{"id":69552,"date":"2019-04-21T17:09:56","date_gmt":"2019-04-21T15:09:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=69552"},"modified":"2019-04-21T09:10:16","modified_gmt":"2019-04-21T07:10:16","slug":"30-09-29","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=69552","title":{"rendered":"POWSTANIE W GETCIE WARSZAWSKIM"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>POWSTANIE W GETCIE WARSZAWSKIM<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

JUSTYNA MAJEWSKA<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\u201eMarzenie mojego \u017cycia spe\u0142ni\u0142o si\u0119. \u017bydowska samoobrona w getcie sta\u0142a si\u0119 faktem. \u017bydowski zbrojny op\u00f3r i odwet urzeczywistni\u0142y si\u0119. By\u0142em \u015bwiadkiem wspania\u0142ej heroicznej walki bojowc\u00f3w \u017cydowskich\u201d pisa\u0142 Mordechaj Anielewicz 23 kwietnia 1943 roku do przebywaj\u0105cego poza walcz\u0105cym gettem Icchaka Cukiermana, odpowiedzialnego w tych dniach za utrzymywanie kontakt\u00f3w z polskim podziemiem.<\/strong><\/p>\n

Tymczasem w\u00a0getcie trwa\u0142o powstanie, kt\u00f3re by\u0142o pierwszym w\u00a0okupowanej Europie miejskim zrywem przeciw Niemcom. Izrael Gutman, historyk Zag\u0142ady, ale przede wszystkim uczestnik powstania, pisa\u0142 o\u00a0nim:\u00a0\u017baden akt oporu \u017byd\u00f3w podczas Szoa nie rozpala wyobra\u017ani w\u00a0takiej mierze, jak powstanie w\u00a0getcie warszawskim w\u00a0kwietniu 1943 roku. Walka podj\u0119ta przez garstk\u0119 zag\u0142odzonych i\u00a0s\u0142abo uzbrojonych \u017byd\u00f3w przeciw hitlerowskiej pot\u0119dze by\u0142a wydarzeniem przekraczaj\u0105cym zwyk\u0142\u0105 miar\u0119<\/em>\u00a0(Walka bez cienia nadziei. Powstanie w\u00a0getcie warszawskim<\/em>, s.\u00a011).\u00a0<\/span><\/p>\n

Aby przedstawi\u0107 genez\u0119 i\u00a0przebieg powstania, trzeba zacz\u0105\u0107 od\u00a0opisu sytuacji getta warszawskiego po\u00a0akcji likwidacyjnej z\u00a0lata 1942 roku.
\n<\/strong><\/span><\/p>\n

Okres mi\u0119dzy wielk\u0105 akcj\u0105 likwidacyjn\u0105 getta warszawskiego a\u00a0powstaniem<\/strong><\/span><\/p>\n

W dniach od\u00a022\u00a0lipca do\u00a023\u00a0wrze\u015bnia 1942 roku Niemcy wywie\u017ali z\u00a0getta warszawskiego do\u00a0obozu \u015bmierci w\u00a0Treblince ok. 300 tys. \u017byd\u00f3w. Niemal dzie\u0144 po\u00a0dniu z\u00a0Umschlagplatzu, placu prze\u0142adunkowego przy ul. Stawki, odchodzi\u0142y bydl\u0119ce wagony szczelnie wype\u0142nione lud\u017ami.\u00a0Po\u00a0\u201eakcji\u201d zmieni\u0142a si\u0119 struktura spo\u0142eczna getta. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzieci i\u00a0ludzi starszych zosta\u0142a zamordowana, w\u00a0getcie warszawskim zostali przede wszystkim ludzie m\u0142odzi, zdolni do\u00a0pracy, straumatyzowani brutaln\u0105 likwidacj\u0105 getta i\u00a0utrat\u0105 najbli\u017cszych. Getto po\u00a0\u201eakcji\u201d funkcjonowa\u0142o na\u00a0innych zasadach ni\u017c wcze\u015bniej. Po\u00a0pierwsze, zmieni\u0142a si\u0119 jego topografia. \u017bydowsk\u0105 dzielnic\u0119 zamkni\u0119t\u0105 tworzy\u0142y enklawy getta centralnego (rejon ulic Stawek, pl. Muranowskiego, Franciszka\u0144skiej, G\u0119siej, Smoczej), szopu szczotkarzy (rejon ulic Franciszka\u0144skiej, Bonifraterskiej, \u015awi\u0119tojerskiej, Wa\u0142owej), g\u0142\u00f3wnego terenu szop\u00f3w (rejon ulic Nowolipek, Mylnej, Leszna, \u017belaznej) i\u00a0szopu Du\u017cy T\u00f6bbens (rejon ulic Ceglanej, Twardej, Prostej i\u00a0\u017belaznej). Niemcy zmniejszyli getto do\u00a0kilku kwarta\u0142\u00f3w (\u0142\u0105cznie 295 dom\u00f3w), w\u00a0obr\u0119bie kt\u00f3rych mieszka\u0142o i\u00a0pracowa\u0142o oko\u0142o 35\u00a0tys. \u017byd\u00f3w zatrudnionych w\u00a0niemieckich przedsi\u0119biorstwach produkcyjnych, tzw. szopach. Mi\u0119dzy gettem centralnym a\u00a0g\u0142\u00f3wnym terenem szop\u00f3w rozci\u0105ga\u0142 si\u0119 obszar niezamieszka\u0142y, tzw. \u201edziki\u201d, stanowi\u0105cy miejsce ukrycia dla ok. 25\u00a0tys. \u017byd\u00f3w niezatrudnionych. Obszar od\u00a0ulicy Leszno na\u00a0po\u0142udnie niemal w\u00a0ca\u0142o\u015bci zosta\u0142 ju\u017c w\u00a0sierpniu 1942 roku w\u0142\u0105czony ponownie do\u00a0tzw. \u201earyjskiej\u201d cz\u0119\u015bci miasta.<\/span><\/p>\n

Spisy niemieckich firm korzystaj\u0105cych z pracy przymusowej robotnik\u00f3w \u017cydowskich<\/em><\/span><\/p>\n

Rada \u017bydowska (niem.\u00a0Judenrat<\/em>), po\u00a0samob\u00f3jczej \u015bmierci Adama Czerniakowa kierowana przez Marka Lichtenbauma, zosta\u0142a zmniejszona do\u00a0kilkunastu wydzia\u0142\u00f3w zatrudniaj\u0105cych ok. 2800 pracownik\u00f3w. Rada straci\u0142a pos\u0142uch w\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w getta, a\u00a0autorytet zacz\u0119\u0142y zyskiwa\u0107 m\u0142odzie\u017cowe organizacje podziemne, kt\u00f3re ju\u017c w\u00a0pierwszych dniach wielkiej akcji likwidacyjnej opowiada\u0142y si\u0119 za\u00a0walk\u0105 zbrojn\u0105. Na\u00a0spotkaniu dw\u00f3ch pokole\u0144 przedstawicieli gettowej konspiracji 22\u00a0lub 23\u00a0lipca 1942 r., kiedy prawdziwy cel wyw\u00f3zek nie by\u0142 jeszcze rozpoznany, przewa\u017cy\u0142 pogl\u0105d starszych dzia\u0142aczy, kt\u00f3rzy odradzali walk\u0119 z\u00a0Niemcami obawiaj\u0105c si\u0119 mo\u017cliwo\u015bci pogorszenia sytuacji mieszka\u0144c\u00f3w getta. 28\u00a0lipca m\u0142odzie\u017cowe organizacje syjonistyczne: Akiba, Dror, Gordonia, ha-Szomer ha-Cion i\u00a0ha-Noar ha-Cyjoni powo\u0142a\u0142y \u017bydowsk\u0105 Organizacj\u0119 Bojow\u0105.<\/span><\/p>\n

Regulamin fabryczny szopu<\/em><\/span><\/p>\n

Po zako\u0144czeniu wielkiej akcji likwidacyjnej nikt nie mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce\u00a0pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej nast\u0105pi kolejnej wysiedlenie. Zacz\u0119to powa\u017cnie my\u015ble\u0107 o\u00a0zorganizowaniu walki zbrojnej. Ogromne znacznie dla zainicjowania dzia\u0142a\u0144 i\u00a0zjednoczenia \u015brodowisk konspiracyjnych, kt\u00f3re straci\u0142o w\u00a0czasie akcji wielu dzia\u0142aczy, mia\u0142 Mordechaj Anielewicz (ps. \u201eMarian\u201d, \u201eMalachi\u201d). Anielewicz jeszcze przed wojn\u0105 nale\u017ca\u0142 do\u00a0kierownictwa ha-Szomer ha-Cair. Tuz\u0307 po\u00a0wybuchu wojny przebywa\u0142 w\u00a0sowieckiej strefie okupacyjnej przy granicy rumu\u0144skiej, gdzie zosta\u0142 na\u00a0kr\u00f3tki czas aresztowany przez Rosjan. Przedosta\u0142 si\u0119 do\u00a0Wilna, a\u00a0w\u00a0styczniu 1940 r.\u00a0wr\u00f3ci\u0142 do\u00a0Warszawy. W\u00a0getcie warszawskim Anielewicz kontynuowa\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 na\u00a0rzecz ha-Szomer ha-Cair: redagowa\u0142 pras\u0119 konspiracyjn\u0105, organizowa\u0142 seminaria, zajmowa\u0142 si\u0119 m\u0142odzie\u017c\u0105. Od\u00a0czerwca do\u00a0po\u0142owy wrze\u015bnia 1942 r.,\u00a0kiedy w\u00a0getcie warszawskim trwa\u0142a akcja likwidacyjna, Anielewicz przebywa\u0142 w\u00a0B\u0119dzinie i\u00a0Sosnowcu, gdzie organizowa\u0142 grupy oporu. Po\u00a0powrocie do\u00a0getta warszawskiego zosta\u0142 komendantem \u017bydowskiej Organizacji Bojowej.<\/span><\/p>\n

\u017bydowska Organizacja Bojowa<\/strong><\/p>\n

Wed\u0142ug statusu \u017bOB z\u00a02\u00a0grudnia 1942 r., jej najwa\u017cniejszym zadaniami by\u0142 op\u00f3r podczas kolejnej akcji wysiedle\u0144czej, podejmowanie akcji terrorystycznych wymierzonych w\u00a0\u017byd\u00f3w kolaboruj\u0105cych z\u00a0Niemcami (policjanci, urz\u0119dnicy gminy, cz\u0142onkowie oddzia\u0142\u00f3w Werkschutzu) oraz obrona \u017byd\u00f3w zatrudnionych w\u00a0szopach.<\/span><\/p>\n

Jedn\u0105 z\u00a0pierwszych decyzji \u017bOB by\u0142o os\u0105dzenie i\u00a0wydanie wyrok\u00f3w na\u00a0\u017byd\u00f3w kolaboruj\u0105cych z\u00a0Niemcami w\u00a0czasie wielkiej akcji likwidacyjnej. 29\u00a0pa\u017adziernika Eliahu<\/strong><\/span> R\u00f3\u017ca\u0144ski z\u00a0Ha-Szomer ha-Cair wykona\u0142 wyrok \u015bmierci na\u00a0Jakubie Lejkinie<\/strong><\/span>,\u00a0<\/a>kieruj\u0105cym w\u00a0czasie akcji policj\u0105 \u017cydowsk\u0105.\u00a0<\/span><\/p>\n

Obwieszczenie o wykonaniu wyroku \u015bmierci na Jakubie Lejkinie<\/em><\/span><\/p>\n

Kolejnym kluczowym zadaniem \u017bOB by\u0142o pozyskanie uzbrojenia i\u00a0nawi\u0105zanie kontaktu z\u00a0polskim podziemiem. Jeszcze w\u00a0czasie akcji \u017bOB wys\u0142a\u0142 Arie Wilnera \u201eJurka\u201d na\u00a0tzw. stron\u0119 \u201earyjsk\u0105\u201d w\u00a0celu nawi\u0105zania kontaktu z\u00a0AK. Po\u00a0d\u0142ugich staraniach, dopiero w\u00a0pa\u017adzierniku, Wilner nawi\u0105za\u0142 kontakt z\u00a0Henrykiem Woli\u0144skim \u201eWac\u0142awem\u201d z\u00a0Referatu \u017bydowskiego przy Biurze Informacji i\u00a0Propagandy Komendy G\u0142\u00f3wnej AK. To\u00a0w\u0142a\u015bnie w\u00a0odpowiedzi na\u00a0sugestie AK, kt\u00f3ra wola\u0142a prowadzi\u0107 rozmowy z\u00a0jedn\u0105 organizacj\u0105 jednocz\u0105c\u0105 wszystkie \u017cydowskie ugrupowania polityczne, dosz\u0142o do\u00a0powi\u0119kszenia \u017bOB. 15\u00a0pa\u017adziernika, pomimo r\u00f3\u017cnic w\u00a0programach politycznych, cz\u0119\u015b\u0107 podziemia getta do\u0142\u0105czy\u0142o do\u00a0\u017bydowskiej Organizacji Bojowej. W\u00a0jej sk\u0142ad weszli dzia\u0142acze organizacji: Ha-Szomer Ha-Cair, Dror, Akiba, Gordonia, Bund, Poalej Syjon-Lewica, Poalej Syjon-Prawica, Ha-Noar Ha-Cyjoni i\u00a0PPR.<\/span><\/p>\n

\u017bydowski Zwi\u0105zek Wojskowy<\/strong><\/p>\n

Do struktur \u017bOB mieli wej\u015b\u0107 tak\u017ce rewizjoni\u015bci z\u00a0Nowej Organizacji Syjonistycznej i\u00a0cz\u0142onkowie jej m\u0142odzie\u017c\u00f3wki z\u00a0Betaru. Warunki stawiane rewizjonistom stan\u0119\u0142y na\u00a0drodze porozumieniu. Rewizjoni\u015bci mieli przyst\u0105pi\u0107 do\u00a0organizacji pojedynczo, a\u00a0nie jako grupa, dodatkowo \u017bOB sta\u0142a na\u00a0stanowisku, \u017ce\u00a0przyw\u00f3dcami powinni by\u0107 dzia\u0142acze polityczni, podczas gdy rewizjoni\u015bci widzieli w\u00a0tej roli wojskowych. Prawdopodobnie jesieni\u0105 1942 r.\u00a0rewizjoni\u015bci za\u0142o\u017cyli drug\u0105 dzia\u0142aj\u0105c\u0105 w\u00a0getcie warszawskim organizacj\u0119 bojow\u0105 \u2013\u00a0\u017bydowski Zwi\u0105zek Wojskowy. Mi\u0119dzy obiema organizacjami istnia\u0142o porozumienie co\u00a0do\u00a0wsp\u00f3\u0142pracy w\u00a0czasie przysz\u0142ych walk. Na\u00a0czele \u017bZW sta\u0142 Pawe\u0142 Frenkel, m\u0142ody dzia\u0142acz Betaru. W\u00a0przededniu wybuchu powstania szeregi \u017bZW skupi\u0142y ok. 260 cz\u0142onk\u00f3w, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych znamy z\u00a0nazwiska tylko kilkoro: Icchak (J\u00f3zef) Bielawski, J\u00f3zef Grynblatt, Eliahu Halberstein, Salek Hazensrung, Arie (Leon) Rodal, Natan Schulz, Micha\u0142 Strykowski, Dawid Wdowi\u0144ski.<\/span><\/p>\n

Rewizjoni\u015bci pr\u00f3bowali nawi\u0105za\u0107 kontakt ze\u00a0strukturami polskiego podziemia, ale ostatecznie nie prowadzili oficjalnej wsp\u00f3\u0142pracy z\u00a0AK, tak jak by\u0142o w\u00a0przypadku \u017bOB-u.\u00a0<\/span><\/p>\n

Samoobrona styczniowa<\/strong><\/p>\n

O godzinie 6:30 rano, 18\u00a0stycznia 1943 r.\u00a0do\u00a0getta wesz\u0142y oddzia\u0142y niemieckie, kt\u00f3re na\u00a0rozkaz Himmlera mia\u0142y zmniejszy\u0107 populacj\u0119 getta o\u00a08\u00a0tys. os\u00f3b. Niemcy, podobnie jak to\u00a0mia\u0142o miejsce w\u00a0czasie akcji lipcowej, wzywali mieszka\u0144c\u00f3w kolejnych kamienic do\u00a0zej\u015bcia na\u00a0podw\u00f3rko i\u00a0okazania dowodu zatrudnienia. Chcieli w\u00a0ten spos\u00f3b zidentyfikowa\u0107 tych \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy zgodnie z\u00a0prawem okupanta przebywali w\u00a0getcie nieprawnie.<\/span><\/p>\n

\u017bydzi uznali, \u017ce\u00a0jest to\u00a0pocz\u0105tek kolejnej akcji deportacyjnej. Tylko nieliczne osoby zdecydowa\u0142y si\u0119 na\u00a0zej\u015bcie na\u00a0podw\u00f3rza kamienic, inni postanowili si\u0119 ukry\u0107 i\u00a0stawia\u0107 bierny op\u00f3r. Wobec takiego obroty zdarze\u0144, Niemcy zacz\u0119li \u0142apa\u0107 ludzi niezale\u017cnie od\u00a0ich za\u015bwiadcze\u0144 o\u00a0zatrudnieniu, m.in. chorych ze\u00a0szpitala przy ul. G\u0119siej 6\/8, aby tylko zebra\u0107 wyznacz\u0105 liczb\u0119.<\/span><\/p>\n

Z uwagi na\u00a0brak \u0142\u0105czno\u015bci mi\u0119dzy \u017bOB-owcami, podj\u0119te dzia\u0142ania nie by\u0142y skoordynowane. Bojowcy z\u00a0ha-Szomer ha-Cair, m.in. Mordechaj Anielewicz, Eliahu R\u00f3\u017ca\u0144ski, Magolit Landau, Mordechaj Growas wmieszali si\u0119 w\u00a0grup\u0119 prowadzon\u0105 do\u00a0Umschlagplatz. Na\u00a0rogu ul. Niskiej i\u00a0Zamenhofa otworzyli ogie\u0144 i\u00a0zaatakowali Niemc\u00f3w konwojuj\u0105cych grup\u0119. W\u00a0wyniku strzelaniny z\u00a0grupy bojowc\u00f3w uratowa\u0142o si\u0119 zaledwie kilka os\u00f3b, ale cz\u0119\u015b\u0107 konwojowanych \u017byd\u00f3w uciek\u0142a. Kolejny atak mia\u0142 miejsce na\u00a0Zamenhofa 58, gdzie mieszkali cz\u0142onkowie Akiby i\u00a0Gordonii. W\u00a0czasie akcji, kt\u00f3ra trwa\u0142a 4\u00a0dni, walki mia\u0142y te\u017c miejsce na\u00a0Zamenhofa 40, Mi\u0142ej 34, 41\u00a0i\u00a063, Franciszka\u0144skiej 22. Straty po\u00a0stronie niemieckiej wynios\u0142y prawdopodobnie 12\u00a0Niemc\u00f3w. Straty \u017cydowskiego podziemia by\u0142y znacznie wy\u017csze. Na\u00a0samym Umschlagplatzu zastrzelono grup\u0119 60\u00a0bundowc\u00f3w, kt\u00f3rzy odm\u00f3wili wej\u015bcia do\u00a0wagonu. Dni te\u00a0przesz\u0142y do\u00a0historii jako samoobrona styczniowa.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

czytaj dalej tu: POWSTANIE W GETCIE WARSZAWSKIM<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

POWSTANIE W GETCIE WARSZAWSKIM JUSTYNA MAJEWSKA \u201eMarzenie mojego \u017cycia spe\u0142ni\u0142o si\u0119. \u017bydowska samoobrona w getcie sta\u0142a si\u0119 faktem. \u017bydowski zbrojny op\u00f3r i odwet urzeczywistni\u0142y si\u0119. By\u0142em \u015bwiadkiem wspania\u0142ej heroicznej walki bojowc\u00f3w \u017cydowskich\u201d pisa\u0142 Mordechaj Anielewicz 23 kwietnia 1943 roku do przebywaj\u0105cego poza walcz\u0105cym gettem Icchaka Cukiermana, odpowiedzialnego w tych dniach za utrzymywanie kontakt\u00f3w z polskim […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69552"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=69552"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69552\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":69584,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/69552\/revisions\/69584"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=69552"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=69552"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=69552"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}