{"id":70758,"date":"2019-06-20T17:09:47","date_gmt":"2019-06-20T15:09:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=70758"},"modified":"2019-06-08T04:58:33","modified_gmt":"2019-06-08T02:58:33","slug":"09-09-31","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=70758","title":{"rendered":"Co i komu dawa\u0142a w\u0142adza ludowa"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Co i komu dawa\u0142a w\u0142adza ludowa<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Adam Leszczy\u0144ski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Produkowane w Niemieckiej Republice Demokratycznej samochody IFA (DKW) oraz oraz motocykle przeznaczone dla g\u00f3rniczych przodownik\u00f3w pracy. Zdj\u0119cie zrobione w Katowicach (w\u00f3wczas Stalinogrodzie) 4 XII 1953 r. – w Barb\u00f3rk\u0119, czyli dzie\u0144 \u015bw. Barbary z Nikomedii, patronki g\u00f3rnik\u00f3w. W\u0142adza… (Fot. East News)<\/em><\/span><\/p>\n

Zamiast podwy\u017cek komuni\u015bci woleli przyznawa\u0107 przywileje, nie przejmuj\u0105c si\u0119 zbytnio tym, \u017ce g\u00f3rnicy, hutnicy, stoczniowcy i przedstawiciele innych bran\u017c wzbudzaj\u0105 coraz wi\u0119ksz\u0105 zazdro\u015b\u0107 i w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 obywateli mniej lub wcale nieuprzywilejowanych.<\/strong><\/p>\n

W maju 1956<\/a><\/strong><\/span> r. Edward Gierek jako szef Wydzia\u0142u Przemys\u0142u Ci\u0119\u017ckiego KC PZPR dosta\u0142 projekt ministra g\u00f3rnictwa w\u0119glowego w sprawie budowy domk\u00f3w fi\u0144skich dla przoduj\u0105cych g\u00f3rnik\u00f3w. Minister Franciszek Wanio\u0142ka pisa\u0142: Wykonanie w br. planu wydobycia w\u0119gla kamiennego uzale\u017cnione jest w g\u0142\u00f3wnej mierze od osi\u0105gni\u0119cia wi\u0119kszej ni\u017c dotychczas stabilizacji si\u0142y roboczej. Stworzenie do tego odpowiednich warunk\u00f3w wymaga zainteresowania g\u00f3rnik\u00f3w w podnoszeniu wydajno\u015bci i przekraczaniu zada\u0144 wydobywczych, co mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 poprzez wydatn\u0105 popraw\u0119 warunk\u00f3w mieszkaniowych za\u0142\u00f3g produkcyjnych <\/i>.<\/span><\/p>\n

Wykonaniu planu zagra\u017ca\u0142a rotacja pracownik\u00f3w, problem, z kt\u00f3rym w\u0142adza ludowa nie radzi\u0142a sobie nawet w najczarniejszym stalinizmie. Wed\u0142ug B\u0142a\u017ceja Brzostka, autora ksi\u0105\u017cki o warszawskich robotnikach w okresie stalinowskim, wymiana za\u0142\u00f3g w niekt\u00f3rych sto\u0142ecznych fabrykach si\u0119ga\u0142a 150 proc. rocznie! Ludzie ci pracowali w jednym miejscu g\u00f3ra kilka miesi\u0119cy, a potem przechodzili do kolejnego zak\u0142adu, cz\u0119sto w innym miejscu w kraju. Dyrektorzy fabryk narzekali, \u017ce robotnicy notorycznie porzucaj\u0105 prac\u0119 zaraz po przyuczeniu do zawodu, co rzeczywi\u015bcie fatalnie wp\u0142ywa\u0142o na wydajno\u015b\u0107. A poniewa\u017c gospodarka gwa\u0142townie potrzebowa\u0142a si\u0142y roboczej – trwa\u0142 plan sze\u015bcioletni (1950-55), czyli tworzenie przede wszystkim przemys\u0142u ci\u0119\u017ckiego – o now\u0105 prac\u0119, cz\u0119sto lepiej p\u0142atn\u0105, nie by\u0142o trudno. Dyrektorzy pr\u00f3bowali r\u00f3\u017cnych sztuczek, \u017ceby powstrzyma\u0107 odchodzenie robotnik\u00f3w, np. zatrzymywali cz\u0119\u015b\u0107 pensji za pierwsze miesi\u0105ce, kt\u00f3r\u0105 wyp\u0142acali dopiero wtedy, gdy delikwent swoje ju\u017c przepracowa\u0142. Dawa\u0142o to nadziej\u0119, \u017ce za szybko nie ucieknie.<\/span><\/p>\n

Robotnicy nie zamierzali si\u0119 jednak podporz\u0105dkowywa\u0107 i w\u0142adze mia\u0142y z nimi znacznie wi\u0119kszy k\u0142opot ni\u017c z pracuj\u0105cymi w biurach inteligentami. Na przyk\u0142ad notorycznie i masowo nie przychodzili do pracy w dni robocze, na co reagowano zaostrzaniem przepis\u00f3w o “socjalistycznej dyscyplinie pracy”, gro\u017c\u0105c za r\u00f3\u017cne wykroczenia powa\u017cnymi karami (z aresztem i s\u0105dowym nakazem pracy w\u0142\u0105cznie). Ale i kary nie dzia\u0142a\u0142y, a trudno je te\u017c by\u0142o wymierza\u0107 masowo, bo w ko\u0144cu robotnicy byli “klas\u0105 przoduj\u0105c\u0105” w ustroju socjalistycznym. Chc\u0105c nie chc\u0105c, w\u0142adze ucieka\u0142y si\u0119 tak\u017ce do marchewki.<\/span><\/p>\n

W 1956 r. minister Wanio\u0142ka pisa\u0142, \u017ce bez lepszych warunk\u00f3w mieszkaniowych nawet w postaci tanich domk\u00f3w fi\u0144skich trudno b\u0119dzie wykona\u0107 plan. Nale\u017cy bowiem podkre\u015bli\u0107, \u017ce przemys\u0142 w\u0119glowy bazuje w znacznej mierze na za\u0142ogach skoszarowanych, tj. elemencie bardzo p\u0142ynnym i niepewnym, a ka\u017cdorazowa wymiana tych za\u0142\u00f3g powoduje znaczne zachamowanie <\/i>[sic!] produkcji <\/i>.<\/span><\/p>\n

G\u00f3rnicy \u017c\u0105daj\u0105…<\/b><\/span> <\/span><\/p>\n

Wniosek ministra Wanio\u0142ki nie zosta\u0142 uwzgl\u0119dniony, ale g\u00f3rnikom co\u015b trzeba by\u0142o da\u0107 – po krwawo spacyfikowanym buncie robotnik\u00f3w w Poznaniu<\/strong><\/span><\/a> w czerwcu 1956 r. w\u0142adze \u015bwietnie zdawa\u0142y sobie spraw\u0119 z coraz wi\u0119kszego niezadowolenia spo\u0142ecze\u0144stwa z powodu niskich p\u0142ac i pustych p\u00f3\u0142ek w sklepach. A ju\u017c szczeg\u00f3lnie obawia\u0142y si\u0119 g\u00f3rnik\u00f3w: twardych, przyzwyczajonych do niebezpiecznej pracy m\u0119\u017cczyzn zgrupowanych w\u00f3wczas w zasadzie w jednym regionie kraju i maj\u0105cych wsp\u00f3lne interesy. Co wi\u0119cej, w\u0119giel by\u0142 g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em dewiz i pozosta\u0142 nim do samego ko\u0144ca ustroju, mimo wielu pr\u00f3b przestawienia eksportu na artyku\u0142y przemys\u0142owe. Przez ca\u0142e dekady za dolary z eksportu w\u0119gla kupowano maszyny do fabryk, rozmaite zagraniczne komponenty niezb\u0119dne do produkcji przemys\u0142owej i wiele innych rzeczy.<\/span><\/p>\n

System przywilej\u00f3w g\u00f3rniczych powstawa\u0142 od pocz\u0105tku Polski Ludowej – np. prawo o wy\u017cszych emeryturach uchwalono w 1951 r. Kiedy w\u0142adza s\u0142ab\u0142a, g\u00f3rnicy pokazali swoj\u0105 si\u0142\u0119, np. w pa\u017adzierniku 1956 r., kiedy to Zarz\u0105d G\u0142\u00f3wny Zwi\u0105zku Zawodowego G\u00f3rnik\u00f3w zrzeszaj\u0105cy 300 tys. g\u00f3rnik\u00f3w i pracownik\u00f3w kopal\u0144 wypowiedzia\u0142 uk\u0142ad zbiorowy i za\u017c\u0105da\u0142 podwy\u017cek. W notatce skierowanej do sekretarza KC PZPR Edwarda Ochaba \u00f3wczesny wicepremier Piotr Jaroszewicz nazywa\u0142 ten krok “aktem czysto formalnym i wysoce szkodliwym” i pisa\u0142 tak: Partia i Rz\u0105d czyni\u0105 w ostatnim okresie znaczne wysi\u0142ki, a\u017ceby poprawi\u0107 zarobki g\u00f3rnik\u00f3w i przyczyni\u0107 si\u0119 do polepszenia ich sytuacji bytowej. Tylko w tym roku wydaje si\u0119 na popraw\u0119 p\u0142ac w G\u00f3rnictwie W\u0119glowym 1 miliard z\u0142otych, co zosta\u0142o przez autor\u00f3w wypowiedzenia ca\u0142kowicie zignorowane <\/i>.<\/span><\/p>\n

Zwi\u0105zek za\u017c\u0105da\u0142 dodatkowo jeszcze 1,8 mld z\u0142. Ten postulat – martwi\u0142 si\u0119 Jaroszewicz – sta\u0142 si\u0119 wiadomy og\u00f3\u0142owi g\u00f3rnik\u00f3w, co jak zwykle spowoduje dalszy spadek wydajno\u015bci pracy i nastr\u00f3j wyczekiwania na podwy\u017ck\u0119 <\/i>.<\/span><\/p>\n

…i dostaj\u0105<\/b><\/span><\/p>\n

G\u00f3rnikom, a tak\u017ce innym grupom zawodowym, w\u0142adza dawa\u0142a przywileje, ale raczej w naturze ni\u017c w pieni\u0105dzu. By\u0142o to racjonalne, bior\u0105c pod uwag\u0119 permanentne “niedobory rynkowe” wywo\u0142ane m.in. nadmiarem pieni\u0119dzy na rynku wewn\u0119trznym, co skutkowa\u0142o d\u0142ugimi kolejkami przed sklepami i pustymi p\u00f3\u0142kami. A w\u0142adze niech\u0119tnie podnosi\u0142y ceny, zw\u0142aszcza \u017cywno\u015bci, bo grozi\u0142o to wybuchem spo\u0142ecznym. W r\u00f3\u017cnych momentach historii PRL rz\u0105dz\u0105cy woleli tolerowa\u0107 puste sklepy albo wprowadza\u0107 kartki, ni\u017c podnosi\u0107 ceny, kt\u00f3re zr\u00f3wna\u0142yby poda\u017c i popyt oraz pokaza\u0142y realn\u0105 si\u0142\u0119 nabywcz\u0105 Polak\u00f3w.<\/span><\/p>\n

R\u00f3wnocze\u015bnie jednak szefowie gospodarki starali si\u0119 powstrzyma\u0107 podwy\u017cki, \u017ceby nie powi\u0119ksza\u0107 nier\u00f3wnowagi rynkowej, stwarzaj\u0105c tym samym problem dyrektorom kopal\u0144, hut i innych zak\u0142ad\u00f3w szukaj\u0105cych pracownik\u00f3w, kt\u00f3rych musieli czym\u015b zach\u0119ci\u0107. Tymczasem wi\u0119kszych pieni\u0119dzy da\u0107 nie mogli. G\u00f3rnicy zarabiali zreszt\u0105 znacznie lepiej ni\u017c przeci\u0119tny obywatel – od 2,5 do 3 razy wi\u0119cej ni\u017c w\u0142\u00f3kniarki – ale np. nauczyciele czy kolejarze, r\u00f3wnie\u017c korzystaj\u0105cy z przywilej\u00f3w, nie mieli zbyt wysokich p\u0142ac.<\/span><\/p>\n

System przywilej\u00f3w bran\u017cowych rozrasta\u0142 si\u0119 stopniowo i nieuchronnie przez kolejne dekady PRL. Raz przyznanych przywilej\u00f3w w\u0142adza nie odbiera\u0142a, a cz\u0119sto rozszerza\u0142a je na dodatkowe grupy pracownik\u00f3w, w przypadku g\u00f3rnictwa np. na pracownik\u00f3w administracji kopal\u0144, kt\u00f3rzy pod ziemi\u0119 nie zje\u017cd\u017cali.<\/span><\/p>\n

I tak np. w pa\u017adzierniku 1955 r. Komitet Wojew\u00f3dzki PZPR w Stalinogrodzie zwraca\u0142 si\u0119 o przyznanie przywilej\u00f3w g\u00f3rniczych pracownikom etatowym aparatu partyjnego w kopalniach. Istniej\u0105 powa\u017cne trudno\u015bci w ustawieniu na pracy partyjnej g\u00f3rnik\u00f3w o wi\u0119kszych kwalifikacjach zawodowych, na co wp\u0142ywa w du\u017cym stopniu utrata praw do Karty g\u00f3rnika z chwil\u0105 przej\u015bcia do pracy w aparacie partyjnym <\/i>– pisa\u0142 autor wniosku i dodawa\u0142, \u017ce na 139 etat\u00f3w w aparacie partyjnym w kopalniach jest zaledwie jeden in\u017cynier i 12 technik\u00f3w, a wi\u0119kszo\u015b\u0107 pozosta\u0142ych ma tylko podstawowe wykszta\u0142cenie. Obok tego cz\u0119ste s\u0105 wypadki pobierania, wbrew dyrektywom KW, w\u0119gla, premii czy innych nagr\u00f3d od dyrekcji kopal\u0144, co wp\u0142ywa demoralizuj\u0105co na aparat i uzale\u017cnia go od dyrekcji <\/i>. Przywileje naturalnie zosta\u0142y przyznane.<\/span><\/p>\n

W marcu 1956 r. specjalnymi emeryturami obj\u0119to m.in. pracownik\u00f3w aparat\u00f3w zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych i organizacji partyjnych, o ile wcze\u015bniej pracowali co najmniej pi\u0119\u0107 lat pod ziemi\u0105. Tak oto krok po kroku rozrasta\u0142 si\u0119 system przywilej\u00f3w bran\u017cowych – pod koniec PRL wi\u0119kszo\u015b\u0107 zarabia\u0142a kiepsko, w sklepach by\u0142o niewiele, za to prawie ka\u017cda grupa bran\u017cowa mia\u0142a przywileje: d\u0142u\u017csze urlopy, deputaty, darmowe bilety kolejowe, trzynaste pensje\u2026<\/span><\/p>\n

Nieprzypadkowo Karta g\u00f3rnika uzyska\u0142a ostateczn\u0105 posta\u0107 pod koniec grudnia 1981 r., kiedy sytuacja gospodarcza sta\u0142a si\u0119 zupe\u0142nie katastrofalna, a kraj w praktyce by\u0142 bankrutem ob\u0142o\u017conym zachodnimi sankcjami. Tymczasem g\u00f3rnictwo – g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142o dewiz – nale\u017ca\u0142o do twierdz zawieszonej w stanie wojennym “Solidarno\u015bci”. Na dodatek zaraz po og\u0142oszeniu stanu wojennego 16 grudnia 1981 r. podczas szturmu na strajkuj\u0105c\u0105 kopalni\u0119 Wujek cz\u0142onkowie oddzia\u0142\u00f3w pacyfikacyjnych zabili dziewi\u0119ciu g\u00f3rnik\u00f3w i ranili 24.<\/span><\/p>\n

Pod dat\u0105 1 stycznia 1982 r. Mieczys\u0142aw F. Rakowski, wicepremier i bliski wsp\u00f3\u0142pracownik genera\u0142a Wojciecha Jaruzelskiego, cytowa\u0142 w swym w dzienniku szacunki korespondenta agencji Reuters, \u017ce nawet 2 mln Polak\u00f3w mo\u017ce umrze\u0107 z zimna w nieogrzewanych mieszkaniach, z takim oto komentarzem: Przesadzi\u0142, ale wykluczy\u0107 w og\u00f3le ofiar nie mo\u017cna by\u0142o <\/i>. W\u0142adze musia\u0142y czym\u015b kupi\u0107 spok\u00f3j w g\u00f3rnictwie, a \u017ce w kasie by\u0142o pusto, obieca\u0142y nowe przywileje, z nadziej\u0105, \u017ce ich pe\u0142n\u0105 cen\u0119 wypadnie zap\u0142aci\u0107 w lepszych dla PRL czasach. By\u0142 to akt desperacji.<\/span><\/p>\n

Szpada, mundur, lepszy sklep<\/b><\/span><\/p>\n

30 grudnia 1981 r. w rozporz\u0105dzeniu w sprawie Karty g\u00f3rnika rz\u0105d przyznawa\u0142 przywileje pracownikom kopal\u0144 w\u0119gla kamiennego i brunatnego, piasku podsadzkowego, soli kamiennej, rud kruszc\u00f3w, glinki ogniotrwa\u0142ej, glin szlachetnych, baryt\u00f3w, anhydryt\u00f3w, kaolin\u00f3w, magnezyt\u00f3w, gips\u00f3w, dolomit\u00f3w, kwarcyt\u00f3w i siarki – a tak\u017ce pracownikom ratownictwa, miernictwa, g\u00f3rniczych rob\u00f3t budowlanych, zaopatrzenia, zbytu i transportu. Nieco mniejsze przywileje dostali tak\u017ce pracownicy szk\u00f3\u0142 g\u00f3rniczych, przemys\u0142u maszyn g\u00f3rniczych, inspektorzy techniczni z urz\u0119d\u00f3w g\u00f3rniczych, wreszcie g\u00f3rniczego zaplecza naukowo-badawczego. Stanowili ogromn\u0105 liczb\u0119 – samych g\u00f3rnik\u00f3w wydobywaj\u0105cych w\u0119giel by\u0142o w\u00f3wczas ponad 300 tys.<\/span><\/p>\n

Rozporz\u0105dzenie dawa\u0142o g\u00f3rnikom (i innym) liczne prawa honorowe – np. do noszenia munduru, za\u015b po przepracowaniu 25 lat pod ziemi\u0105 do szpady g\u00f3rniczej, a tak\u017ce do tytu\u0142u Zas\u0142u\u017cony G\u00f3rnik PRL. Przyznawa\u0142o dodatkowe wynagrodzenie miesi\u0119czne si\u0119gaj\u0105ce 60 proc. p\u0142acy zasadniczej dla g\u00f3rnik\u00f3w z 15-letnim sta\u017cem wyp\u0142acane w Barb\u00f3rk\u0119. Czas pracy pod ziemi\u0105 zosta\u0142 ograniczony do sze\u015bciu lub siedmiu godzin na dob\u0119; inne przywileje to np. dodatkowy p\u0142atny urlop, ekwiwalenty urlopowe, zwrot koszt\u00f3w za bilet na wakacje (w wysoko\u015bci odpowiadaj\u0105cej cenie biletu kolejowego na poci\u0105g osobowy II klasy na trasie 600 km tam i z powrotem).<\/span><\/p>\n

Do tego wszystkiego dochodzi\u0142y deputaty w\u0119glowe dla g\u00f3rnik\u00f3w, emeryt\u00f3w i rencist\u00f3w g\u00f3rniczych, wd\u00f3w (wdowc\u00f3w) i “zupe\u0142nych sierot po nich”, 500 z\u0142 na pomoce naukowe dla dzieci g\u00f3rnik\u00f3w (raz w roku), po\u017cyczki “na zagospodarowanie” w wysoko\u015bci 100 tys. z\u0142 (ok. 10 \u015brednich pensji) przyznawane przez pa\u0144stwo po zawarciu ma\u0142\u017ce\u0144stwa i umarzane po pi\u0119ciu latach nienagannej pracy pod ziemi\u0105. Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 tych przywilej\u00f3w by\u0142a jednak warunkowa: opuszczenie nawet jednego dnia pracy pod ziemi\u0105 bez usprawiedliwienia powodowa\u0142o ich utrat\u0119.<\/span><\/p>\n

No i jeszcze g\u00f3rnicy mogli korzysta\u0107 z w\u0142asnych, lepiej zaopatrzonych sklep\u00f3w, sanatori\u00f3w i o\u015brodk\u00f3w wypoczynkowych oraz czerpa\u0107 przyjemno\u015b\u0107 z dzia\u0142alno\u015bci bran\u017cowych orkiestr, zespo\u0142\u00f3w artystycznych i sportowych, utrzymywanych naturalnie przez pa\u0144stwo. \u0141atwiej im te\u017c by\u0142o o mieszkania oraz talony na samochody.<\/span><\/p>\n

Karta hutnika, Karta skalnika<\/b><\/span><\/p>\n

G\u00f3rnicy nale\u017celi do najbardziej uprzywilejowanych, ale niema\u0142o te\u017c dawa\u0142a Karta stoczniowca, kt\u00f3ra wywodzi\u0142a si\u0119 z pierwszego w polskim przemy\u015ble okr\u0119towym uk\u0142adu zbiorowego podpisanego w maju 1946 r. przez przedstawicieli Zjednoczenia Stoczni Polskich oraz Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego Zwi\u0105zku Zawodowego Pracownik\u00f3w Stoczniowych i potem by\u0142a stopniowo rozszerzana (np. w 1951 r. przyznano stoczniowcom dodatkowe uprawnienia emerytalne).<\/span><\/p>\n

W wydanej w 1973 r. ksi\u0105\u017cce “Stabilizacja kadr: zagadnienia spo\u0142eczne, ekonomiczne i prawne” jej autorzy Wojciech Muszalski i Adam Sarapata wspominaj\u0105 te\u017c o m.in. Karcie energetyka (1956), Karcie hutnika (1957), Karcie skalnika (1958). Doda\u0107 do tego trzeba Kart\u0119 chemika (1985) i wprowadzon\u0105 w lutym 1982 r. Kart\u0119 nauczyciela daj\u0105c\u0105 nauczycielom m.in. prawo do rocznego pe\u0142nop\u0142atnego urlopu zdrowotnego po siedmiu latach pracy oraz prawo do wcze\u015bniejszego przej\u015bcia na emerytur\u0119.<\/span><\/p>\n

Jak pisze Maciej Ba\u0142towski, historyk gospodarki PRL, wszystkie te akty przygotowywano z wielk\u0105 celebr\u0105 i traktowano jako sukces polityki spo\u0142ecznej w\u0142adzy. W praktyce destabilizowa\u0142y one system, przywileje jednych grup budzi\u0142y bowiem niech\u0119\u0107 innych i do dzi\u015b s\u0105 zarzewiem spor\u00f3w i protest\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\n
\n

Rz\u0105dowe lecznice i “Erki”<\/span><\/i><\/b> <\/span><\/p>\n

*W “Alfabecie Urbana” dawny rzecznik rz\u0105du PRL i by\u0142y szef TVP wspomina z\u0142o\u015bliwie znanego krytyka filmowego Zygmunta Ka\u0142u\u017cy\u0144skiego: <\/b>Kiedy zosta\u0142em szefem telewizji, wiedzia\u0142em jedno: jedynym wspania\u0142ym, \u017cywio\u0142owym zwierz\u0119ciem telewizyjnym jest Zyzio Ka\u0142u\u017cy\u0144ski, a nie widuje si\u0119 go na ekranie. Poinformowano mnie zaraz, \u017ce to nie jest b\u0142\u0105d repertuarowy ani \u017cadna intryga. Ka\u0142u\u017cy\u0144ski jest pr\u00f3\u017cny i ma\u0142ostkowy, on sam nie chce wyst\u0119powa\u0107, poniewa\u017c nie ma z\u0119b\u00f3w. (…) Od razu przyst\u0105pi\u0142em do dzie\u0142a i za\u0142atwi\u0142em, \u017ceby lecznica rz\u0105dowa darmo wstawi\u0142a mu z\u0119by w imi\u0119 potrzeb propagandowych, dla umacniania sprawy socjalizmu. By\u0142 on bowiem bezz\u0119bny ze sk\u0105pstwa: nie nosz\u0105c z\u0119b\u00f3w, oszcz\u0119dza\u0142 na sobie i na denty\u015bcie, i na jedzeniu. T\u0142umaczy\u0142em te\u017c, \u017ce z\u0119by Ka\u0142u\u017cy\u0144skiego to wa\u017cna sprawa pa\u0144stwowa. <\/i><\/span><\/p>\n

*Urban doskonale wiedzia\u0142, jak dzia\u0142a lecznica rz\u0105dowa, <\/b>ale kiedy na konferencji prasowej zosta\u0142 o ni\u0105 zapytany przez dziennikarzy zagranicznych, bez mrugni\u0119cia okiem odpowiedzia\u0142, \u017ce nie istnieje. W lecznicy rz\u0105dowej, kt\u00f3ra mie\u015bci\u0142a si\u0119 przy ul. Emilii Plater w centrum Warszawy, leczyli si\u0119 cz\u0142onkowie w\u0142adzy z rodzinami – elita partii, ministrowie, ale nie tylko. Krytyk teatralny Jan Kott wspomina\u0142 po latach: Mieli do niej prawo obok nomenklatury laureaci nagr\u00f3d pa\u0144stwowych i po protekcji zas\u0142u\u017ceni dziennikarze, arty\u015bci, aktorzy i literaci. Lecznica rz\u0105dowa by\u0142a w por\u00f3wnaniu z innymi szpitalami luksusowo wyposa\u017cona<\/i>. <\/span><\/p>\n

*Nie s\u0142yn\u0119\u0142a jednak z najlepszych lekarzy. <\/b>W lecznicy rz\u0105dowej zako\u0144czyli \u017cycie znakomici literaci – m.in. Tadeusz Borowski, Maria D\u0105browska i Antoni S\u0142onimski. Z jej okna na IV pi\u0119trze wypad\u0142 (wyskoczy\u0142 albo zosta\u0142 wypchni\u0119ty – do dzi\u015b nie wiadomo) Jerzy Zawieyski, pisarz i katolicki dzia\u0142acz spo\u0142eczny. <\/span><\/p>\n

*Lecznica budzi\u0142a niech\u0119\u0107 jako symbol przywilej\u00f3w elity PRL. <\/b>W wydanej w czasie odwil\u017cy 1956 r. ksi\u0105\u017ceczce “Co si\u0119 dzieje w Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Polskiej” jeden z krytycznie nastawionych do w\u0142adz m\u0142odych dzia\u0142aczy pisa\u0142 o lecznicy: Zdaj\u0119 sobie spraw\u0119, i\u017c w globalnym sensie nic to nie pomo\u017ce, \u017ce towarzysze na kierowniczych stanowiskach b\u0119d\u0105 gorzej \u017cy\u0107, ale zdaje mi si\u0119, \u017ce my, jako organizacja, musimy zwalcza\u0107 takie przejawy<\/i>. Tymczasem ZMP si\u0119 rozwi\u0105za\u0142o, a lecznica zosta\u0142a i dzia\u0142a\u0142a jeszcze przez pewien czas po ko\u0144cu PRL, by ostatecznie zosta\u0107 sprywatyzowana w 2000 r.<\/span><\/p>\n

*Innym rodzajem przywileju, kt\u00f3rym dysponowa\u0142o w PRL kilkaset os\u00f3b<\/b>, by\u0142a s\u0142awetna “przepustka typu R” albo “erka”. Jej nazwa wzi\u0119\u0142a si\u0119 od kartonika z liter\u0105 R, kt\u00f3ry upowa\u017cnia\u0142 m.in. do wjazdu na teren najwa\u017cniejszych urz\u0119d\u00f3w, a tak\u017ce do ignorowania przepis\u00f3w ruchu – zakaz\u00f3w wjazdu czy ogranicze\u0144 pr\u0119dko\u015bci. Milicjant, widz\u0105c taki dokument, rezygnowa\u0142 z kontroli, a cz\u0119sto tylko salutowa\u0142.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Co i komu dawa\u0142a w\u0142adza ludowa Adam Leszczy\u0144ski Produkowane w Niemieckiej Republice Demokratycznej samochody IFA (DKW) oraz oraz motocykle przeznaczone dla g\u00f3rniczych przodownik\u00f3w pracy. Zdj\u0119cie zrobione w Katowicach (w\u00f3wczas Stalinogrodzie) 4 XII 1953 r. – w Barb\u00f3rk\u0119, czyli dzie\u0144 \u015bw. Barbary z Nikomedii, patronki g\u00f3rnik\u00f3w. W\u0142adza… (Fot. East News) Zamiast podwy\u017cek komuni\u015bci woleli przyznawa\u0107 przywileje, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70758"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=70758"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70758\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":71056,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/70758\/revisions\/71056"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=70758"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=70758"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=70758"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}