{"id":70392,"date":"2019-05-18T17:09:13","date_gmt":"2019-05-18T15:09:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=70392"},"modified":"2019-05-17T07:02:39","modified_gmt":"2019-05-17T05:02:39","slug":"28-09-38","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=70392","title":{"rendered":"Dzieci Holocaustu."},"content":{"rendered":"
<\/a>Dzieci Holocaustu. Dobrze jest poda\u0107 cyjanek, a \u017ale wyrzuci\u0107 przez okno?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Monika Tutak-Goll<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\u017bydowskie dzieci uratowane przez Iren\u0119 Sendlerow\u0105 (BE&W)<\/em><\/span><\/p>\n

Alina nie chcia\u0142a p\u00f3j\u015b\u0107 ze swoj\u0105 biologiczn\u0105 matk\u0105. Wyzna\u0142a mi: “Ona nie wybaczy\u0142a mi tego do ko\u0144ca \u017cycia”.<\/strong><\/p>\n

Patrycja Do\u0142owy<\/b>\u00a0\u2013 ur. w 1978 r. w Bostonie, pisarka, artystka multimedialna, spo\u0142eczniczka, autorka bloga \u201eWidoczki: Pami\u0119\u0107 miasta\/Pami\u0119\u0107 cia\u0142a\u201d. W 2012 r. razem z Justyn\u0105 Biernack\u0105 napisa\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eMiasto oczami kobiet\u201d. Wsp\u00f3\u0142autorka ksi\u0105\u017cek \u201e25 rozm\u00f3w na 25-lecie\u201d i \u201ePrzecie\u017c ich nie zostawi\u0119\u201d oraz sztuk teatralnych, m.in. \u201eThe Hideout\/Kryj\u00f3wka\u201d, \u201eMatki\u201d, \u201eDziady. Twierdza Brze\u015b\u0107\u201d i \u201eHinde\u0142e, siostra Sztukmistrza\u201d (z Paw\u0142em Passinim). W\u0142a\u015bnie ukaza\u0142a si\u0119 jej najnowsza ksi\u0105\u017cka \u201eWr\u00f3c\u0119, gdy b\u0119dziesz spa\u0142a. Rozmowy z dzie\u0107mi Holocaustu\u201d<\/i><\/p>\n

Monika Tutak-Goll: Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 w tym ciemnym pokoju.<\/strong><\/p>\n

Patrycja Do\u0142owy:<\/b>\u00a0Pewnego wieczoru, kiedy usypia\u0142am dzieci. Nagle dotar\u0142o do mnie, \u017ce ta ciemno\u015b\u0107 panuje te\u017c w mojej rodzinie. \u017be s\u0105 historie, kt\u00f3re nigdy nie ujrza\u0142y \u015bwiat\u0142a. \u017be w \u015brodku naszej rodziny jest b\u00f3l, ale jak go wypu\u015bcisz na zewn\u0105trz, to mo\u017ce stanie si\u0119 mniejszy, i \u017ce to b\u0119dzie jak masa\u017c \u2013 dobry masa\u017c musi przecie\u017c bole\u0107, kiedy jeste\u015b spi\u0119ta, ale potem zaczynasz odczuwa\u0107 ulg\u0119. I tak jest z tymi historiami.<\/span><\/p>\n

Co to by\u0142y za historie?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Wszystkie te, kt\u00f3re opowiada si\u0119 mi\u0119dzy wierszami.<\/span><\/p>\n

\n

Kiedy dzieci nie chcia\u0142y je\u015b\u0107, to si\u0119 s\u0142ysza\u0142o: \u201eZjedz, gdyby\u015b wiedzia\u0142a, jak by\u0142o w getcie!\u201d, \u201eUbierz si\u0119 cieplej, masz w co\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Od ma\u0142ego wiedzieli\u015bmy, \u017ce takich rzeczy nie wynosi si\u0119 z domu na zewn\u0105trz, \u017ce nie wolno. Bo to tylko takie nasze, rodzinne sprawy. Nie potrafili\u015bmy o nich rozmawia\u0107. Dorasta\u0142am w przekonaniu, \u017ce to tylko taka nasza historia rodzinna i nie ma jej gdzie indziej.<\/span><\/p>\n

Kiedy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w innych rodzinach s\u0105 podobne tajemnice, zacz\u0119\u0142am si\u0119 zastanawia\u0107: to gdzie jeszcze? Sz\u0142am warszawskimi ulicami i my\u015bla\u0142am: sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142y pag\u00f3rki na Muranowie? Z czego postawiono te budynki po wojnie? Sk\u0105d wzi\u0119li ceg\u0142y?<\/span><\/p>\n

Wyobra\u017cam sobie, \u017ce pierwsze pokolenie nie m\u00f3wi\u0142o o Holocau\u015bcie, bo to by\u0142a za du\u017ca trauma. Drugie nauczy\u0142o si\u0119, \u017ce nie nale\u017cy o tym m\u00f3wi\u0107. A trzecie to po prostu bezwiednie dosta\u0142o.<\/span><\/p>\n

Zacz\u0119\u0142am wi\u0119c pyta\u0107 i pewnego dnia ojciec przyni\u00f3s\u0142 mi dyktafon. Ten moment zupe\u0142nie odmieni\u0142 energi\u0119 w moim domu.<\/span><\/p>\n

Co na nim by\u0142o?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Jego opowie\u015b\u0107: \u017ce babcia by\u0142a w \u0142\u00f3dzkim getcie, potem w Auschwitz. \u017be babci by\u0142o ju\u017c wszystko jedno, kiedy sz\u0142a w marszu \u015bmierci, upad\u0142a, pomy\u015bla\u0142a: \u201eNiech mnie ju\u017c zabij\u0105\u201d, ale podszed\u0142 niemiecki stra\u017cnik, da\u0142 kawa\u0142ek chleba i powiedzia\u0142: \u201eTy musisz i\u015b\u0107 dalej, bo jeszcze par\u0119 dni \u2013 wy wygracie, my przegramy\u201d. Babcia Donia podnios\u0142a si\u0119, postanowi\u0142y z siostr\u0105 bli\u017aniaczk\u0105, \u017ce uciekn\u0105, ale osobno, ka\u017cda innego dnia. Zupe\u0142nie przypadkowo spotka\u0142y si\u0119 w opuszczonym domu, w dodatku w dniu swoich urodzin.<\/span><\/p>\n

PATRYCJA DO\u0141OWY, UROCZYSTO\u015a\u0106 POSADZENIA DRZEWKA MIRABELKI NA MURANOWIE W WARSZAWIE FOT. FRANCISZEK MAZUR \/ AGENCJA GAZETA<\/em><\/span><\/p>\n

Potem si\u0119 dowiedzia\u0142am, \u017ce jedna z cio\u0107 straci\u0142a c\u00f3rk\u0119 w getcie. Nie wiem jak, mo\u017ce zmar\u0142a z g\u0142odu, mo\u017ce j\u0105 oderwano od matki, mog\u0119 tylko snu\u0107 wyobra\u017cenia. Historia cioci Wandy by\u0142a jedn\u0105 z tych, o kt\u00f3re si\u0119 nie pyta. Tak samo jak o szwagierk\u0119 Wandy \u2013 Fanni.<\/span><\/p>\n

Historie opowiadane w dzieci\u0144stwie to by\u0142y historie dzielnych dziewczyn, brawurowych ucieczek, niesamowicie wymy\u015blonych kryj\u00f3wek. A potem, kiedy by\u0142am doros\u0142a, odkry\u0142am, \u017ce by\u0142a jaka\u015b kuzynka Fanni, jej m\u0105\u017c Aleksander i ich ma\u0142y synek Jurek. Wszyscy po\u0142kn\u0119li cyjanek. Jurek pewnie my\u015bla\u0142, \u017ce mama daje mu lekarstwo.<\/span><\/p>\n

Jak zareagowa\u0142a\u015b na to nagranie od ojca?<\/strong><\/p>\n

\u2013 O tej ucieczce z Auschwitz co\u015b tam s\u0142ysza\u0142am od babci, ale by\u0142y\u015bmy wtedy z siostr\u0105 ma\u0142e, to brzmia\u0142o jak bajka, kompletnie nie zdawa\u0142am sobie sprawy z grozy sytuacji.<\/span><\/p>\n

\n

My\u015bla\u0142am, \u017ce babcia jest jak\u0105\u015b superbohaterk\u0105, sk\u0105d\u015b uciek\u0142a, nie by\u0142o w tym ca\u0142ej tej otoczki \u015bmierci.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Odbiera\u0142am te historie zupe\u0142nie inaczej. Opowiada\u0142a nam na przyk\u0142ad o kostkach do gry, \u017ce w getcie z siostr\u0105 robi\u0142y kostki z kawa\u0142k\u00f3w chleba. Dla mnie to by\u0142o oczywiste, no wiadomo, \u017ce lepiej mie\u0107 kostki do gry ni\u017c kawa\u0142 suchego chleba. O co chodzi?<\/span><\/p>\n

Dopiero jako doros\u0142y cz\u0142owiek zrozumia\u0142am, jaki to by\u0142 wyb\u00f3r \u2013 \u017ce mimo totalnego g\u0142odu wybra\u0142y resztki normalno\u015bci. Bo by\u0142y 17-letnimi dziewczynami i chcia\u0142y zagra\u0107 w ko\u015bci. Zapewne je p\u00f3\u017aniej zjad\u0142y.<\/span><\/p>\n

Mia\u0142am czego szuka\u0107. A zacz\u0119\u0142am, kiedy zosta\u0142am matk\u0105.<\/span><\/p>\n

I wtedy zacz\u0119\u0142y przychodzi\u0107 do ciebie historie \u017cydowskich matek?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Nieustannie si\u0119 pojawia\u0142y, dotyczy\u0142y nie tylko kobiet w mojej rodzinie. Zda\u0142am sobie spraw\u0119, \u017ce jestem w stanie przepracowa\u0107 wszystko \u2013 bycie w kryj\u00f3wce, getto, Auschwitz, a historii tych matek nie jestem w stanie dotkn\u0105\u0107, bo si\u0119 boj\u0119.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119c zrobili\u015bcie z Paw\u0142em Passinim spektakl \u201eMatki\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Zastanawiali\u015bmy si\u0119, co te matki mog\u0142y czu\u0107, jak my\u015bla\u0142y, co nimi kierowa\u0142o, kiedy oddawa\u0142y swoje dzieci. W samym \u015brodku tocz\u0105cych si\u0119 historii by\u0142a w naszym spektaklu tr\u00f3jka dzieci \u017cydowskich uratowanych przez matki: Romuald Jakub Weksler-Waszkinel, kt\u00f3rego matka odda\u0142a polskiej matce i powiedzia\u0142a: \u201ePani jest chrze\u015bcijank\u0105, pani wierzy w Jezusa, wi\u0119c niech pani w imi\u0119 tego \u017byda, w kt\u00f3rego pani wierzy, uratuje moje dziecko. Gdy doro\u015bnie, zostanie ksi\u0119dzem\u201d.<\/span><\/p>\n

I tak si\u0119 sta\u0142o.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Potem Jakub porzuci\u0142 kap\u0142a\u0144stwo, pracuje teraz w Yad Vashem. W spektaklu jest te\u017c historia Inki Sobolewskiej-Pyz adoptowanej przez Polak\u00f3w i El\u017cbiety Ficowskiej.<\/span><\/p>\n

WARSZAWA, UL. KARMELICKA, LESZNO. TRAMWAJ Z GWIAZD\u0104 DAWIDA NA ULICY GETTA. NA ZDJ\u0118CIU JEST MODEL Z 1907 R. FOT. ZE ZBIOR\u00d3W \u017bYDOWSKIEGO INSTYTUTU HISTORYCZNEGO<\/em><\/span><\/p>\n

Bieta \u2013 czyli El\u017cbieta Ficowska \u2013 mia\u0142a p\u00f3\u0142 roku, kiedy zosta\u0142a u\u015bpiona luminalem i przewieziona w skrzynce na aryjsk\u0105 stron\u0119 w wozie z ceg\u0142ami. W skrzynce by\u0142a \u0142y\u017ceczka z jej imieniem i dat\u0105 urodzenia. Uratowa\u0142a si\u0119 dzi\u0119ki Irenie Sendlerowej.<\/strong><\/p>\n

\u2013 O tym, \u017ce jest \u017byd\u00f3wk\u0105, dowiedzia\u0142a si\u0119 od swojej polskiej matki, kiedy mia\u0142a 17 lat. Gdy m\u00f3wi \u201emama\u201d, to my\u015bli o tej jedynej, kt\u00f3r\u0105 zna\u0142a i kocha\u0142a. Pierwszej nie widzia\u0142a.<\/span><\/p>\n

Przyjaci\u00f3\u0142ka Sendlerowej, Anna, powiedzia\u0142a mi, \u017ce ona marzy\u0142a o ksi\u0105\u017cce, kt\u00f3ra b\u0119dzie opowiada\u0142a historie matek. Nie chcia\u0142a ksi\u0105\u017cki o sobie, powtarza\u0142a, \u017ce to, co dzieje si\u0119 wok\u00f3\u0142 jej osoby, odrzuca j\u0105, nie chce tego mitologizowania. A osoby, o kt\u00f3rych trzeba pisa\u0107, to matki. Te, kt\u00f3re musia\u0142y ratowa\u0107 swoje dzieci, je odda\u0107, i te, kt\u00f3re dawa\u0142y im nowy dom.<\/span><\/p>\n

Pami\u0119tam, jak spotka\u0142am si\u0119 z Alin\u0105, jedn\u0105 z bohaterek ksi\u0105\u017cki. Powiedzia\u0142a mi: \u201eNic nie pami\u0119tam. Mia\u0142am amputowane dzieci\u0144stwo\u201d.<\/span><\/p>\n

\u201eAmputowane dzieci\u0144stwo\u201d?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Alina m\u00f3wi, \u017ce nie ma nic, co mog\u0142aby odtwarza\u0107. Jej historia jest przejmuj\u0105ca: matka ukry\u0142a j\u0105 w klasztorze, a potem z klasztoru odebra\u0142a j\u0105 kuzynka. Matka by\u0142a dla Aliny osch\u0142a i niedost\u0119pna, w czasie wojny skoncentrowa\u0142a si\u0119 na tym, by dzia\u0142a\u0107, zorganizowa\u0107 ratunek, nie by\u0142o czasu na blisko\u015b\u0107. Kuzynka da\u0142a jej ogromnie du\u017co blisko\u015bci. Ale nie powiedzia\u0142a, \u017ce nie jest jej matk\u0105. Alina przebywa\u0142a z kuzynk\u0105 par\u0119 miesi\u0119cy do wyzwolenia, a\u017c przyjecha\u0142a jej mama, \u017ceby j\u0105 zabra\u0107, a ona powiedzia\u0142a:<\/span><\/p>\n

\n

\u201eTy nie jeste\u015b moj\u0105 mam\u0105, bo moja mama ma na imi\u0119 Zosia\u201d. Nie chcia\u0142a z ni\u0105 p\u00f3j\u015b\u0107. Alina mi wyzna\u0142a: \u201eMama nie wybaczy\u0142a mi tego potem do ko\u0144ca \u017cycia\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Pierwsze wspomnienie Inki z dzieci\u0144stwa to moment spotkania z drugimi rodzicami. Nie pami\u0119ta nic wcze\u015bniej. To jest w\u0142a\u015bnie amputowane dzieci\u0144stwo. Inka powiedzia\u0142a mi: \u201ePami\u0119tam poznanie z drugimi rodzicami, ale jak to brzmi? Przecie\u017c to nie byli \u00bbdrudzy\u00ab rodzice, to byli po prostu moi rodzice!\u201d.<\/span><\/p>\n

To nie tylko opowie\u015b\u0107 o matkach, ale te\u017c o ludziach, kt\u00f3rzy mieli dwa \u017cycia, dwie to\u017csamo\u015bci.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Niekt\u00f3rzy pierwszy raz opowiadali swoj\u0105 histori\u0119 z perspektywy dziecka. Mieli\u015bmy do tej pory g\u0142\u00f3wnie m\u0119sk\u0105 narracj\u0119, kobiec\u0105 wypierano, a historia dzieci by\u0142a w og\u00f3le nies\u0142yszalna. To troch\u0119 tak jak w hierarchii spo\u0142ecznej: \u201eDzieci, co tam dzieci! Co maj\u0105 do powiedzenia\u201d. I tak by\u0142o z nimi, a to przecie\u017c ostatni \u015bwiadkowie. Oni wcze\u015bniej nie m\u00f3wili. A jak m\u00f3wili, to s\u0142yszeli \u2013 tak jak Ola \u2013 \u201eNa czym polega ta twoja trauma, przecie\u017c nic nie pami\u0119tasz, by\u0142a\u015b ca\u0142y czas ze swoj\u0105 mam\u0105, zmienili ci tylko nazwisko, wywie\u017ali na wie\u015b, nie wiedzia\u0142a\u015b, \u017ce jeste\u015b \u017byd\u00f3wk\u0105 \u2013 to co za problem, nic ci nie jest\u201d.<\/span><\/p>\n

Nie wszyscy mieli tyle szcz\u0119\u015bcia.<\/strong><\/p>\n

\u2013 To prawda. Dwuletnia Jadwiga zosta\u0142a porzucona na wiejskiej drodze. Kiedy j\u0105 znaleziono, ci\u0105gle powtarza\u0142a: \u201eMama p\u0142aka\u0142a, ciocia p\u0142aka\u0142a\u201d. Nic wi\u0119cej.<\/span><\/p>\n

Kiedy Jadwiga opowiada\u0142a ci t\u0119 histori\u0119, nie ba\u0142a si\u0119, \u017ce jej matka b\u0119dzie oceniana? Jako ta, kt\u00f3ra porzuci\u0142a dziecko?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Ja si\u0119 tego ba\u0142am. \u017be moi bohaterowie i bohaterki b\u0119d\u0105 si\u0119 \u017ale czuli z powodu tego, co powiedzieli. \u017be matka, kt\u00f3ra zostawia dziecko na drodze albo pod chat\u0105, kt\u00f3ra wyrzuca dziecko przez okno, b\u0119dzie stawiana w opozycji do tej, kt\u00f3ra tego nie zrobi\u0142a.<\/span><\/p>\n

Ale nie mamy prawa ocenia\u0107. Bo co ocenisz \u2013 to kontra to? Por\u00f3wnasz te historie? Powiesz, \u017ce dobrze jest poda\u0107 cyjanek, a \u017ale wyrzuci\u0107 przez okno? Albo \u017ce niedobrze jest odda\u0107 dziecko obcym ludziom? Bieta m\u00f3wi: \u201eJak ja by\u0142am szcz\u0119\u015bliwa z t\u0105 drug\u0105 mam\u0105! Czuj\u0119 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 do mojej mamy, \u017ce zdecydowa\u0142a si\u0119 mnie odda\u0107 na drug\u0105 stron\u0119!\u201d.<\/span><\/p>\n

My musimy po prostu zrozumie\u0107.<\/span><\/p>\n

REPRODUKCJE FOTOGRAFII Z GETTA WARSZAWSKIEGO FOT. AGATA GRZYBOWSKA\/AGENCJA GAZETA<\/em><\/span><\/p>\n

Co si\u0119 sta\u0142o z Jadwig\u0105, t\u0105 dwuletni\u0105 dziewczynk\u0105 zostawion\u0105 na drodze?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Wzi\u0119\u0142o j\u0105 polskie ma\u0142\u017ce\u0144stwo, dali jej dom. Ale nie uk\u0142ada\u0142o im si\u0119, rozstali si\u0119. Dziewczynka zosta\u0142a z matk\u0105, chocia\u017c to ojciec kocha\u0142 dziecko. Matka jej nie chcia\u0142a. Zabra\u0142a j\u0105 prawdopodobnie po to, \u017ceby zrobi\u0107 na z\u0142o\u015b\u0107 ojcu. Zn\u0119ca\u0142a si\u0119 nad ni\u0105. M\u00f3wi\u0142a: \u201eTy wstr\u0119tna \u017byd\u00f3wo\u201d. Potrafi\u0142a pakowa\u0107 jej tobo\u0142ek w \u015brodku nocy i m\u00f3wi\u0107: \u201eId\u017a sobie, \u017byd\u00f3w i tak nikt nie chce!\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

To rodzaj najgorszego odrzucenia. Jadwiga opowiada\u0142a, \u017ce przemoc fizyczna nie by\u0142a tak straszna jak te wyzwiska, obelgi.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Kiedy Jadwiga podros\u0142a, uciek\u0142a od matki. Dopiero na emeryturze pojecha\u0142a w miejsce, w kt\u00f3rym zostawili j\u0105 biologiczni rodzice. Wesz\u0142a do domu, kt\u00f3ry pami\u0119ta\u0142a ze wspomnie\u0144 \u2013 okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w\u0142a\u015bnie w nim mieszka\u0142 jej przybrany ojciec. Zmar\u0142 dwa miesi\u0105ce wcze\u015bniej, nie zd\u0105\u017cyli si\u0119 spotka\u0107. Ca\u0142e \u017cycie jej szuka\u0142. Przepisa\u0142 jej t\u0119 chatynk\u0119. Okaza\u0142o si\u0119 te\u017c, \u017ce mia\u0142 list z Izraela \u2013 Jadwigi szuka\u0142a jej \u017cydowska rodzina. Odnalaz\u0142a j\u0105 ca\u0142kiem niedawno. Ciocia, z kt\u00f3r\u0105 rozmawia\u0142a, powiedzia\u0142a jej: \u201eKlarciu, kocham ci\u0119, przyje\u017cd\u017caj!\u201d. Dzi\u0119ki temu Jadwiga dowiedzia\u0142a si\u0119, jak naprawd\u0119 mia\u0142a na imi\u0119.<\/span><\/p>\n

Katarzyna w twojej ksi\u0105\u017cce m\u00f3wi: \u201eSieroctwo jest trudniejsze ni\u017c \u017cydostwo\u201d. Dzieci cz\u0119sto maj\u0105 \u017cal: \u201eCo dziecko obchodzi, \u017ce rodzic ratuje mu \u017cycie? Dziecko obchodzi, \u017ce rodzic je porzuca\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Katarzyna przez ca\u0142e \u017cycie mia\u0142a w g\u0142owie: \u201eMatka uratowa\u0142a mi \u017cycie. Krok po kroku opracowa\u0142a scenariusz mojego prze\u017cycia\u201d. Matka Kasi nauczy\u0142a c\u00f3rk\u0119, jak si\u0119 schowa\u0107 i dok\u0105d ma i\u015b\u0107, gdy jej zabraknie. Dziewczynka trafi\u0142a do klasztoru, uratowa\u0142a si\u0119. Kasia zdaje sobie jednak spraw\u0119 z tego, \u017ce wdzi\u0119czno\u015b\u0107 nie wyklucza \u017calu \u2013 \u017ce matka nie uratowa\u0142a te\u017c siebie, \u017ce pozwoli\u0142a, by dziecko by\u0142o sierot\u0105.<\/span><\/p>\n

Irit buduje wdzi\u0119czno\u015b\u0107 do rodzic\u00f3w, wyje\u017cd\u017caj\u0105c z kraju, zak\u0142adaj\u0105c szcz\u0119\u015bliw\u0105 rodzin\u0119 w innym miejscu \u2013 dosta\u0142a \u017cycie, wi\u0119c je docenia.<\/span><\/p>\n

S\u0105 tam historie kilkuzdaniowe: \u201eNic nie mam do powiedzenia o mojej matce, nic o niej nie wiem\u201d.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Bardzo chcia\u0142am przywr\u00f3ci\u0107 im wa\u017cno\u015b\u0107. Bo jest ca\u0142e morze takich urwanych historii. Tam nie ma nic. To na przyk\u0142ad opowie\u015b\u0107 o ch\u0142opcu, kt\u00f3ry zosta\u0142 wsadzony do poci\u0105gu i je\u017adzi\u0142 tak d\u0142ugo, a\u017c kto\u015b go w ko\u0144cu wzi\u0105\u0142. Nie wie o sobie nic.<\/span><\/p>\n

Nie opowiadamy zwykle o tych historiach, bo s\u0105 kr\u00f3tkie, bo brakuje narracji. A czemu ich nie opowiada\u0107? To niesamowite przyk\u0142ady uratowania.<\/span><\/p>\n

\n

Dramatem by\u0142o porzucenie czy oddanie dziecka, ale jeszcze wi\u0119kszym dramatem by\u0142 czasem powr\u00f3t biologicznej matki.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Bo dzieci, kt\u00f3re przywyk\u0142y do matek polskich, nie chcia\u0142y wraca\u0107 z kobietami, kt\u00f3rych nie zna\u0142y.<\/span><\/p>\n

Jak Tosia.<\/strong><\/span><\/p>\n

\u2013 Matka przysz\u0142a po ni\u0105 po wojnie, ale ona nie wierzy\u0142a, \u017ce to jej matka. W Izraelu opowiada\u0142a dzieciom, \u017ce zosta\u0142a porwana, \u017ce \u017bydzi porywaj\u0105 dzieci polskim rodzicom, \u017ce \u017bydzi zabrali j\u0105 od matki i umie\u015bcili gdzie\u015b w kibucu.<\/span><\/p>\n

Podobnie mog\u0142a my\u015ble\u0107 dziewczynka, o kt\u00f3rej opowiada\u0142a mi Bieta: kiedy matka zjawi\u0142a si\u0119 po ni\u0105 dwa lata po wojnie, dziecko nie chcia\u0142o z ni\u0105 p\u00f3j\u015b\u0107. Mia\u0142o pi\u0119\u0107 lat. Kocha\u0142o now\u0105 rodzin\u0119, mia\u0142o przybranego brata. Dziewczynka m\u00f3wi\u0142a: \u201eMama, nie oddawajcie mnie tej kobiecie, dlaczego ja, oddajcie Andrzejka\u201d. Tragedia, p\u0142acz, krzyki<\/span>.<\/p>\n

\n

Czy to nie jest jeden z tych pierwotnych l\u0119k\u00f3w dzieci\u0144stwa, \u017ce nagle przyjdzie kto\u015b obcy i powie, \u017ce ci\u0119 zabiera od mamy?<\/p>\n<\/blockquote>\n

Rozsta\u0107 nie umia\u0142y si\u0119 te\u017c polskie matki.<\/strong><\/p>\n

\u2013 To by\u0142 ogromny dramat. Jedna m\u00f3wi do matki \u017cydowskiej, kt\u00f3ra przysz\u0142a po swoj\u0105 c\u00f3rk\u0119: \u201eZostaw mi j\u0105, masz jeszcze jedn\u0105\u201d. Ale nie ma wyj\u015bcia, musi odda\u0107 dziecko.<\/span><\/p>\n

Lei nie chce te\u017c odda\u0107 pani Falkowska. Ojciec ocala\u0142, wr\u00f3ci\u0142 po Auschwitz. Kobieta m\u00f3wi mu, \u017ce chce adoptowa\u0107 dziewczynk\u0119. Kiedy ojciec odmawia, Falkowska \u017c\u0105da wysokiej sumy \u2013 mo\u017ce z nadziej\u0105, \u017ce ojciec nie b\u0119dzie mia\u0142 tych pieni\u0119dzy?<\/span><\/p>\n

REPRODUKCJE FOTOGRAFII Z GETTA WARSZAWSKIEGO FOT. AGATA GRZYBOWSKA\/AGENCJA GAZETA<\/em><\/span><\/p>\n

Lea wcale nie chce i\u015b\u0107 z ojcem.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Nie chce, bo on wygl\u0105da jak potw\u00f3r, jest po Auschwitz, wychudzony, chodzi o kulach. Ale idzie, bo musi. W Izraelu ojciec porzuca c\u00f3rk\u0119 emocjonalnie. Gdyby nie ciocia, kt\u00f3ra dawa\u0142a jej blisko\u015b\u0107, czu\u0142o\u015b\u0107, nie mia\u0142aby tam nikogo. Dziewczynka zajmowa\u0142a si\u0119 ojcem jak opiekunka, on ju\u017c nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 dla niej ojcem, on ju\u017c nie umia\u0142 sobie poradzi\u0107 z \u017cyciem.<\/span><\/p>\n

W tych relacjach bardzo cz\u0119sto zastyga sytuacja z wojny \u2013 dzieci si\u0119 dostosowuj\u0105, bo mama dyktuje, co ma si\u0119 wydarzy\u0107, organizuje \u017cycie jak w kryj\u00f3wce, a te dzieci musz\u0105 s\u0142ucha\u0107, by prze\u017cy\u0107.<\/span><\/p>\n

Irena z Wroc\u0142awia m\u00f3wi o relacjach z prawdziw\u0105 mam\u0105, \u017ce by\u0142y niezwykle silne, ale mama chcia\u0142a o wszystkim decydowa\u0107, \u017ce dopiero wtedy, gdy mama odesz\u0142a, Irena sta\u0142a si\u0119 odwa\u017cna i energiczna. Wcze\u015bniej ca\u0142y czas by\u0142a t\u0105 ma\u0142\u0105 dziewczynk\u0105.<\/span><\/p>\n

Matka Anny pr\u00f3bowa\u0142a j\u0105 utopi\u0107, kiedy mia\u0142a pi\u0119\u0107 lat. Kaza\u0142a jej wskoczy\u0107 ze sob\u0105 do rzeki, dziewczynk\u0119 i matk\u0119 cudem uratowali piaskarze. Jak Anna \u017cy\u0142a z t\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Ona to zupe\u0142nie wypar\u0142a. Nie pami\u0119ta.<\/span><\/p>\n

Jej matka uzna\u0142a, \u017ce skoro piaskarze uratowali im \u017cycie, to ona musi \u017cy\u0107 z wdzi\u0119czno\u015bci dla nich. I od tamtej pory \u017cy\u0142a bardzo dobrze i robi\u0142a wszystko, by siebie i t\u0119 c\u00f3rk\u0119 uratowa\u0107. O tym wszystkim Anna dowiedzia\u0142a si\u0119 przypadkiem jako doros\u0142a. Takie historie trudno unie\u015b\u0107 \u2013 matka pr\u00f3bowa\u0142a ci\u0119 zabi\u0107, a potem jest dla ciebie najlepsz\u0105 mam\u0105.<\/span><\/p>\n

Podobnie nie do poniesienia jest historia Ireny. Jej przybrana matka by\u0142a wcze\u015bniej jej niani\u0105, kocha\u0142a j\u0105 nad \u017cycie. Wbrew rodzinie zaj\u0119\u0142a si\u0119 \u017cydowsk\u0105 dziewczynk\u0105, ukry\u0142a u siebie. Dla brata i ojca Ireny znalaz\u0142a kryj\u00f3wk\u0119 gdzie\u015b na wsi. Cieszy\u0142a si\u0119, \u017ce im pomog\u0142a. A w tej kryj\u00f3wce jej bracia ich zamordowali. Co zrobi\u0107 z tak\u0105 histori\u0105?<\/span><\/p>\n

Ty rozmawia\u0142a\u015b z lud\u017ami, kt\u00f3rzy nios\u0105 tak\u0105 odziedziczon\u0105 win\u0119.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Rozmawia\u0142am z nimi przy okazji spektaklu \u201eKryj\u00f3wka\u201d, rozmawia\u0142am, je\u017cd\u017c\u0105c po Polsce. Wiele razy. M\u00f3wili, czego nie zrobili, a co mogli zrobi\u0107, co z\u0142ego wydarzy\u0142o si\u0119 w ich miejscowo\u015bciach, o ma\u0142ych pogromach. Potrzeba opowiadania by\u0142a bardzo wa\u017cna, uwalniaj\u0105ca. Przestrze\u0144 na takie rozmowy otwiera\u0142a si\u0119 coraz bardziej. Teraz si\u0119 zamyka. Nie s\u0105dz\u0119, by po tym, co na przyk\u0142ad sta\u0142o si\u0119 w Pruchniku, mo\u017cna by\u0142o tak rozmawia\u0107 jak kiedy\u015b.<\/span><\/p>\n

Czemu?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Przez ostatnie cztery lata zrobili\u015bmy ogromny krok wstecz. A to, co dzia\u0142o si\u0119 w zesz\u0142ym roku wok\u00f3\u0142 ustawy o IPN, mia\u0142o ogromne konsekwencje, zw\u0142aszcza dla tej zwyk\u0142ej, subtelnej, tkanej roboty przywracania pami\u0119ci, dla historii ludzi, te\u017c tych z odziedziczonym poczuciem winy. Rozmawia\u0142am z wieloma osobami, kt\u00f3re lokalnie pracuj\u0105 z tymi historiami, i nie wiedzia\u0142y, co zrobi\u0107. Czy te ma\u0142e stowarzyszenia maj\u0105 si\u0119 zamkn\u0105\u0107? Bo przecie\u017c nie mamy jak pyta\u0107, oni ju\u017c nic nie powiedz\u0105.<\/span><\/p>\n

\n

Stosunki Polska \u2013 Izrael nie s\u0105 tu najwa\u017cniejsze, najwa\u017cniejsze jest to, co przez t\u0119 ustaw\u0119 wydarzy\u0142o si\u0119 w\u0142a\u015bnie mi\u0119dzy lud\u017ami.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Pojedyncze osoby, kt\u00f3re chcia\u0142y opowiada\u0107 o historiach w rodzinach, miasteczkach, ju\u017c nie chc\u0105. Bo albo b\u0119d\u0105 uznawane za \u201ezdrajc\u00f3w narodu\u201d, albo za \u201ekupionych przez \u017byd\u00f3w\u201d.<\/span><\/p>\n

Takie sytuacje jak ta w Pruchniku ju\u017c przydarza\u0142y si\u0119 w Polsce. Wieszanie Judasza, tego typu performance\u2019y odbywa\u0142y si\u0119 tu od zawsze. Ca\u0142y problem polega na tym, \u017ce ju\u017c nie ma tego wstydu, antysemickie bluzgi zosta\u0142y bezpo\u015brednio wypowiedziane. W Pruchniku ludzie m\u00f3wili to, co s\u0142ysz\u0105 w rz\u0105dowych mediach: kiedy ok\u0142adali kuk\u0142\u0119 Judasza pa\u0142kami, krzyczeli: \u201eZa odszkodowania! Za kamienice\u201d. W mow\u0119 nienawi\u015bci, kt\u00f3r\u0105 s\u0142ysz\u0105, w\u0142o\u017cyli swoj\u0105 si\u0142\u0119. I swoich dzieci, kt\u00f3re te\u017c pra\u0142y kuk\u0142\u0119.<\/span><\/p>\n

I co teraz? Co z tymi dzie\u0107mi?<\/strong><\/p>\n

\u2013\u00a0Praca<\/strong><\/span><\/a>. Ja znajduj\u0119 pocieszenie w tym, co robi\u0105 organizacje lokalne. A pracuj\u0105 z nauczycielami, z bibliotekarkami, rozmawiaj\u0105 z dzie\u0107mi, opowiadaj\u0105. Z Forum Dialogu przyje\u017cd\u017caj\u0105 edukatorzy i pomagaj\u0105 pracowa\u0107 z tymi historiami miasta, kt\u00f3re s\u0105 nieopowiedziane. I t\u0142umacz\u0105: \u017byd z pieni\u0105\u017ckiem to antysemicki symbol, to okropny stereotyp \u017byda inkasenta, kt\u00f3ry ma pieni\u0105dze i rz\u0105dzi \u015bwiatem. W niekt\u00f3rych domach obraz \u017byda z pieni\u0105\u017ckiem wiesza si\u0119 nawet do g\u00f3ry nogami \u2013 by mu te monety wypada\u0142y.<\/span><\/p>\n

KSI\u0104\u017bKA PATRYCJI DO\u0141OWY ‘WR\u00d3C\u0118, GDY B\u0118DZIESZ SPA\u0141A. ROZMOWY Z DZIE\u0106MI HOLOCAUSTU’ MATERIA\u0141Y PRASOWE<\/em><\/span><\/p>\n

Co jeszcze trzeba t\u0142umaczy\u0107?<\/strong><\/p>\n

\u2013 \u017be nie m\u00f3wimy \u201ejudzi\u0107\u201d, \u201e\u017cydzi\u0107\u201d, a jest to bardzo cz\u0119ste, powiedzia\u0142a tak nawet znana aktorka w programie \u015bniadaniowym. Wizjer w drzwiach niekt\u00f3rzy nazywaj\u0105 \u201ejudaszem\u201d \u2013 bo zdradza, kto jest za drzwiami. To wszystko klisze, kalki, stereotypy, bardzo zakorzenione w j\u0119zyku. W niekt\u00f3rych redakcjach na b\u0142\u0119dy ci\u0105gle m\u00f3wi si\u0119 \u201e\u017cydki\u201d, a Pawe\u0142 Passini opowiada\u0142 mi kiedy\u015b, \u017ce siedzia\u0142 w teatrze i us\u0142ysza\u0142 nagle: \u201e\u017byd! \u017byd!\u201d. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce zrobi\u0142a si\u0119 przerwa w kurtynie i o takim defekcie te\u017c si\u0119 m\u00f3wi \u201e\u017cyd\u201d. Trzeba t\u0142umaczy\u0107, \u017ce nie wyzywamy od \u201ep\u0142aczek \u017cydowskich\u201d, nie \u015bciszamy g\u0142osu, gdy m\u00f3wimy o \u017bydach, jakby samo s\u0142owo by\u0142o obelg\u0105.<\/span><\/p>\n

\n

To przyciszanie g\u0142osu jest bardzo znacz\u0105ce \u2013 s\u0142owo \u201e\u017byd\u201d traktowane jest jak brzydki wyraz.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Kto\u015b mi opowiada\u0142, \u017ce dzieci w szkole wyzywa\u0142y si\u0119 \u201ety \u017bydzie\u201d. Jak reaguje pani nauczycielka? \u201eDlaczego go tak brzydko wyzwa\u0142e\u015b?!\u201d. Nie pr\u00f3bowa\u0142a t\u0142umaczy\u0107, spyta\u0107, co mia\u0142e\u015b na my\u015bli, nie powiedzia\u0142a: \u201eNie traktuj tego jak wyzwiska\u201d.<\/span><\/p>\n

Oprawc\u0105 mo\u017cna by\u0107 na poziomie s\u0142\u00f3w. Trzeba zwraca\u0107 na to uwag\u0119, bo wi\u0119kszo\u015bci takich sformu\u0142owa\u0144 u\u017cywa si\u0119 nie\u015bwiadomie. W ma\u0142ych miasteczkach, do kt\u00f3rych je\u017adzi\u0142am, maj\u0105 ju\u017c du\u017c\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na j\u0119zyk. Bardzo uwa\u017caj\u0105 na s\u0142owa, m\u00f3wi\u0105, \u017ce pozbywaj\u0105 si\u0119 ich ze swojego s\u0142ownika. Gdy rozbierze si\u0119 to na czynniki pierwsze, wida\u0107, \u017ce cz\u0119sto ci ludzie nie maj\u0105 nic z\u0142ego na my\u015bli. Tylko trzeba z nimi rozmawia\u0107, t\u0142umaczy\u0107, dlaczego mimo wszystko jest to z\u0142e.<\/span><\/b><\/p>\n

W Pruchniku te\u017c?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Wsz\u0119dzie. Niebezpiecze\u0144stwo tkwi w tym, co zrobi z tym w\u0142adza i co zrobi opinia publiczna. Palenie kuk\u0142y \u017byda to stary, antysemicki zwyczaj, obrzydliwy, ale kiedy nie traktuje si\u0119 go jak okazji do nakr\u0119cania nienawi\u015bci, to mo\u017ce tam przyjecha\u0107 Forum Dialogu i pr\u00f3bowa\u0107 z tym pracowa\u0107. Mamy mo\u017cliwo\u015b\u0107 rozmowy, znalezienia r\u00f3\u017cnych metod na przepracowanie. Pot\u0119piamy, ale potem proponujemy, co z tym zrobi\u0107.<\/span><\/p>\n

A teraz jest taka sytuacja: pot\u0119piaj\u0105 to media lewicowe, nie pot\u0119pia rz\u0105d. Tym samym daje przyzwolenie. A je\u015bli ludzie w Pruchniku jeszcze s\u0142ysz\u0105, \u017ce po ich stronie stan\u0105\u0142 profesor, w tym wypadku prof. \u017baryn, kt\u00f3ry m\u00f3wi: \u201eTo tylko obrz\u0105dek, nie wtr\u0105cajcie si\u0119 do naszych katolickich zwyczaj\u00f3w\u201d, to oni czuj\u0105, \u017ce przecie\u017c nic z\u0142ego nie zrobili, i si\u0119 buntuj\u0105: \u201eDlaczego nazywacie nas mordercami?!\u201d.<\/span><\/p>\n

Mimo to trzeba zacisn\u0105\u0107 z\u0119by i chocia\u017c nie ma pieni\u0119dzy, je\u017adzi\u0107 i rozmawia\u0107 z tymi lud\u017ami. Bo samo pot\u0119pianie tylko zaostrza konflikt. To trudna robota, ale wykonuj\u0105 j\u0105 aktywi\u015bci. Bo co, wszyscy teraz st\u0105d uciekn\u0105 i ostatni zgasi \u015bwiat\u0142o? Tak si\u0119 nie da.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzieci Holocaustu. Dobrze jest poda\u0107 cyjanek, a \u017ale wyrzuci\u0107 przez okno? Monika Tutak-Goll \u017bydowskie dzieci uratowane przez Iren\u0119 Sendlerow\u0105 (BE&W) Alina nie chcia\u0142a p\u00f3j\u015b\u0107 ze swoj\u0105 biologiczn\u0105 matk\u0105. Wyzna\u0142a mi: “Ona nie wybaczy\u0142a mi tego do ko\u0144ca \u017cycia”. Patrycja Do\u0142owy\u00a0\u2013 ur. w 1978 r. w Bostonie, pisarka, artystka multimedialna, spo\u0142eczniczka, autorka bloga \u201eWidoczki: Pami\u0119\u0107 miasta\/Pami\u0119\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70392"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=70392"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70392\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":70458,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70392\/revisions\/70458"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=70392"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=70392"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=70392"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}