{"id":69461,"date":"2019-04-15T17:09:20","date_gmt":"2019-04-15T15:09:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=69461"},"modified":"2019-04-15T08:03:40","modified_gmt":"2019-04-15T06:03:40","slug":"27-09-37","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=69461","title":{"rendered":"Oskar\u017ca\u0107 \u0142atwo, skaza\u0107 trudno. Rozrachunki ze stalinizmem w III RP"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Oskar\u017ca\u0107 \u0142atwo, skaza\u0107 trudno. Rozrachunki ze stalinizmem w III RP<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Dominika Wielowieyska
\n<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Warszawa, 3 marca 1948 r. Rotmistrz Witold Pilecki zeznaje przed s\u0105dem podczas procesu, w kt\u00f3rym wraz ze swoimi wsp\u00f3\u0142pracownikami zosta\u0142 oskar\u017cony m.in. o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z wywiadem obcych mocarstw. Pilecki zosta\u0142 stracony 25 maja 1948 r. (Fot. PAP)<\/em><\/span><\/p>\n

Zapyta\u0142am w IPN, dlaczego znanemu stalinowskiemu prokuratorowi nie przedstawiono jeszcze zarzut\u00f3w, cho\u0107 PiS rz\u0105dzi ju\u017c prawie cztery lata. Odpowied\u017a pad\u0142a po dw\u00f3ch tygodniach na konferencji prasowej. Szef pionu \u015bledczego Instytutu w obecno\u015bci ministra Ziobry poinformowa\u0142, \u017ce zarzuty w\u0142a\u015bnie postawiono<\/strong><\/p>\n

\u2013 Ca\u0142y system sprawiedliwo\u015bci i wszyscy s\u0119dziowie z tych czas\u00f3w, najciemniejszych dla Polski, z ery stalinowskiej, \u017cyli sobie szcz\u0119\u015bliwie nawet po roku 1990 i na dobr\u0105 spraw\u0119 nikt nie by\u0142 pot\u0119piony ani oskar\u017cony \u2013 m\u00f3wi\u0142 premier Mateusz Morawiecki<\/strong><\/span><\/a> w marcu zesz\u0142ego roku na brukselskim szczycie \u201eA Future for Europe\u201d (Przysz\u0142o\u015b\u0107 dla Europy) zorganizowanym przez frakcj\u0119 konserwatyst\u00f3w i reformator\u00f3w ACRE w europarlamencie (nale\u017cy do niej PiS). Mia\u0142o to uzasadni\u0107 zmiany w polskim s\u0105downictwie, a w praktyce z\u0142amanie zasad rz\u0105d\u00f3w prawa.<\/span><\/p>\n

Premier powiedzia\u0142 nieprawd\u0119. Powsta\u0142y akty oskar\u017cenia i toczy\u0142y si\u0119 procesy stalinowskich s\u0119dzi\u00f3w i prokurator\u00f3w. Premier mia\u0142by racj\u0119, gdyby stwierdzi\u0142, \u017ce w III RP nie skazano prawomocnie \u017cadnego s\u0119dziego i prokuratora stalinowskiego, ale i to zdanie nie oddaje z\u0142o\u017cono\u015bci problemu.<\/span><\/p>\n

Spr\u00f3buj\u0119 prze\u015bledzi\u0107, dlaczego \u017caden s\u0119dzia ani prokurator stalinowski nie zosta\u0142 skazany.<\/span><\/p>\n

Wielkie oskar\u017cenia, niewielu oskar\u017conych<\/strong><\/p>\n

Wielu z nich zmar\u0142o przed 1989 r., a kilku w pierwszych latach wolnej Polski.<\/span><\/p>\n

Jednak niekt\u00f3rzy s\u0119dziowie i prokuratorzy stalinowscy d\u0142ugo \u017cyli w III RP, lecz nie zostali ukarani za swe czyny, w szczeg\u00f3lno\u015bci za ur\u0105gaj\u0105ce sprawiedliwo\u015bci wyroki \u015bmierci. PiS uznaje to za dow\u00f3d zepsucia s\u0105d\u00f3w i \u201ekastowo\u015bci\u201d s\u0119dzi\u00f3w. Ale czy mo\u017cna ferowa\u0107 takie uog\u00f3lnienia, je\u015bli problem dotyczy zaledwie kilku spraw, a wi\u0119kszo\u015bci sprawc\u00f3w nie uda\u0142o si\u0119 os\u0105dzi\u0107, bo zmarli? I czy mo\u017cna formu\u0142owa\u0107 takie zarzuty, skoro obowi\u0105zuje zasada domniemania niewinno\u015bci, a w niekt\u00f3rych przypadkach dowody bezpowrotnie przepad\u0142y lub by\u0142y powa\u017cne w\u0105tpliwo\u015bci co do winy oskar\u017conych?<\/span><\/p>\n

Odpowied\u017a na te pytania nie jest prosta, bo chodzi nie tylko o pojedyncze wyroki s\u0105d\u00f3w powszechnych. Istotne jest stanowisko S\u0105du Najwy\u017cszego w dw\u00f3ch sprawach dotycz\u0105cych okresu stalinowskiego. Budzi ono zastrze\u017cenia nie tylko w obozie PiS, lecz tak\u017ce profesor\u00f3w Andrzeja Rzepli\u0144skiego, Adama Strzembosza, Jerzego St\u0119pnia czy Witolda Kuleszy, czyli prawnik\u00f3w, kt\u00f3rych PiS uwa\u017ca za przeciwnik\u00f3w. Ale o tym dalej.<\/span><\/p>\n

Bilans III RP<\/strong><\/p>\n

Wed\u0142ug danych pionu \u015bledczego Instytutu Pami\u0119ci Narodowej prokuratorzy po 2000 r. skierowali do s\u0105d\u00f3w akty oskar\u017cenia przeciwko 13 s\u0119dziom i 16 prokuratorom. Ale nie skazano \u017cadnej z tych 29 os\u00f3b (te statystyki nie uwzgl\u0119dniaj\u0105 spraw sprzed powstania IPN). Dziewi\u0119ciu oskar\u017conych zmar\u0142o w trakcie procesu. Wobec czterech s\u0105dy umorzy\u0142y post\u0119powania z powodu przedawnienia. Pi\u0119ciu s\u0119dzi\u00f3w i trzech prokurator\u00f3w zosta\u0142o uniewinnionych. W przypadku jednego s\u0119dziego oraz trzech prokurator\u00f3w s\u0105dy umorzy\u0142y post\u0119powanie, stwierdzaj\u0105c, \u017ce ich dzia\u0142anie nie zawiera\u0142o znamion czynu zabronionego. Post\u0119powania wobec dw\u00f3ch s\u0119dzi\u00f3w zosta\u0142y umorzone, bo chroni\u0142 ich immunitet.<\/span><\/p>\n

Jednak s\u0119dziom tym i ich rodzinom Krajowa Rada S\u0105downictwa odebra\u0142a przywileje wynikaj\u0105ce ze statusu s\u0119dziego w stanie spoczynku. Podobna procedura obj\u0119\u0142a prokurator\u00f3w \u2013 w latach 90. odbiera\u0142a im przywileje minister sprawiedliwo\u015bci i prokurator generalny w rz\u0105dzie AWS-UW Hanna Suchocka, a samorz\u0105d adwokacki usuwa\u0142 z palestry osoby podejrzewane o zbrodnie stalinowskie.<\/span><\/p>\n

Wprawdzie s\u0119dziowie i prokuratorzy nie ponie\u015bli kary, ale prokuratura i IPN doprowadzi\u0142y do skazania wielu oprawc\u00f3w stalinowskich. Najg\u0142o\u015bniejszy wyrok dotyczy\u0142 pu\u0142kownika Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Adama Humera prawomocnie skazanego ju\u017c w 1996 r. (trzy lata przed powstaniem IPN).<\/span><\/p>\n

W czasie dzia\u0142alno\u015bci G\u0142\u00f3wnej Komisji \u015acigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (GK\u015aZpNP) od 2000 r. powsta\u0142y 203 akty oskar\u017cenia przeciwko 227 osobom. S\u0105dy skaza\u0142y 99 os\u00f3b, a 15 uniewinni\u0142y. Umorzono 68 post\u0119powa\u0144 karnych z powodu \u015bmierci oskar\u017conego.<\/span><\/p>\n

K\u0142amstwem jest wi\u0119c twierdzenie, \u017ce III RP nikogo nie rozliczy\u0142a ze zbrodni stalinowskich.<\/span><\/p>\n

Dlaczego PiS \u201eprzeoczy\u0142\u201d prokuratora D.<\/strong><\/p>\n

Na pocz\u0105tku zbierania materia\u0142\u00f3w do tego tekstu wiceprezes IPN prof. Krzysztof Szwagrzyk powiedzia\u0142 mi: \u2013 Dzi\u015b z grupy s\u0119dzi\u00f3w i prokurator\u00f3w stalinowskich najwa\u017cniejsze s\u0105 dwa nazwiska \u017cyj\u0105cych. Nie zostali rozliczeni s\u0119dzia Stefan Michnik i prokurator wojskowy Zbigniew D.<\/span><\/p>\n

W przypadku Michnika, kt\u00f3ry w latach 1952-53 uczestniczy\u0142 w skazywaniu \u017co\u0142nierzy podziemia, w tym wydaniu kilku wyrok\u00f3w \u015bmierci, sprawa jest jasna. Polska wyst\u0105pi\u0142a o ekstradycj\u0119 w 2010 r. oraz ponownie za rz\u0105d\u00f3w PiS, ale szwedzki s\u0105d oba wnioski odrzuci\u0142.<\/span><\/p>\n

Ale dlaczego nie ma aktu oskar\u017cenia prokuratora Zbigniewa D.? PiS wzi\u0105\u0142 przecie\u017c rozrachunki na sztandary, rz\u0105dzi ju\u017c ponad trzy lata, a prokuratur\u0119, w tym pion \u015bledczy IPN, kontroluje Zbigniew Ziobro. Prof. Szwagrzyk rozk\u0142ada r\u0119ce: \u2013 To nie do mnie pytanie, ale do szefa pionu \u015bledczego IPN, dyrektora GK\u015aZpNP.<\/span><\/p>\n

PiS dba o to, \u017ceby sprawa Stefana Michnika wci\u0105\u017c by\u0142a g\u0142o\u015bna, bo to przyrodni brat redaktora naczelnego \u201eWyborczej\u201d. Jednak w sprawie Zbigniewa D. prokuratura nie robi\u0142a nic \u2013 on nie jest krewnym \u017cadnego krytyka PiS, mo\u017ce wi\u0119c dla Ziobry nie ma znaczenia.<\/span><\/p>\n

O prokuratora D. zapyta\u0142am wi\u0119c pion \u015bledczy IPN. Reakcji jego szefa doczeka\u0142am si\u0119 po dw\u00f3ch tygodniach. Prok. Andrzej Pozorski na konferencji prasowej w obecno\u015bci ministra Ziobry poinformowa\u0142, \u017ce zarzuty Zbigniewowi D. postawiono. Dlaczego dopiero po moim pytaniu? Odpowiedzi z IPN nie uzyska\u0142am.<\/span><\/p>\n

To nie wszystko. Zarzut dla Zbigniewa D. to \u201epod\u017ceganie do bezprawnego pozbawienia wolno\u015bci\u201d. Nie ma mowy o wyrokach \u015bmierci, a prof. Szwagrzyk m\u00f3wi o podpisach prokuratora \u201epod wyrokami \u015bmierci na wielu dokumentach\u201d. Twierdzi, \u017ce D. najbardziej obci\u0105\u017ca udzia\u0142 w egzekucjach lotnik\u00f3w ze s\u0142ynnego \u201espisku w wojsku\u201d oskar\u017conych o szpiegostwo na rzecz imperialist\u00f3w. W sierpniu 1952 r. prokurator D. mia\u0142 nakaza\u0107 ich rozstrzelanie w wi\u0119zieniu przy Rakowieckiej w Warszawie. Jego podpis jest na protokole egzekucji, a po strzale w ty\u0142 g\u0142owy lotnik\u00f3w wrzucono do do\u0142\u00f3w \u015bmierci na \u201e\u0142\u0105czce\u201d na Pow\u0105zkach Wojskowych.<\/span><\/p>\n

Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce napisanie aktu oskar\u017cenia nie jest tak proste, jak si\u0119 politykom PiS wydawa\u0142o. Prokurator D. ju\u017c dawno zosta\u0142 przes\u0142uchany i zezna\u0142, \u017ce jego podpisy s\u0105 na protoko\u0142ach, bo pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 t\u0142umacza prze\u0142o\u017conego, sowieckiego oficera. Co wa\u017cniejsze, fakt ten nie ma \u017cadnego znaczenia. \u00d3wczesne przepisy precyzowa\u0142y bowiem, \u017ce przy egzekucji obecni musieli by\u0107 prokurator, lekarz, naczelnik wi\u0119zienia. Wszyscy podpisywali protok\u00f3\u0142, ale to nie oznacza, \u017ce dokonali zab\u00f3jstwa.<\/span><\/p>\n

A wi\u0119c to, co historykom wydaje si\u0119 oczywiste, w oczach prawnik\u00f3w wygl\u0105da inaczej. R\u00f3wnie\u017c pod rz\u0105dami PiS.<\/span><\/p>\n

S\u0119dziowie Andrejew i Gurowska<\/strong><\/p>\n

Nazwiska s\u0119dzi\u00f3w i prokurator\u00f3w stalinowskich, kt\u00f3rych III RP pr\u00f3bowa\u0142a ukara\u0107, by\u0142y znane m.in. dzi\u0119ki wystawom organizowanym przez GK\u015aZpNP. W 2010 r. \u201eGazeta Wyborcza\u201d jako pierwsza opublikowa\u0142a tzw. raport Mazura z 1957 r. z nazwiskami s\u0119dzi\u00f3w i prokurator\u00f3w stalinowskich (tak\u017ce Stefana Michnika i Heleny Woli\u0144skiej). Powo\u0142ana w 1956 r. komisja Mariana Mazura opisa\u0142a odpowiedzialno\u015b\u0107 by\u0142ych pracownik\u00f3w G\u0142\u00f3wnego Zarz\u0105du Informacji, Naczelnej Prokuratury Wojskowej i Najwy\u017cszego S\u0105du Wojskowego. Raport nie zawiera jednak wszystkich informacji na temat zbrodni.<\/span><\/p>\n

Nie ma tam np. nazwiska Igora Andrejewa, jednego z s\u0119dzi\u00f3w S\u0105du Najwy\u017cszego, kt\u00f3ry w 1952 r. zatwierdzi\u0142 wyrok \u015bmierci na gen. Augusta Fieldorfa \u201eNila\u201d. SN orzeka\u0142 w\u00f3wczas w trybie tajnym \u2013 bez udzia\u0142u oskar\u017conego i na podstawie dokument\u00f3w z rozprawy ni\u017cszej instancji. Andrejew i pozostali dwaj s\u0119dziowie nie podwa\u017cyli rzekomych dowod\u00f3w winy genera\u0142a wymuszonych torturami na innych oficerach AK. SN uzna\u0142 wyrok s\u0105du wojew\u00f3dzkiego za w\u0142a\u015bciwy.<\/span><\/p>\n

Rola Andrejewa wysz\u0142a na jaw w marcu 1989 r., gdy bliscy genera\u0142a \u201eNila\u201d uzyskali dost\u0119p do akt s\u0105dowych i opublikowali te informacje w \u201eTygodniku Powszechnym\u201d. Wcze\u015bniej Andrejew by\u0142 szanowanym wyk\u0142adowc\u0105 Uniwersytetu Warszawskiego i cz\u0142onkiem szacownych instytucji prawniczych. Jego uczniami byli m.in. minister w kancelarii prezydenta Wa\u0142\u0119sy prof. Lech Falandysz i p\u00f3\u017aniejszy prezes SN prof. Lech Gardocki.<\/span><\/p>\n

Po ujawnieniu udzia\u0142u w skazaniu gen. Fieldorfa usuni\u0119to Andrejewa z w\u0142adz wielu organizacji. \u2013 Spad\u0142a na niego infamia, izolowany przez \u015brodowisko zmar\u0142 w nies\u0142awie w 1995 r. \u2013 opisywa\u0142a \u201eRzeczpospolita\u201d schy\u0142ek \u017cycia profesora.<\/span><\/p>\n

Dlaczego nie stan\u0105\u0142 przed s\u0105dem? W pierwszych latach III RP prokuratura dopiero si\u0119 odbudowywa\u0142a po czasach PRL, nie by\u0142o odpowiednio wyszkolonych ludzi, brakowa\u0142o nawet prokurator\u00f3w do prowadzenia zwyk\u0142ych \u015bledztw karnych. Sprawy dotycz\u0105ce zbrodni stalinowskich ton\u0119\u0142y w prokuraturach i cz\u0119sto ko\u0144czy\u0142y si\u0119 umorzeniem.<\/span><\/p>\n

Nie w ka\u017cdym przypadku. W 1992 r. zosta\u0142o wszcz\u0119te \u015bledztwo w sprawie s\u0119dzi s\u0105du wojew\u00f3dzkiego Marii Gurowskiej, kt\u00f3ra skaza\u0142a m.in. na \u015bmier\u0107 gen. Fieldorfa w 1952 r. Zarzuty postawi\u0142a Gurowskiej w 1995 r. Prokuratura Wojew\u00f3dzka w Warszawie. S\u0119dzia twierdzi\u0142a, \u017ce wyrok na \u201eNila\u201d by\u0142 zasadny, a ona opiera\u0142a si\u0119 na dowodach i orzeka\u0142a na podstawie obowi\u0105zuj\u0105cego prawa. Proces rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w grudniu 1997 r., ale Gurowska z powodu ci\u0119\u017ckiej choroby nie stawi\u0142a si\u0119 na \u017cadnej rozprawie. Zmar\u0142a w nast\u0119pnym miesi\u0105cu.<\/span><\/p>\n

Wkracza IPN<\/strong><\/p>\n

Gdy po rz\u0105dach SLD-PSL koalicja AWS-UW dosz\u0142a do w\u0142adzy w 1997 r., rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 prace nad ustaw\u0105 o IPN. Instytut powsta\u0142 dwa lata p\u00f3\u017aniej, a na jego czele stan\u0105\u0142 prof. Leon Kieres. W strukturze IPN znalaz\u0142a si\u0119 G\u0142\u00f3wna Komisja \u015acigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z pionem prokuratorskim specjalizuj\u0105cym si\u0119 m.in. w oskar\u017caniu zbrodniarzy komunistycznych.<\/span><\/p>\n

zefem GK\u015aZpNP zosta\u0142 prof. Witold Kulesza, a jednym z doradc\u00f3w Kieresa \u2013 Andrzej Rzepli\u0144ski. W marcu 2001 r. Rzepli\u0144ski pojecha\u0142 wraz z szefem prokuratury wojskowej do Londynu, by przekona\u0107 brytyjski wymiar sprawiedliwo\u015bci do wydania by\u0142ej stalinowskiej prokurator Heleny Woli\u0144skiej, kt\u00f3ra oskar\u017ca\u0142a m.in. gen. Fieldorfa. Wed\u0142ug relacji profesora jej adwokaci, wyznaczeni przez tamtejsze ministerstwo sprawiedliwo\u015bci, twierdzili jednak, \u017ce w Polsce nie ma szans na uczciwy proces z powodu szalej\u0105cego antysemityzmu. To samo twierdzi\u0142a Woli\u0144ska. W 2006 r. Home Office (odpowiednik naszego MSW i resortu sprawiedliwo\u015bci w jednym) odm\u00f3wi\u0142 ekstradycji na podstawie \u201eprzes\u0142anek natury humanitarnej, czyli ze wzgl\u0119du na wiek Woli\u0144skiej, stan jej zdrowia i okoliczno\u015bci osobiste\u201d.<\/span><\/p>\n

Po powstaniu IPN rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 nowy etap batalii o postawienie s\u0119dzi\u00f3w i prokurator\u00f3w stalinowskich przed s\u0105dem. Na przyk\u0142ad prokuratora wojskowego Czes\u0142awa \u0141api\u0144skiego, kt\u00f3ry oskar\u017ca\u0142 kpt. Stanis\u0142awa Sojczy\u0144skiego \u201eWarszyca\u201d, a tak\u017ce uczestniczy\u0142 w procesie tzw. grupy rotmistrza Witolda Pileckiego. \u201eWarszyc\u201d i jego podkomendni zostali rozstrzelani podobnie jak Pilecki. W styczniu 2001 r. IPN wszcz\u0105\u0142 \u015bledztwo, przes\u0142ucha\u0142 \u015bwiadk\u00f3w i napisa\u0142 akt oskar\u017cenia, ale \u0141api\u0144ski zmar\u0142 w 2014 r. w szpitalu na skrzy\u017cowaniu ul. Roentgena i… Pileckiego. Wed\u0142ug prawnik\u00f3w wyrok skazuj\u0105cy by\u0142 w tym przypadku najbardziej prawdopodobny.<\/span><\/p>\n

Zdarza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce s\u0105d uniewinnia\u0142 oskar\u017conych. Najbardziej znany przypadek dotyczy Wac\u0142awa Krzy\u017canowskiego, kt\u00f3ry w 1946 r. za\u017c\u0105da\u0142 kary \u015bmierci dla 17-letniej Danuty Siedzik\u00f3wny \u201eInki\u201d. W dniu jej skazania sporz\u0105dzi\u0142 te\u017c akty oskar\u017cenia, w kt\u00f3rych domaga\u0142 si\u0119 kary \u015bmierci dla dw\u00f3ch innych m\u0142odych ludzi. Krzy\u017canowski by\u0142 pierwszym prokuratorem, kt\u00f3rego IPN oskar\u017cy\u0142 o udzia\u0142 w komunistycznej zbrodni s\u0105dowej. Zosta\u0142 uniewinniony w obu instancjach.<\/span><\/p>\n

Urz\u0105d ds. Kombatant\u00f3w i Os\u00f3b Represjonowanych pozbawi\u0142 go jednak uprawnie\u0144 kombatanckich. Krzy\u017canowski zmar\u0142 w 2014 r. i zosta\u0142 pochowany z wojskow\u0105 asyst\u0105 honorow\u0105, bo walczy\u0142 pod Lenino. Z powodu tej asysty \u00f3wczesny szef MON Tomasz Siemoniak odwo\u0142a\u0142 ze stanowiska dw\u00f3ch oficer\u00f3w: dow\u00f3dc\u0119 i komendanta garnizonu Koszalin.<\/span><\/p>\n

Zasada Radbrucha<\/strong><\/p>\n

Uniewinnienie Krzy\u017canowskiego utrzyma\u0142 w mocy S\u0105d Najwy\u017cszy. Istotne jest uzasadnienie: prokurator dzia\u0142a\u0142 w ramach obowi\u0105zuj\u0105cego prawa. Jego sprawie po\u015bwi\u0119ci\u0142 sporo miejsca prof. Witold Kulesza w ksi\u0105\u017cce \u201eCrimen laesae iustitiae\u201d, w kt\u00f3rej analizuje, dlaczego nie dosz\u0142o do skazania s\u0119dzi\u00f3w i prokurator\u00f3w odpowiedzialnych za wyroki ur\u0105gaj\u0105ce poczuciu sprawiedliwo\u015bci. W sprawie Krzy\u017canowskiego Izba Wojskowa SN uzna\u0142a, \u017ce dopiero gdyby dowody zosta\u0142y sfa\u0142szowane, a prokurator i s\u0119dzia by o tym wiedzieli, mo\u017cna by ich oskar\u017cy\u0107 o pod\u017ceganie do przest\u0119pstwa.<\/span><\/p>\n

Krzy\u017canowskiemu trudno by\u0142o udowodni\u0107, \u017ce wiedzia\u0142 o sfa\u0142szowanych dowodach, i s\u0119dziowie Izby Wojskowej SN mieli podstawy, by go uniewinni\u0107, ale w uzasadnieniu wyszli poza sam ten przypadek i sformu\u0142owali kilka og\u00f3lnych zasad, kt\u00f3re budz\u0105 powa\u017cne w\u0105tpliwo\u015bci. Uznali, \u017ce z samego faktu, i\u017c prokurator wnioskowa\u0142 o wymierzenie okre\u015blonej kary, nie wynika, \u017ce pope\u0142ni\u0142 przest\u0119pstwo.<\/span><\/p>\n

Prof. Rzepli\u0144ski odrzuca tak\u0105 argumentacj\u0119, gdy\u017c kwestionuje ona jak\u0105kolwiek mo\u017cliwo\u015b\u0107 ukarania winnych zbrodni s\u0105dowych. Jego opini\u0119 Kulesza cytuje w ksi\u0105\u017cce: \u201eUniewinniono prokuratora, kt\u00f3ry realizowa\u0142 systemowe bezprawie procesu s\u0105dowego z lat 1944-1955\u201d. W rozmowie ze mn\u0105 Rzepli\u0144ski precyzuje: \u2013 S\u0119dziowie uznawali, \u017ce skoro oskar\u017ceni \u017c\u0105dali takich a nie innych kar lub wydawali wyroki zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cym prawem, to nie mo\u017cna ich skaza\u0107. Bardzo trudno si\u0119 pogodzi\u0107 z takim uzasadnieniem.<\/span><\/p>\n

Podwa\u017ca je zasada sformu\u0142owana przez niemieckiego prawnika i filozofa Gustava Radbrucha w kontek\u015bcie zbrodni nazistowskich. Stwierdzi\u0142 on, \u017ce je\u015bli przepis prawa drastycznie \u0142amie normy moralne, to nie obowi\u0105zuje. I tak powinni do tego podchodzi\u0107 s\u0119dziowie. Zgodnie z zasad\u0105 Radbrucha przy zbrodniach s\u0105dowych uzasadnienie, \u017ce kto\u015b dzia\u0142a\u0142 w ramach obowi\u0105zuj\u0105cego w\u00f3wczas prawa, nie mo\u017ce by\u0107 podstaw\u0105 do uniewinnienia. Izba Wojskowa SN po 2000 r. nie bra\u0142a jednak tej regu\u0142y pod uwag\u0119.<\/span><\/p>\n

Jak zmierzy\u0107 prawo do b\u0142\u0119du<\/strong><\/p>\n

Prof. Kulesza analizuje w ksi\u0105\u017cce spraw\u0119 prokuratora i cz\u0142onka sk\u0142adu orzekaj\u0105cego bior\u0105cych udzia\u0142 w skazaniu na \u015bmier\u0107 za sabota\u017c. W tym przypadku S\u0105d Najwy\u017cszy uniewinnienie uzasadnia\u0142 tym, \u017ce prokuratorzy musieli bezwzgl\u0119dnie wykonywa\u0107 rozkazy prze\u0142o\u017conych i \u201ebrak jest cechy bezprawno\u015bci\u201d. Argumentowali, \u017ce oskar\u017ceni mieli prawo do b\u0142\u0119dnej oceny i decyzji, a b\u0142\u0105d ten mie\u015bci\u0142 si\u0119 w dopuszczalnych ramach. Kulesza pyta wi\u0119c, jak wyznaczy\u0107 granice prawa prokuratora do b\u0142\u0119dnej oceny. I czy mo\u017cna usprawiedliwi\u0107 ka\u017cdy czyn twierdzeniem, \u017ce kto\u015b wykonywa\u0142 rozkaz?<\/span><\/p>\n

\u2013 Nie rozumiem tego nastawienia s\u0105d\u00f3w \u2013 dziwi si\u0119 prof. Szwagrzyk. \u2013 Przecie\u017c w oparciu o ustaw\u0119 z 1992 r., a wi\u0119c uchwalon\u0105 w III RP, w Polsce od lat dochodzi do masowych uchyle\u0144 wyrok\u00f3w z czas\u00f3w PRL i rehabilitacji os\u00f3b skazanych. A skoro s\u0105dy uchylaj\u0105 te wyroki, to jak mo\u017cna twierdzi\u0107, \u017ce by\u0142y wydawane w ramach obowi\u0105zuj\u0105cego prawa? Jak mo\u017cna je sankcjonowa\u0107, skoro s\u0105 uchylane? To nielogiczne.<\/span><\/p>\n

Prof. Lech Gardocki, w latach 1998-2010 pierwszy prezes SN, t\u0142umaczy \u201eWyborczej\u201d:<\/span><\/p>\n

\n

\u201eZ odpowiedzialno\u015bci\u0105 s\u0119dzi\u00f3w i prokurator\u00f3w sprawa jest bardziej skomplikowana ni\u017c np. z oficerami \u015bledczymi. Je\u017celi uczestniczyli oni w skazaniu os\u00f3b fa\u0142szywie oskar\u017conych, jak np. w sprawie gen. Augusta Emila Fieldorfa, a dzi\u015b twierdz\u0105, \u017ce wierzyli w prawdziwo\u015b\u0107 spreparowanych dowod\u00f3w \u2013 to nie jest \u0142atwo udowodni\u0107 im, \u017ce k\u0142ami\u0105. Oczywi\u015bcie tzw. wiedza potoczna \u2013 i w czasach stalinowskich, i obecnie \u2013 jest taka, \u017ce procesy by\u0142y fa\u0142szowane, a zeznania \u015bwiadk\u00f3w wymuszane torturami, i \u017ce s\u0119dziowie to wszystko wiedzieli i \u015bwiadomie skazywali ludzi niewinnych. Ale taka potoczna wiedza nie wystarczy. Wina tych prokurator\u00f3w i s\u0119dzi\u00f3w musi by\u0107 udowodniona zgodnie ze standardami procesowymi obowi\u0105zuj\u0105cymi w pa\u0144stwie prawa. Gdyby\u015bmy z przestrzegania tych standard\u00f3w zrezygnowali, to upodobniliby\u015bmy si\u0119 w\u0142a\u015bnie do prokurator\u00f3w i s\u0119dzi\u00f3w z czas\u00f3w stalinowskich\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n

S\u0119dziowie s\u0105 za, a nawet przeciw<\/strong><\/p>\n

Zdarzy\u0142o si\u0119 te\u017c, \u017ce w pierwszej instancji s\u0119dzia stalinowski zosta\u0142 ukarany za to, \u017ce skaza\u0142 oskar\u017conego za pr\u00f3b\u0119 obalenia ustroju socjalistycznego, ale s\u0105d drugiej instancji jego spraw\u0119 umorzy\u0142. Uzna\u0142 bowiem, \u017ce immunitet s\u0119dziego nie zosta\u0142 zniesiony.<\/span><\/p>\n

\u2013 Moim zamys\u0142em by\u0142o postawienie przed s\u0105dem wszystkich sprawc\u00f3w komunistycznych zbrodni s\u0105dowych \u2013 t\u0142umaczy\u0142 prof. Kulesza. \u2013 Przeszkod\u0105 by\u0142o uznanie przez wymiar sprawiedliwo\u015bci w 2003 r., \u017ce obowi\u0105zuj\u0105ce prawo obejmuje immunitetem tak\u017ce s\u0119dziego, kt\u00f3ry ferowa\u0142 wyroki w czasach stalinowskich. Oznacza\u0142o to zakaz postawienia przed s\u0105dem by\u0142ego s\u0119dziego bez wcze\u015bniejszej zgody s\u0105du dyscyplinarnego.<\/span><\/p>\n

Tyle \u017ce wielu s\u0119dzi\u00f3w stalinowskich nie mia\u0142o w III RP statusu s\u0119dziego w stanie spoczynku, tylko pobiera\u0142o emerytur\u0119<\/a>, np. wojskowego. Nie by\u0142o wi\u0119c wiadomo, kto mia\u0142by im immunitet uchyli\u0107.<\/span><\/p>\n

\u2013 To uniemo\u017cliwia\u0142o prokuratorom GK\u015aZpNP wnoszenie akt\u00f3w oskar\u017cenia przeciwko by\u0142ym s\u0119dziom, poniewa\u017c nie istnia\u0142 w\u0142a\u015bciwy s\u0105d dyscyplinarny, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by udzieli\u0107 takiej zgody. Podnie\u015bli\u015bmy to w kasacji, ale Izba Wojskowa SN pozostawi\u0142a j\u0105 w 2004 r. bez rozpoznania \u2013 wyja\u015bnia prof. Kulesza.<\/span><\/p>\n

Zupe\u0142nie zdumiewaj\u0105ce decyzje dotyczy\u0142y tego, kto takie kasacje mo\u017ce wnosi\u0107. W jednej sprawie Izba Wojskowa SN orzek\u0142a w 2002 r., \u017ce nale\u017cy to do szefa prokuratury wojskowej. A kiedy Kulesza zgodnie z zaleceniem s\u0105du poprosi\u0142 tego prokuratora o z\u0142o\u017cenie kolejnej kasacji \u2013 SN dwa lata p\u00f3\u017aniej uzna\u0142, \u017ce nie ma on uprawnie\u0144 do jej wnoszenia.<\/span><\/p>\n

\u2013 Reasumuj\u0105c, decyzja procesowa z 2004 r. by\u0142a w jaskrawej sprzeczno\u015bci z decyzj\u0105 z 2002 r., a w efekcie zdaniem SN nikt nie ma legitymacji procesowej do wnoszenia kasacji \u2013 ocenia Kulesza.<\/span><\/p>\n

Jak s\u0105dz\u0105 s\u0119dziowie stanu wojennego<\/strong><\/p>\n

Sprawdzi\u0142am, kt\u00f3rzy s\u0119dziowie Izby Wojskowej SN podpisali uzasadnienia obu decyzji omawianych w ksi\u0105\u017cce Kuleszy. Jest w tej grupie te\u017c s\u0119dzia, kt\u00f3ry uczestniczy\u0142 w wydaniu obu sprzecznych ze sob\u0105 decyzji SN w kwestii prawa do wnoszenia kasacji.<\/span><\/p>\n

Spo\u015br\u00f3d sze\u015bciu s\u0119dzi\u00f3w Izby Wojskowej SN a\u017c pi\u0119ciu skazywa\u0142o opozycjonist\u00f3w w stanie wojennym. Jeden ma na koncie ponad 70 takich wyrok\u00f3w, inni \u2013 kilka lub kilkana\u015bcie. Ich nazwiska wyst\u0119puj\u0105 w katalogu IPN 13grudnia81.pl z s\u0119dziami stanu wojennego.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cna wi\u0119c wnioskowa\u0107, \u017ce gdyby w 2002 r. s\u0119dziowie Izby Wojskowej SN uznali, i\u017c w przypadku stalinowskich zbrodni s\u0105dowych nale\u017cy przyj\u0105\u0107 zasad\u0119 Radbrucha, to jakby si\u0119 samooskar\u017cali. Zasad\u0119 Radbrucha mo\u017cna by\u0142oby bowiem zastosowa\u0107, gdyby stan\u0119li przed s\u0105dem za swoje wyroki w stanie wojennym. Niekt\u00f3rzy s\u0119dziowie orzekaj\u0105cy zaraz po 2000 r. nie \u017cyj\u0105 lub przeszli w stan spoczynku przed 2015 r., ale wobec jednego IPN wyst\u0105pi\u0142 o uchylenie immunitetu.<\/span><\/p>\n

Chcia\u0142am porozmawia\u0107 z s\u0119dziami, kt\u00f3rzy podpisywali decyzje analizowane w ksi\u0105\u017cce Kuleszy, ale rzecznik SN Micha\u0142 Laskowski odpowiedzia\u0142, \u017ce nie komentuj\u0105 oni swoich wyrok\u00f3w i odsy\u0142aj\u0105 do uzasadnienia.<\/span><\/p>\n

Sprawa nie jest jednak tak oczywista. Prof. Ewa \u0141\u0119towska, zwolenniczka zasady Radbrucha, uwa\u017ca, \u017ce w przypadku s\u0119dzi\u00f3w stanu wojennego mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o b\u0142\u0119dzie uzasadnionym i regu\u0142a niemieckiego prawnika nie ma zastosowania. Prawo stanu wojennego nie by\u0142o bowiem zbrodnicze jak w III Rzeszy czy w okresie stalinowskim.<\/span><\/p>\n

O \u00f3wczesnych s\u0119dziach zasiadaj\u0105cych p\u00f3\u017aniej w Izbie Wojskowej SN prof. Adam Strzembosz m\u00f3wi\u0142, \u017ce ci, kt\u00f3rzy \u201echcieli si\u0119 zachowa\u0107 przyzwoicie\u201d, uniewinniali albo starali si\u0119 wymierza\u0107 kary ni\u017csze, ni\u017c chcia\u0142a prokuratura, lub wydawali wyroki w zawieszeniu. \u2013 Czasami wiedzieli, \u017ce je\u015bli np. uniewinni\u0105 czy umorz\u0105 spraw\u0119, to w apelacji ten wyrok mo\u017ce by\u0107 znacznie surowszy \u2013 t\u0142umaczy\u0142 Strzembosz.<\/span><\/p>\n

Pozostaje pytanie, czy akurat s\u0119dziowie stanu wojennego powinni ocenia\u0107 zbrodnie s\u0105dowe okresu stalinowskiego. Nie przes\u0105dzaj\u0105c o ocenie ich wyrok\u00f3w z lat 80., moim zdaniem nie.<\/span><\/p>\n

W 2018 r. PiS rozwi\u0105za\u0142 Izb\u0119 Wojskow\u0105 SN i teraz rozpoczyna rozpraw\u0119 \u2013 jak wynika z wypowiedzi ministra Ziobry \u2013 z s\u0119dziami stanu wojennego. W marcu IPN zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do s\u0105d\u00f3w dyscyplinarnych o odebranie immunitet\u00f3w siedmiu by\u0142ym s\u0119dziom i prokuratorom, kt\u00f3rych chce poci\u0105gn\u0105\u0107 do odpowiedzialno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Twarde prawo demokracji<\/strong><\/p>\n

Czy losy proces\u00f3w stalinowskich pokazuj\u0105, \u017ce \u201ekasta s\u0119dziowska\u201d, jak j\u0105 nazywa Ziobro, by\u0142a pa\u0144stwem w pa\u0144stwie? Nie. Wbrew twierdzeniu PiS nie jest tak, \u017ce s\u0119dziowie w stu procentach sami siebie wybieraj\u0105 na najwy\u017csze stanowiska. Do tej pory istnia\u0142a wzgl\u0119dna r\u00f3wnowaga i potrzeba konsensusu mi\u0119dzy wybranymi w demokratycznych wyborach politykami a przedstawicielami \u015brodowiska s\u0119dziowskiego. Sk\u0142ad SN by\u0142 efektem tak\u017ce tego, \u017ce na prezydenta zosta\u0142 wybrany dwukrotnie Aleksander Kwa\u015bniewski, a SLD wygra\u0142o wybory parlamentarne w 1993 i 2001 r. Dlatego mia\u0142o swoich ministr\u00f3w sprawiedliwo\u015bci i przedstawicieli w Krajowej Radzie S\u0105downictwa, kt\u00f3ra przedstawia\u0142a prezydentowi kandydatury s\u0119dzi\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Pierwsza kluczowa decyzja zapad\u0142a w 1998 r., kiedy SLD-owski prezydent zdecydowa\u0142 o wyborze pierwszego prezesa SN. Gdy Zgromadzenie Og\u00f3lne SN da\u0142o mu do wyboru profesor\u00f3w Strzembosza i Gardockiego, wybra\u0142 tego drugiego. Strzembosz popiera\u0142 rozliczenia ze stalinowskimi s\u0119dziami i prokuratorami. Gardocki by\u0142 sceptyczny.<\/span><\/p>\n

To nastawienie ilustruje przede wszystkim uchwa\u0142a S\u0105du Najwy\u017cszego z 2007 r. w sprawie immunitet\u00f3w s\u0119dzi\u00f3w stanu wojennego. Podj\u0105\u0142 j\u0105 z inicjatywy prezesa Gardockiego SN w siedmioosobowym sk\u0142adzie. Praktycznym skutkiem tej uchwa\u0142y by\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u201eta\u015bmowego\u201d odrzucania wniosk\u00f3w IPN o uchylenie immunitetu s\u0119dziom skazuj\u0105cym opozycjonist\u00f3w w stanie wojennym.<\/span><\/p>\n

Uchwa\u0142a ta pokazuje te\u017c stosunek do rozlicze\u0144 innych s\u0119dzi\u00f3w, kt\u00f3rych powo\u0142a\u0142 na wniosek KRS prezydent Kwa\u015bniewski. By\u0142o ich a\u017c 33, bo sprawowa\u0142 urz\u0105d dwie kadencje. W Izbie Wojskowej SN zasiadali s\u0119dziowie pozytywnie zweryfikowani w 1989 r. lub powo\u0142ani przez prezydent\u00f3w Wojciecha Jaruzelskiego i Kwa\u015bniewskiego. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich ju\u017c nie orzeka\u0142a, gdy PiS zabra\u0142 si\u0119 do demonta\u017cu SN, bo albo zmarli, albo przeszli w stan spoczynku. W 2018 r. z likwidowanej Izby Wojskowej SN odesz\u0142o trzech s\u0119dzi\u00f3w, kt\u00f3rych nazwiska s\u0105 w katalogu 13grudnia81.pl.<\/span><\/p>\n

Gdyby strona solidarno\u015bciowa nie pok\u0142\u00f3ci\u0142a si\u0119 w latach 90. i gdyby prawica nie by\u0142a tak rozdrobniona, mo\u017ce formacje postkomunistyczne nie odnosi\u0142yby sukces\u00f3w wyborczych. Ale odnosi\u0142y, co nie pozosta\u0142o bez wp\u0142ywu na sk\u0142ad SN w latach 1995-2005.<\/span><\/p>\n

Prof. Szwagrzyk: \u2013 Wszystkie kraje bloku wschodniego pr\u00f3bowa\u0142y w mniejszym czy wi\u0119kszym stopniu rozliczy\u0107 zbrodnie stalinowskie, ale je\u015bli chodzi o s\u0119dzi\u00f3w i prokurator\u00f3w wojskowych, to \u017caden sobie z tym nie poradzi\u0142. Rozmawiali\u015bmy o tym ostatnio na W\u0119grzech. Tam te\u017c powodem by\u0142 ca\u0142kiem chybiony argument, \u017ce ci s\u0119dziowie dzia\u0142ali w ramach obowi\u0105zuj\u0105cego prawa.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Oskar\u017ca\u0107 \u0142atwo, skaza\u0107 trudno. Rozrachunki ze stalinizmem w III RP Dominika Wielowieyska Warszawa, 3 marca 1948 r. Rotmistrz Witold Pilecki zeznaje przed s\u0105dem podczas procesu, w kt\u00f3rym wraz ze swoimi wsp\u00f3\u0142pracownikami zosta\u0142 oskar\u017cony m.in. o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z wywiadem obcych mocarstw. Pilecki zosta\u0142 stracony 25 maja 1948 r. (Fot. PAP) Zapyta\u0142am w IPN, dlaczego znanemu stalinowskiemu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69461"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=69461"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69461\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":69487,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69461\/revisions\/69487"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=69461"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=69461"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=69461"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}