{"id":71090,"date":"2019-06-10T17:09:09","date_gmt":"2019-06-10T15:09:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=71090"},"modified":"2019-06-10T09:56:19","modified_gmt":"2019-06-10T07:56:19","slug":"22-09-35","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=71090","title":{"rendered":"ZSRR bez skrupu\u0142\u00f3w pozbywa\u0142o si\u0119 inwalid\u00f3w wojennych"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Dzi\u015b weteran\u00f3w Wielkiej Wojny Rosja u\u017cywa do budowania mitu. Ale ZSRR bez skrupu\u0142\u00f3w pozbywa\u0142 si\u0119 inwalid\u00f3w wojennych<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

IGOR T. MIECIK<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Dzi\u015b weterani wojenni traktowani s\u0105 instrumentalnie: wyst\u0119puj\u0105 w propagandowych filmikach, dzi\u0119kuj\u0105 Putinowi za przyznanie renty lub mieszkania. Po 70 latach wydaj\u0105 si\u0119 nie pami\u0119ta\u0107 jak zwyci\u0119ska ojczyzna traktowa\u0142a ich frontowych koleg\u00f3w, kt\u00f3rzy w wyniku wojennych dzia\u0142a\u0144 stali si\u0119 inwalidami. Wtedy byli wsz\u0119dzie, na ka\u017cdym placu miejskim, na dworcach kolejowych, w portach i metrze. W ko\u0144cu zapad\u0142a decyzja: maj\u0105 znikn\u0105\u0107. I znikn\u0119li.<\/strong><\/p>\n

Fot.: ITAR-TASS \/ BRAK<\/em><\/span><\/p>\n

Inwalidzi wojenni, weterani wielkiej wojny ojczy\u017anianej.<\/strong><\/span><\/a> Byli wsz\u0119dzie, na ka\u017cdym placu miejskim, na dworcach kolejowych, w portach i metrze. Handlowali, czym popad\u0142o, \u017cebrali, grali na harmoszkach i popijali w\u00f3dk\u0119. M\u00f3wili i \u015bpiewali to, co naprawd\u0119 my\u015bleli. W ko\u0144cu zapad\u0142a decyzja: maj\u0105 znikn\u0105\u0107. I znikn\u0119li.<\/span><\/p>\n

Obraz powsta\u0142 w obozie koncentracyjnym na wyspie Wa\u0142aam le\u017c\u0105cej na jeziorze \u0141adoga, w rosyjskiej cz\u0119\u015bci Karelii.<\/span><\/p>\n

Na obrazie jest cz\u0142owiek, a raczej strz\u0119p cz\u0142owieka. G\u0142owa wystaje z zawini\u0105tka. Zawini\u0105tko jest niczym ko\u0142derka, w kt\u00f3r\u0105 szczelnie zawija si\u0119 noworodka. Cz\u0142owiek nie ma r\u0105k ani n\u00f3g. Tylko wychudzon\u0105 twarz i wpatrzone gdzie\u015b w dal oczy, a w nich czysty \u017cal, ju\u017c bez z\u0142o\u015bci i gniewu, tylko pytanie: dlaczego, za co?Dziwaczny obraz, niepokoj\u0105cy. <\/span><\/p>\n

Namalowa\u0142 go Giennadij Dobrow \u2013 nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c artysta plastyk, jeden z niewielu postronnych, kt\u00f3rym pozwolono pod koniec lat 60. na fali chruszczowowskiej odwil\u017cy sp\u0119dzi\u0107 w obozie na wyspie Wa\u0142aam kilka tygodni. Na prze\u0142omie lat 40. i 50. do opuszczonego klasztoru na wyspie zwieziono z ca\u0142ego Zwi\u0105zku Sowieckiego setki czerwonoarmist\u00f3w, najci\u0119\u017cej rannych inwalid\u00f3w wielkiej wojny ojczy\u017anianej. Byli tam i bohaterowie Zwi\u0105zku Radzieckiego, i odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru, weterani spod \u0141uku Kurskiego, byli I zdobywcy Berlina<\/a>.<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n

Fot.: Vladimir Tykayev\/ITAR-TASS \/ BRAK<\/em><\/span><\/p>\n

Jurij Kriakwin, inny plastyk, kt\u00f3ry odwiedzi\u0142 ob\u00f3z na wyspie Wa\u0142aam, wspomina: \u2013 Przebywali tam ludzie ca\u0142kowicie z\u0142amani, zdeptani. Uwi\u0119zieni tam ju\u017c od wielu lat. Zapici, \u017cywieni \u015bmieciami, na granicy \u015bmierci. Pami\u0119tam oddzia\u0142 dla niewidomych. Grasowa\u0142y tam szczury wielkie jak psy. Niewidomi chowali przed nimi jedzenie, jak\u0105\u015b kromk\u0119 chleba czy kartofel, w r\u00f3\u017cnych pude\u0142eczkach i woreczkach owijanych kocami i wtykanych pod poduszki. Jedli szybko, na wy\u015bcigi, bo jak tylko szczury wyczu\u0142y, \u017ce wydano posi\u0142ek, zaczyna\u0142y polowanie. Wskakiwa\u0142y wprost do talerzy i krad\u0142y, co \u015blepi dostali.<\/span><\/p>\n

Pewnego letniego poranka 1948 roku na dworcach, placach, w ciemnych zau\u0142kach, na podw\u00f3rkach w najwi\u0119kszych miastach Zwi\u0105zku Sowieckiego da\u0142o si\u0119 wyczu\u0107 jak\u0105\u015b zmian\u0119. Nie by\u0142o ju\u017c s\u0142ycha\u0107 stukania drewnianych popychaczek beznogich, je\u017cd\u017c\u0105cych na czteroko\u0142owych platforemkach wojennych inwalid\u00f3w. Umilk\u0142y akordeony tych, kt\u00f3rzy zachowali r\u0119ce, \u017cebrz\u0105cych o par\u0119 rubli na chleb i w\u00f3dk\u0119. Nie s\u0142ycha\u0107 by\u0142o pokrzykiwa\u0144 \u201esamowar\u00f3w\u201d, jak nazywano w Rosji najstraszniej okaleczonych \u2013 bez r\u0105k i n\u00f3g \u2013 wo\u017conych po ulicach na zwyk\u0142ych taczkach budowlanych przez towarzyszy broni i niedoli, najcz\u0119\u015bciej niewidomych. Tak si\u0119 dobierali, by prze\u017cy\u0107 \u2013 jeden mia\u0142 ko\u0144czyny, drugi oczy.<\/span><\/p>\n

Fot.: Magnumphotos.com \/ BRAK<\/em><\/span><\/p>\n

W kilka nocy patrole milicji i bezpieki przeszuka\u0142y ich noclegownie: kana\u0142y, zaj\u0119te na dziko ruiny, altanki, suszarnie na strychach, sk\u0142ady w\u0119gla w piwnicach, klatki schodowe i zakamarki w tunelach metra. Wszystkich wywieziono, do \u2013 jak to nazwano \u2013 internat\u00f3w lub sanatori\u00f3w, czyli oboz\u00f3w przeznaczonych wy\u0142\u0105cznie dla niepe\u0142nosprawnych \u017co\u0142nierzy, weteran\u00f3w wielkiej wojny ojczy\u017anianej.<\/span><\/p>\n

Przed ob\u0142aw\u0105 sowieckie miasta by\u0142y pe\u0142ne inwalid\u00f3w wojennych. Stali si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 miejskiego pejza\u017cu.<\/span><\/p>\n

Dane zebrane w Muzeum Wojskowo-Medycznym w Petersburgu s\u0105 wstrz\u0105saj\u0105ce. Podczas wojny rannych zosta\u0142o 46 mln 250 tys. obywateli sowieckich. Ponad 10 milion\u00f3w z nich wr\u00f3ci\u0142o do domu z trwa\u0142ymi urazami, mniejszym lub wi\u0119kszym stopniem niepe\u0142nosprawno\u015bci. Dziesi\u0119\u0107 milionowych miast kalek! 775 tys. z urazami czaszki, 501,5 tys. z zeszpecon\u0105 twarz\u0105, 155 tys. z jednym okiem, 54 tys. ca\u0142kowicie ociemnia\u0142ych, 28,6 tys. z urwanymi organami p\u0142ciowymi, 3 mln jednor\u0119kich, 1 mln 100 tys. pozbawionych obydwu r\u0105k, 3 mln 255 tys. bez jednej nogi, bez obu \u2013 1 mln 121 tys., prawie 0,5 mln z cz\u0119\u015bciowo urwanymi ko\u0144czynami i na koniec niemal 90 tys. owych \u201esamowar\u00f3w\u201d bez obu r\u0105k i n\u00f3g.<\/span><\/p>\n

O masowej zsy\u0142ce inwalid\u00f3w wojennych zadecydowa\u0142a komunistyczna \u201eestetyka\u201d, polityka i ekonomia.<\/span><\/p>\n

Ekonomia, bo ZSRR po wojnie by\u0142 zrujnowany, 25 mln ludzi nie mia\u0142o dachu nad g\u0142ow\u0105, mieszkali w ziemiankach, barakach i wagonach kolejowych. W wielu regionach panowa\u0142 g\u0142\u00f3d. Sowieckie pa\u0144stwo nie mia\u0142o pieni\u0119dzy, by zapewni\u0107 inwalidom wojennym godne \u017cycie, przyzwoit\u0105 rent\u0119, w\u0142asny k\u0105t, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o leczeniu, rehabilitacji, protezowaniu.<\/span><\/p>\n

Muzeum Wojskowo-Medyczne przechowuje urz\u0105dzenia, kt\u00f3re mia\u0142y u\u0142atwi\u0107 \u017cycie frontowym inwalidom. Protezy ko\u0144czyn \u2013 ci\u0119\u017ckie, niepor\u0119czne i toporne. Grube, twarde pasy sk\u00f3rzane, ci\u0119\u017ckie stalowe klamry, rzemienie jak z uprz\u0119\u017cy dla wo\u0142u, guma niczym opona traktora. Na koniec w\u00f3zek inwalidzki, ci\u0119\u017cki i wielki. Bardziej to przypomina narz\u0119dzia tortur ni\u017c sprz\u0119t rehabilitacyjny. I cho\u0107 pos\u0142ugiwanie si\u0119 nimi zapewne by\u0142o tortur\u0105, to wszystkie te przedmioty dla przeci\u0119tnego inwalidy w latach 40. i 50. by\u0142y niespe\u0142nionym marzeniem. Okaleczeni weterani musieli radzi\u0107 sobie sami. St\u0105d taczki dla \u201esamowar\u00f3w\u201d i samodzielnie klecone drewniane platforemki dla beznogich \u2013 p\u0142askie pude\u0142ka na czterech wielkich \u0142o\u017cyskach zamiast k\u00f3\u0142, kt\u00f3re inwalidzi wprawiali w ruch, odpychaj\u0105c si\u0119 od chodnika r\u0119kami uzbrojonymi w tzw. \u017celazka, czyli drewniane, podbite gum\u0105 popychaczki \u2013 albo te\u017c cz\u0119\u015bci protez powycinane i sklecone z blachy z puszek po ameryka\u0144skich konserwach z programu pomocy Lend-Lease.Nie s\u0105 to eksponaty wystawione dla zwiedzaj\u0105cych, le\u017c\u0105 w magazynach, g\u0142\u0119boko na zapleczu. Do dzi\u015b wstydliwie ukryte przed oczami go\u015bci.<\/span><\/p>\n

A w\u00f3wczas, latem 1948 roku, ukryto inwalid\u00f3w \u2013 razem z gumowymi, klekocz\u0105cymi i trzeszcz\u0105cymi r\u0119kami, zgrzytaj\u0105cymi k\u00f3\u0142kami, stukaj\u0105cymi nogami \u2013 trzeba ich by\u0142o pilnie schowa\u0107, pozby\u0107 si\u0119 z publicznej przestrzeni. To \u201eestetyka\u201d. Ten widok, zdaniem w\u0142adz sowieckich, ten ha\u0142as psu\u0142y wyidealizowany obraz zwyci\u0119stwa, by\u0142y \u017cywym dowodem, jak gigantyczny by\u0142 jego koszt, jak\u0105 danin\u0119 krwi trzeba by\u0142o zap\u0142aci\u0107 za czerwony sztandar nad Berlinem. Wizerunek radzieckiego zwyci\u0119zcy mia\u0142 by\u0107 niczym socrealistyczny \u017cywy obraz. Na nim m\u0142ody, pi\u0119kny m\u0119\u017cczyzna nios\u0105cy na szerokiej piersi leninowskie ordery.<\/span><\/p>\n

A polityka? Ci ludzie stracili wszystko, a i od \u017cycia te\u017c ju\u017c niczego nie chcieli. Nie da\u0142o si\u0119 ich ani kupi\u0107, ani zastraszy\u0107. Stali si\u0119 wolni w pa\u0144stwie wi\u0119zieniu. Czuj\u0105c, \u017ce nikomu ju\u017c nie s\u0105 potrzebni, wybierali jedyn\u0105 drog\u0119, kt\u00f3ra \u2013 jak im si\u0119 zdawa\u0142o \u2013 by\u0142a przed nimi: w\u0142\u00f3cz\u0119g\u0119 z towarzyszami, \u017cebry, bezdomno\u015b\u0107. Pili na um\u00f3r, na \u015bmier\u0107. M\u00f3wili i \u015bpiewali to co na sercu, to, co naprawd\u0119 my\u015bleli, a to w ojczy\u017anie proletariatu by\u0142o nie do pomy\u015blenia.<\/span><\/p>\n

Akcji jak ta z lata 1948 r. by\u0142o kilka. Najpierw zatrzymywano szeregowych, tych, kt\u00f3rych uznano za najbardziej uci\u0105\u017cliwych, bez najznamienitszych order\u00f3w na piersi i znajomo\u015bci w partii czy armii. Reszt\u0119 wy\u0142apywano sukcesywnie podczas kolejnych akcji. Czasem zatrzymywano pojedyncze grupy lub nawet osoby. Druga wielka i ostatnia tej skali czystka odby\u0142a si\u0119 w 1953 r. Wtedy inwalidzi wojenni, przynajmniej ci najci\u0119\u017cej poranieni, ostatecznie znikli z ulic.<\/span><\/p>\n

Wowa Akaszyn, moskiewski artysta plastyk, porucznik Armii Czerwonej i weteran wojny, na froncie od bitwy pod Moskw\u0105 zim\u0105 1941 roku a\u017c do zdobycia czeskiej Pragi, wspomina w pami\u0119tniku Natali\u0119, s\u0105siadk\u0119 z klatki schodowej w zbudowanej przez niemieckich je\u0144c\u00f3w monumentalnej kamienicy na presti\u017cowym moskiewskim Prospekcie Gorkiego (dzi\u015b ul. Twerska). Kobieta mia\u0142a beznogiego m\u0119\u017ca, weterana, oficera. \u201eCh\u0142op \u2013 pisze Akaszyn \u2013 porusza\u0142 si\u0119 w drewnianym pude\u0142ku na czterech k\u00f3\u0142eczkach, odpychaj\u0105c si\u0119 drewnianymi klockami. Zebra\u0142 wok\u00f3\u0142 siebie kompani\u0119 podobnych towarzyszy. Nosili si\u0119 po wojskowemu, z orderami i medalami na piersi, pili na um\u00f3r, zar\u00f3wno w restauracjach, jak i na ulicy, pyskowali milicjantom, wymachuj\u0105c im przed nosem frontowymi odznaczeniami. Natalia z m\u0119\u017cem byli lud\u017ami ustosunkowanymi. Ma\u0142o kto dostawa\u0142 mieszkanie pod takim adresem. Nieraz do Natalii przychodzi\u0142 dzielnicowy, nakazuj\u0105c, by trzyma\u0142a m\u0119\u017ca w domu pod kluczem, uprzedzaj\u0105c, \u017ce w ko\u0144cu stanie si\u0119 nieszcz\u0119\u015bcie. Nie by\u0142a w stanie tego zrobi\u0107. I nieszcz\u0119\u015bcie si\u0119 sta\u0142o\u201d.<\/span><\/p>\n

Jesieni\u0105 1951 r. m\u0105\u017c nie wr\u00f3ci\u0142 do domu. Przez kilka dni Natalia nie wiedzia\u0142a, co si\u0119 z nim sta\u0142o. W ko\u0144cu dosta\u0142a zawiadomienie, \u017ce jest pod Omskiem na Syberii. Napisali, \u017ce w sanatorium. Po prostu zabrali go z ulicy i wywie\u017ali.<\/span><\/p>\n

Natalia by\u0142a u m\u0119\u017ca czterokrotnie, stara\u0142a si\u0119 o jego zwolnienie, ale za ka\u017cdym razem dostawa\u0142a odmow\u0119. Zawsze ze wzgl\u0119d\u00f3w medycznych. M\u0119\u017cczyzna zmar\u0142 w 1957 r. Powiesi\u0142 si\u0119.<\/span><\/p>\n

\u2013 Samob\u00f3jstwo okaleczonym wi\u0119\u017aniom wydawa\u0142o si\u0119 jedyn\u0105 drog\u0105 do wolno\u015bci \u2013 wspomina\u0142 Giennadij Dobrow, autor rysunk\u00f3w, \u015bwiadectw oboz\u00f3w dla inwalid\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Sytuacja okaleczonych i skandalicznie traktowanych weteran\u00f3w by\u0142a tak dramatyczna, \u017ce cz\u0119sto jedyn\u0105 drog\u0105 ucieczki by\u0142o dla nich samob\u00f3jstwo.<\/span><\/p>\n

Warunki \u017cycia w tych obozach by\u0142y katastrofalne i cho\u0107 poprawia\u0142y si\u0119 w ci\u0105gu kolejnych lat, to do ko\u0144ca ich istnienia by\u0142y podobne do tych w obozach Gu\u0142agu.<\/span><\/p>\n

Stiepan Zacharow, jeden z wi\u0119\u017ani\u00f3w obozu Wa\u0142aam, przywieziony pierwszym transportem w roku 1948 r., w latach 70., pozostaj\u0105c wci\u0105\u017c na wyspie, opowiada\u0142 Giennadijowi Dobrowowi, \u017ce kiedy ich przywie\u017ali, pierwszej zimy w zbombardowanym w czasie wojny klasztorze nie by\u0142o nawet elektryczno\u015bci. \u201ePod\u0142ogi zerwane, wi\u0119c kamie\u0144 lub klepisko, w murach i dachach dziury po bombach, okien prawie \u017cadnych, a to P\u00f3\u0142noc. Pierwszej zimy od samego mrozu zmar\u0142 co najmniej co czwarty z osadzonych\u201d \u2013 relacjonowa\u0142 wspomnienia Zacharowa Dobrow.<\/span><\/p>\n

Giennadij Dobrow by\u0142 nie tylko na wyspie Wa\u0142aam, lecz tak\u017ce odwiedzi\u0142 inne obozy, m.in. ten pod Omskiem, do kt\u00f3rego trafi\u0142 m\u0105\u017c Natalii. R\u00f3\u017cnymi sposobami zdobywa\u0142 pozwolenia na wst\u0119p do zamkni\u0119tych plac\u00f3wek, cz\u0119sto trwa\u0142o to miesi\u0105cami. Pracowa\u0142 np. jako piel\u0119gniarz. Chcia\u0142 da\u0107 \u015bwiadectwo prawdzie najlepiej, jak potrafi. Fotografowanie by\u0142o surowo zakazane. Przed wej\u015bciem i wyj\u015bciem do oboz\u00f3w \u2013 rewizja. Pozostawa\u0142 papier i o\u0142\u00f3wek. Dobrow szkicowa\u0142. Na podstawie rysunk\u00f3w zrodzi\u0142o si\u0119 dzie\u0142o jego \u017cycia, wstrz\u0105saj\u0105ca seria obraz\u00f3w i grafik z lat 1973-1982 \u201eOblicza wojny\u201d.<\/span><\/p>\n

\u2013 Wy\u017cywienie na granicy \u015bmierci g\u0142odowej \u2013 zbo\u017cowa kawa z czarnym chlebem na \u015bniadanie, na obiad obozowa \u201eba\u0142anda\u201d, zupa, wywar z kartoflanych obierk\u00f3w i resztek podgni\u0142ych warzyw i chochla kaszy albo kartofli, wieczorem zn\u00f3w pajda chleba z kaw\u0105 albo naparem z jakich\u015b traw wyst\u0119puj\u0105cy jako herbata, marmolada, kostka cukru. Brud, \u0142achmany, szczury i pijani ni to piel\u0119gniarze, ni to stra\u017cnicy. Cz\u0119\u015bciej potrafili da\u0107 osadzonemu po mordzie ni\u017c pom\u00f3c w czynno\u015bciach, z kt\u00f3rymi ten nie dawa\u0142 sobie rady. Cz\u0142owiek bez ko\u0144czyn le\u017c\u0105cy godzinami we w\u0142asnych ekskrementach to by\u0142a norma. Gdyby nie pomoc towarzyszy… \u2013 tak Doborow opisywa\u0142 pierwszy pobyt w obozie pod Omskiem na pocz\u0105tku lat 70.<\/span><\/p>\n

\u2013 Samob\u00f3jstwo \u2013 wspomina\u0142 \u2013 widzia\u0142em na w\u0142asne oczy w obozie Wa\u0142aam. By\u0142y sier\u017cant bez d\u0142oni, w miejsce kt\u00f3rych mia\u0142 doczepione protezy, zako\u0144czone metalowymi hakami, wspi\u0105\u0142 si\u0119 na tych hakach na szczyt klasztornej dzwonnicy i skoczy\u0142. Us\u0142yszeli\u015bmy tylko przera\u017aliwy krzyk, gdy rzuci\u0142 si\u0119 w d\u00f3\u0142: \u201eTowarzyszeee!\u201d. Zgin\u0105\u0142 na miejscu.<\/span><\/p>\n

W archiwach obozu na wyspie Wa\u0142aam zachowa\u0142a si\u0119 anonimowa notatka, prawdopodobnie piel\u0119gniarki lub piel\u0119gniarza: \u201ePacjent\u00f3w pozbawionych wszystkich ko\u0144czyn wynosimy czasem na dw\u00f3r, \u017ceby pooddychali \u015bwie\u017cym powietrzem. Za pomoc\u0105 linek wci\u0105gamy ich na ga\u0142\u0119zie drzew w du\u017cych wiklinowych koszach. Dzielimy ich na grupy, bo brakuje koszy dla ka\u017cdego. Kiedy wieszali\u015bmy ich po dw\u00f3ch w jednym koszu, protestowali. Twierdz\u0105, \u017ce wol\u0105 wychodzi\u0107 rzadziej, a pojedynczo\u201d.<\/span><\/p>\n

O \u017cyciu i warunkach panuj\u0105cych w wi\u0119kszo\u015bci \u201einternat\u00f3w\u201d dla inwalid\u00f3w wojennych do dzi\u015b niewiele wiadomo. Najwi\u0119cej relacji pochodzi w\u0142a\u015bnie z wyspy Wa\u0142aam. Prawdopodobnie dlatego, \u017ce tamtejszy ob\u00f3z by\u0142 stosunkowo najmniej izolowany i w miar\u0119 otwarty. Jak wsz\u0119dzie osadzonym \u201epensjonariuszom\u201d odbierano sowieckie dowody osobiste i ksi\u0105\u017ceczki wojskowe i nie wypuszczano ich poza teren, ale z czasem pozwolono na odwiedziny cz\u0142onk\u00f3w rodzin, a i warunki ju\u017c pod koniec lat 50. by\u0142y znacznie lepsze ni\u017c w innych tego typu miejscach. Zachowa\u0142y si\u0119 te\u017c, co wyj\u0105tkowe, archiwa tego obozu.<\/span><\/p>\n

\u201eDom Inwalid\u00f3w Wojny i Pracy\u201d \u2013 bo tak si\u0119 nazywa\u0142 \u2013 otwarto oficjalnie w 1950 r. Jednak wiadomo, \u017ce pierwsze transporty wysy\u0142ano tam od 1948 r. i w dniu otwarcia przebywa\u0142o na Wa\u0142aamie ju\u017c ok. 500 osadzonych. Zrujnowany monastyr trzeba by\u0142o cho\u0107 troch\u0119 doprowadzi\u0107 do porz\u0105dku, naprawi\u0107 zniszczenia wojenne, podci\u0105gn\u0105\u0107 pr\u0105d. Cz\u0119\u015b\u0107 prac wykonywali sami inwalidzi, ci o najmniejszej niepe\u0142nosprawno\u015bci.<\/span><\/p>\n

W 1959 r. przebywa\u0142o w wa\u0142aamskim klasztorze 1500 inwalid\u00f3w. By\u0142 tam te\u017c w\u00f3wczas szpital psychiatryczny (tak\u017ce dla weteran\u00f3w) na 300 \u0142\u00f3\u017cek.<\/span><\/p>\n

Archiwa Wa\u0142aamu znale\u017ali etnografowie podczas bada\u0144 dotycz\u0105cych Karelii. W 1984 r. w czasie ostatecznej likwidacji obozu zosta\u0142y przewiezione wraz z ostatnimi \u017cyj\u0105cymi inwalidami do niewielkiej osady Widlica. To jednak tylko lakoniczne karty medyczne. Oto typowa zawarto\u015b\u0107 teczki: \u201eWasilij Nikitowicz Artunkin. Urodzony 1915 r. Kategoria niepe\u0142nosprawno\u015bci \u2013 nast\u0119pstwa oparzenia twarzy 2. i 3. stopnia. Utrata obydwu ga\u0142ek ocznych. Amputowane cztery palce lewej d\u0142oni. Amputowana prawa d\u0142o\u0144\u201d. I jeszcze adnotacja: \u201eRanny podczas obrony ZSRR. Zmar\u0142 20.05.62 r. Przyczyna zgonu \u2013 wylew\u201d.<\/span><\/p>\n

To wszystko, ani s\u0142owa, sk\u0105d przywieziony ani gdzie odni\u00f3s\u0142 rany. Miejsca poch\u00f3wku mo\u017cna si\u0119 domy\u015bla\u0107. Obok monastyru jest cmentarz. Nagrobki zniszczone, nazwiska zatarte. Tylko jeden gr\u00f3b idealnie odnowiony. Bia\u0142y pomnik z czerwon\u0105 gwiazd\u0105 na szczycie. Na tablicy napis: \u201eBohater Zwi\u0105zku Radzieckiego Grigorij Andriejewicz Wo\u0142oszyn\u201d. W wyniku odniesionych ran Grigorij straci\u0142 r\u0119ce, nogi, s\u0142uch i mow\u0119. Wojna pozwoli\u0142a mu tylko patrze\u0107. Pomnik postawi\u0142 syn, kt\u00f3ry znalaz\u0142 gr\u00f3b ojca 50 lat po wojnie. Z wa\u0142aamskich archiw\u00f3w wynika, \u017ce na cmentarzu le\u017cy jeszcze 48 weteran\u00f3w odznaczonych Z\u0142ot\u0105 Gwiazd\u0105 Bohatera Zwi\u0105zku Radzieckiego.<\/span><\/p>\n

Ukrai\u0144ski historyk Iwan Patrilak, kt\u00f3ry stara\u0142 si\u0119 bada\u0107 histori\u0119 czystek w\u015br\u00f3d inwalid\u00f3w wojennych, ubolewa, \u017ce po rozpadzie ZSRR w \u017cadnej postsowieckiej republice wci\u0105\u017c nie powsta\u0142o miarodajne, rzetelne i obiektywne opracowanie historyczne, kt\u00f3re opowiedzia\u0142oby powojenn\u0105 tragedi\u0119 inwalid\u00f3w wielkiej wojny ojczy\u017anianej.<\/span><\/p>\n

Sprawa czystek w\u015br\u00f3d wojennych inwalid\u00f3w z ZSRR by\u0142a przez dziesi\u0119ciolecia skrz\u0119tnie ukrywana i jak dot\u0105d nie powsta\u0142o rzetelne i miarodajne \u017ar\u00f3d\u0142o historyczne opisuj\u0105ce losy tych \u017co\u0142nierzy.<\/span><\/p>\n

Oto pr\u00f3bka tego, co publikowano w ostatnich latach, artyku\u0142 naukowy \u201ePraca operacyjna lokalnych organ\u00f3w NKGB wobec inwalid\u00f3w wielkiej wojny ojczy\u017anianej\u201d. Autor: doktor nauk historycznych Federacji Rosyjskiej Anastazja Wo\u0142ychina. Rok 2002: \u201eInformacje o napi\u0119ciach spowodowanych problemami adaptacyjnymi inwalid\u00f3w wojennych zacz\u0119\u0142y nap\u0142ywa\u0107 do organ\u00f3w NKGB (Ludowego Komisariatu Bezpiecze\u0144stwa Pa\u0144stwowego) ju\u017c w 1943 r. (…) Biurokracja, samowola urz\u0119dnik\u00f3w przy rozdzielaniu pomocy socjalnej, przyznawaniu rent i nale\u017cnych ulg i wiele innych nieprawid\u0142owo\u015bci popycha\u0142o inwalid\u00f3w wojennych w wi\u0119kszo\u015bci m\u0142odych, 20-30-letnich m\u0119\u017cczyzn na drog\u0119 przest\u0119pstwa, wyrzuceni poza nawias spo\u0142ecze\u0144stwa zajmowali si\u0119 spekulacj\u0105, pija\u0144stwem i chuliga\u0144stwem. Liczni lgn\u0119li do element\u00f3w otwarcie przest\u0119pczych, pope\u0142niaj\u0105c kradzie\u017ce, akty bandytyzmu, co mia\u0142o natychmiastowy wp\u0142yw na bezpiecze\u0144stwo wewn\u0119trzne kraju\u201d.<\/span><\/p>\n

Patrilak: \u2013 Wspomnienia, pami\u0119tniki, prywatne notatki i listy, to wszystko, co mamy. Deportacje inwalid\u00f3w to by\u0142y akcje tajne. Dokumenty \u0141ubianki, MSW i innych s\u0142u\u017cb, je\u015bli nie zosta\u0142y zniszczone, co jest najprawdopodobniejsze, s\u0105 utajnione nadal. To tym bardziej bolesne \u2013 ci\u0105gnie historyk \u2013 \u017ce na prze\u0142omie lat 40. i 50. odbywa\u0142y si\u0119 nie tylko wyw\u00f3zki do miejsc odosobnienia \u2013 tych specinternat\u00f3w czy \u201esanatori\u00f3w\u201d. Na porz\u0105dku dziennym by\u0142y te\u017c masowe zsy\u0142ki do regularnych oboz\u00f3w Gu\u0142agu, zdarza\u0142y si\u0119 te\u017c grupowe rozstrzeliwania.<\/span><\/p>\n

Patrilak dotar\u0142 do jednego dokumentu. To raport ministra spraw wewn\u0119trznych ZSRR Siergieja Krug\u0142owa do Prezydium KC KPZR z 20 lutego 1954 r. adresowany do Georgija Malenkowa i Nikity Chruszczowa. Raport \u201eO sposobach zapobiegania i likwidacji paso\u017cytnictwa i \u017cebractwa\u201d i opatrzono klauzul\u0105 \u015bci\u015ble tajne\u201d.<\/span><\/p>\n

\u201eMimo od lat podejmowanych wysi\u0142k\u00f3w w wielkich miastach i o\u015brodkach przemys\u0142owych kraju wci\u0105\u017c mamy do czynienia z niezno\u015bnym zjawiskiem \u017cebractwa \u2013 donosi Krug\u0142ow. \u2013 Od czasu wej\u015bcia w \u017cycie dekretu Prezydium Rady Najwy\u017cszej ZSRR \u00bbO sposobach walki z antybolszewickimi elementami paso\u017cytniczymi\u00ab z 23 sierpnia 1951 r. organy milicji w miastach oraz w\u0119z\u0142ach transportu kolejowego i wodnego zatrzyma\u0142y nast\u0119puj\u0105c\u0105 liczb\u0119 \u017cebrak\u00f3w i paso\u017cyt\u00f3w: w drugiej po\u0142owie 1951 roku: 107,7 tys., w roku 1952 \u2013 156,8 tys., a w roku 1953 \u2013 182,3 tys. W\u015br\u00f3d zatrzymanych inwalidzi wojenni stanowili 70 proc.\u201d.<\/span><\/p>\n

Patrilak t\u0142umaczy historyczn\u0105 warto\u015b\u0107 i sens dokumentu: \u2013 To unikalny dow\u00f3d cichej eksterminacji inwalid\u00f3w wojennych, kt\u00f3rzy nie tylko pod pozorem zapewnienia opieki medycznej i socjalnej byli przymusowo osadzani w obozach \u2013 \u201einternatach\u201d, ale na podstawie kryminalnych paragraf\u00f3w kodeksu karnego o w\u0142\u00f3cz\u0119gostwie, \u017cebractwie i paso\u017cytnictwie trafiali do regularnych oboz\u00f3w pracy Gu\u0142agu. Tam ich los by\u0142 przes\u0105dzony. Nie byli w stanie wyrobi\u0107 obowi\u0105zuj\u0105cej normy. Zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 w obozach leninowsk\u0105 zasad\u0105: kto nie pracuje, ten nie je, dostawali wi\u0119c wci\u0105\u017c mniejsze i mniejsze stawki \u017cywieniowe. Padali jak muchy. W kilka tygodni byli \u201edochodiagami\u201d, a w kilka miesi\u0119cy trupami.<\/span><\/p>\n

Z braku publikacji historycznych spo\u0142ecze\u0144stwo wci\u0105\u017c najwi\u0119ksz\u0105 wiedz\u0119 o losie inwalid\u00f3w wojennych czerpie z prac artyst\u00f3w \u2013 pisarzy jak Jurij Nagibin czy plastyk\u00f3w jak Dobrow \u2013 tych, kt\u00f3rzy widzieli obozy dla kalek na w\u0142asne oczy i udokumentowali swoje prze\u017cycia.<\/span><\/p>\n

poleci\u0142: Leon Rozenbaum<\/strong><\/em><\/span>
\n\"\"<\/p>\n

Na pocz\u0105tku lat 80. za mury klasztoru Wa\u0142aam w\u0142adze wpu\u015bci\u0142y ekip\u0119 filmow\u0105 znanego re\u017cysera Igora Ta\u0142ankina. Przeni\u00f3s\u0142 on na kinowy ekran opowiadanie Jurija Nagibina \u201eCierpienie\u201d. By\u0142y to ju\u017c czasy pieriestrojki, ale film, kt\u00f3ry powsta\u0142, \u201eCzas wolny od soboty do poniedzia\u0142ku\u201d (w Polsce wy\u015bwietlany pod tytu\u0142em \u201eDwa dni razem\u201d), to obraz wci\u0105\u017c mocno lukrowany, ca\u0142kowicie nieprawdziwy. Oto na luksusowym wycieczkowcu, z telewizorami i sprz\u0119tem stereo w kajutach, ma\u0142\u017ce\u0144stwo leningradzkich inteligent\u00f3w obchodzi 25-lecie \u015blubu. Po k\u0142\u00f3tni kobieta trafia przypadkiem do klasztoru, gdzie spotyka Paw\u0142a \u2013 mi\u0142o\u015b\u0107 ze szkolnych czas\u00f3w. Straci\u0142 na wojnie obie nogi, ale niczym nie przypomina inwalid\u00f3w ze wstrz\u0105saj\u0105cych grafik i obraz\u00f3w Dobrowa. Gra go gwiazdor tamtych lat, Aleksiej Bata\u0142ow, ma w filmie modn\u0105 sk\u00f3rzan\u0105 kurtk\u0119, cyklist\u00f3wk\u0119 na bakier, wypiel\u0119gnowan\u0105 brod\u0119, a na protezach skacze jak g\u00f3rska kozica. W tle wy\u0142\u0105cznie pi\u0119kna przyroda. Z wn\u0119trza klasztoru ani migawki.<\/span><\/p>\n

Re\u017cyser w jednym z wywiad\u00f3w w latach 90. t\u0142umaczy\u0142, \u017ce cenzura wyci\u0119\u0142a mu jedn\u0105 trzeci\u0105 filmu, np. wszystkie sceny, w kt\u00f3rych zaanga\u017cowa\u0142 jako statyst\u00f3w \u201enaturszczyk\u00f3w\u201d z Wa\u0142aamu, prawdziwych inwalid\u00f3w. Broni\u0142 te\u017c swojego dzie\u0142a: \u2013 Dzi\u0119ki niemu ludzie radzieccy po raz pierwszy mogli pozna\u0107 w kinie cho\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 prawdy o losie inwalid\u00f3w wojennych.<\/span><\/p>\n

Rzeczywi\u015bcie, kiedy bohater opowiada mi\u0142o\u015bci sprzed lat o swoich losach, m\u00f3wi: \u201e\u2013 Pami\u0119tasz, po wojnie kalecy byli wsz\u0119dzie, stali na ka\u017cdej krzy\u017c\u00f3wce, handluj\u0105c czym popadnie. Ja te\u017c. Sprzedawa\u0142em papierosy na sztuki. Ludzie rzucali mi drobne. Pewnie wsp\u00f3\u0142czuli nawet, ale ja czu\u0142em, \u017ce pokazuj\u0105 mi, gdzie jest moje prawdziwe miejsce. To mnie z\u0142ama\u0142o. Zebra\u0142em kole\u017ck\u00f3w, pi\u0142em, \u0142ama\u0142em prawo. W ko\u0144cu trafi\u0142em tutaj. \u2013 Jak to: trafi\u0142e\u015b? \u2013 Normalnie. Milicja aresztowa\u0142a i odstawi\u0142a tutaj\u201d.<\/span><\/p>\n

Jednak ten dialog to wszystko. Bardziej brutalny i prawdziwy jest obraz z lat 90. \u201eBunt kat\u00f3w\u201d. Film o enkawudzistach, kt\u00f3rzy odm\u00f3wili rozstrzeliwania inwalid\u00f3w wojennych.<\/span><\/p>\n

Po raz ostatni o wa\u0142aamskim obozie g\u0142o\u015bno zrobi\u0142o si\u0119 kilka lat temu, kiedy w murach by\u0142ego obozu, w muzeum otwarto wystaw\u0119 obraz\u00f3w Jurija Kriakwina \u2013 portret\u00f3w osadzonych tu inwalid\u00f3w. Patriarcha Wszechrusi Kiry\u0142 ods\u0142oni\u0142 i po\u015bwi\u0119ci\u0142 obelisk ku pami\u0119ci ich m\u0119cze\u0144stwa. Od tej pory cisza.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzi\u015b weteran\u00f3w Wielkiej Wojny Rosja u\u017cywa do budowania mitu. Ale ZSRR bez skrupu\u0142\u00f3w pozbywa\u0142 si\u0119 inwalid\u00f3w wojennych IGOR T. MIECIK Dzi\u015b weterani wojenni traktowani s\u0105 instrumentalnie: wyst\u0119puj\u0105 w propagandowych filmikach, dzi\u0119kuj\u0105 Putinowi za przyznanie renty lub mieszkania. Po 70 latach wydaj\u0105 si\u0119 nie pami\u0119ta\u0107 jak zwyci\u0119ska ojczyzna traktowa\u0142a ich frontowych koleg\u00f3w, kt\u00f3rzy w wyniku wojennych […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71090"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=71090"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71090\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":71106,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71090\/revisions\/71106"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=71090"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=71090"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=71090"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}