{"id":70740,"date":"2019-06-09T17:09:28","date_gmt":"2019-06-09T15:09:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=70740"},"modified":"2019-06-08T04:58:01","modified_gmt":"2019-06-08T02:58:01","slug":"08-09-35","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=70740","title":{"rendered":"PANI STEFANIA \u2014 NAJBLI\u017bSZY WSP\u00d3\u0141PRACOWNIK JANUSZA KORCZAKA"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>PANI STEFANIA \u2014 NAJBLI\u017bSZY WSP\u00d3\u0141PRACOWNIK JANUSZA KORCZAKA<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

\u017bydowski Instytut Historyczny<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

26 maja obchodzimy Dzie\u0144 Matki i 133. rocznic\u0119 urodzin Stefanii Wilczy\u0144skiej, jedynej \u201eMatki\u201d, jak\u0105 mia\u0142y dzieci z Domu Sierot przy ul. Krochmalnej. Stefani\u0119 Wilczy\u0144sk\u0105 wspomina Ida Mer\u017can, bursistka i wsp\u00f3\u0142pracowniczka Domu Sierot.<\/span><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Fundacja im. prof. Moj\u017cesza Schorra, Yad Vashem.<\/em><\/span><\/p>\n

Pani Stefania Wilczy\u0144ska pozostaje zwykle w cieniu Starego Doktora, ale ka\u017cdy, kto zna\u0142 Dom Sierot, wie, \u017ce Korczak nie zdo\u0142a\u0142by tyle pisa\u0107 i pracowa\u0107, gdyby ci\u0119\u017caru codziennej troski o egzystencj\u0119 domu i normalny tok jego pracy nie przej\u0119\u0142a pani Stefa.<\/span><\/p>\n

Pani Stefa, urodzona w 1886 r., uko\u0144czy\u0142a gimnazjum w Warszawie, nast\u0119pnie studia za granic\u0105. Po powrocie do kraju zacz\u0119\u0142a pracowa\u0107 \u2014 wbrew woli swej bogatej rodziny \u2014 w ciasnym i brudnym sieroci\u0144cu przy ul. Franciszka\u0144skiej. P\u00f3\u017aniej przyszed\u0142 do tego domu Korczak i odt\u0105d wsp\u00f3lnie pracowali a\u017c do ko\u0144ca. Razem budowali pi\u0119kny dom dla dzieci na Krochmalnej, razem realizowali system samorz\u0105dowy stworzony przez Korczaka. W czasie I wojny \u015bwiatowej, gdy dzieci prze\u017cywa\u0142y ci\u0119\u017ckie chwile, Korczaka z nimi nie by\u0142o, leczy\u0142 w\u00f3wczas \u017co\u0142nierzy. Pani Stefa natomiast w trudnych chwilach zawsze by\u0142a z dzie\u0107mi, prze\u017cywa\u0142a z nimi g\u0142\u00f3d i tyfus. Nigdzie \u201enie jecha\u0142a bez dzieci\u201d, razem z nimi i Korczakiem posz\u0142a do getta i pojecha\u0142a do Treblinki. Pani Stefa by\u0142a duchem opieku\u0144czym dzieci z Bursy i pana Doktora.<\/span><\/p>\n

Pani Stefa by\u0142a z nami, z bursistami, ca\u0142y dzie\u0144. Wstawa\u0142a przed nami, ostatnia k\u0142ad\u0142a si\u0119 spa\u0107, nawet b\u0119d\u0105c chora, nie przerywa\u0142a pracy. By\u0142a obecna przy wszystkich posi\u0142kach, uczy\u0142a nas robienia opatrunk\u00f3w, k\u0105pania dzieci, strzy\u017cenia w\u0142os\u00f3w itp. Wysoka, w czarnym fartuchu, w\u0142osy ostrzy\u017cone po m\u0119sku, zawsze uwa\u017cna i czujna, nawet podczas odpoczynku pami\u0119ta\u0142a o ka\u017cdym dziecku i bursi\u015bcie. Nieraz przerywa\u0142a ciekaw\u0105 rozmow\u0119, by poleci\u0107 kt\u00f3remu\u015b z malc\u00f3w, aby przypomnia\u0142 jednemu z nas lub kt\u00f3remu\u015b z dzieci, \u017ce zbli\u017ca si\u0119 godzina p\u00f3j\u015bcia do szko\u0142y. Dobrze wiedzia\u0142a, kto z nas, poch\u0142oni\u0119tych prac\u0105, zapomina o czasie. Podczas posi\u0142k\u00f3w siedzia\u0142a w takim miejscu, aby widzie\u0107 wszystkie dzieci i nieraz wstawa\u0142a od sto\u0142u, aby pouczy\u0107 nowe dziecko, jak nale\u017cy trzyma\u0107 chleb w r\u0119ku, \u0142y\u017ck\u0119, czym wytrze\u0107 wylan\u0105 zup\u0119. W nocy wstawa\u0142a, by przykry\u0107 dzieci, wysadzi\u0107 mocz\u0105ce si\u0119, dowiedzie\u0107 si\u0119, dlaczego kt\u00f3re\u015b j\u0119czy przez sen.<\/span><\/p>\n

Dom by\u0142 pe\u0142en pani Stefy. Czuli\u015bmy wsz\u0119dzie Jej my\u015bl, Jej trosk\u0119. Przypomina\u0142a nam nawet o obowi\u0105zkach, kt\u00f3re mieli\u015bmy poza terenem Domu.<\/span><\/p>\n

Pani Stefa lubi\u0142a przyrod\u0119 i umia\u0142a zaszczepi\u0107 t\u0119 mi\u0142o\u015b\u0107 dzieciom. Dom na Krochmalnej pe\u0142en by\u0142 doniczek z zieleni\u0105. Na Goc\u0142awku, gdzie pr\u00f3cz dzieci z sieroci\u0144ca z Krochmalnej odpoczywa\u0142y w lecie dzieci z innych sieroci\u0144c\u00f3w, urz\u0105dza\u0142a pani Stefa (po k\u0105pieli) o szarej godzinie spacer wok\u00f3\u0142 kolonii, do lasu, by pokaza\u0107 dzieciom pi\u0119kno przyrody i nauczy\u0107 je odczuwa\u0107.<\/span><\/p>\n

Mia\u0142a serce czu\u0142e, umys\u0142 m\u0105dry, otwarty i wnikliwy. Umia\u0142a trafi\u0107 do ka\u017cdego cz\u0142owieka. Do jednej z osamotnionych matek, gdy wszystkie dzieci opu\u015bci\u0142y j\u0105 dla pracy w sieroci\u0144cach, pani Stefa pisze: Nie wolno Wam nawet \u017ca\u0142owa\u0107, \u017ce wyjecha\u0142y od Was, bo taki jest los nas, starych, \u017ce ptaki wylatuj\u0105 w \u015bwiat. Cieszymy si\u0119 tylko wtedy, gdy maj\u0105 z czym dobrym wyfrun\u0105\u0107.<\/span><\/p>\n

Do wychowanki, kt\u00f3ra straci\u0142a dziecko, pisze serdeczny i d\u0142ugi list, pe\u0142en wsp\u00f3\u0142czucia i szacunku dla b\u00f3lu drugiego cz\u0142owieka: Kochane moje dziecko! Ani Ci\u0119 nie b\u0119d\u0119 pociesza\u0142a, ani perswadowa\u0142a. Ani ci to nie pomo\u017ce… Nikt i nic nie potrafi pocieszy\u0107 w takim wypadku. Tylko czas i praca zrobi\u0105 swoje. Mocno, mocno ca\u0142uj\u0119 Ci\u0119, jak zawsze kiedy by\u0142a\u015b ma\u0142a i mia\u0142a\u015b zmartwienie.<\/span><\/p>\n

Pani Stefa mia\u0142a te\u017c i swoje wady. Lubi\u0142a bardzo dzieci \u0142adne i zdolne. Tej mi\u0142o\u015bci nie ukrywa\u0142a. Wywo\u0142ywa\u0142o to uczucie zazdro\u015bci i niezadowolenia u innych dzieci, uwa\u017ca\u0142y, \u017ce jest niesprawiedliwa, bo by\u0142a szczera. Ale gdy dzieci wyrasta\u0142y i wychodzi\u0142y z Domu Sierot, pozostawa\u0142y im tylko mi\u0142e wspomnienia o tym, jak pani Stefa je przyj\u0119\u0142a i k\u0105pa\u0142a pierwszy raz, jak piel\u0119gnowa\u0142a podczas choroby i uspokaja\u0142a w nocy, gdy si\u0119 przy\u015bni\u0142 niedobry sen. O przykrych chwilach zapomina\u0142y.<\/span><\/p>\n

Stefania Wilczy\u0144ska<\/em><\/span><\/strong>
\n\u017ar\u00f3d\u0142o: Wikipedia<\/em><\/span><\/p>\n

Sw\u0105 trosk\u0105 obejmowa\u0142a pani Stefa ka\u017cdego, kto mieszka\u0142 na terenie Domu, troszczy\u0142a si\u0119 wi\u0119c i o Doktora Korczaka. Zaj\u0119ty prac\u0105 naukow\u0105, spo\u0142eczn\u0105 i literack\u0105 nie mia\u0142 czasu pomy\u015ble\u0107 o ubraniu i wielu innych codziennych drobiazgach. Pomaga\u0142a mu w tym pani Stefa.<\/span><\/p>\n

Tote\u017c wszystkich nas zaskoczy\u0142a ksi\u0105\u017cka I. Zyngmana (Sta\u015bka) Janusz Korczak w\u015br\u00f3d sierot, kt\u00f3r\u0105 napisa\u0142 pod wp\u0142ywem tkwi\u0105cych jeszcze w nim dzieci\u0119cych emocji. Jego wspomnienia odzwierciedlaj\u0105 niech\u0119tny stosunek do pani Stefy. A o stosunku by\u0142ych wychowank\u00f3w do pani Stefy najlepiej \u015bwiadcz\u0105 listy pisane do Niej z ca\u0142ego \u015bwiata (Ameryki, Francji, Brazylii itp.), a tak\u017ce sobotnie spotkania by\u0142ych wychowank\u00f3w odwiedzaj\u0105cych Dom Sierot.<\/span><\/p>\n

Szczeg\u00f3ln\u0105 opiek\u0105 otacza\u0142a pani Stefa Janusza Korczaka. Wierzy\u0142a w jego genialno\u015b\u0107. Dziwi\u0142a si\u0119, \u017ce nie spostrzega si\u0119 jego wielko\u015bci, przewidywa\u0142a zwyci\u0119stwo i popularno\u015b\u0107 jego idei. Nie tylko realizowa\u0142a jego system i metody, os\u0142ania\u0142a jego, jak i dzieci, przed kontaktem z filantropami. Pami\u0119tam przygotowania do balu urz\u0105dzanego przez Towarzystwo \u201ePomoc Sierot\u201d. Pieni\u0105dze z balu sz\u0142y do kasy Domu Sierot. Pani Stefa by\u0142a zaj\u0119ta. Stale telefony, wizyty, oprowadzanie zwiedzaj\u0105cych. Ani pan Doktor, ani \u017cadne z dzieci nie brali w tym udzia\u0142u, nie byli obecni na balu. Ca\u0142y ci\u0119\u017car przygotowa\u0144 wzi\u0119\u0142a na siebie pani Stefa. Pomaga\u0142y jej Nacia Poz i R\u00f3zia Lipiec. Obie by\u0142y kiedy\u015b wychowankami Domu Sierot, a w r. 1928 jego pracownikami. Korczak zapyta\u0142 tylko o przebieg przygotowa\u0144, a najwi\u0119cej oczywi\u015bcie interesowa\u0142o go, czy i jaki b\u0119dzie doch\u00f3d.<\/span><\/p>\n

Pani Stefa odgradza\u0142a Korczaka od filantrop\u00f3w. Korczak musia\u0142 korzysta\u0107 z filantropii, ale ka\u017cdego z subsydiuj\u0105cych filantrop\u00f3w m\u00f3g\u0142 obrazi\u0107, wskaza\u0107 mu drzwi itp. Ca\u0142y ci\u0119\u017car kontakt\u00f3w z paniami mecenasowymi, doktorowymi itp. wzi\u0119\u0142a na siebie pani Stefa. Jak anio\u0142 str\u00f3\u017c os\u0142ania\u0142a Doktora, motywuj\u0105c to jego prac\u0105 literack\u0105, wyk\u0142adami itp.<\/span><\/p>\n

Korczak i pani Stefa nie pozwalali te\u017c swym dzieciom wyst\u0119powa\u0107 w charakterze \u201ebiednych sierotek\u201d wdzi\u0119cznych za datki pieni\u0119\u017cne lub materialne. By zrozumie\u0107 t\u0119 spraw\u0119, nale\u017cy wiedzie\u0107, jak poni\u017caj\u0105ce by\u0142o, gdy dzieci z innych Dom\u00f3w sprz\u0105ta\u0142y u bogaczy, nia\u0144czy\u0142y ich dzieci i wykonywa\u0142y r\u00f3\u017cne pos\u0142ugi.<\/span><\/p>\n

Dzieci Korczaka nie tylko \u017ce nie by\u0142y wci\u0105gane w filantropi\u0119, ale skrz\u0119tnie ukrywano przed nimi takie imprezy, jak bale i pota\u0144c\u00f3wki. Nie wci\u0105gano dzieci do pomocy przy tej pracy, nie demonstrowano ich jako \u201ebiednych sierotek\u201d, by wywo\u0142ywa\u0142y lito\u015b\u0107 i \u017cebra\u0142y o par\u0119 groszy. \u017baden bal, \u017cadna dochodowa impreza nie odby\u0142a si\u0119 na terenie Domu Sierot. Dzieci nic nie wiedzia\u0142y o przygotowaniach, o nadziejach, kt\u00f3re wi\u0105zali Korczak i pani Stefa z tymi balami.<\/span><\/p>\n

Pani Stefa by\u0142a cz\u0142owiekiem bliskim Korczakowi, nie wiem jak dalece bliskim. Wiem natomiast, \u017ce jej pierwszej opowiada\u0142 o swych wra\u017ceniach i pomys\u0142ach, by\u0142a wtajemniczona we wszystkie jego poczynania. Nie wiem, nie umiem okre\u015bli\u0107, jaki wp\u0142yw mia\u0142a na jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107, ale jemu by\u0142o z ni\u0105 spokojnie, bezpiecznie.<\/span><\/p>\n

W 1928 r. pani Stefa cz\u0119sto nam m\u00f3wi\u0142a, \u017ce ju\u017c \u201enie ma co robi\u0107 na Krochmalnej\u201d, tote\u017c gdy na Goc\u0142awku powsta\u0142a filia Domu Sierot (poprzednio by\u0142o tam zimowisko dla mniejszej liczby dzieci) na 50 dzieci, pani Stefa zaj\u0119\u0142a si\u0119 ni\u0105 i pomaga\u0142a w jej organizacji. Cz\u0119sto przyje\u017cd\u017ca\u0142a. Pracowa\u0142am tam od pocz\u0105tku powstania grupy przedszkolnej. Jej przyjazdy by\u0142y dla nas radosnym prze\u017cyciem. Wszystkie nasze w\u0105tpliwo\u015bci stara\u0142a si\u0119 rozstrzyga\u0107, pom\u00f3c nam. Uczy\u0142a nas, jak prac\u0119 organizowa\u0107, by zaj\u0119\u0142a jak najmniej czasu, by wymaga\u0142a jak najmniej wysi\u0142ku fizycznego czy umys\u0142owego.<\/span><\/p>\n

Ale wkr\u00f3tce i ta praca sta\u0142a si\u0119 niewystarczaj\u0105ca dla pani Stefy. Zacz\u0119\u0142a wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z \u201eCentosem\u201d. By\u0142a to organizacja zrzeszaj\u0105ca bardziej post\u0119powe sieroci\u0144ce w Polsce.<\/span><\/p>\n

Gdy si\u0119 czyta teraz te nieliczne artyku\u0142y, kt\u00f3re pani Stefa pozostawi\u0142a po sobie, widzi si\u0119, jaki to by\u0142 cz\u0142owiek post\u0119powy, odwa\u017cny, nieid\u0105cy na kompromisy, je\u017celi chodzi\u0142o o dobro sprawy. Dzi\u0119ki zachowanemu sprawozdaniu z jej p\u00f3\u0142rocznej pracy, widzimy, jak trudne by\u0142y warunki \u017cycia dzieci w sieroci\u0144cach przed wojn\u0105.<\/span><\/p>\n

Pani Stefa pr\u00f3bowa\u0142a organizowa\u0107 dzieciom przej\u015bcia z sieroci\u0144ca do samodzielnego \u017cycia. Swe uwagi na ten temat zaopatrzy\u0142a tytu\u0142em: Pr\u00f3by uporz\u0105dkowania czyli usuwanie bez b\u00f3lu. W artykule tym pani Stefa proponuje, aby przygotowanie do przej\u015bcia wychowanka w \u015bwiat rozpoczyna\u0107 ju\u017c jesieni\u0105. Przygotowa\u0107 ubranie, om\u00f3wi\u0107, co ma dalej robi\u0107, czy przejdzie do jednej z burs, czy pozostanie jeszcze na rok, by pom\u00f3c w pracy personelowi sieroci\u0144ca, czy wr\u00f3ci do rodziny. Ostatni miesi\u0105c pobytu powinien wychowanek sp\u0119dzi\u0107 na kolonii letniej. Ostatni rok pobytu nie powinien by\u0107 pe\u0142en niepokoju. Wychowankowi zawsze trudno przej\u015b\u0107 z dobrego sieroci\u0144ca do samodzielnego \u017cycia. Bo je\u017celi sierociniec z\u0142y, je\u017celi w nim za niech\u0119\u0107 do modlitwy odbiera si\u0119 dziecku kolacj\u0119, to po co go zabiera\u0107 z n\u0119dznych dotychczasowych warunk\u00f3w? Z\u0142e sieroci\u0144ce nie powinny istnie\u0107.<\/span><\/p>\n

A zako\u0144czenie zaskakuje \u015bmia\u0142o\u015bci\u0105, gdy\u017c Korczak, pomimo wielu w\u0105tpliwo\u015bci, pomimo \u017ce cz\u0119sto m\u00f3wi\u0142 nam \u201ebo ja wiem\u201d, nigdy nie postawi\u0142 przed nami sprawy istoty \u017cycia dzieci w internacie. Nawet w getcie, w obliczu zag\u0142ady, nie pozwoli\u0142 dzieciom wr\u00f3ci\u0107 do dom\u00f3w rodzinnych, pomimo \u017ce by\u0142y g\u0142osy, \u017ce nale\u017cy to uczyni\u0107.<\/span><\/p>\n

Pani Stefa ko\u0144czy artyku\u0142 w\u0105tpliwo\u015bciami. Mo\u017ce internat si\u0119 prze\u017cy\u0142, mo\u017ce p\u00f3\u0142internat b\u0119dzie lepszy? Posiada bowiem plusy internatu, a r\u00f3wnocze\u015bnie dziecko nie zrywa kontaktu z rodzin\u0105.<\/span><\/p>\n

Pani Stefa w artyku\u0142ach \u015bmia\u0142o wyci\u0105ga na \u015bwiat\u0142o niedoci\u0105gni\u0119cia sieroci\u0144c\u00f3w. Nikomu innemu nie drukowano by takich s\u0142\u00f3w. W artyku\u0142ach brak nazwisk cz\u0142onk\u00f3w zarz\u0105d\u00f3w i miast, gdzie by\u0142y te sieroci\u0144ce. S\u0105 tylko bol\u0105czki, cierpi\u0105cy personel i dzieci.<\/span><\/p>\n

Mo\u017cna si\u0119 uczy\u0107 od pani Stefy, jak przeprowadza\u0107 wizytacj\u0119. Wydaje mi si\u0119, \u017ce uczy\u0107 si\u0119 tego mog\u0105 nie tylko pracownicy sieroci\u0144c\u00f3w, ale i innych instytucji. Ka\u017cd\u0105 wizytacj\u0119 poprzedza\u0142a listem, \u017ce przyje\u017cd\u017ca nie jako kontroler krytykuj\u0105cy, lecz jako \u017cyczliwy, do\u015bwiadczony doradca.<\/span><\/p>\n

Uprzedzanie by\u0142o jej zasad\u0105. Wychodzi\u0142a bowiem z za\u0142o\u017cenia, \u017ce ani czyste fartuszki, ani dobre posi\u0142ki podczas wizytacji nie zdo\u0142aj\u0105 zmieni\u0107 nastroju, atmosfery domu. Aby pozna\u0107 go lepiej i gruntowniej zawsze mieszka\u0142a na terenie wizytowanego domu (druga zasada). Pani Stefa obserwowa\u0142a, sprawdza\u0142a, nie co dzieci jedz\u0105, tylko jak jedz\u0105. Wystarczy\u0142o to, by wiedzie\u0107 czy dzieci g\u0142oduj\u0105 i jak bywaj\u0105 karmione nie w czasie jej obecno\u015bci.<\/span><\/p>\n

Ostatnie miesi\u0105ce przed wojn\u0105 sp\u0119dzi\u0142a w Palestynie u swej ukochanej uczennicy, pomagaj\u0105c jej w pracy z dzie\u0107mi w kibucu. Wr\u00f3ci\u0142a na Krochmaln\u0105 w pierwszych dniach wojny.<\/span><\/p>\n

Dzieci Korczaka i pani Stefy sz\u0142y do wagon\u00f3w w od\u015bwi\u0119tnych ubraniach, ustawione parami. Ka\u017cde mia\u0142o swoj\u0105 torb\u0119 podr\u00f3\u017cn\u0105 przewieszon\u0105 przez rami\u0119. Na czele Korczak prowadzi\u0142 dwoje m\u0142odszych dzieci. Tak opowiadali ci, co widzieli ten niezwyk\u0142y poch\u00f3d. My, uczniowie pani Stefy, wiemy, \u017ce to ona przygotowa\u0142a \u015bwi\u0105teczne ubranka i poleci\u0142a dzieciom u\u0142o\u017cy\u0107 je na por\u0119czy \u0142\u00f3\u017cek, a najlepsze buty postawi\u0107 pod swoje \u0142\u00f3\u017cko. Aby by\u0107 gotowym w ka\u017cdej chwili do wyj\u015bcia. Ona by\u0142a organizatorem tego spokoju i porz\u0105dku, z jakim sz\u0142y dzieci w swoj\u0105 ostatni\u0105 drog\u0119.<\/span><\/p>\n

\n

Artyku\u0142 pochodzi z \u201eBiuletynu \u017bydowskiego Instytutu Historycznego<\/strong>\u201d (Nr 4 (104), Grudzie\u0144 1977 r.) wydawanego do dzi\u015b jako \u201eKwartalnik Historii \u017byd\u00f3w\u201d.<\/em><\/span><\/p>\n

Ida Mer\u017can<\/strong> (1907\u20131987), pedagog, publicystka. W 1926 r. rozpocz\u0119\u0142a w Warszawie nauk\u0119 w Seminarium Ochroniarskim, rok p\u00f3\u017aniej podj\u0119\u0142a prac\u0119 w Domu Sierot przy ul. Krochmalnej 92 pod kierunkiem J. Korczaka i S.Wilczy\u0144skiej. Nast\u0119pnie pracowa\u0142a w internacie dla dzieci w wieku przedszkolnym \u201eR\u00f3\u017cyczka\u201d w Otwocku, w Domu Opieki nad Opuszczonymi Dzie\u0107mi \u017bydowskimi, w Zak\u0142adzie Leczniczo-Wychowawczym. Od 1928 r. zwi\u0105zana z KPP. Wojn\u0119 sp\u0119dzi\u0142a w ZSRR, w Charkowie, gdzie podj\u0119\u0142a zaoczne studia w Instytucie Pedagogicznym i w Kazachstanie. Po powrocie w 1945 r. podj\u0119\u0142a prac\u0119 w Wydziale ds. Dzieci CK\u017bP.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

PANI STEFANIA \u2014 NAJBLI\u017bSZY WSP\u00d3\u0141PRACOWNIK JANUSZA KORCZAKA \u017bydowski Instytut Historyczny 26 maja obchodzimy Dzie\u0144 Matki i 133. rocznic\u0119 urodzin Stefanii Wilczy\u0144skiej, jedynej \u201eMatki\u201d, jak\u0105 mia\u0142y dzieci z Domu Sierot przy ul. Krochmalnej. Stefani\u0119 Wilczy\u0144sk\u0105 wspomina Ida Mer\u017can, bursistka i wsp\u00f3\u0142pracowniczka Domu Sierot. \u0179r\u00f3d\u0142o: Fundacja im. prof. Moj\u017cesza Schorra, Yad Vashem. Pani Stefania Wilczy\u0144ska pozostaje zwykle […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70740"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=70740"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70740\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":71055,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70740\/revisions\/71055"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=70740"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=70740"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=70740"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}