{"id":70320,"date":"2019-06-03T17:09:04","date_gmt":"2019-06-03T15:09:04","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=70320"},"modified":"2019-05-23T11:17:33","modified_gmt":"2019-05-23T09:17:33","slug":"24-05-39","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=70320","title":{"rendered":"MICHA\u0141 KLEPFISZ"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>MICHA\u0141 KLEPFISZ<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Martyna Rusiniak-Karwat<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Micha\u0142 Klepfisz \/ Wikipedia<\/em><\/span><\/p>\n

MICHA\u0141 KLEPFISZ<\/strong> – DANE OSOBOWE<\/span><\/p>\n

Data urodzenia: 17 kwietnia 1913<\/strong><\/span>
\nMiejsce urodzenia: Warszawa<\/strong><\/span>
\nData \u015bmierci: 20 kwietnia 1943<\/strong><\/span>
\nMiejsce \u015bmierci: Warszawa<\/strong><\/span>
\nZaw\u00f3d: in\u017cynier mechanik; dzia\u0142acz bundowski<\/strong><\/span>
\nPowi\u0105zane miejscowo\u015bci: Lw\u00f3w<\/strong><\/span><\/p>\n

Klepfisz Micha\u0142<\/strong> (17.04.1913 Warszawa \u2013 20.04.1943 Warszawa) \u2013 in\u017cynier mechanik, dzia\u0142acz Cukunftu, Morgenszternu i Bundu.<\/span><\/p>\n

Micha\u0142 Klepfisz urodzi\u0142 si\u0119 17 kwietnia 1913 r. w Warszawie jako syn Jakuba i Mariem Rojzy z domu Salamon. Ojciec Jakub pochodzi\u0142 ze znanej warszawskiej rabinacko-chasydzkiej rodziny Klepfisz\u00f3w. Zerwa\u0142 jednak z tradycj\u0105 i od 1905 r. by\u0142 cz\u0142onkiem Bundu. Do partii nale\u017celi nie tylko rodzice, ale i krewni Micha\u0142a. W ich mieszkaniu, przy ul. \u015awi\u0119tojerskiej 30 m. 61 (w tej samej kamienicy mieszka\u0142a r\u00f3wnie\u017c wspominana przez nas w marcu Adina Blady-Szwajgier z matk\u0105 i babci\u0105) podczas wojny polsko-bolszewickiej znajdowa\u0142 si\u0119 nielegalny sekretariat Bundu. W dokumentach jako j\u0119zyk ojczysty Klepfisz podawa\u0142 \u2013 \u017cydowski (jidysz), wyznanie za\u015b \u2013 moj\u017ceszowe. <\/span><\/p>\n

Od 1921 r. uczy\u0142 si\u0119 w gimnazjum matematyczno-przyrodniczym Felicji Buki-Cygielsztrajch, sk\u0105d w 1927 r., po V klasie przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do II Gimnazjum M\u0119skiego Zwi\u0105zku Zawodowego Nauczycielstwa Polskich Szk\u00f3\u0142 \u015arednich w Warszawie. Wiosn\u0105 1931 r. zda\u0142 rozszerzony egzamin dojrza\u0142o\u015bci typu matematyczno-przyrodniczego. \u015awiadectwo otrzyma\u0142 5 czerwca 1931 roku.<\/span><\/p>\n

W tym samym roku zosta\u0142 s\u0142uchaczem Wydzia\u0142u Mechanicznego Politechniki Warszawskiej. W p\u00f3\u017aniejszych latach przynale\u017ca\u0142 do sekcji konstrukcyjnej. Z powodu kiepskich warunk\u00f3w materialnych mia\u0142 problem z p\u0142aceniem czesnego i uko\u0144czeniem studi\u00f3w w terminie. Spowodowane to by\u0142o bezrobociem ojca \u2013 by\u0142ego nauczyciela. Ca\u0142a czteroosobowa rodzina (mia\u0142 jeszcze siostr\u0119 Gin\u0119 [Regin\u0119]) by\u0142a utrzymywana z pensji matki \u2013 nauczycielki w publicznej szkole powszechnej nr 47 w Warszawie. W latach 30., by\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie z powod\u00f3w finansowych, rodzina Klepfisz\u00f3w cz\u0119sto zmienia\u0142a miejsce zamieszkania. Z ul. \u015awi\u0119tojerskiej 30 przeprowadzili si\u0119 na ul. Orl\u0105 5 m. 13, a stamt\u0105d ok. 1936 r. na Grochowsk\u0105 52d m. 12.<\/span><\/p>\n

Po pi\u0119ciu latach studi\u00f3w, 25 marca 1936 r., Klepfisz zda\u0142 pierwszy egzamin dyplomowy na Wydziale Mechanicznym Politechniki Warszawskiej z og\u00f3ln\u0105 ocen\u0105 dostateczn\u0105. 19 stycznia 1939 r. otrzyma\u0142 zezwolenie od Dziekana Wydzia\u0142u Mechanicznego Politechniki Warszawskiej na wykonanie pracy dyplomowej. Wybuch wojny zniweczy\u0142 jego plan uko\u0144czenia studi\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W 1934 r. pozna\u0142 swoj\u0105 przysz\u0142\u0105 \u017con\u0119 Ros\u0119 Perczykow (22.07.1914 Warszawa \u2013 23.03.2016 Nowy Jork), z kt\u00f3r\u0105 w lipcu 1937 r. wzi\u0105\u0142 \u015blub. Para zamieszka\u0142a z rodzicami Micha\u0142a.<\/span><\/p>\n

W wielu wspomnieniach podkre\u015blano:<\/span><\/p>\n

\n

Micha\u0142 wyrasta\u0142 w \u017cydowsko-socjalistycznej atmosferze. Droga, kt\u00f3ra poprowadzi\u0142a go do roli w powstaniu w getcie warszawskim, by\u0142a naturaln\u0105 i rezultatem rozwoju osobistego[1.1]<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Od najm\u0142odszych lat sam by\u0142 zwi\u0105zany z organizacjami bundowskimi. By\u0142 cz\u0142onkiem i czynnym dzia\u0142aczem Cukunftu, Morgenszternu, a podczas studi\u00f3w k\u00f3\u0142ka akademickiego \u2013 Ringen. W drugiej po\u0142owie lat 30. by\u0142 instruktorem boj\u00f3wek Morgenszternu. Uczy\u0142 \u017cydowsk\u0105 m\u0142odzie\u017c, w jaki spos\u00f3b ma broni\u0107 si\u0119 przed atakami antysemickimi. W 1934 r. wykaza\u0142 si\u0119 ogromn\u0105 odwag\u0105. Podczas letniego obozu Cukunftu, w okolicach Nowego S\u0105cza, uratowa\u0142 dziecko w ko\u0142ysce p\u0142yn\u0105cej Dunajcem. Jak potem podkre\u015blano, by\u0142 to pierwszy raz, kiedy m\u00f3wiono o nim w radio. Kolejny raz jego nazwisko wybrzmia\u0142o na falach radiowych ju\u017c po jego \u015bmierci, w maju 1943 roku.<\/span><\/p>\n

Po wybuchu wojny w 1939 r., jako przeszkolony wojskowo, wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w kampanii wrze\u015bniowej, walcz\u0105c w Robotniczej Brygadzie Obrony Warszawy. Nast\u0119pnie, tak jak wielu \u017cydowskich socjalist\u00f3w, razem z \u017con\u0105 uciek\u0142 do Lwowa, a stamt\u0105d do Doniecka, gdzie pracowa\u0142 w sowieckiej fabryce samolot\u00f3w. Po pewnym czasie przejecha\u0142 do Lwowa, sk\u0105d latem 1941 r. wraz z \u017con\u0105 Ros\u0105, c\u00f3reczk\u0105 Iren\u0105 (ur. 17.04.1941) i siostr\u0105 Gin\u0105 powr\u00f3ci\u0142 do Warszawy. By\u0142o to ju\u017c po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej i zaj\u0119ciu Lwowa przez Niemc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W Warszawie m\u0142odzi Klepfiszowie ponownie zamieszkali z rodzicami, ale tym razem \u2013 jako zamkni\u0119ci w getcie warszawskim. Micha\u0142 bardzo szybko zacz\u0105\u0142 dzia\u0142a\u0107 w podziemnym Centralnym Komitecie Bundu. Wiosn\u0105 1942 r., z powodu problem\u00f3w zdrowotnych, przebywa\u0142 w sanatorium w Otwocku.<\/span><\/p>\n

Latem 1942 r. straci\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 rodziny. Najpierw do obozu zag\u0142ady Treblinka II wywieziono jego ojca z babci\u0105 ze strony matki (nosz\u0105c\u0105 nazwisko Salamon); nast\u0119pnie matk\u0119 razem z jej siostr\u0105, r\u00f3wnie\u017c bundystk\u0105 \u2013 Gut\u0105, \u017con\u0105 Wiktora Szulmana. Obawiaj\u0105c si\u0119 z\u0142apania i odstawienia na Umschlagplatz, razem z \u017con\u0105 i c\u00f3reczk\u0105 Klepfisz przedosta\u0142 si\u0119 na tzw. aryjsk\u0105 stron\u0119. Rosa z Iren\u0105 ukrywa\u0142y si\u0119 pocz\u0105tkowo u by\u0142ej s\u0142u\u017c\u0105cej, a p\u00f3\u017aniej na wsi, gdzie Micha\u0142 je odwiedza\u0142. Nast\u0119pnie Irenka zosta\u0142a oddana do klasztoru jako dziecko chrze\u015bcija\u0144skie.<\/span><\/p>\n

Jego siostra Gina r\u00f3wnie\u017c kontynuowa\u0142a w getcie swoj\u0105 przedwojenn\u0105 aktywno\u015b\u0107 w szeregach podziemnego Centralnego Komitetu Cukunftu, pracowa\u0142a te\u017c jako piel\u0119gniarka i ratowa\u0142a ludzi z Umschlagplatzu. Jesieni\u0105 1942 r., ci\u0119\u017cko chora, znalaz\u0142a si\u0119 po tzw. aryjskiej stronie. W grudniu 1942 r. zmar\u0142a w szpitalu. Zosta\u0142a pochowana pod \u201earyjsk\u0105\u201d to\u017csamo\u015bci\u0105 jako Kazimiera J\u00f3\u017awiak (w niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3d\u0142ach podawane jest inne b\u0142\u0119dne nazwisko: Zofia Zakrzewska), na warszawskim Cmentarzu Br\u00f3dnowskim.<\/span><\/p>\n

Micha\u0142owi co najmniej dwa razy uda\u0142o si\u0119 uciec z wagonu wioz\u0105cego \u017byd\u00f3w z getta warszawskiego do Treblinki II. By\u0142 \u0142\u0105cznikiem pomi\u0119dzy gettem a \u015bwiatem zewn\u0119trznym. Do dzielnicy zamkni\u0119tej szmuglowa\u0142 m.in. pilniki i pistolety, a tak\u017ce nielegaln\u0105 literatur\u0119, otrzyman\u0105 od polskiego podziemia. Cz\u0119sto przychodzi\u0142o mu si\u0119 ukrywa\u0107 pomi\u0119dzy macewami na cmentarzu \u017cydowskim przy ul. G\u0119siej.<\/span><\/p>\n

Odk\u0105d powsta\u0142a \u017bydowska Organizacja Bojowa (\u017bOB), Micha\u0142 r\u00f3wnie\u017c zacz\u0105\u0142 w niej dzia\u0142a\u0107. Prawdopodobnie w tym czasie przeszed\u0142 szkolenie w Biurze Bada\u0144 Technicznych Komendy G\u0142\u00f3wnej Armii Krajowej.<\/span><\/p>\n

Poza gettem nosi\u0142 nazwisko Tadeusz Metzner. Mieszka\u0142 pod wieloma adresami. Pocz\u0105tkowo razem ze Stefanem Machajem (przed wojn\u0105 pracowali razem w fabryce) przebywa\u0142 w kamienicy Szczepaniaka przy ul. G\u00f3rno\u015bl\u0105skiej 3. W\u0142a\u015bciciel prawdopodobnie go zadenuncjowa\u0142, gdy\u017c zosta\u0142 tam schwytany przez Niemc\u00f3w i wys\u0142any do Treblinki II. Uciek\u0142 z transportu. Potem mieszka\u0142 m.in. przy ul. Przemys\u0142owej 5 (razem z W\u0142adk\u0105 Meed), a tak\u017ce u Stanis\u0142awa Dubiela. To prawdopodobnie pod tym ostatnim adresem, po 18.01.1943 r., zacz\u0105\u0142 domow\u0105 produkcj\u0119 \u0142adunk\u00f3w wybuchowych: granat\u00f3w, bomb zapalaj\u0105cych i \u201ekoktajli Mo\u0142otowa\u201d. Tajnik\u00f3w ich wytwarzania naucza\u0142 r\u00f3wnie\u017c innych cz\u0142onk\u00f3w \u017bOB.<\/span><\/p>\n

17 kwietnia 1943 r., w dzie\u0144 swoich urodzin, a tak\u017ce urodzin c\u00f3reczki Irenki, widzia\u0142 si\u0119 ostatni raz z \u017con\u0105. Tego dnia uda\u0142o mu si\u0119 zdoby\u0107 pistolet, kt\u00f3ry postanowi\u0142 sam przeszmuglowa\u0107 do getta, gdzie zasta\u0142 go wybuch powstania. Walczy\u0142 w rejonie fabryki szczotek.<\/span><\/p>\n

Drugiego (20 kwietnia) lub trzeciego (21 kwietnia) dnia powstania, kiedy razem z Markiem Edelmanem i Zalmanem Fridrichem, ps. Zygmunt, wyszli na rekonesans okolicy, dostali si\u0119 w krzy\u017cowy ogie\u0144 z karabin\u00f3w maszynowych. Klepfisz zosta\u0142 dos\u0142ownie podziurawiony kulami. Prawdopodobnie ju\u017c nast\u0119pnego dnia, pochowano go tam, gdzie zosta\u0142o znaleziony, tj. na podw\u00f3rku przy \u015awi\u0119tojerskiej 32 lub na ty\u0142ach numeru 34. By\u0142a to pierwsza znana i po\u015bwiadczona ofiara \u015bmiertelna po stronie \u017cydowskiej.<\/span><\/p>\n

22 kwietnia informacje o jego \u015bmierci przedosta\u0142y si\u0119 poza mury getta. Ju\u017c 11 maja 1943 r. przedstawiciele Bundu i \u017bydowskiego Komitetu Narodowego w Polsce za po\u015brednictwem Delegata Rz\u0105du na Kraj, wys\u0142ali do cz\u0142onk\u00f3w Rady Narodowej RP w Londynie wiadomo\u015b\u0107: \u201eZgin\u0105\u0142 bohatersk\u0105 \u015bmierci\u0105 in\u017cynier Klepfisz, cz\u0142onek Bundu, jeden z filar\u00f3w zbrojnego oporu\u201d[1.2]<\/a>. 18 lutego 1944 r. W\u00f3dz Naczelny gen. broni Kazimierz Sosnkowski za odwag\u0119 i udzia\u0142 w powstaniu nada\u0142 mu po\u015bmiertnie srebrny Krzy\u017c Virtuti Militari. We wspomnieniach i nekrologiach podkre\u015blano: \u201eBy\u0142 on tym, kt\u00f3ry zorganizowa\u0142, potajemn\u0105 oczywi\u015bcie, wytw\u00f3rni\u0119 materia\u0142\u00f3w wybuchowych w dzielnicy \u017cydowskiej\u201d[1.3]<\/a>. Obecnie, dzi\u0119ki c\u00f3rce Irenie, medal Klepfisza \u2013 najwy\u017csze polskie odznaczenie wojskowe, nadawane za wybitne zas\u0142ugi bojowe \u2013 mo\u017cna obejrze\u0107 na wystawie w Muzeum Holokaustu w Waszyngtonie. Legendarny bundowiec zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c upami\u0119tniony na kamiennym bloku \u2013 symbolicznym pomniku przy ul. Zamenhofa \u2013 jednym z \u201eogniw\u201d Traktu Pami\u0119ci M\u0119cze\u0144stwa i Walki \u017byd\u00f3w w Warszawie.<\/span><\/p>\n

Cia\u0142o Micha\u0142a Klepfisza pozosta\u0142o do dzi\u015b gdzie\u015b w skrytych pod ziemi\u0105 gruzach getta warszawskiego, niedaleko adresu, pod kt\u00f3rym prze\u017cy\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 swojego kr\u00f3tkiego \u017cycia. Na cmentarzu \u017cydowskim w Warszawie przy ul. Okopowej, w kwaterze bundowskiej, znajduje si\u0119 tylko jego symboliczny gr\u00f3b (kwatera 12, rz\u0105d 4) \u2013 jeden z nielicznych \u015blad\u00f3w jego istnienia.<\/span><\/p>\n

\n

Bibliografia:<\/strong><\/span><\/p>\n