\u0119 udzia\u0142u \u017bydowskiej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej (J\u00fcdische Ordnungstdienst, OD, potocznie policja \u017cydowska), podmieniaj\u0105c te dwie formacje. Swoj\u0105 argumentacj\u0119 podpar\u0142 aktami procesu Samuela Frischa, jednego z boche\u0144skich OD-man\u00f3w, kt\u00f3ry zosta\u0142 skazany na kar\u0119 wi\u0119zienia za udzia\u0142 w wydobywaniu \u017byd\u00f3w ukrytych w bunkrach na terenie getta boche\u0144skiego.<\/span><\/p>\n

W pierwszej cz\u0119\u015bci swojego tekstu dr Gontarczyk streszcza przebieg procesu Frischa. W tym miejscu dla czytelno\u015bci dalszych rozwa\u017ca\u0144 chc\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce opisywany przez niego cz\u0142onek OD mia\u0142 na nazwisko Frisch (niem. \u015awie\u017cy), a nie Frish. Piotr Gontarczyk nie mo\u017ce si\u0119 tak\u017ce zdecydowa\u0107, jak jego bohater ma na imi\u0119, i u\u017cywa zamiennie imion Samuel i Salomon. W\u0142a\u015bciwa wersja to Samuel.<\/span><\/p>\n

W drugiej cz\u0119\u015bci swojego tekstu Gontarczyk p\u0142ynnie przechodzi do ataku nast\u0119puj\u0105cym akapitem: \u201eHistoria \u017byd\u00f3w w Bochni to jedna z cz\u0119\u015bci ksi\u0105\u017cki \u00abDalej jest noc. Losy \u017byd\u00f3w w wybranych powiatach okupowanej Polski\u00bb pod redakcj\u0105 Jana Grabowskiego i Barbary Engelking przedstawianej jako sztandarowe dzie\u0142o nowej \u00abpolskiej szko\u0142y bada\u0144 Holokaustu\u00bb. Si\u0119gni\u0119to w niej po akta sprawy karnej OD-manna Samuela Frisha [sic!], ich sygnatur\u0119 przywo\u0142uj\u0105c w przypisie (IPN Kr, 502\/725), cho\u0107 ani sam Frish [sic!], ani to, kim by\u0142, ani \u017cadna informacja dotycz\u0105ca dzia\u0142alno\u015bci OD w\u00a0Bochni nie znalaz\u0142y si\u0119 w ksi\u0105\u017cce\u201d (s. 25).<\/span><\/p>\n

Wok\u00f3\u0142 tego buduje teori\u0119 rzekomej mistyfikacji naukowej. Nie mog\u0119 zrozumie\u0107, w\u00a0jaki spos\u00f3b recenzent m\u00f3g\u0142 nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce \u017bydowska S\u0142u\u017cba Porz\u0105dkowa jest w\u00a0rozdziale o powiecie boche\u0144skim odnotowana na wielu stronach (Dalej jest noc<\/i>, t. 2, s.\u00a0538, 552\u2013555, 557, 563, 566, 583, 603\u2013605). Dzia\u0142ania OD w getcie w Bochni oraz w\u00a0niemieckich akcjach przeciwko \u017bydom zosta\u0142y jasno om\u00f3wione w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach rozdzia\u0142u. W\u0142a\u015bciwie na tym odpowied\u017a dr. Gontarczykowi mog\u0142aby si\u0119 zako\u0144czy\u0107. Po\u015bwi\u0119c\u0119 jednak miejsce na kilka komentarzy do jego artyku\u0142u, poniewa\u017c mimo wszystko temat udzia\u0142u funkcjonariuszy Policji Polskiej (Polnische Polizei im Generalgouvernement, tzw. policji granatowej) w akcjach likwidacyjnych jest ma\u0142o znany i warto rozwia\u0107 powsta\u0142e w\u0105tpliwo\u015bci.<\/span><\/p>\n

Przypomn\u0119, \u017ce w Bochni si\u0142y SS i niemiecka policja przeprowadzi\u0142y trzy akcje deportacyjne. Pierwsza z nich rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 23 sierpnia 1942 r., 25 sierpnia do obozu zag\u0142ady w Be\u0142\u017ccu zosta\u0142o wywiezionych 2600\u20133000 \u017byd\u00f3w. Oko\u0142o 500 zgin\u0119\u0142o w\u00a0egzekucji dokonanej w pobli\u017cu Baczkowa, w Puszczy Niepo\u0142omickiej. Druga akcja nast\u0105pi\u0142a 10 i 11 listopada 1942 r. i wtedy wyjecha\u0142 kolejny transport kolejowy do Be\u0142\u017cca, wioz\u0105cy 200\u2013500 \u017byd\u00f3w. Trzecia akcja likwidacyjna rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w nocy z 1 na 2 wrze\u015bnia 1943 r. i trwa\u0142a kilka dni. W jej wyniku do obozu Auschwitz trafi\u0142o 3000 \u017byd\u00f3w z Bochni, a 1000\u20131200 wywieziono do obozu pracy w Szebniach. W czasie wszystkich trzech akcji odbywa\u0142y si\u0119 egzekucje na terenie getta i na cmentarzu \u017cydowskim. By\u0142y przeprowadzane g\u0142\u00f3wnie przez \u017candarmeri\u0119 niemieck\u0105 i poch\u0142on\u0119\u0142y \u0142\u0105cznie kilkaset ofiar.<\/span><\/p>\n

Piotr Gontarczyk w swoim artykule obficie cytuje akta procesu Samuela Frischa. Pisze on mi\u0119dzy innymi: \u201eW \u015bwietle przywo\u0142anych akt jest jasne, \u017ce polska policja by\u0142a wykorzystywana przez Niemc\u00f3w do pilnowania getta z zewn\u0105trz, a nie do wyszukiwania i otwierania bunkr\u00f3w w jego wn\u0119trzu. Tym zajmowa\u0142a si\u0119 zwykle \u017cydowska, nie polska policja\u201d. Taki obraz m\u00f3g\u0142by powsta\u0107 tylko wtedy, gdyby Gontarczyk nie czyta\u0142 innych cz\u0119\u015bci mojego rozdzia\u0142u. Zastanawia mnie tak\u017ce, dlaczego w artykule po\u015bwi\u0119conym boche\u0144skiej OD w og\u00f3le nie przywo\u0142a\u0142 kwestii procesu Szymona Rosena, kt\u00f3ry by\u0142 szefem policji \u017cydowskiej w getcie boche\u0144skim. Akta jego \u015bledztwa i procesu znajduj\u0105 si\u0119 w IPN i s\u0105 dost\u0119pne w wersji cyfrowej, czyli mo\u017cna je przejrze\u0107 w ka\u017cdej czytelni Instytutu (sygn. IPN Kr, 502\/1091). Kiedy przejrza\u0142am te dokumenty ponownie, zrozumia\u0142am, dlaczego dr Gontarczyk o nich nie wspomnia\u0142, koncentruj\u0105c si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na Frischu. Ot\u00f3\u017c w aktach Rosena znajduje si\u0119 zeznanie jednoznacznie wskazuj\u0105ce na udzia\u0142 funcjonariuszy Policji Polskiej, tzw. granatowej, w akcji tak\u017ce na terenie getta. Lekarz z Nowego Wi\u015bnicza Henryk Czapnicki zezna\u0142 przed Wojew\u00f3dzk\u0105 \u017bydowsk\u0105 Komisj\u0105 Historyczn\u0105:<\/span><\/p>\n

\n

Oko\u0142o 22 sierpnia polecono \u017bydom wi\u015bnickim przenie\u015b\u0107 si\u0119 do Bochni, gdzie obiecywa\u0142 Landskommisar \u017bydom z\u0142ote g\u00f3ry. Zgromadzono ich pod eskort\u0105 policji granatowej i niemieckiej w rynku i furmankami odtransportowano ich do Bochni. Obiecywa\u0142 powi\u0119kszy\u0107 racje \u017cywno\u015bciowe i inne przywileje. By\u0142o oko\u0142o 1000 (w\u00a0przybli\u017ceniu) \u017byd\u00f3w z Wi\u015bnicza i okolicy (Lipnica G\u00f3rna i Dolna, Wi\u015bnicz Nowy, Aleksandrowice itd.). W Bochni skierowano ich do koszar w dzielnicy \u017cydowskiej. Przez 4 dni trzymano ich na dziedzi\u0144cu, pod go\u0142ym niebem. Przez pierwsze 2 dni Judenrat dostarcza\u0142 \u017cywo\u015bci, niewystarczaj\u0105cej jednak\u017ce, tak \u017ce \u017bydzi umierali z\u00a0g\u0142odu i pragnienia. Jednocze\u015bnie sprowadzono tu do koszar \u017byd\u00f3w z ghetta, z\u00a0pewnych ulic, przy \u015bcie\u015bnianiu ghetta. Jednocze\u015bnie zarz\u0105dzono, \u017ce przez 3 dni nie wolno \u017bydom z ghetta czy\u015bci\u0107 mieszka\u0144 i odebrano wszystkim Ausweisy, kt\u00f3ry mia\u0142y by\u0107 opiecz\u0119towane. \u017byd\u00f3w w ghetcie by\u0142o w\u00f3wczas w przybli\u017ceniu oko\u0142o 5000. Po opiecz\u0119towaniu Ausweis\u00f3w okaza\u0142o si\u0119, \u017ce opiecz\u0119towano tylko 450. Reszcie polecono tego\u017c dnia, by zebrali si\u0119 na dziedzi\u0144cu koszarowym natychmiast o\u00a08-smej rano. Po czym patrole niemieckie wraz z granatow\u0105 policj\u0105 obchodzi\u0142y dom za domem, polecaj\u0105c wszystkim wyj\u015b\u0107 i ustawi\u0107 si\u0119 w szeregu, g\u0142\u00f3wnie ogl\u0105dano Ausweisy, czy s\u0105 ostemplowane. W mi\u0119dzyczasie w danym domu przeszukiwano wszystkie kryj\u00f3wki. Wy\u0142awiano \u017byd\u00f3w bez ostemplowanych Ausweis\u00f3w, chorych itp. Tych na miejscu strzelano. Przez ca\u0142y dzie\u0144 s\u0142ysza\u0142o si\u0119 ci\u0105gle odg\u0142osy strza\u0142\u00f3w rewolwerowych, po kt\u00f3rych mo\u017cna si\u0119 by\u0142o z dala domy\u015bla\u0107 rzezi. Rze\u017a trwa\u0142a 2 dni. (IPN Kr, 502\/1091)<\/p>\n<\/blockquote>\n

Pomijaj\u0105c wybi\u00f3rcze przywo\u0142ywanie akt, nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce Piotr Gontarczyk w\u00a0swoim artykule wydaje si\u0119 zupe\u0142nie pomija\u0107 kwesti\u0119 krytyki \u017ar\u00f3d\u0142a oraz lekcewa\u017cy komplementarno\u015b\u0107 rozdzia\u0142u, natomiast z publicystycznym rozmachem na podstawie jednej teczki akt s\u0105dowych buduje obraz likwidacji getta boche\u0144skiego. Autor w og\u00f3le nie zastanawia si\u0119, czy materia\u0142y zawarte w aktach procesowych Samuela Frischa zawieraj\u0105 wszystkie istotne okoliczno\u015bci wydarze\u0144 w getcie w Bochni. Tymczasem do\u015bwiadczenie wynikaj\u0105ce z lektury wi\u0119kszej liczby akt procesowych tego typu pozwala wywnioskowa\u0107, \u017ce tym, co interesowa\u0142o prokuratur\u0119 i s\u0105d w poszczeg\u00f3lnych prowadzonych \u015bledztwach, by\u0142y przede wszystkim zbrodnie pope\u0142nione przez oskar\u017conego. Informacje poboczne, dotycz\u0105ce dzia\u0142a\u0144 innych os\u00f3b czy formacji, nie by\u0142y tak istotne dla s\u0105du, a pytania o innych uczestnik\u00f3w zaj\u015b\u0107 cz\u0119sto w og\u00f3le nie pada\u0142y. Z\u00a0tego powodu w aktach spraw, w kt\u00f3rych oskar\u017conym by\u0142 \u017candarm, mowa by\u0142a przede wszystkim o zbrodniach \u017candarmerii. Natomiast w aktach proces\u00f3w policjant\u00f3w granatowych to ich rola by\u0142a podkre\u015blana, a dzia\u0142alno\u015b\u0107 Niemc\u00f3w pojawia\u0142a si\u0119 tylko jako t\u0142o. Jednostronne pokazywanie rzeczywisto\u015bci na podstawie jednej zaledwie teczki jest b\u0142\u0119dem warsztatowym historyka i jestem zdziwiona, \u017ce jako doktorantka socjologii musz\u0119 przypomina\u0107 o tym badaczowi ze stopniem doktora, maj\u0105cemu na swoim koncie opracowania mi\u0119dzy innymi z zakresu historii. Taki b\u0142\u0105d mo\u017cna zrozumie\u0107 u m\u0142odego badacza, ale u osoby z du\u017cym sta\u017cem ju\u017c nie, tym bardziej \u017ce dr Gontarczyk, nie czekaj\u0105c na \u017cadne wyja\u015bnienia w tej sprawie, uczyni\u0142 sw\u00f3j artyku\u0142 dziennikarskim newsem maj\u0105cym podwa\u017cy\u0107 wiarygodno\u015b\u0107 redaktor\u00f3w i autorki jednego z rozdzia\u0142\u00f3w\u00a0Dalej jest noc<\/strong><\/span><\/a><\/i>.<\/i>\u00a0W polemicznym ferworze przedstawi\u0142 niepe\u0142ny obraz akcji likwidacyjnych w getcie boche\u0144skim.<\/span><\/p>\n

Tymczasem nie ma r\u00f3wnie\u017c w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce polscy policjanci byli tam obecni r\u00f3wnie\u017c w czasie drugiej akcji. Przywo\u0142am s\u0142owa \u015bwiadk\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 obszernymi relacjami opisuj\u0105cymi obecno\u015b\u0107 polskiej policji w getcie. Jedn\u0105 z nich z\u0142o\u017cy\u0142 po wojnie cz\u0142onek OD Salomon Greiwer. Odpieraj\u0105c od razu zarzut ma\u0142ej wiarygodno\u015bci tego \u015bwiadka, musz\u0119 przypomnie\u0107, \u017ce cz\u0142onkowie OD byli w\u0142a\u015bciwie jedynymi pozosta\u0142ymi przy \u017cyciu \u017cydowskimi \u015bwiadkami egzekucji. Po wojnie Greiwer mia\u0142 dobr\u0105 opini\u0119 i\u00a0ocalali podkre\u015blali jego zas\u0142ugi w ratowaniu \u017byd\u00f3w, dlatego oddaj\u0119 mu g\u0142os:<\/span><\/p>\n

\n

W Bochni ka\u017cdy czu\u0142, \u017ce b\u0119dzie [drugie] wysiedlenie i prawie ka\u017cdy si\u0119 ukry\u0142, pouciekali albo skryli si\u0119 w bunkrach. Przyprowadzono wtedy z wi\u0119zienia z\u00a0Wi\u015bnicza ludzi i po drodze wszystkich rozstrzelano, strzelaj\u0105c do nich co 10, 20 krok\u00f3w. Z boche\u0144skich \u017byd\u00f3w wywlekli wtedy 200\u2013300 os\u00f3b i tych wys\u0142ano z\u00a0transportem. W moim mieszkaniu ukry\u0142a si\u0119 rodzina Windstrauch\u00f3w, ojciec, matka i dwoje dzieci. Nie chcieli ucieka\u0107, bo twierdzili, \u017ce maj\u0105 w innym domu bunkier. Ale nie zd\u0105\u017cyli uda\u0107 si\u0119 do bunkru, gdy akcja si\u0119 rozpocz\u0119\u0142a, tak \u017ce skryli si\u0119 w ogrodzie przy tym domu. Dw\u00f3ch policjant\u00f3w polskich zauwa\u017cy\u0142o ich, weszli do ogrodu i zastrzelili oboje Windstrauch\u00f3w i m\u0142odszego synka, 7-letniego. Starszego, 12-letniego postrzelili, ale \u017cy\u0142 jeszcze. Dziecko ranne le\u017ca\u0142o razem ze zw\u0142okami przez 24 godziny. Gdy sprz\u0105tano trupy, ODman, kt\u00f3ry sta\u0142 przy tym, zauwa\u017cy\u0142, \u017ce dziecko \u017cyje, nie m\u00f3g\u0142 jednak zdj\u0105\u0107 dziecka, bo Niemiec sta\u0142 przy nim i ba\u0142 si\u0119, by dziecka nie dobi\u0142. Po\u0142o\u017cy\u0142 wi\u0119c ch\u0142opca na wierzch wozu, licz\u0105c si\u0119 z tym, \u017ce na cmentarzu \u017cydowskim go uratuj\u0105. Tam rzeczywi\u015bcie ODman \u017cydowski zauwa\u017cy\u0142, \u017ce ch\u0142opczyk \u017cyje, i chcia\u0142 go zabra\u0107, ale obok niego stali dozoruj\u0105cy z karabinami i\u00a0jeden z nich, Polak, kt\u00f3ry si\u0119 og\u0142osi\u0142 jako Volksdeutsch i sam nie mia\u0142 broni, zabra\u0142 jednemu ze stoj\u0105cych, z kryminalnej policji \u2013 rewolwer i mimo pro\u015bby tamtego, by zwolni\u0107 dziecko, strzeli\u0142. Rewolwer zaci\u0105\u0142 si\u0119, ale ten 7 razy strzela\u0142, a\u017c za 8-mym razem trafi\u0142 i dobi\u0142 ch\u0142opczyka. (Archiwum \u017bIH, 301\/2392)<\/p>\n<\/blockquote>\n

Jeszcze bardziej szczeg\u00f3\u0142owe \u015bwiadectwo z\u0142o\u017cy\u0142 w 1998 r. Aleksander Gutfreund. Jego histori\u0119 stre\u015bci\u0142am na tej samej stronie, na kt\u00f3rej znajduje si\u0119 kwestionowany przez Gontarczyka akapit, m\u00f3g\u0142 wi\u0119c sam si\u0119 z ni\u0105 zapozna\u0107, \u017ceby potwierdzi\u0107 udzia\u0142 polskiej policji w akcji. W czasie drugiej akcji Aleksander mia\u0142 12 lat.<\/span><\/p>\n

\n

Nazajutrz dotar\u0142a do nas wiadomo\u015b\u0107, \u017ce wznowili poszukiwania. Znowu chodzili [od domu do domu] i s\u0142ycha\u0107 by\u0142o strza\u0142y tu i tam. Byli coraz bli\u017cej. Podeszli pod magazyn, w kt\u00f3rym si\u0119 ukrywali\u015bmy. Spojrzeli na magazyn i s\u0142ycha\u0107 by\u0142o, jak m\u00f3wi\u0105: \u201etu musi by\u0107 strych\u201d, i zacz\u0119li przeszukanie. Pr\u00f3bowali podwa\u017cy\u0107 drzwi pr\u0119tem i wtedy stos rzeczy na g\u00f3rze zacz\u0105\u0142 si\u0119 rusza\u0107.<\/p>\n

Ten Niemiec, kt\u00f3ry tu by\u0142, powiedzia\u0142: \u201etu musz\u0105 by\u0107 jacy\u015b ludzie\u201d, i\u00a0przynie\u015bli drabin\u0119, a potem weszli przez dach. Do \u015brodka wszed\u0142 jaki\u015b \u017byd, wezwano \u015blusarza, by pom\u00f3g\u0142 otworzy\u0107 drzwi, i wszed\u0142 te\u017c polski policjant. Przed wojn\u0105 mieszkali\u015bmy w budynku nale\u017c\u0105cym do policji i wszyscy policjanci nas znali. Ten policjant zobaczy\u0142 mojego ojca i krzykn\u0105\u0142: \u201eNa mi\u0142o\u015b\u0107 bosk\u0105, panie Gutfreund, co pan tu robi?\u201d Policjant pr\u00f3bowa\u0142 ukry\u0107 ojca tak, \u017ceby go nie by\u0142o wida\u0107. \u015alusarz, kt\u00f3ry zna\u0142 rodzin\u0119 Marsend\u00f3w, te\u017c pr\u00f3bowa\u0142 ich ukry\u0107.<\/p>\n

Otworzyli drzwi. By\u0142em najbli\u017cej drzwi, a on chwyci\u0142 mnie i zrzuci\u0142 ze schod\u00f3w. Matka zacz\u0119\u0142a krzycze\u0107, ba\u0142a si\u0119, \u017ce co\u015b si\u0119 ze mn\u0105 stanie\u2026 Nawet nie my\u015bla\u0142a, \u017ce nas rozstrzelaj\u0105\u2026 Wyszed\u0142em z tego magazynu i stan\u0105\u0142em na dziedzi\u0144cu. Niemiec [gestapowiec] przywo\u0142a\u0142 mnie. By\u0142 tylko jeden Niemiec, reszta to Polacy. Kaza\u0142 mi stan\u0105\u0107 pod ogrodzeniem. Potem zesz\u0142a moja siostra. Zapyta\u0142, ile os\u00f3b tam si\u0119 ukrywa. Nie powiedzia\u0142em mu, ilu\u2026 wiedzia\u0142em, \u017ce ukrywaj\u0105 ojca i t\u0119 drug\u0105 rodzin\u0119. M\u00f3wi\u0119, \u017ce na g\u00f3rze jest moja matka, siostra i babcia. M\u00f3wi\u0119, \u017ce ci ludzie s\u0105 ze mn\u0105 i\u00a0\u017ce nas od razu znaleziono. Potem postawi\u0142 mnie pod \u015bcian\u0105, opu\u015bci\u0142 karabin i\u00a0za\u0142adowa\u0142 kul\u0119. W tym momencie chcia\u0142em tylko, \u017ceby oby\u0142o si\u0119 bez b\u00f3lu, bo wiedzia\u0142em, \u017ce to ju\u017c koniec. W tym momencie przyjecha\u0142 goniec na motorze i\u00a0krzykn\u0105\u0142 co\u015b po niemiecku. Niemiec wyj\u0105\u0142 kul\u0119 z karabinu, schowa\u0142 j\u0105 do kieszeni i\u00a0podszed\u0142 do go\u0144ca. Rozmawiali o czym\u015b po niemiecku, ale nie s\u0142ysza\u0142em o czym, i\u00a0podpisa\u0142 odbi\u00f3r nowego rozkazu. Przez ten czas sprowadzili babci\u0119 i mam\u0119. Powiedzia\u0142: \u201eSzuka\u0107 dalej, na g\u00f3rze jest wi\u0119cej ludzi\u201d. Nie by\u0142o wyboru. Sprowadzili ojca i t\u0119 drug\u0105 rodzin\u0119. P\u00f3\u017aniej dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce gdy dostali rozkaz, przestali strzela\u0107 [\u2026]. SS nie chcia\u0142a, \u017ceby \u017co\u0142nierze dowiedzieli si\u0119, co si\u0119 dzieje, i dlatego wydali rozkaz przerwania strza\u0142\u00f3w. Cudem nas nie rozstrzelali. To by\u0142 nasz w\u0142asny, prywatny cud. (Yad Vashem, O.3\/10785, na podstawie przek\u0142adu Issachara Zelinkovsky\u2019ego)<\/p>\n<\/blockquote>\n

Natomiast wracaj\u0105c do Frischa i fragmentu mojego rozdzia\u0142u, w kt\u00f3rym pojawi\u0142o si\u0119 \u2013 w przypisie \u2013 jego nazwisko, wykorzysta\u0142am akta procesu przeciwko Frischowi, by przywo\u0142a\u0107 zeznania Karola Grossa. Opisuj\u0105c jego przypadek, chcia\u0142am podkre\u015bli\u0107, \u017ce \u017bydzi byli wykorzystywani przez Niemc\u00f3w do wydobywania z bunkr\u00f3w innych \u017byd\u00f3w. Gross jako \u015blusarz by\u0142 obecny przy otwieraniu wielu bunkr\u00f3w w czasie trzeciej akcji. W\u00a0przeciwie\u0144stwie do os\u00f3b, kt\u00f3rym s\u0142usznie lub nies\u0142usznie zarzucano udzia\u0142 w tym procederze, Karol Gross bardzo wyra\u017anie i wprost wyzna\u0142, \u017ce otwiera\u0142 \u017cydowskie bunkry. Uzna\u0142am, \u017ce takie s\u0142owa \u015bwiadka, kt\u00f3ry sam m\u00f3wi o swoich niechlubnych czynach, s\u0105 wi\u0119cej warte ni\u017c s\u0142owa oskar\u017cenia wobec innego cz\u0142owieka. Przyznaj\u0119, \u017ce niezorientowany czytelnik m\u00f3g\u0142 zinterpretowa\u0107, i\u017c przypis 116 odnosi si\u0119 do ca\u0142ego akapitu, a nie tylko do dzia\u0142a\u0144 Karola Grossa. Tekst by\u0142by bardziej czytelny, gdyby po zdaniu \u201eGrupy przeszukuj\u0105ce ukrytych \u017byd\u00f3w sk\u0142ada\u0142y si\u0119 kilku os\u00f3b, zwykle policjanta niemieckiego, kilku policjant\u00f3w polskich oraz cz\u0119sto osoby zatrudnionej do wywa\u017cania drzwi\u201d pojawi\u0142 si\u0119 przypis z informacj\u0105, \u017ce jest to wniosek generalny dotycz\u0105cy sytuacji w czasie akcji, a nie otwierania bunkr\u00f3w przy udziale Karola Grossa podczas trzeciej akcji. Trudno jednak opatrywa\u0107 przypisem ka\u017cde zdanie b\u0119d\u0105ce og\u00f3lnym wnioskiem z\u00a0omawianych wcze\u015bniej ustale\u0144. Przyk\u0142ady udzia\u0142u polskiej policji w akcjach na terenie getta wskaza\u0142am w tek\u015bcie podrozdzia\u0142u, a o udziale policji \u017cydowskiej w akcjach niemieckich pisa\u0142am w innych miejscach. Nigdzie nie negowa\u0142am udzia\u0142u policji \u017cydowskiej w akcjach deportacyjnych czy wyszukiwaniu \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Kwestia obecno\u015bci funkcjonariuszy Policji Polskiej na terenie getta w trakcie trzeciej akcji na podstawie do tej pory odnalezionych \u017ar\u00f3de\u0142 wydaje mi si\u0119 niejednoznaczna. Brakuje bowiem zar\u00f3wno relacji, jak i akt procesowych dotycz\u0105cych tego tematu. Wyj\u0105tek stanowi\u0105 niekompletne akta z procesu, kt\u00f3re wzbudzi\u0142y moj\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107 podczas pracy nad tekstem i dlatego w og\u00f3le ich nie przywo\u0142a\u0142am w kontek\u015bcie akcji eksterminacyjnej, lecz dopiero w kontek\u015bcie powojennego antysemityzmu (Dalej jest noc<\/i>, t. 2, s. 634). Niech to pos\u0142u\u017cy za argument, \u017ce stara\u0142am si\u0119 zachowa\u0107 ostro\u017cno\u015b\u0107 badawcz\u0105 i\u00a0pr\u00f3bowa\u0142am weryfikowa\u0107 ka\u017cd\u0105 informacj\u0119, nawet je\u015bli by\u0142a podparta wyrokiem S\u0105du Najwy\u017cszego. Mianowiciejeden z boche\u0144skich policjant\u00f3w \u2013 Czes\u0142aw B.\u2013 zosta\u0142 po wojnie skazany na kar\u0119 10 lat wi\u0119zienia za pobicie \u017byda w czasie trzeciej akcji w getcie boche\u0144skim. Czes\u0142aw B. pe\u0142ni\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 w Policji Polskiej od grudnia 1939 r. do ko\u0144ca okupacji. Obci\u0105\u017caj\u0105ce go zeznanie Jana Krzywdy brzmi nast\u0119puj\u0105co:<\/span><\/p>\n

\n

B[\u2026] zna\u0142em bardzo dobrze, gdy\u017c mieszka\u0142 w moim s\u0105siedztwie. Mnie nie zrobi\u0142 \u017cadnej krzywdy, natomiast s\u0142ysza\u0142em, \u017ce bra\u0142 on udzia\u0142 we wszystkich akcjach urz\u0105dzanych przez \u017candarmeri\u0119 niemieck\u0105 przeciwko ludno\u015bci polskiej. B[\u2026] by\u0142 wrogo ustosunkowany do ludno\u015bci polskiej. S\u0142ysza\u0142em, \u017ce pobi\u0142 i pokrwawi\u0142 niejakiego Koco\u0142a Zygmunta. Szczeg\u00f3\u0142\u00f3w tej sprawy nie znam. Pewnego razu, stoj\u0105c na rynku w Bochni w towarzystwie innych os\u00f3b, podszed\u0142 do nas B[\u2026] i chwali\u0142 si\u0119 swoimi sukcesami w dzielnicy \u017cydowskiej w Bochni. Szczyci\u0142 si\u0119 raz, \u017ce w dzielnicy \u017cydowskiej u\u017cy\u0142 sobie na sk\u2026 Strumie, kt\u00f3ry w czasie ob\u0142awy nie chcia\u0142 wyj\u015b\u0107 z\u00a0piwnicy, to w\u00f3wczas B[\u2026] kolb\u0105 karabinu rozbi\u0142 mu g\u0142ow\u0119. Czy Strum zmar\u0142 na skutek tego pobicia, nie wiem, ale po tym dowiedzia\u0142em si\u0119 od policjanta \u017cydowskiego z dzielnicy \u017cydowskiej Guttera, \u017ce B[\u2026] istotnie tak post\u0105pi\u0142 ze Strumem, jak si\u0119 chwali\u0142, i w rozmowie ze mn\u0105 Gutter nadmieni\u0142, \u017ce to w\u0142a\u015bnie B[\u2026] zabi\u0142 Struma. (Archiwum Narodowe w Krakowie, 29\/439\/1197)<\/p>\n<\/blockquote>\n

\u015awiadek Krzywda po kilku miesi\u0105cach zmieni\u0142 zeznania i nie wskazywa\u0142 ju\u017c jednoznacznie Czes\u0142awa B., ale podtrzyma\u0142 s\u0142owa o tym, \u017ce kt\u00f3ry\u015b z policjant\u00f3w granatowych bra\u0142 udzia\u0142 w trzeciej akcji:<\/span><\/p>\n

Nic z\u0142ego o oskar\u017conym nie s\u0142ysza\u0142em. Raz na rynku powiedzia\u0142 mi oskar\u017cony, \u017ce sobie ul\u017cy\u0142 na \u017bydzie Strumie i g\u0142ow\u0119 rozbi\u0142 mu kolb\u0105, bo nie chcia\u0142 wyj\u015b\u0107 z ukrycia. Znaj\u0105c oskar\u017conego, wiem, \u017ce to by\u0142y przechwa\u0142ki, bo lubi\u0142 si\u0119 chwali\u0107. Gutter, ODeman w Getcie, m\u00f3wi\u0142 mi, \u017ce Struma wyko\u0144czy\u0142 m\u00f3j s\u0105siad. Nie tylko oskar\u017cony by\u0142 moim s\u0105siadem, ale i drugi granatowy policjant Maniak, tak i\u017c powsta\u0142a we mnie w\u0105tpliwo\u015b\u0107, kt\u00f3ry z nich zabi\u0142 Struma. Nie wiem, czy Gutter obecnie \u017cyje. Oskar\u017cony by\u0142 \u017ale nastawiony do \u017byd\u00f3w. (Archiwum Narodowe w Krakowie, 29\/439\/1197)\u00a0<\/i><\/p><\/blockquote>\n

Natomiast Jan \u0141uczak, komendant Policji Polskiej w Bochni, wyst\u0119puj\u0105cy w roli \u015bwiadka, w zasadzie wykluczy\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 udzia\u0142u tego policjanta w akcji: \u201ew akcji na terenie getta policja granatowa nie bra\u0142a udzia\u0142u. Nie jest mi nic wiadomym o zab\u00f3jstwie Struma. Jest to niemo\u017cliwe, by na terenie getta znalaz\u0142 si\u0119 B[\u2026], chyba \u017ce ludzie o tym m\u00f3wili podczas mojej nieobecno\u015bci w Bochni\u201d. S\u0105d Apelacyjny pocz\u0105tkowo uniewinni\u0142 Czes\u0142awa B., ale S\u0105d Najwy\u017cszy na rozprawie rewizyjnej 28 listopada 1949 r. skaza\u0142 go na 10 lat wi\u0119zienia, uznaj\u0105c jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 na terenie getta za udowodnion\u0105 (Archiwum Narodowe w Krakowie, 29\/439\/1197).<\/span><\/p>\n

Powszechne przekonanie o tym, \u017ce Policja Polska w czasie akcji wy\u0142\u0105cznie obstawia\u0142a getta z zewn\u0105trz, wynika chyba z tego, \u017ce poza ksi\u0105\u017ck\u0105 Adama Hempla\u00a0Pogrobowy kl\u0119ski. Rzecz o policji \u201egranatowej\u201d w Generalnym Gubernatorstwie<\/i>\u00a0ten temat jest zbadany fragmentarycznie, a wyobra\u017cenia o przebiegu akcji eksterminacyjnych opieraj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na literaturze dotycz\u0105cej getta warszawskiego. Na pewno decyzja o\u00a0lokalnym wykorzystaniu w ten spos\u00f3b polskich funkcjonariuszy nale\u017ca\u0142a do Niemc\u00f3w (oficer\u00f3w \u017candarmerii, Policji Bezpiecze\u0144stwa, czasami w\u0142adz cywilnych), gdy\u017c to oni wydawali rozkazy i w tym czasie na ma\u0142ej przestrzeni getta nieustaj\u0105co kontrolowali policjant\u00f3w granatowych, je\u015bli ci byli obecni. Z tego powodu wszystkie ofiary akcji, niezale\u017cnie od tego, kto je wyci\u0105ga\u0142 z bunkra czy nawet kto oddawa\u0142 strza\u0142, s\u0105 przeze mnie przypisane policji niemieckiej. Jestem przekonana, \u017ce ze wzgl\u0119du na bardzo du\u017c\u0105 liczb\u0119 policjant\u00f3w niemieckich i oddzia\u0142\u00f3w pomocniczych (r\u00f3wnie\u017c ukrai\u0144skich) w\u00a0momencie trwania akcji w getcie policjanci polscy nie mieli prawie \u017cadnego pola do podejmowania decyzji. Z tego powodu przyjmuj\u0119, \u017ce formacje niemieckie jako jedyne s\u0105 w pe\u0142ni odpowiedzialne za przebieg akcji deportacyjnych.<\/span><\/p>\n

Jeszcze raz pragn\u0119 podkre\u015bli\u0107, \u017ce w moim rozdziale nie ukrywa\u0142am negatywnych dzia\u0142a\u0144 policji \u017cydowskiej. Napisa\u0142am mi\u0119dzy innymi o bunkrze, w kt\u00f3rym schronili si\u0119 na terenie getta cz\u0142onkowie ruchu akibowego, ukrywaj\u0105cy si\u0119 po rozbiciu grupy, co nast\u0105pi\u0142o po ataku na kawiarni\u0119 Cyganeria w Krakowie. Bunkier na terenie getta boche\u0144skiego zosta\u0142 wydany w marcu 1943 r. przy wsp\u00f3\u0142udziale \u017cydowskich konfident\u00f3w, a w aresztowaniu brali udzia\u0142 funkcjonariusze policji niemieckiej, polskiej i\u00a0\u017cydowskiej (Dalej jest noc<\/i>, t. 2, s. 603\u2013605). Zacytowa\u0142am tak\u017ce obszernie relacj\u0119 OD-mana Menachema Selingera:<\/span><\/p>\n

\n

7 tygodni po mojej ucieczce z Bochni by\u0142a likwidacja getta boche\u0144skiego. Uciekinierzy, kt\u00f3rzy ze mn\u0105 na W\u0119gry przyjechali, opowiadali mi o strasznych prze\u017cyciach likwidacji i o tym, \u017ce niejeden OD-man boche\u0144ski, kt\u00f3ry wcze\u015bniej zachowywa\u0142 si\u0119 przyzwoicie, spodli\u0142 si\u0119, wydobywa\u0142 ludzi z bunkr\u00f3w, szanta\u017cowa\u0142, wy\u0142udza\u0142 pieni\u0105dze. (Archiwum \u017bIH, 313\/105)<\/p>\n<\/blockquote>\n

Wykorzystanie przez w\u0142adze niemieckie policji \u017cydowskiej do pomocy w\u00a0likwidowaniu gett oraz w og\u00f3le kwestia przypadk\u00f3w indywidualnych negatywnych postaw \u017byd\u00f3w jest szeroko opisywana w literaturze naukowej, zar\u00f3wno w Polsce, jak i\u00a0za granic\u0105. W ostatnich latach ukaza\u0142y si\u0119 m.in. ksi\u0105\u017cki: Andrzeja \u017bbikowskiego\u00a0S\u0105d Spo\u0142eczny CK\u017bP. Powojenne rozliczenia spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w Polsce<\/i>\u00a0(Warszawa 2014), Alicji Jarkowskiej-Natkaniec\u00a0Wymuszona wsp\u00f3\u0142praca czy zdrada? Wok\u00f3\u0142 przypadk\u00f3w kolaboracji \u017byd\u00f3w w okupowanym Krakowie\u00a0<\/i>(Krak\u00f3w 2018),Katarzyny Person\u00a0Policjanci. Wizerunek \u017bydowskiej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej w getcie warszawskim\u00a0<\/i>(Warszawa 2018). Pr\u00f3ba uczynienia z tego problemu sensacyjnego tematu wydaje mi si\u0119 nieuprawniona i znacznie przesadzona.<\/span><\/p>\n

Ko\u0144cz\u0105c wypowied\u017a, odnios\u0119 si\u0119 do jednej istotnej kwestii. Zgaduj\u0119, \u017ce dr\u00a0\u00a0Gontarczyk b\u0119dzie co jaki\u015b czas pojawia\u0142 si\u0119 w kolorowej prasie z nowymi rewelacjami na temat\u00a0Dalej jest noc<\/a><\/i><\/strong><\/span>.\u00a0<\/i>W tym przypadku pr\u00f3bowa\u0142 wykorzysta\u0107 fragment mojego tekstu, \u017ceby zaatakowa\u0107 redaktor\u00f3w ksi\u0105\u017cki, prof. Barbar\u0119 Engelking i prof. Jana Grabowskiego. Jako wsp\u00f3\u0142autorka tomu chc\u0119 szczeg\u00f3lnie podkre\u015bli\u0107, \u017ce zamieszczony w\u00a0ksi\u0105\u017cce rozdzia\u0142 o powiecie boche\u0144skim jest mojego autorstwa i to ja ponosz\u0119 odpowiedzialno\u015b\u0107 za ewentualne b\u0142\u0119dy czy niejasno\u015bci. Rola redaktor\u00f3w polega\u0142a przede wszystkim na konceptualizacji i operacjonalizacji bada\u0144, koordynacji etap\u00f3w projektu, w kt\u00f3rym uczestniczy\u0142am, pomocy merytorycznej w zakresie literatury i\u00a0\u017ar\u00f3de\u0142 oraz edycji tekstu na poziomie j\u0119zykowym. Nikt natomiast nie narzuca\u0142 i nie sugerowa\u0142 mi tre\u015bci rozdzia\u0142u.<\/span><\/p>\n

pobierz w formacie PDF<\/span><\/em><\/span><\/b><\/a><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dagmara Swa\u0142tek-Niewi\u0144ska w odpowiedzi na enuncjacje Piotra Gontarczyka Dagmara Swa\u0142tek-Niewi\u0144ska Instytut Filozofii i Socjologii PAN Piotr Gontarczyk\u00a0(ur.\u00a029 kwietnia\u00a01970\u00a0w\u00a0\u017byrardowie) \u2013 polski politolog, historyk i publicysta. \u017byciorys (Wikipedia) Uko\u0144czy\u0142 studia na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, na kt\u00f3rym w marcu 2003 obroni\u0142 prac\u0119 doktorsk\u0105 pt. Polska Partia Robotnicza. Droga do w\u0142adzy w latach 1942\u20131945 na […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69380"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=69380"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69380\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":69400,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69380\/revisions\/69400"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=69380"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=69380"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=69380"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}