{"id":70472,"date":"2024-06-22T17:09:43","date_gmt":"2024-06-22T15:09:43","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=70472"},"modified":"2024-06-21T07:21:02","modified_gmt":"2024-06-21T05:21:02","slug":"29-05-43","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=70472","title":{"rendered":"Jak m\u00f3wi\u0107 o \u017bydach"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Jak m\u00f3wi\u0107 o \u017bydach<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

JOANNA PODG\u00d3RSKA [ 18 PA\u0179DZIERNIKA 2016 ]<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Rekonstrukcja likwidacji getta w B\u0119dzinie. Wyst\u0119puj\u0105 tylko Niemcy i \u017bydzi. Polacy w wygodnej roli bezstronnych \u015bwiadk\u00f3w. \/ Foto: Anna Musia\u0142\u00f3wna<\/em><\/span><\/p>\n

Rozmowa z El\u017cbiet\u0105 Janick\u0105 i Tomaszem \u017bukowskim o tym, jak filosemici wspieraj\u0105 antysemit\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

Dr El\u017cbieta Janicka i Dr Tomasz \u017bukowski \/ Foto: \u00a9Leszek Zych\/Polityka<\/em><\/span><\/p>\n

Joanna Podg\u00f3rska: \u2013 Co to jest przemoc filosemicka? Bo brzmi dziwnie.<\/strong>
\nEl\u017cbieta Janicka: \u2013 Filosemityzm jest ekspresj\u0105 uczu\u0107 pozytywnych. Tyle tylko, \u017ce obiektem tych uczu\u0107 s\u0105 wyobra\u017cenia filosemit\u00f3w na temat \u017byd\u00f3w. Struktura identyczna jak w antysemityzmie. Wyobra\u017cenia filosemickie te\u017c nie s\u0105 niewinne. \u017byd wyobra\u017cony musi da\u0107 si\u0119 lubi\u0107. Nie mo\u017ce m\u00f3wi\u0107 rzeczy nieprzyjemnych czy zadawa\u0107 niesympatycznych pyta\u0144. Najlepiej za\u015b, je\u015bli wystawi swoim mi\u0142o\u015bnikom wzorowe \u015bwiadectwo moralno\u015bci. Konkretnie chodzi o to, by zdj\u0105\u0142 z nich odpowiedzialno\u015b\u0107 za antysemityzm i wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015b\u0107 za Zag\u0142ad\u0119.<\/span><\/p>\n

Mamy tu do czynienia z wymuszeniem czy szanta\u017cem emocjonalnym. Na tym polega przemoc filosemicka. Pod t\u0105 os\u0142on\u0105 antysemityzm, ale te\u017c inne formy przemocy i wykluczenia, trwaj\u0105 i reprodukuj\u0105 si\u0119 w najlepsze. Filosemityzm manifestowany w Polsce ch\u0119tnie i w du\u017cej skali sprawia wra\u017cenie, \u017ce dokona\u0142a si\u0119 zmiana spo\u0142eczna. To blokuje istotn\u0105 zmian\u0119, a wr\u0119cz likwiduje poczucie, \u017ce jest ona konieczna.<\/span><\/p>\n

Tomasz \u017bukowski: \u2013 W naszych wydanych w\u0142a\u015bnie badaniach \u201ePrzemoc filosemicka? Nowe polskie narracje o \u017bydach po roku 2000\u201d pytamy, dlaczego wiedza o faktach nie prowadzi do refleksji nad zjawiskiem dyskryminacji, s\u0142owem, dlaczego ci\u0105gle mamy jako spo\u0142ecze\u0144stwo k\u0142opot z przemoc\u0105 wobec obcych. Zwykle m\u00f3wi si\u0119 w tym miejscu o skrajnej nacjonalistycznej prawicy. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce mechanizmy wykluczenia, podporz\u0105dkowywania mniejszo\u015bci i kontroli jej wypowiedzi dzia\u0142aj\u0105 tak\u017ce w \u015brodowiskach liberalnych i post\u0119powych. Tam, gdzie nikt nie neguje ustale\u0144 Jana Tomasz Grossa i historyk\u00f3w m\u00f3wi\u0105cych o wsp\u00f3\u0142udziale polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa w Zag\u0142adzie. Wzi\u0119li\u015bmy na warsztat teksty kultury, kt\u00f3re uznano za pow\u00f3d do dumy, dow\u00f3d zmiany, porozumienia polsko-\u017cydowskiego.<\/span><\/p>\n

Co z\u0142ego w zainteresowaniu kultur\u0105 \u017cydowsk\u0105?<\/strong>
\nEJ: Tylko co to za kultura \u017cydowska, kt\u00f3ra po to, by zainteresowa\u0107 polsk\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107, musi by\u0107 konstruowana w spos\u00f3b bezpieczny i strawny, spe\u0142niaj\u0105cy jej oczekiwania? Przede wszystkim nie mo\u017ce narusza\u0107 jej dobrego wizerunku. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 musi zachowa\u0107 obie swoje korony: koron\u0119 Kazimierza Wielkiego i koron\u0119 cierniow\u0105 Chrystusa Narod\u00f3w. Chodzi o status dobroczy\u0144cy i ofiary \u017byd\u00f3w jednocze\u015bnie. Te wyobra\u017cenia wywo\u0142uj\u0105 i legitymizuj\u0105 przemoc i wykluczenie. \u017badne z nich nie zosta\u0142o dotychczas skompromitowane i odrzucone w skali spo\u0142ecznej. A tkwi\u0105 one w samym rdzeniu kultury dominuj\u0105cej. To nie \u017caden margines ani subkultura.<\/span><\/p>\n

Wida\u0107 to w analizowanych przez nas polskich opowie\u015bciach o tzw. wsp\u00f3lnej historii, kt\u00f3re powsta\u0142y po debacie jedwabie\u0144skiej. Z pola widzenia usuwana jest istota relacji w\u0142adzy wi\u0119kszo\u015bci nad mniejszo\u015bci\u0105. Dominacja i podporz\u0105dkowanie znikaj\u0105 jak za dotkni\u0119ciem czarodziejskiej r\u00f3\u017cd\u017cki. W odniesieniu do Zag\u0142ady z pola widzenia znika miejsce wi\u0119kszo\u015bci dominuj\u0105cej w strukturze zbrodni. Nie wida\u0107, w jaki spos\u00f3b i jak skutecznie uszczelni\u0142a ona machin\u0119 niemieckiej zbrodni. Czyli kr\u0119cimy si\u0119 w k\u00f3\u0142ko.<\/span><\/p>\n

Wiedza rzeczowa zgromadzona przez ostatnich 15 lat jest ogromna i jeszcze do niedawna by\u0142a ca\u0142kowicie dozwolona. Pokazuje ona strukturalne umocowanie antysemityzmu w zbiorowej to\u017csamo\u015bci. Pokazuje zrozumia\u0142o\u015b\u0107 zbrodni na \u017bydach. Pokazuje jej spo\u0142eczno-kulturow\u0105 prawomocno\u015b\u0107. Wynika st\u0105d pilna konieczno\u015b\u0107 przepracowania i odrzucenia toksycznych wzor\u00f3w. Stosunek do uchod\u017ac\u00f3w pokaza\u0142, \u017ce nie dokona\u0142a si\u0119 \u017cadna zmiana. Gross, kt\u00f3ry to zauwa\u017cy\u0142, spotka\u0142 si\u0119 z nagonk\u0105.<\/span><\/p>\n

T\u017b: Mniejszo\u015bci \u2013 jako wsp\u00f3\u0142obywatele \u2013 powinny mie\u0107 r\u00f3wne prawa. M\u00f3c m\u00f3wi\u0107 grupie dominuj\u0105cej, jak widz\u0105 jej zachowania w stosunku do siebie, co w zwi\u0105zku z tym czuj\u0105 i co o nas my\u015bl\u0105. Takich \u015bwiadectw jest sk\u0105din\u0105d du\u017co, ale kultura spycha je na margines. Interesowa\u0142o nas, jakie warunki komunikacji w sferze publicznej narzuca mniejszo\u015bci grupa dominuj\u0105ca, i to przy jednoczesnych deklaracjach jak najlepszych intencji. Co pozwala wypowiedzie\u0107 i jak zmusza do milczenia.<\/span><\/p>\n

Jednym z przedmiot\u00f3w waszej analizy jest \u015bwietnie przyj\u0119ty dokument Jolanty Dylewskiej \u201ePo-lin. Okruchy pami\u0119ci\u201d, opowiadaj\u0105cy o przedwojennej koegzystencji Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w w ma\u0142ych miasteczkach.<\/strong>
\nT\u017b: Idylliczny, nostalgiczny film. Tylko \u017ce ta nostalgia zak\u0142amuje obraz, ukrywa co\u015b wa\u017cnego. Wykorzystano dokumentalne nagrania, kt\u00f3re kr\u0119cili \u017cydowscy emigranci przyje\u017cd\u017caj\u0105cy odwiedza\u0107 krewnych. Panuje atmosfera rado\u015bci i \u015bwi\u0119ta. Realizatorzy potraktowali te ta\u015bmy jako g\u0142os kierowany do Polak\u00f3w. \u015awiadectwo dobros\u0105siedzkich stosunk\u00f3w. \u017bydowscy bohaterowie zostali oddani we w\u0142adz\u0119 polskiej narracji. Nie m\u00f3wi\u0105 nic niewygodnego. Nie pr\u00f3buj\u0105 wej\u015b\u0107 w sfer\u0119 publiczn\u0105 zarezerwowan\u0105 dla Polak\u00f3w, wi\u0119c nie trzeba pyta\u0107 o r\u00f3wnouprawnienie i wykluczenie. Nie pojawia si\u0119 kwestia wojennej wrogo\u015bci, denuncjacji, rabunku ani ich zwi\u0105zku z realiami II RP. \u017byd potrzebny jest tylko po to, \u017ceby stwierdzi\u0107, \u017ce mordowali Niemcy.<\/span><\/p>\n

Akcja \u201eT\u0119skni\u0119 za Tob\u0105 \u017bydzie\u201d pozwala podobnie pomin\u0105\u0107 niewygodne pytania. Betlejewski zrobi\u0142 warszawiakom zdj\u0119cie na Dworcu Gda\u0144skim, sk\u0105d wyje\u017cd\u017cali \u017bydzi w 1968 r. \u201eGazeta Wyborcza\u201d pisa\u0142a o wydarzeniu pod nag\u0142\u00f3wkiem \u201ePoka\u017cmy, \u017ce t\u0119sknimy\u201d. Obok kadr z filmu Marii Zmarz-Koczanowicz przedstawiaj\u0105cy dw\u00f3ch \u017cegnaj\u0105cych si\u0119 m\u0119\u017cczyzn, w domy\u015ble \u017byda i Polaka rozdzielonych wyrokami historii. Tymczasem z filmu wynika, \u017ce marcowi emigranci czuli wok\u00f3\u0142 siebie raczej mur niech\u0119ci, nikogo specjalnie nie obchodzi\u0142 ich wyjazd. Nie us\u0142yszeli: zosta\u0144. Na filmie m\u00f3wi\u0105 o tym wprost. Akcja Betlejewskiego pozwala uczestnikom poczu\u0107 si\u0119 t\u0119skni\u0105cymi przyjaci\u00f3\u0142mi \u017byd\u00f3w, ale bez pytania o udzia\u0142 w czystce etnicznej. Ca\u0142a wina spada na paskudnych komunist\u00f3w. My nie mamy z tym nie wsp\u00f3lnego. Pora u\u015bwiadomi\u0107 sobie, \u017ce mieli\u015bmy i mamy.<\/span><\/p>\n

Poddajecie analizie krytycznej tak\u017ce najw\u0119\u017cszy dom na \u015bwiecie, tzw. Dom Kereta w Warszawie. Co z nim nie tak?<\/strong>
\nEJ: Architekt wymy\u015bli\u0142, by w szczelinie mi\u0119dzy budynkami przy ul. \u017belaznej wybudowa\u0107 co\u015b, co ju\u017c na pierwszy rzut oka wydaje si\u0119 miejscem dla pariasa, je\u015bli nie rekonstrukcj\u0105 \u017cydowskiej kryj\u00f3wki. Nazwano to najw\u0119\u017cszym domem \u015bwiata i symbolicznie \u2013 bo nie naprawd\u0119 \u2013 podarowano \u201e\u017cydowskiemu pisarzowi z poczuciem humoru\u201d. Nie zauwa\u017cono, \u017ce jest to Izraelczyk. Pad\u0142o na cz\u0142owieka, kt\u00f3rego rodzina przesz\u0142a w kryj\u00f3wkach gehenn\u0119. Z molestowaniem seksualnym w\u0142\u0105cznie. Do tego \u201edomu\u201d i \u201edaru\u201d przypisano \u017c\u0105danie wdzi\u0119czno\u015bci. Pisarz ma w zamian rozg\u0142asza\u0107 na \u015bwiecie chwa\u0142\u0119 Warszawy i Polski, dba\u0107 o wizerunek Polak\u00f3w. Tym j\u0119zykiem pos\u0142uguje si\u0119 gazeta o niepodwa\u017calnych zas\u0142ugach dla demokracji w Polsce. Pod w\u0142asnym nazwiskiem ludzie wyg\u0142aszaj\u0105 wszystkie formu\u0142y wykluczenia, powtarzaj\u0105 upokarzaj\u0105ce, przemocowe rytua\u0142y \u2013 z najlepsz\u0105 wol\u0105, czystym sumieniem i \u015bwietnie si\u0119 przy tym bawi\u0105c.<\/span><\/p>\n

Filosemityzm w takim wydaniu jest ucieczk\u0105 od odpowiedzialno\u015bci?<\/strong>
\nT\u017b: Tak, ale te\u017c czym\u015b w rodzaju knebla. Zobaczmy, jaka jest stawka tej gry. Od 1942 r. dla Polak\u00f3w jako grupy dominuj\u0105cej g\u0142\u00f3wnym problemem jest autowizerunek, utrzymanie przekonania o niewinno\u015bci, a co za tym idzie: szlachetno\u015bci. Gdy zaczyna si\u0119 Zag\u0142ada, intelektuali\u015bci zanurzeni w patriotycznym paradygmacie widz\u0105, co si\u0119 dzieje, i prze\u017cywaj\u0105 dysonans poznawczy. Energia tego dysonansu nie idzie jednak w krytyk\u0119 kultury, refleksj\u0119, ale w obron\u0119 autowizerunku. Po Grossie historia si\u0119 powtarza. My chcemy u\u015bwiadomi\u0107 czytelnikom, \u017ce to \u015blepy zau\u0142ek. Trzeba przej\u015b\u0107 od obrony autowizerunku do refleksji nad mechanizmami wykluczenia.<\/span><\/p>\n

EJ: Wykluczenie jest produkowane przez to\u017csamo\u015b\u0107 zbiorow\u0105, kt\u00f3r\u0105 uparcie okre\u015bla si\u0119 w kategoriach etniczno-religijnych, mimo \u017ce akty za\u0142o\u017cycielskie III RP stanowi\u0105 inaczej. Ma\u0142o tego, to\u017csamo\u015b\u0107 traktowana jest jak warto\u015b\u0107 moralna, kt\u00f3r\u0105 nie jest. Wizerunek, czyli tak zwana reputacja, trwa na szczycie hierarchii warto\u015bci. Niewa\u017cne, co si\u0119 dzieje naprawd\u0119, tylko jak to wygl\u0105da na obrazku. Je\u015bli \u201ez daleka widok jest pi\u0119kny\u201d, to wszystko w porz\u0105dku. A je\u015bli rzeczywisto\u015b\u0107 nie pasuje do obrazka, tym gorzej dla rzeczywisto\u015bci, co wraz z deklaracjami minister edukacji i prezesa IPN przybra\u0142o ostatnio form\u0119 agresji wobec fakt\u00f3w. Priorytet to\u017csamo\u015bciowo-wizerunkowy tak modeluje nasz\u0105 percepcj\u0119, czyli mentalno\u015b\u0107 i emocjonalno\u015b\u0107, \u017ce realna krzywda traci swoj\u0105 realno\u015b\u0107, je\u015bli dotyczy tych, kt\u00f3rych uczymy si\u0119 postrzega\u0107 jako obcych i wrogich. A to t\u0119 krzywd\u0119 utrwala i pog\u0142\u0119bia.<\/span><\/p>\n

Rekonstrukcja likwidacji getta w B\u0119dzinie w zamierzeniu tw\u00f3rc\u00f3w mia\u0142a by\u0107 w\u0142a\u015bnie szko\u0142\u0105 empatii. A do niej r\u00f3wnie\u017c podchodzicie krytycznie.<\/strong>
\nT\u017b: Zn\u00f3w wsp\u00f3\u0142czujemy tym, kt\u00f3rzy gin\u0105 bez naszego udzia\u0142u. Wszystko rozgrywa si\u0119 mi\u0119dzy \u017bydami a Niemcami, a polscy widzowie stoj\u0105 odgrodzeni ta\u015bm\u0105. Patrz\u0105 z pozycji \u015bwiadka i uto\u017csamiaj\u0105 w\u0142asn\u0105 postaw\u0119 ze stosunkiem polskiego otoczenia do Zag\u0142ady. \u017bydzi id\u0105 w bia\u0142ych koszulach, a \u017byd\u00f3wki w futrach. W rzeczywisto\u015bci w 1943 r. futra ju\u017c dawno im ukradziono lub musia\u0142y je sprzeda\u0107 za bezcen. Polskie otoczenie \u2013 razem z hitlerowcami \u2013 pozbawi\u0142o \u017byd\u00f3w wszelkich d\u00f3br, zepchn\u0119\u0142o do slums\u00f3w, ale tego na rekonstrukcji nie wida\u0107. Widzowie wsp\u00f3\u0142czuj\u0105.<\/span><\/p>\n

Szanuj\u0119 ich wsp\u00f3\u0142czucie i wierz\u0119, \u017ce mo\u017ce by\u0107 impulsem do zmiany, ale p\u00f3ki co brak \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce nie patrzymy na ofiary niemieckie, ale polsko-niemieckie. Mamy na to \u015bwiadectwa. Gdy Rafa\u0142 Betlejewski zrobi\u0142 happening \u201eP\u0142onie stodo\u0142a\u201d, ludziom si\u0119 to bardzo nie spodoba\u0142o. Bia\u0142ostocki profesor napisa\u0142 do \u201eWyborczej\u201d: \u201emi\u0142o by\u0142o (\u2026) poczu\u0107 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 mi\u0119dzykulturowej polsko-\u017cydowskiej wsp\u00f3lnoty pami\u0119tania\u201d. Mo\u017ce mi\u0142o, ale takiej wsp\u00f3lnoty nie by\u0142o i nie ma. Gdy dochodzimy do momentu, gdy trzeba powiedzie\u0107: my stali\u015bmy wok\u00f3\u0142 tej stodo\u0142y, wybucha skandal. Rekonstrukcja w B\u0119dzinie nie stawia takich pyta\u0144. Mam wra\u017cenie, \u017ce w\u0142a\u015bnie tego pragnie publiczno\u015b\u0107, ta wykszta\u0142cona i liberalna. Akcj\u0119 Betlejewskiego skwitowano frazesami o \u201eniesmaku\u201d i \u201eszoku\u201d. Efekt by\u0142 taki sam: nie trzeba by\u0142o jej przemy\u015ble\u0107.<\/span><\/p>\n

EJ: Sytuacj\u0119 bezstronnego i bezsilnego \u015bwiadka symbolizuje tak\u017ce rekonstrukcja gettowego mostu nad Ch\u0142odn\u0105 w Warszawie. Figura \u015bwiadka to parawan pozwalaj\u0105cy nie widzie\u0107 istoty sprawy. Kilka krok\u00f3w dalej dy\u017curowali szmalcownicy dybi\u0105cy na \u017byd\u00f3w pr\u00f3buj\u0105cych ucieczki przez gmach s\u0105d\u00f3w na Lesznie. I tak dzie\u0144 w dzie\u0144. Przez ca\u0142y okres istnienia getta.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z oko\u0142o 600 gett na terenie okupowanej Polski posiada\u0142a ogrodzenia prowizoryczne albo w og\u00f3le niczym nie by\u0142a ogrodzona, a ludzie w \u015brodku \u017cyli w tak samo ekstremalnych warunkach, jak gdyby byli za murami, kt\u00f3re zreszt\u0105 nie by\u0142y szczelne. Sens tej informacji nie przebija si\u0119 do \u015bwiadomo\u015bci. Czym jest w takim razie to wsp\u00f3\u0142czucie, je\u015bli nie zas\u0142on\u0105 dymn\u0105 i form\u0105 narcyzmu? Inscenizacja i kontemplacja w\u0142asnego wsp\u00f3\u0142czucia zapewnia dobre samopoczucie, to pewne. Tylko \u017ce wsp\u00f3\u0142czucie, kt\u00f3re nie powoduje refleksji i zmiany, nie jest ofiarom do niczego potrzebne. Jest na nie poza tym za p\u00f3\u017ano. Czas min\u0105\u0142. Teraz pora na rewizj\u0119 i rewolucj\u0119 kultury. I nie mam tu na my\u015bli obecnej rewolucji konserwatywnej, kt\u00f3ra jest de facto odrodzeniem narodowo-radykalnym.<\/span><\/p>\n

T\u017b: Stawianie siebie w pozycji wsp\u00f3\u0142czuj\u0105cych \u015bwiadk\u00f3w ma jeszcze jedn\u0105 konsekwencj\u0119. Kiedy \u017bydzi zaczynaj\u0105 m\u00f3wi\u0107, \u017ce mo\u017ce by\u0142o nie tak, \u017cywo do\u015bwiadczane uto\u017csamienie w\u0142asnego wsp\u00f3\u0142czucia z postawami Polak\u00f3w w czasie wojny bardzo \u0142atwo zamienia si\u0119 w oskar\u017cenie o niesprawiedliwe pos\u0105dzenia i niewdzi\u0119czno\u015b\u0107. No bo do czego to podobne: my wsp\u00f3\u0142czujemy, tyle dla nich zrobili\u015bmy, a oni\u2026<\/span><\/p>\n

W\u0142\u0105cza si\u0119 stereotyp niewdzi\u0119cznego \u017byda?<\/strong>
\nEJ: Tak. Socjalizacja w Polsce kszta\u0142tuje taki typ osobowo\u015bci, \u017ce wszystko, co narusza etniczno-religijny narcyzm zbiorowy, nie dociera do \u015bwiadomo\u015bci i wra\u017cliwo\u015bci. A je\u015bli dociera, budzi agresj\u0119. M\u00f3wi\u0105 o tym raporty organizacji pozarz\u0105dowych, kt\u00f3rymi Ministerstwo Edukacji nie interesuje si\u0119 od lat, niezale\u017cnie od aktualnych barw politycznych.<\/span><\/p>\n

T\u017b: Pasikowski w \u201ePok\u0142osiu\u201d pokaza\u0142, \u017ce historia, kt\u00f3r\u0105 opisujemy jako konflikt mi\u0119dzygrupowy, tak naprawd\u0119 rozgrywa si\u0119 tylko mi\u0119dzy nami, wewn\u0105trz grupy dominuj\u0105cej. We wsp\u00f3lnocie, w kt\u00f3rej wszyscy wszystko wiedz\u0105 i pami\u0119taj\u0105, ale nikt o tym nie m\u00f3wi. A gdy pojawia si\u0119 kto\u015b, kto pr\u00f3buje co\u015b z tym zrobi\u0107, budzi agresj\u0119. Pasikowskiemu uda\u0142o si\u0119 opisa\u0107 mechanizm, wyja\u015bni\u0107, jak to dzia\u0142a. To grupa wi\u0119kszo\u015bciowa wytwarza obcego, \u017ceby wy\u0142adowa\u0107 na nim agresj\u0119.<\/span><\/p>\n

To zaczyna uk\u0142ada\u0107 si\u0119 w odpowied\u017a na pytanie, jak jest mo\u017cliwy antysemityzm w kraju bez \u017byd\u00f3w. Martwi zagra\u017caj\u0105 bardziej ni\u017c \u017cywi?<\/strong>
\nT\u017b: Zagra\u017caj\u0105 naszemu autowizerunkowi. Polska buduje swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 na niewinnym cierpieniu, bohaterstwie i poczuciu bycia ofiar\u0105. Trupy, kt\u00f3re wypadaj\u0105 z szafy, staj\u0105 si\u0119 \u015bmiertelnymi wrogami wsp\u00f3lnoty. Zagra\u017ca nam wyobra\u017cony \u017byd, kt\u00f3ry m\u00f3wi: nie byli\u015bcie idealni, a mo\u017ce nawet byli\u015bcie po stronie zbrodniarzy. Nawet jak uda si\u0119 tego upiora uciszy\u0107, i tak nie da nam spokoju nasza w\u0142asna pami\u0119\u0107.<\/span><\/p>\n

Wolimy sobie filosemicko wyprodukowa\u0107 \u201edobrego \u017byda\u201d, kt\u00f3ry nas rozgrzeszy.<\/strong>
\nEJ: Dzi\u0119ki czemu obok \u201edobrego \u017byda\u201d uzyskujemy \u201eniewinnego Polaka\u201d, kt\u00f3ry \u017byda kocha i go\u015bci w kraju bez stos\u00f3w, nast\u0119pnie za\u015b ratuje od niechybnej \u015bmierci, kt\u00f3ra wcale nie by\u0142aby taka niechybna, gdyby r\u0119ki do tego nie przy\u0142o\u017cy\u0142. Ale za m\u00f3wienie g\u0142o\u015bno o tym ostatnim b\u0119d\u0105 grozi\u0142y trzy lata wi\u0119zienia.<\/span><\/p>\n

Przyst\u0119puj\u0105c kilka lat temu do pracy nad ksi\u0105\u017ck\u0105 o filosemickiej przemocy, widzieli\u015bmy, \u017ce dzieje si\u0119 co\u015b z\u0142ego, ale nie s\u0105dzili\u015bmy, \u017ce wr\u00f3cimy do poziomu zak\u0142amania z roku 1943 czy 1968. \u017be po Jedwabnem stara opowie\u015b\u0107 nic nie straci na atrakcyjno\u015bci. Ten regres nie nast\u0105pi\u0142 z dnia na dzie\u0144 i nie spowodowa\u0142a go jedna partia polityczna, a tym bardziej jaki\u015b polityczny folklor czy plankton.<\/span><\/p>\n

nades\u0142a\u0142: Leon Rozenbaum<\/strong><\/em><\/span>
\n\"\"Czy to, co dzi\u015b si\u0119 dzieje wok\u00f3\u0142 polityki historycznej, to odpowied\u017a na zagro\u017cenie autowizerunku?<\/strong><\/p>\n

EJ: Tak. To efekt paniki wizerunkowej, kt\u00f3ra jest panik\u0105 moraln\u0105 tak naprawd\u0119. Wszystko by\u0142oby pi\u0119knie, gdyby nie polski kontekst Zag\u0142ady. Od lat trwaj\u0105 usi\u0142owania, podejmowane cz\u0119sto ponad podzia\u0142ami, by ten kontekst unieszkodliwi\u0107. Pr\u00f3buje si\u0119 t\u0142umaczy\u0107, \u017ce przemoc wobec \u017byd\u00f3w by\u0142a wynikiem anomii. Pr\u00f3buje si\u0119 dosztukowa\u0107 do Zag\u0142ady martyrologiczn\u0105 symetri\u0119 metod\u0105 przerabiania na ludob\u00f3jstwo kolejnych tragedii. Z Katyniem si\u0119 nie uda\u0142o, ale z Wo\u0142yniem ju\u017c posz\u0142o g\u0142adko.<\/span><\/p>\n

Pr\u00f3buje si\u0119 racjonalizacji opartej na micie \u017cydokomuny. To pozwala wierzy\u0107, \u017ce polskie postawy i zachowania w czasie Zag\u0142ady by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 konfliktu mi\u0119dzygrupowego, a \u017cydowska agresja by\u0142a wcze\u015bniejsza i nie usta\u0142a wraz z wojn\u0105. Systemowej walki z antysemityzmem i edukacji antydyskryminacyjnej jak nie by\u0142o, tak nie ma. Robi si\u0119 za to coraz bardziej niebezpiecznie. Trudno patrze\u0107 spokojnie na to, co jako kultura i spo\u0142ecze\u0144stwo zrobili\u015bmy z nasz\u0105 wolno\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n

T\u017b: Patriotyczna to\u017csamo\u015b\u0107 nastawiona na obron\u0119 autowizerunku to pu\u0142apka, kt\u00f3ra nie pozwala na zmian\u0119 i realne rozwi\u0105zanie naszych problem\u00f3w. Uniemo\u017cliwia autorefleksj\u0119 i blokuje pr\u00f3by stworzenia egalitarnego spo\u0142ecze\u0144stwa. Ten, kto zmienia sw\u00f3j \u015bwiat, ma poczucie autonomii i sprawczo\u015bci. Wie, kim jest i czego chce. O \u201epolityce wstydu\u201d nie bez powodu m\u00f3wi\u0105 ci, kt\u00f3rzy niczego nie chc\u0105 zmieni\u0107. Problem w tym, \u017ce w tym zakl\u0119tym kr\u0119gu kr\u0119cimy si\u0119 wszyscy, nie tylko nacjonalistyczna prawica. Pole symboliczne jest wsp\u00f3lne. Dop\u00f3ki liberalne centrum nie u\u015bwiadomi sobie tego, nic si\u0119 nie zmieni. \u017beby uchwyci\u0107 problem, musimy zrezygnowa\u0107 z panicznej troski o autowizerunek. Inaczej b\u0119dziemy bezsilni.<\/span><\/p>\n

rozmawia\u0142a Joanna Podg\u00f3rska<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

***<\/strong><\/p>\n

Dr Tomasz \u017bukowski,<\/strong> historyk literatury. Pracuje w Instytucie Bada\u0144 Literackich PAN. Zajmuje si\u0119 problemami dyskursu publicznego w Polsce. Interesuje si\u0119 funkcjami obraz\u00f3w \u017byda i ich rol\u0105 w definiowaniu polskiej to\u017csamo\u015bci oraz narracjami o PRL po 1989 r. Autor ksi\u0105\u017cki \u201eObrazy Chrystusa w tw\u00f3rczo\u015bci Aleksandra Wata i Tadeusza R\u00f3\u017cewicza\u201d (2014).<\/em><\/span><\/p>\n

Dr El\u017cbieta Janicka<\/strong>, historyczka literatury, fotografka. Pracuje w Instytucie Slawistyki PAN. Bada wzory kultury, narracje oraz fantazmaty funduj\u0105ce spo\u0142eczno-kulturow\u0105 prawomocno\u015b\u0107 przemocy i wykluczenia. Autorka ksi\u0105\u017cek \u201eSztuka czy nar\u00f3d? Monografia pisarska Andrzeja Trzebi\u0144skiego\u201d (2006) oraz \u201eFestung Warschau\u201d (2011).<\/em><\/span><\/p>\n

\n

Joanna Podg\u00f3rska –<\/i><\/b>  W POLITYCE od 1994 r., zajmuje si\u0119 problematyk\u0105 spo\u0142eczn\u0105. Wyr\u00f3\u017cniona Okularami R\u00f3wno\u015bci przez pe\u0142nomocniczk\u0119 rz\u0105du ds. r\u00f3wnego statusu kobiet i m\u0119\u017cczyzn nagrod\u0105 Fundacji R\u00f3wno\u015bci Hiacynt w kategorii Media oraz Nagrod\u0105 Wsp\u00f3\u0142odczuwania, przyznawan\u0105 przez Klub Gaja za wra\u017cliwo\u015b\u0107 w opisywaniu sytuacji zwierz\u0105t. W 2010 r. zdoby\u0142a nagrod\u0119 Pi\u00f3ro Nadziei, przyznawan\u0105 przez Amnesty International, a w 2013 r. zosta\u0142a laureatk\u0105 konkursu Media R\u00f3wnych Szans. Debiutowa\u0142a w warszawskim \u201e\u017byciu Codziennym\u201d.<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak m\u00f3wi\u0107 o \u017bydach JOANNA PODG\u00d3RSKA [ 18 PA\u0179DZIERNIKA 2016 ] Rekonstrukcja likwidacji getta w B\u0119dzinie. Wyst\u0119puj\u0105 tylko Niemcy i \u017bydzi. Polacy w wygodnej roli bezstronnych \u015bwiadk\u00f3w. \/ Foto: Anna Musia\u0142\u00f3wna Rozmowa z El\u017cbiet\u0105 Janick\u0105 i Tomaszem \u017bukowskim o tym, jak filosemici wspieraj\u0105 antysemit\u00f3w. Dr El\u017cbieta Janicka i Dr Tomasz \u017bukowski \/ Foto: \u00a9Leszek Zych\/Polityka […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70472"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=70472"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70472\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":113772,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70472\/revisions\/113772"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=70472"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=70472"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=70472"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}