{"id":70258,"date":"2019-06-26T17:09:02","date_gmt":"2019-06-26T15:09:02","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=70258"},"modified":"2019-06-14T07:05:40","modified_gmt":"2019-06-14T05:05:40","slug":"22-09-34","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=70258","title":{"rendered":"Josima Feldszuh"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Josima Feldszuh<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Agata Korba<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Josima urodzi\u0142a si\u0119 w 1929 roku. Ju\u017c w wieku 5 lat rozpocz\u0119\u0142a nauk\u0119 gry na fortepianie. Pierwsze lekcje pobiera\u0142a pod okiem matki, Per\u0142y (Pniny) z domu Richter, pianistki i muzykolo\u017cki pochodz\u0105cej z Czortkowa. Ojciec Josimy, Rubin Feldszuh (tak\u017ce Feldschuh, Feldschu, Ruben Ben-Szem), pisarz i dzia\u0142acz syjonistyczny urodzony w Buczaczu, pracowa\u0142 m.in. jako t\u0142umacz przysi\u0119g\u0142y j\u0119zyk\u00f3w staroaramejskiego, hebrajskiego i jidysz.<\/span><\/p>\n

Przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej rodzina Feldszuh\u00f3w mieszka\u0142a na sta\u0142e w Czortkowie. W Warszawie prawdopodobnie bywa\u0142a okazjonalnie. Najcz\u0119\u015bciej przebywa\u0142 tam  Rubin, kt\u00f3ry mieszka\u0142 w 1930 r. przy ul. Karmelickiej 11, w 1938 r. w mieszkaniu przy ul. Leszno 66. W listopadzie 1940 r., w \u015blad za rozporz\u0105dzeniem gubernatora dystryktu warszawskiego Ludwika Fischera, Josima wraz z rodzicami znalaz\u0142a si\u0119 na terenie getta warszawskiego.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug wspomnie\u0144 Racheli Auerbach, kuzynki Rubina, kt\u00f3ra zim\u0105 1940 r. zamieszka\u0142a z rodzin\u0105 Feldszuh\u00f3w na Lesznie, Josima mimo m\u0142odego wieku doskonale panowa\u0142a nad fortepianem, wykonywa\u0142a z pami\u0119ci utwory klasyk\u00f3w takich jak Chopin, Mendelssohn, Czajkowski, Mozart, Beethoven czy Bach, z lekko\u015bci\u0105 przedstawia\u0142a w\u0142asn\u0105 ich interpretacj\u0119.<\/span><\/p>\n

\n

\u201eS\u0142uch absolutny, niespotykana pami\u0119\u0107 muzyczna, niezwyk\u0142a zdolno\u015b\u0107 uczenia si\u0119 i ogromna sprawno\u015b\u0107 techniczna. Do tego wszystkiego mo\u017cna by\u0142o zauwa\u017cy\u0107 u niej pierwsze oznaki \u015bwiadcz\u0105ce o g\u0142\u0119bszym \u00bbwn\u0119trzu\u00ab, o wra\u017cliwo\u015bci w prze\u017cywaniu \u017cycia, bogatej emocjonalno\u015bci\u201d[1.1]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Josima pisa\u0142a w\u0142asne utwory, kt\u00f3re znamy m.in. z notatnika zachowanego w zbiorach Instytutu Jad Waszem: Lament nad brzegiem rzeki<\/em>, Ptak opowiada<\/em>, Ptasia uczta<\/em>, Wiejscy klezmerzy<\/em>, Melodia kropli wody <\/em>czy Szemranie strumyka<\/em>. Rachela Auerbach zapami\u0119ta\u0142a tak\u017ce kilka mazurk\u00f3w, kujawiaka, walca oraz pi\u0119\u0107 melodii inspirowanych pie\u015bniami szabatowymi.<\/span><\/p>\n

Jej talent szybko zosta\u0142 zauwa\u017cony przez zamkni\u0119tych za murami getta muzyk\u00f3w:<\/span><\/p>\n

\n

\u201eBy\u0142o to tak, \u017ce pewna pani Rabinowicz, \u015bpiewaczka, kt\u00f3ra by\u0142a u nas z wizyt\u0105, wzi\u0119\u0142a ma\u0142\u0105 kiedy\u015b ze sob\u0105 do \u00bbSalonu\u00ab na ulicy Ogrodowej, gdzie zbierali si\u0119 \u015bpiewacy i muzycy \u017cydowscy i w ka\u017cdy czwartek sp\u0119dzali razem kilka godzin w otoczeniu d\u017awi\u0119k\u00f3w muzyki. Moja c\u00f3reczka pos\u0142ucha\u0142a tam gry pewnego pianisty i wyg\u0142osi\u0142a swoj\u0105 surow\u0105 krytyk\u0119, ku zdumieniu s\u0142uchaczy. Pianista, kt\u00f3ry dowiedzia\u0142 si\u0119 o jej krytycznych s\u0142owach, wykrzykn\u0105\u0142 ze \u015bmiechem, arogancko: \u2013 Jak jeste\u015b taka m\u0105dra, moja ma\u0142a, to sama zagraj lepiej! Ma\u0142a usiad\u0142a do fortepianu i jej los zosta\u0142 przypiecz\u0119towany. Wszyscy przerwali rozmowy, zamilkli, przestali si\u0119 kr\u0119ci\u0107, we wszystkich pomieszczeniach \u00bbSalonu\u00ab zapad\u0142a cisza. Wszyscy obecni zgromadzili si\u0119 i stan\u0119li wok\u00f3\u0142 fortepianu, a ich rozszerzone oczy i otwarte usta by\u0142y oznak\u0105 niezmierzonego zdumienia. Kiedy sko\u0144czy\u0142a gra\u0107 jeden utw\u00f3r, zmusili j\u0105 by gra\u0142a dalej. Kiedy wr\u00f3ci\u0142a do domu przysz\u0142a razem z ni\u0105 pani Rabinowicz i przekaza\u0142a, \u017ce \u00bbSalon\u00ab postanowi\u0142 jednog\u0142o\u015bnie, i\u017c \u00bb\u015bwiat\u00ab musi koniecznie pos\u0142ucha\u0107 gry mojej c\u00f3rki i \u017ce kilku pianist\u00f3w zaoferowa\u0142o si\u0119 uczy\u0107 j\u0105 za darmo\u201d \u2013 pisa\u0142 w dzienniku Rubin Feldszuh[1.2]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Od tej pory Josima pobiera\u0142a lekcje gry u najlepszych muzyk\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego, m.in. u Hanny Diksztajn (Dickstein), przygotowuj\u0105c si\u0119 jednocze\u015bnie do swojego pierwszego koncertu, kt\u00f3ry mia\u0142 zosta\u0107 zapami\u0119tany jako jedno z najbardziej poruszaj\u0105cych wydarze\u0144 \u017cycia kulturalnego w zamkni\u0119tym getcie. Wybrano utw\u00f3r \u2013 IX koncert fortepianowy Wolfganga Amadeusza Mozarta \u2013 oraz miejsce \u2013 sal\u0119 \u201eMelody Palace\u201d przy ul. Rymarskiej 12. Ju\u017c po pierwszej pr\u00f3bie dziewczynka zdoby\u0142a uznanie zespo\u0142u \u2013 45 do\u015bwiadczonych artyst\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych przed wojn\u0105 w Filharmonii Warszawskiej, Operze czy orkiestrze Polskiego Radia, w tym Ludwika Holcmana, Mariana Neuteicha i Adama Furma\u0144skiego.<\/span><\/p>\n

Oto w sobotni deszczowy dzie\u0144, 15 marca 1941 roku, mia\u0142o si\u0119 odby\u0107 sensacyjne wydarzenie \u2013 jedenastoletnia wtedy Josima zagra jako solistka z najlepszymi muzykami \u017bydowskiej Orkiestry Symfonicznej! Koncert przyci\u0105gn\u0105\u0142 t\u0142umy; widownia niecierpliwie czeka\u0142a na pojawienie si\u0119 \u201ecudownego dziecka\u201d. W pierwszej cz\u0119\u015bci wyst\u0119pu arty\u015bci zagrali Wesele Figara<\/em> i Symfoni\u0119 G-moll<\/em> Mozarta oraz symfoni\u0119 Niedoko\u0144czon\u0105 <\/em>Franza Schuberta. Nast\u0119pnie na scen\u0119 wesz\u0142a Josima i zagra\u0142a IX koncert Mozarta.<\/span><\/p>\n

\n

\u201e(\u2026) zna\u0142a ten koncert z tak\u0105 precyzj\u0105 i tak idealnie, \u017ce nie da si\u0119 tego por\u00f3wna\u0107 z niczym. Ka\u017cdy d\u017awi\u0119k by\u0142 zapisany w jej krwi jakby gra\u0142a go ju\u017c podczas stworzenia \u015bwiata\u201d[1.1.2]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Zachwycona publiczno\u015b\u0107 nagrodzi\u0142a artystk\u0119 gromkimi brawami. Na bis Josima zagra\u0142a dwie kompozycje w\u0142asnego autorstwa. Rubin Feldszuh wspomina\u0142 ten dzie\u0144, jako moment w kt\u00f3rym ca\u0142a rodzina na chwil\u0119 zapomnia\u0142a o wojnie, getcie i tragicznej sytuacji materialnej; urz\u0105dzono przyj\u0119cie dla nastoletniej artystki, jej nauczycieli, przyjaci\u00f3\u0142 i rodziny. Gratulacjom, upominkom i zachwytom nie by\u0142o ko\u0144ca.<\/span><\/p>\n

\n

\u201eKiedy zapytali\u015bmy, jakie s\u0105 jej \u017cyczenia odpar\u0142a ze zbytni\u0105 \u00bbskromno\u015bci\u0105\u00ab, \u017ce ma tylko dwa cele, by\u0107 najdoskonalsz\u0105 pianistk\u0105 na \u015bwiecie ale nie tylko w\u015br\u00f3d kobiet, lecz r\u00f3wnie\u017c najwi\u0119ksz\u0105 w\u015br\u00f3d m\u0119\u017cczyzn i po drugie, co jest dla niej jeszcze wa\u017cniejsze, tworzy\u0107 wielkie kompozycje jak jeden z najwi\u0119kszych tw\u00f3rc\u00f3w\u201d[1.1.2]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Tu\u017c przed rozpocz\u0119ciem Wielkiej Akcji deportacyjnej, Feldszuhowie otrzymali propozycj\u0119 wyprowadzenia dziewczynki z getta. Nie skorzystali z niej obawiaj\u0105c si\u0119 rozstania. 22 lipca 1942 r. Niemcy rozpocz\u0119li wyw\u00f3zk\u0119 \u017byd\u00f3w do obozu zag\u0142ady w Treblince. Rodzina pozostawa\u0142a w ukryciu na terenie getta do stycznia 1943 r., kiedy ca\u0142a tr\u00f3jka z pomoc\u0105 \u0142\u0105czniczki Emilki \u201eMarylki\u201d Rozencwajg (Szoszany Kassower) wydosta\u0142a si\u0119 na tzw. aryjsk\u0105 stron\u0119 i znalaz\u0142a schronienie we wsi Pustelnik, ko\u0142o Mi\u0144ska Mazowieckiego. Jeszcze w getcie Josima zachorowa\u0142a na zapalenie p\u0142uc, kt\u00f3re w kolejnych miesi\u0105cach zosta\u0142o zdiagnozowane jako zaawansowane stadium gru\u017alicy. Bliscy dziewczynki do ko\u0144ca wierzyli, \u017ce wyzdrowieje. Tak o ostatnich tygodniach \u017cycia pianistki pisa\u0142a Auerbach:<\/span><\/p>\n

\n

\u201eNale\u017ca\u0142am do tych \u017cydowskich \u00bbaryjczyk\u00f3w\u00ab, kt\u00f3rzy mogli porusza\u0107 si\u0119 po mie\u015bcie. Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce w tym czasie posz\u0142am dowiedzie\u0107 si\u0119 o zdrowie Josimy. Zd\u0105\u017cy\u0142am ju\u017c w\u00f3wczas nawi\u0105za\u0107 kontakty po polskiej stronie.<\/p>\n

Uzna\u0142am, \u017ce by\u0107 mo\u017ce da si\u0119 jeszcze umie\u015bci\u0107 Josim\u0119 w sanatorium dla gru\u017alik\u00f3w. Zamierza\u0142am po\u015bwi\u0119ci\u0107 temu ca\u0142\u0105 swoj\u0105 energi\u0119, powiedzia\u0142am, \u017ce stan\u0119 na g\u0142owie aby j\u0105 uratowa\u0107!W sobot\u0119, 17 kwietnia [1943], w wiecz\u00f3r \u015bwi\u0119ta Pesach i Wielkanocy, w wiecz\u00f3r wybuchu powstania w warszawskim getcie posz\u0142am do lekarki, specjalistki od chor\u00f3b p\u0142uc, kt\u00f3ra bada\u0142a Josim\u0119 i kt\u00f3ra by\u0142a tak\u017ce dyrektork\u0105 sanatorium dla chorych na p\u0142uca w Otwocku. Jej wyrok by\u0142 kr\u00f3tki i jasny: Nie ma ju\u017c czego ratowa\u0107! P\u0142uca Josimy s\u0105 dziurawe jak sito.<\/p>\n

Jej dni s\u0105 policzone. Mo\u017ce prze\u017cyje jeszcze tydzie\u0144 a mo\u017ce i tyle nie\u2026(\u2026) Josima zmar\u0142a w \u015brod\u0119, 21 kwietnia, w drugi dzie\u0144 \u015bwi\u0119ta Pesach, trzeciego dnia powstania. W mie\u015bcie, w kt\u00f3rym snu\u0142y si\u0119 dymy unosz\u0105ce si\u0119 znad p\u0142on\u0105cego getta, wstrz\u0105sanym hukiem eksplozji, dr\u017c\u0105cym od wystrza\u0142\u00f3w, przyniesiono mi wiadomo\u015b\u0107. Josima zmar\u0142a w malutkiej wiosce Pustelnik \u2013 dla mnie jej \u015bmier\u0107 by\u0142a \u015bmierci\u0105 drogiej i podziwianej istoty, kt\u00f3rej \u017cycie zosta\u0142o w pewnym sensie przerwane ju\u017c tam, za murami ton\u0105cymi w krwawej mgle\u201d[1.3]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Per\u0142a pope\u0142ni\u0142a samob\u00f3jstwo tu\u017c po \u015bmierci c\u00f3rki. Cia\u0142a obu kobiet ju\u017c po wojnie zosta\u0142y ekshumowane z tymczasowego grobu i z\u0142o\u017cone przez Rubina prawdopodobnie na cmentarzu \u017cydowskim przy ul. Okopowej w Warszawie.<\/span><\/p>\n

Rubin Feldszuh w 1945 r. wyjecha\u0142 do Palestyny. Tam za\u0142o\u017cy\u0142 now\u0105 rodzin\u0119, nosz\u0105c\u0105 nazwisko Ben Szem (Ben Shem). Zmar\u0142 w 1980 roku.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Josima Feldszuh Agata Korba Josima urodzi\u0142a si\u0119 w 1929 roku. Ju\u017c w wieku 5 lat rozpocz\u0119\u0142a nauk\u0119 gry na fortepianie. Pierwsze lekcje pobiera\u0142a pod okiem matki, Per\u0142y (Pniny) z domu Richter, pianistki i muzykolo\u017cki pochodz\u0105cej z Czortkowa. Ojciec Josimy, Rubin Feldszuh (tak\u017ce Feldschuh, Feldschu, Ruben Ben-Szem), pisarz i dzia\u0142acz syjonistyczny urodzony w Buczaczu, pracowa\u0142 m.in. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70258"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=70258"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70258\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":70600,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70258\/revisions\/70600"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=70258"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=70258"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=70258"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}