{"id":71334,"date":"2019-06-25T17:09:02","date_gmt":"2019-06-25T15:09:02","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=71334"},"modified":"2019-06-25T05:54:06","modified_gmt":"2019-06-25T03:54:06","slug":"02-09-38","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=71334","title":{"rendered":"Grzegorz Gauden: \u017bydzi byli bezpieczni. Potem Polacy urz\u0105dzili pogrom"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Grzegorz Gauden: P\u00f3ki ukrai\u0144skie oddzia\u0142y by\u0142y we Lwowie, \u017bydzi byli bezpieczni. Potem Polacy urz\u0105dzili pogrom<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Pawe\u0142 Smole\u0144ski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Lwowska synagoga spalona podczas pogromu \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w dokonanego przez Polak\u00f3w 22-24 listopada 1918 r. (Fot. domena publiczna)<\/em><\/span><\/p>\n

Euforia pogromowa ogarn\u0119\u0142a do\u0142y spo\u0142eczne i elity: \u0142upy z \u017cydowskich mieszka\u0144 i sklep\u00f3w bra\u0142y panie w kapeluszach z woalkami i w r\u0119kawiczkach. Oczywi\u015bcie osobi\u015bcie ich nie nios\u0142y, bo im nie wypada\u0142o, towarzyszy\u0142y im s\u0142u\u017c\u0105ce. Z Grzegorzem Gaudenem rozmawia Pawe\u0142 Smole\u0144ski.<\/strong><\/p>\n

Grzegorz Gauden<\/strong> (ur. 1953) \u2013 dziennikarz, w PRL dzia\u0142acz pierwszej \u201eSolidarno\u015bci\u201d, internowany w stanie wojennym, w latach 1984-94 na emigracji w Szwecji. By\u0142 m.in. redaktorem naczelnym \u201eRzeczpospolitej\u201d, prezesem Izby Wydawc\u00f3w Pracy i Instytutu Ksi\u0105\u017cki.<\/em><\/p>\n

Pawe\u0142 Smole\u0144ski:<\/strong> Sk\u0105d dowiedzia\u0142e\u015b si\u0119 o pogromie we Lwowie z listopada 1918 r.? Przez 100 lat by\u0142a to wiedza tajemna.<\/p>\n

Grzegorz Gauden:<\/strong> \u2013 A ty?<\/span><\/p>\n

Z \u017cyciorysu Hersza Lauterpachta, wybitnego brytyjskiego prawnika z Oxfordu. Studiowa\u0142 na uniwersytecie we Lwowie, a w listopadzie 1918 r. wst\u0105pi\u0142 do \u017cydowskiej milicji chroni\u0105cej lwowsk\u0105 dzielnic\u0119 \u017cydowsk\u0105 przed Polakami. Pogrom musia\u0142 zrobi\u0107 na nim wielkie wra\u017cenie. To w\u0142a\u015bnie wydarzenia we Lwowie po\u0142\u0105czone z wie\u015bciami o rzezi Ormian sprawi\u0142y, \u017ce zaj\u0105\u0142 si\u0119 definiowaniem, czym jest zbrodnia przeciwko ludzko\u015bci. Jego definicja obowi\u0105zuje w prawie mi\u0119dzynarodowym do dzi\u015b.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Lauterpracht m\u00f3g\u0142 jeszcze uwzgl\u0119dnia\u0107 do\u015bwiadczenie pogromu wiede\u0144skiego, anty\u017cydowskich pogrom\u00f3w na S\u0142owacji i na W\u0119grzech. Lw\u00f3w, temat mojej ksi\u0105\u017cki, nie jest jednostkowym do\u015bwiadczeniem tamtych czas\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Niedawno wr\u00f3ci\u0142em do \u201eWielkiego strachu\u201d Juliana Stryjkowskiego. Pierwszy rozdzia\u0142 opisuje miejscowo\u015b\u0107 w Galicji, gdzie urodzi\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wny bohater. Stryjkowski pisze, \u017ce po I wojnie \u015bwiatowej powstaj\u0105 tam r\u00f3\u017cne organizacje \u017cydowskie, w tym samoobrona jako echo pogromu we Lwowie. Pomy\u015bla\u0142em, \u017ce dawa\u0142 czytelnikom co\u015b do zrozumienia, ale my tego w og\u00f3le nie zauwa\u017cali\u015bmy, a je\u015bli ju\u017c my\u015bleli\u015bmy o jakim\u015b pogromie, to na pewno dokonanym przez Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Nie zauwa\u017camy, bo polska pami\u0119\u0107 ma wdrukowany pogrom z 1941 r., gdy z Lwowa wyszli Sowieci, a wkroczyli Niemcy i na \u017byd\u00f3w rzuci\u0142 si\u0119 ukrai\u0144ski mot\u0142och.<\/strong>
\n\u2013 Tymczasem Stryjkowski pisa\u0142 o 1918 r., gdy pogromu dokonali\u015bmy my, Polacy. Mo\u017ce nie mia\u0142 odwagi, by napisa\u0107 \u201epolski pogrom\u201d. Zreszt\u0105 nie pu\u015bci\u0142aby mu tego cenzura. Mamy wi\u0119c jaki\u015b \u015blad tego pogromu w literaturze, lecz prze\u015blizgiwali\u015bmy si\u0119 nad tym. Wcze\u015bniej te\u017c czyta\u0142em Stryjowskiego, ale w og\u00f3le nie zwr\u00f3ci\u0142em na to uwagi.<\/span><\/p>\n

O polskim pogromie we Lwowie us\u0142ysza\u0142em od prof. Andrzeja Romanowskiego podczas dyskusji o ksi\u0105\u017cce \u201ePrzeciwko antysemityzmowi\u201d pod redakcj\u0105 Adama Michnika, wydanej przez Universitas. Romanowski w emocjonalnym wyst\u0105pieniu powiedzia\u0142, \u017ce musimy upora\u0107 si\u0119 z nasz\u0105 histori\u0105, bo przecie\u017c niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski zacz\u0119\u0142a si\u0119 od pogromu we Lwowie. To by\u0142o dla mnie bolesne uderzenie: Polacy \u2013 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 \u2013 Lw\u00f3w \u2013 pogrom. Nic o tym nie wiedzia\u0142em.<\/span><\/p>\n

Bo historia listopadowej obrony Lwowa ko\u0144czy si\u0119 w polskiej pami\u0119ci na tym, jak p\u0142k. Micha\u0142 Karaszewicz-Tokarzewski nadci\u0105ga z odsiecz\u0105, prowadz\u0105c oddzia\u0142y z Krakowa i z Przemy\u015bla, ukrai\u0144skie wojsko ucieka, za\u015b bohaterscy obro\u0144cy miasta, w tym Orl\u0119ta Lwowskie, mog\u0105 \u015bwi\u0119ci\u0107 wiktori\u0119. Potem jest PRL-owska nostalgia za utraconym miastem, gdzie wszystko by\u0142o najlepsze, najpi\u0119kniejsze, najbardziej polskie.<\/strong><\/p>\n

\u2013 To absolutna idealizacja i hagiografia. Historia powrotu Lwowa do Polski by\u0142a o wiele bardziej skomplikowana i niejednoznaczna. Ale nasi\u0105kali\u015bmy tym z bardzo zrozumia\u0142ych powod\u00f3w. Po 20 latach niepodleg\u0142o\u015bci Lw\u00f3w zabrali Sowieci, per\u0142\u0119 w\u015br\u00f3d polskich miast, bez kt\u00f3rej trudno wyobrazi\u0107 sobie Rzeczpospolit\u0105.<\/span><\/p>\n

Dla mnie, poznaniaka, akurat nie by\u0142o to kiedy\u015b tak istotne. P\u00f3\u017ano zorientowa\u0142em si\u0119, jak Lw\u00f3w jest znacz\u0105cy dla nas i polskiej historii. Nawet moje pierwsze do\u015bwiadczenie lwowskie nie wywo\u0142a\u0142o we mnie tego, co czuj\u0119 dzi\u015b \u2013 kultu Lwowa.<\/span><\/p>\n

W 1981 r. pracowa\u0142em w pozna\u0144skiej Solidarno\u015bci jako szef dzia\u0142u informacji. Za\u0142o\u017cy\u0142em tygodnik \u201eObserwator Wielkopolski\u201d i by\u0142em jego redaktorem naczelnym. W\u00f3wczas zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do nas cz\u0142owiek ze zrobionymi nielegalnie zdj\u0119ciami zdemolowanego, rozjechanego spychaczami cmentarza Orl\u0105t Lwowskich. Opublikowali\u015bmy fotografie i tekst, przedrukowa\u0142o to wiele gazet solidarno\u015bciowych. Cmentarz zosta\u0142 zniszczony metodycznie przez w\u0142adze sowieckie w latach 70. ubieg\u0142ego wieku. Kilka dni potem w redakcji pojawi\u0142 si\u0119 starszy cz\u0142owiek. Przedstawi\u0142 si\u0119 jako robotnik z zak\u0142ad\u00f3w Cegielskiego, najwi\u0119kszej pozna\u0144skiej fabryki, a dla Solidarno\u015bci miejsca niemal \u015bwi\u0119tego. Powiedzia\u0142, \u017ce jest dzia\u0142aczem zwi\u0105zku i \u2013 to mn\u0105 wstrz\u0105sn\u0119\u0142o \u2013 Ukrai\u0144cem i \u017ce tekst o cmentarzu Orl\u0105t mocno go zabola\u0142.<\/span><\/p>\n

Robotnik z Cegielskiego przyszed\u0142 prosi\u0107, \u017ceby wa\u017cy\u0107 s\u0142owa. Jego zdaniem nasze przedstawianie konfliktu polsko-ukrai\u0144skiego by\u0142o w interesie sowieckim i rosyjskiego imperializmu. By\u0142o wbijaniem klina pomi\u0119dzy nasze narody. M\u00f3wi\u0142 to z przej\u0119ciem. Dzi\u015b widz\u0119, \u017ce ten tekst powiela\u0142 polskie stereotypy o konflikcie polsko-ukrai\u0144skim. U\u015bwiadomi\u0142em sobie wtedy, \u017ce prostacko podeszli\u015bmy do tych zdj\u0119\u0107 i wydarze\u0144. Obieca\u0142em sobie, \u017ce w sprawach Lwowa i stosunk\u00f3w polsko-ukrai\u0144skich b\u0119d\u0119 uwa\u017cny.<\/span><\/p>\n

Gdy by\u0142em szefem Instytutu Ksi\u0105\u017cki, cz\u0119sto je\u017adzi\u0142em do Lwowa. Uwa\u017ca\u0142em, \u017ce polska literatura musi by\u0107 tam obecna, musimy mie\u0107 kontakty z ukrai\u0144skimi pisarzami i czytelnikami. Pyta\u0142em, gdzie by\u0142a dzielnica \u017cydowska, bo np. Stanis\u0142aw Lem, bo Allerhand, bo matematycy, bo pogrom w 1941 r. W ko\u0144cu zapyta\u0142em mojego przyjaciela Andrija Pawliszyna o zdj\u0119cie spalonego budynku, kt\u00f3ry mia\u0142em za ko\u015bci\u00f3\u0142. Powiedzia\u0142, \u017ce to synagoga i \u017ce spalili j\u0105 Polacy w 1918 r. Zaprowadzi\u0142 mnie na Zamarstyn\u00f3w i zn\u00f3w pojawi\u0142o si\u0119 pytanie: co tam si\u0119 sta\u0142o w 1918 r.?<\/span><\/p>\n

Czyta\u0142em te\u017c \u201eKalendarium Lwowa 1918-1939\u201d Agnieszki Biedrzyckiej wydane w Universitasie, gdzie om\u00f3wione s\u0105 dni 22 i 23 listopada. Przywo\u0142ana jest tam odezwa Czes\u0142awa M\u0105czy\u0144skiego, komendanta obrony Lwowa podczas walk z Ukrai\u0144cami, kt\u00f3ra jest oskar\u017ceniem \u017byd\u00f3w o wrogie zachowania wobec polskich obro\u0144c\u00f3w i zach\u0119t\u0105 do pogromu. Zacz\u0105\u0142em czyta\u0107, co by\u0142o dost\u0119pne, g\u0142\u00f3wnie pozycje hagiograficzne o tym, jak niepokalani polscy rycerze broni\u0105 miasta przed hajdamakami.<\/span><\/p>\n

\n

Znalaz\u0142em zdanie o \u201esmutnych wypadkach w dzielnicy \u017cydowskiej\u201d albo o tym, \u017ce pali\u0142a si\u0119 jaka\u015b dzielnica Lwowa po wyj\u015bciu wojsk ukrai\u0144skich, ale bez wyja\u015bnienia, kt\u00f3ra i dlaczego.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Przeczyta\u0142em \u201eBoje lwowskie\u201d M\u0105czy\u0144skiego, gdzie pocz\u0105tek drugiego tomu jest o walkach w dzielnicy \u017cydowskiej po opuszczeniu miasta przez oddzia\u0142y ukrai\u0144skie. To s\u0105 zmy\u015blenia, co wykazuj\u0119 w mojej ksi\u0105\u017cce. Dla niego najgorszym wrogiem okazuj\u0105 si\u0119 \u017bydzi.<\/p>\n

Czes\u0142aw M\u0105czy\u0144ski (1881-1935), komendant obrony Lwowa i jeden z inspirator\u00f3w pogromu Fot. domena publiczna<\/em><\/span><\/p>\n

Dowiedzia\u0142em si\u0119 o raporcie z 1918 r. przygotowanym przez wys\u0142annik\u00f3w ministerstwa spraw zagranicznych Leona Chrzanowskiego i J\u00f3zefa Wassercuga, kt\u00f3rzy nie mieli w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce dosz\u0142o do pogromu. Oraz o kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniejszym raporcie s\u0119dziego S\u0105du Najwy\u017cszego Zygmunta Rymowicza. On te\u017c pisa\u0142 jednoznacznie o pogromie. \u017badnego z nich w Polsce przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 nigdy nie upubliczniono. Egzemplarz raportu Rymowicza ocala\u0142 tylko w Bibliotece Kongresu USA, po angielsku.<\/span><\/p>\n

By\u0142 te\u017c raport ameryka\u0144skiej misji do Lwowa Henry\u2019ego Morgenthau\u2019a, w sumie \u0142agodny dla Polski, oraz drugi, jeszcze bardziej przychylny, napisany przez jego wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w gen. Edgara Jadwina i prof. Homera H. Johnsona. Oraz krytyczny dla Polski brytyjski raport sir Stuarta Samuela, \u017byda, lorda. Ale ju\u017c cz\u0142onek ekipy Samuela kpt. Peter Wright pisa\u0142, \u017ce w sumie to by\u0142a po prostu wojna i takie s\u0105 jej skutki. Kiedy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce s\u0105<\/span> raporty w Polsce prawie nieznane, to wiedzia\u0142em, \u017ce jest o czym pisa\u0107.<\/p>\n

\n

We Lwowie prze\u017cy\u0142em szok: znalaz\u0142em mn\u00f3stwo nieznanych w Polsce materia\u0142\u00f3w opisuj\u0105cych brutalno\u015b\u0107 pogromu.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

\nUzna\u0142em, \u017ce Polacy musz\u0105 pozna\u0107 te dramatyczne relacje. Ludzie, kt\u00f3rzy opowiadali o tych wydarzeniach w grudniu 1918 r., odzyskali g\u0142os. Ich opowie\u015bci to nie jest przyjemne \u015bwiadectwo dla Polak\u00f3w: morderstwa, katowanie, podpalenia, rabunki, w kt\u00f3rych bior\u0105 udzia\u0142 \u017co\u0142nierze, posp\u00f3lstwo, ale te\u017c lepsze towarzystwo. I ca\u0142kowita bierno\u015b\u0107 w\u0142adz, a nawet zach\u0119ty, jak w przypadku Czes\u0142awa M\u0105czy\u0144skiego.<\/span><\/p>\n

Pogrom 1918 r. zacz\u0105\u0142 si\u0119 na lwowskim Rynku, a potem obj\u0105\u0142 Zamarstyn\u00f3w, czyli sam \u015brodek miasta: co najmniej 70 zabitych, kilkuset rannych, tysi\u0105ce obrabowanych mieszka\u0144 i sklep\u00f3w. W ci\u0105gu dw\u00f3ch dni. Prawie wszyscy lwowiacy w nim uczestnicz\u0105, pojawiaj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzynarodowe komisje, a to oznacza, \u017ce wie\u015bci rozchodz\u0105 si\u0119 na ca\u0142\u0105 Polsk\u0119. Tymczasem lwowski listopad 1918 r. to w naszej pami\u0119ci tylko odzyskanie miasta z r\u0105k ukrai\u0144skich. O pogromie pisze przera\u017cony Andrzej Strug, jest kilka notek w prasie endeckiej, ale poza tym cisza.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Sam si\u0119 na tym zastanawiam i pr\u00f3buj\u0119 zrozumie\u0107. Pogrom by\u0142 te\u017c reakcj\u0105 mieszczan na ich w\u0142asne tch\u00f3rzostwo podczas walk polsko-ukrai\u0144skich. Po prostu nie chcieli si\u0119 bi\u0107, czekali, a\u017c przyjdzie wojsko i za\u0142atwi spraw\u0119. By\u0142a do\u015b\u0107 mocna Polska Organizacja Wojskowa, byli legioni\u015bci i inni \u017carliwi patrioci, by\u0142o wielu m\u0142odych ludzi gotowych bi\u0107 si\u0119 o polski Lw\u00f3w, ale podstaw\u0105 kontyngentu obro\u0144c\u00f3w byli batiarzy, czyli lwowski \u015bwiat kryminalny, oraz m\u0142odzie\u017c i dzieci.<\/span><\/p>\n

Pogrom to nie wynik wojennej demoralizacji, ale produkt nacjonalizmu narodowej demokracji, kt\u00f3ry stworzy\u0142 fantazmat \u017byd\u00f3w jako g\u0142\u00f3wnych wrog\u00f3w Polski w wymiarze religijnym, etnicznym, gospodarczym, politycznym i spo\u0142ecznym. Endecka ideologia i propaganda da\u0142a niezwyk\u0142e rezultaty \u2013 jej wyznawcy przeszli do czynu b\u0142yskawicznie, kiedy tylko pojawi\u0142a si\u0119 okazja. I u\u017cyli przemocy zar\u00f3wno fizycznej, jak i symbolicznej. Palenie synagog, publiczne palenie Tor i strzelanie do m\u0142odych \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy chc\u0105 je ratowa\u0107 od ognia, to straszny obraz po\u0142\u0105czenia tych dw\u00f3ch rodzaj\u00f3w przemocy we Lwowie.<\/span><\/p>\n

Euforia pogromowa nie omin\u0119\u0142a zar\u00f3wno do\u0142\u00f3w spo\u0142ecznych, jak i elity: \u0142upy z \u017cydowskich mieszka\u0144 i sklep\u00f3w bra\u0142y panie w kapeluszach z woalkami i w r\u0119kawiczkach. Oczywi\u015bcie osobi\u015bcie nie nios\u0142y zdobyczy do domu. Damie z towarzystwa nie wypada\u0142o nic nosi\u0107 i pojawia\u0107 si\u0119 na ulicy, wi\u0119c towarzyszy\u0142y im s\u0142u\u017c\u0105ce.<\/span><\/p>\n

Kiedy min\u0119\u0142a euforia rabunk\u00f3w i zabijania, zrodzi\u0142 si\u0119 niepok\u00f3j. Trzeba by\u0142o pogrom usprawiedliwi\u0107, wi\u0119c w szcz\u0105tkowych relacjach pojawiaj\u0105 si\u0119 opinie, \u017ce \u017bydzi zachowali si\u0119 nielojalnie wobec Polak\u00f3w i zas\u0142u\u017cyli na to, co ich spotka\u0142o. Ale to nie Polacy zabijali, tylko jacy\u015b dezerterzy, maruderzy, bandyci albo Ukrai\u0144cy, a nawet \u017bydzi zabijali \u017byd\u00f3w. Pojawia si\u0119 teza, i\u017c \u017co\u0142nierze mieli powody, by wzi\u0105\u0107 rewan\u017c na \u017bydach, bo kolaborowali z Ukrai\u0144cami.<\/span><\/p>\n

Mamy ca\u0142y melan\u017c usprawiedliwie\u0144, ale generalnie w prasie panuje milczenie, jak mafijna omerta. Jakie\u015b p\u00f3\u0142s\u0142\u00f3wka o po\u017carach, jakich\u015b przypadkowych rabunkach, m\u0119tach spo\u0142ecznych. Po prostu zdarzy\u0142y si\u0119 smutne wypadki w dzielnicy \u017cydowskiej i to wszystko.<\/span><\/p>\n

Pogrom sta\u0142 si\u0119 dla Polski politycznym problemem mi\u0119dzynarodowym. Za granic\u0105, np. w Austrii, pojawi\u0142y si\u0119 o nim publikacje i co\u015b trzeba z tym zrobi\u0107.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Dopiero zaczyna si\u0119 konferencja pokojowa w Pary\u017cu dziel\u0105ca \u015bwiat po I wojnie, a Polacy ju\u017c s\u0105 k\u0142opotem. Cena polityczna pogrom\u00f3w mo\u017ce by\u0107 ogromna, bo zar\u00f3wno ten lwowski, jak i inne odbywa\u0142y si\u0119 na terenach, do kt\u00f3rych aspirowali\u015bmy. Potrzebowali\u015bmy uznania ze strony zwyci\u0119skich mocarstw.<\/span><\/p>\n

Po wojnie bolszewickiej wchodzimy w dwudziestolecie, kiedy Lw\u00f3w buduje legend\u0119 swojej patriotycznej doskona\u0142o\u015bci. Staje mauzoleum obro\u0144c\u00f3w Lwowa, cmentarz Orl\u0105t. Franciszek Salezy Krysiak, pozna\u0144ski dziennikarz, kt\u00f3ry czas walki o Lw\u00f3w sp\u0119dzi\u0142 w mie\u015bcie, twardy antysemita i antyukrainiec, pisze, \u017ce lwowskie dzieci posz\u0142y na barykady, bo doro\u015bli nie chcieli si\u0119 bi\u0107. Mia\u0142 jak najgorsze zdanie o postawie lwowian. Odwo\u0142a\u0142 si\u0119 do Sienkiewicza i napisa\u0142, \u017ce Lw\u00f3w wpad\u0142 w r\u0119ce ukrai\u0144skie tak jak pijany Zag\u0142oba, kt\u00f3ry da\u0142 si\u0119 zwi\u0105za\u0107 w chlewie kozakom Bohuna.<\/span><\/p>\n

Ludzie odpowiedzialni za pogrom dostali ordery, M\u0105czy\u0144ski a\u017c cztery krzy\u017ce walecznych, Virtuti Militari i Polonia Restituta. B\u0119dzie pos\u0142em i bohaterem narodowym, a powinien stan\u0105\u0107 przed s\u0105dem.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Sam si\u0119 kreowa\u0142 i by\u0142 kreowany na najwa\u017cniejsz\u0105 posta\u0107 w\u015br\u00f3d obro\u0144c\u00f3w Lwowa, a to on osobi\u015bcie odpowiada za pogrom. Mia\u0142 poczucie, \u017ce robi porz\u0105dek z \u017bydami i zachowuje si\u0119 jak Andrzej Kmicic z \u201ePotopu\u201d, kt\u00f3ry najecha\u0142 Prusy ksi\u0105\u017c\u0119ce, bo ksi\u0105\u017c\u0119 elektor zdradzi\u0142 Rzeczpospolit\u0105, a mieszka\u0144cy Prus byli innej, protestanckiej wiary i nie umieli m\u00f3wi\u0107 po polsku. Jego ludzie wy\u017cynali ludno\u015b\u0107, a on przy tym odmawia\u0142 r\u00f3\u017caniec. Rozpoczyna\u0142 go od pocz\u0105tku, gdy krzyki mordowanych burzy\u0142y mu porz\u0105dek modlitwy, bo nie chcia\u0142 obrazi\u0107 Boga grzechem niedbalstwa.<\/span><\/p>\n

To obraz przera\u017caj\u0105co perwersyjny. Moim zdaniem stanowi\u0142 dla M\u0105czy\u0144skiego wz\u00f3r post\u0119powania polskiego patrioty. Dlatego przytaczam ten fragment \u201ePotopu\u201d, bo ta figura fabularno-literacka, znana wtedy ka\u017cdemu polskiemu dziecku, jest we Lwowie zagrana w formule live<\/span>.<\/p>\n

R\u017cniemy \u017byd\u00f3w, bo s\u0105 nielojalni, s\u0105 innowiercami i m\u00f3wi\u0105 w jidysz.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Kmicic uwa\u017ca\u0142, \u017ce czyni\u0142 rzecz mi\u0142\u0105 Bogu. M\u0105czy\u0144ski zapewne te\u017c.<\/span><\/p>\n

Ale jego dzie\u0142o podoba\u0142o si\u0119 rodakom.<\/h4>\n

\u2013 Przytaczam przera\u017caj\u0105c\u0105 pochwa\u0142\u0119 lwowskiego pogromu pi\u00f3ra Adolfa Nowaczy\u0144skiego. Napisa\u0142, \u017ce by\u0142a to \u017cywio\u0142owa zemsta ludu. O \u201epot\u0119\u017cnym pogromie lwowskim\u201d pisze z zachwytem, w jego s\u0142owach odczytuj\u0119 zadowolenie oraz dum\u0119.<\/span><\/p>\n

Nowaczy\u0144ski mo\u017ce by\u0107 cytowany przez dzisiejszych narodowc\u00f3w, ale socjalista Andrzej Strug jest r\u00f3wnie\u017c aktualny. Pisze, \u017ce nacjonalizm b\u0119dzie zgub\u0105 Polski. Nic a nic si\u0119 nie myli.<\/span><\/p>\n

Skryta opowie\u015b\u0107 o pogromie, jak\u0105 otrzymuje dwudziestolecie, jest tak szalenie polska, \u017ce a\u017c bol\u0105 z\u0119by. Z jednej strony bandzior dostaje ordery, t\u0142um zachowuje si\u0119 jak w Jedwabnem lub w Radzi\u0142owie, a tu nagle pojawia si\u0119 sprawiedliwy.<\/strong><\/p>\n

\u2013 M\u0105czy\u0144ski ma na sumieniu pogrom lwowski. Nie mam najmniejszych w\u0105tpliwo\u015bci. Ale to raczej posta\u0107 ponurego Papkina, groteskowego \u017co\u0142nierza samochwa\u0142y pe\u0142nego kompleks\u00f3w i nienawi\u015bci. Zapiek\u0142y antysemita.<\/span><\/p>\n

Byli na szcz\u0119\u015bcie te\u017c inni \u017co\u0142nierze. Dow\u00f3dca lwowskiej POW, kpt. Ludwik de Laveaux widzi pogrom i pr\u00f3buje co\u015b zrobi\u0107.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Szuka \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy pomog\u0105 mu zapanowa\u0107 nad t\u0142umem, ale nie mo\u017ce znale\u017a\u0107, bo ci rabuj\u0105.<\/span><\/p>\n

Jest te\u017c w \u017cydowskich zeznaniach anonimowy \u017co\u0142nierz \u2013 Sprawiedliwy. Jego koledzy uczestnicz\u0105 z satysfakcj\u0105 w paleniu i rabowaniu, a on wyprowadza z p\u0142on\u0105cej kamienicy \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w. Jego towarzysze chc\u0105 si\u0119 wzbogaci\u0107, rabuj\u0105, kradn\u0105, a on \u2013 zeznaje jeden z uratowanych \u2013 nie chce zap\u0142aty za sw\u00f3j czyn. Czyta\u0142em to zeznanie i mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce \u015bwiadek koniecznie chce zaznaczy\u0107, \u017ce \u00f3w \u017co\u0142nierz post\u0119puje jak cz\u0142owiek, nie mo\u017cna mu wcisn\u0105\u0107 zap\u0142aty. Dzia\u0142o si\u0119 to, kiedy wpada\u0142y do \u017cydowskich dom\u00f3w patrole i m\u00f3wi\u0142y: \u201eZap\u0142acicie, powiemy, \u017ce wasz dom jest ju\u017c wyczyszczony\u201d. \u017bydzi p\u0142acili, niekiedy dostawali nawet pokwitowanie, a potem pojawia\u0142 si\u0119 kolejny patrol i na og\u00f3\u0142 zaczyna\u0142a si\u0119 przemoc.<\/span><\/p>\n

A tu jeden \u017co\u0142nierz uratowa\u0142 wielu \u017byd\u00f3w i nic nie chcia\u0142 w zamian. Po opisach zbrodni, polskiej nieprawo\u015bci, rozpasania \u017co\u0142dackiego czyta\u0142em o nim jak o jakim\u015b aniele. Ci\u0105gle ten obraz mnie wzrusza.<\/span><\/p>\n

Umiesz sobie wyobrazi\u0107, co by by\u0142o, gdyby II RP uczciwie przerobi\u0142a lekcj\u0119 lwowskiego pogromu? Minie raptem 20 lat i r\u00f3wnie\u017c pod Lwowem rozegra si\u0119 Zag\u0142ada \u2013 pomys\u0142 nazist\u00f3w, ale przez du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Polak\u00f3w akceptowany.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Polskie zachowania wobec \u017byd\u00f3w podczas II wojny \u015bwiatowej nie wzi\u0119\u0142y si\u0119 znik\u0105d. Pogrom w Warszawie podczas Wielkanocy \u201940, Jedwabne, szmalcownictwo, donoszenia na Polak\u00f3w ukrywaj\u0105cych \u017byd\u00f3w mia\u0142y korzenie w politycznych i ideowych przekonaniach funkcjonuj\u0105cych w spo\u0142ecze\u0144stwie, utrwalanych przez wielu polityk\u00f3w i Ko\u015bci\u00f3\u0142.<\/span><\/p>\n

\n

Opisanie pogromu lwowskiego jest dobrym wyja\u015bnieniem przyczyn tego, co dzia\u0142o si\u0119 podczas niemieckiej okupacji i po wojnie.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Dzisiejsze prze\u015bwiadczenie, \u017ce trzeba nienawidzi\u0107 obcych, r\u00f3wnie\u017c bierze si\u0119 stamt\u0105d. Nigdy nie pozbyli\u015bmy si\u0119 tych toksyn, budowanie to\u017csamo\u015bci poprzez wrogo\u015b\u0107, nienawi\u015b\u0107 do innych ca\u0142y czas kr\u0105\u017cy w naszych \u017cy\u0142ach, a zara\u017ceni zostali\u015bmy nimi w\u0142a\u015bnie wtedy, gdy w pierwszych dekadach XX w. kszta\u0142towa\u0142o si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesne polskie spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/span><\/p>\n

Na zdrowy rozum pogrom lwowski jest absurdem. Wrogami byli w\u00f3wczas Ukrai\u0144cy, a nie \u017bydzi. Podpalanie wielkiego kwarta\u0142u w centrum grozi spaleniem ca\u0142ego miasta. Mo\u017cna zmarnowa\u0107 sobie opini\u0119 w oczach \u015bwiata.<\/strong><\/p>\n

\u2013 To r\u00f3wnie\u017c kl\u0119ska \u017cydowskich asymilator\u00f3w, akurat we Lwowie bardzo aktywnych. In\u017cynier i finansista Herman W\u0142adys\u0142aw Feldstein jest za\u017cartym polskim patriot\u0105. Idzie do M\u0105czy\u0144skiego i b\u0142aga, by ratowa\u0142 p\u0142on\u0105c\u0105 synagog\u0119. M\u0105czy\u0144ski odmawia, nie bacz\u0105c, \u017ce dw\u00f3ch syn\u00f3w Feldsteina walczy po polskiej stronie o Lw\u00f3w. Jeden z nich poszed\u0142 wcze\u015bniej do Legion\u00f3w, bo tak zostali wychowani w domu. Na \u017carliwych, polskich patriot\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Omawiam broszur\u0119 Feldsteina \u201ePolacy i \u017bydzi\u201d napisan\u0105 i wydan\u0105 po niemiecku w Wiedniu w 1915 r. Zapewnia\u0142 europejsk\u0105 opini\u0119 publiczn\u0105, \u017ce w Polsce nie ma antysemityzmu, wie\u015bci o pogromach s\u0105 k\u0142amstwem, a kolportuj\u0105 je wrogowie polskiej niepodleg\u0142o\u015bci. Niepodleg\u0142a Polska b\u0119dzie rajem dla \u017byd\u00f3w. Pisze: Wolno\u015b\u0107 Polski to wolno\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w. 22 listopada 1918 r. to zdanie okaza\u0142o si\u0119 tragiczn\u0105 pomy\u0142k\u0105.<\/span><\/p>\n

Feldstein kocha\u0142 Lw\u00f3w i Polsk\u0119. Mia\u0142 na to dobre argumenty, bo Lw\u00f3w to kwintesencja r\u00f3\u017cnorodnej, jagiello\u0144skiej Rzeczpospolitej.<\/strong><\/p>\n

\u2013 W gruncie rzeczy my wszyscy dzi\u015b w Polsce jeste\u015bmy jako\u015b z Lwowa, bo tam by\u0142o wszystko i wszystko si\u0119 dzia\u0142o: w polityce, w sferze spo\u0142ecznej, w kulturze, w budowaniu polskiej to\u017csamo\u015bci i identyfikacji.<\/span><\/p>\n

We Lwowie star\u0142a si\u0119 najwspanialsza Polska z Polsk\u0105 najgorsz\u0105 i w 1918 r. ta najgorsza wygra\u0142a.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Chyba tak, co nie zmienia, \u017ce we Lwowie by\u0142 najlepszy uniwersytet, \u015bwietna politechnika, mieszkali tam znakomici pisarze, wybitni uczeni, kwit\u0142a sztuka. Galicyjska i lwowska administracja jest w owym czasie wy\u0142\u0105cznie polska, co austriacki kontrwywiad uzna\u0142 za najwi\u0119kszy b\u0142\u0105d rz\u0105du wiede\u0144skiego.<\/span><\/p>\n

A to znaczy, \u017ce wszystko zale\u017ca\u0142o od nas \u2013 to najgorsze i to najlepsze. To my, a nie kto inny, realizowali\u015bmy w Galicji ide\u0119 narodu pan\u00f3w \u2013 Polacy byli ponad innymi. Dlatego przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 Ukrai\u0144cy pr\u00f3bowali powo\u0142a\u0107 w\u0142asny uniwersytet, bo na polskim nie by\u0142o dla nich miejsca.<\/span><\/p>\n

We wst\u0119pie do twojej ksi\u0105\u017cki Adam Zagajewski pisze: Mo\u017ce my naprawd\u0119 wierzymy w patriotyczne piosenki, mo\u017ce naprawd\u0119 jeste\u015bmy jak dzieci, kochamy \u015bwie\u017co wyprane chor\u0105gwie, jeszcze nieub\u0142ocone, jeszcze wolne od krwi, jak w pierwszej godzinie powstania, kochamy naszych dobrych wodz\u00f3w (a oni kochaj\u0105 zwierz\u0119ta) \u2013 i kiedy s\u0142yszymy o naszym barbarzy\u0144stwie, to albo oburzamy si\u0119 i gwa\u0142townie odrzucamy t\u0119 opowie\u015b\u0107 jako niegodn\u0105 nas, naszego honoru, naszej Matki Boskiej, naszego Or\u0142a, naszego papie\u017ca albo za\u0142amujemy si\u0119 ca\u0142kowicie, bezgranicznie (co du\u017co rzadsze). Zamiast zrozumie\u0107, zamiast pracowa\u0107 nad pami\u0119ci\u0105 i nad przysz\u0142o\u015bci\u0105, zamiast \u017cy\u0107 z szeroko otwartymi oczami, zamiast szuka\u0107 prawdy, nawet najtrudniejszej \u2013 jak przysta\u0142o ludziom wolnym. Jedna z moich lwowski ciotek lubi\u0142a powtarza\u0107 \u2013 w \u017cartobliwych rodzinnych sprzeczkach \u2013 ‘oddaj\u0119 honor, troszeczk\u0119 poszarpany’. (\u2026) Na twardej, niewygodnej \u0142awce w wagonie naszej pami\u0119ci zbiorowej, wagonie, kt\u00f3ry p\u0119dzi w przysz\u0142o\u015b\u0107 jeszcze szybciej ni\u017c trojka Gogola, miejsce obok honoru zaj\u0105\u0107 mog\u0105 tylko rzetelno\u015b\u0107, tylko przyzwoito\u015b\u0107, tylko prawdom\u00f3wno\u015b\u0107. Polityka historyczna \u2013 czyli pa\u0144stwowe k\u0142amstwo \u2013 niech zostanie na korytarzu.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Adam Zagajewski napisa\u0142 wspaniale to, o czym my\u015bl\u0119. O tym, jaka musi by\u0107 pami\u0119\u0107 zbiorowa. Tak wa\u017cne s\u0105 te cechy, kt\u00f3rych domaga si\u0119 od pami\u0119ci zbiorowej: prawdom\u00f3wno\u015b\u0107, rzetelno\u015b\u0107, przyzwoito\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka ma by\u0107 t\u0142umaczona na ukrai\u0144ski i dla Ukrai\u0144c\u00f3w \u2013 my\u015bl\u0119 \u2013 b\u0119dzie wa\u017cna z dw\u00f3ch powod\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Po pierwsze nie s\u0105 ju\u017c sami ze swoimi pogromami, bo jednak polski we Lwowie by\u0142 wcze\u015bniejszy ni\u017c ten w 1941 r.<\/span><\/p>\n

Po drugie \u2013 p\u00f3ki ukrai\u0144skie oddzia\u0142y by\u0142y we Lwowie, \u017bydzi byli bezpieczni. W dzielnicy \u017cydowskiej zdarza\u0142y si\u0119 napady. Tak jak i w polskich dzielnicach. Prawdziwe nieszcz\u0119\u015bcie dla \u017byd\u00f3w zacz\u0119\u0142o si\u0119, kiedy wojska ukrai\u0144skie opu\u015bci\u0142y miasto. Obro\u0144cy Lwowa, \u017co\u0142nierze odsieczy \u2013 wszystkie stany polskiego Lwowa \u2013 poszli natychmiast \u201epohula\u0107\u201d z \u017bydami przez dwa pe\u0142ne dni. Urz\u0105dzili pogrom.<\/span><\/p>\n

\n

Pod koniec maja nak\u0142adem wydawnictwa Universitas ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka\u00a0Grzegorza Gaudena \u201eLw\u00f3w. Kres iluzji. Opowie\u015b\u0107 o pogromie listopadowym 1918\u201d.<\/b>\u00a0<\/i><\/span><\/p>\n

Grzegorz Gauden, ‘Lw\u00f3w. Kres iluzji. Opowie\u015b\u0107 o pogromie listopadowym 1918’<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Grzegorz Gauden: P\u00f3ki ukrai\u0144skie oddzia\u0142y by\u0142y we Lwowie, \u017bydzi byli bezpieczni. Potem Polacy urz\u0105dzili pogrom Pawe\u0142 Smole\u0144ski Lwowska synagoga spalona podczas pogromu \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w dokonanego przez Polak\u00f3w 22-24 listopada 1918 r. (Fot. domena publiczna) Euforia pogromowa ogarn\u0119\u0142a do\u0142y spo\u0142eczne i elity: \u0142upy z \u017cydowskich mieszka\u0144 i sklep\u00f3w bra\u0142y panie w kapeluszach z woalkami i w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71334"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=71334"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71334\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":71346,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71334\/revisions\/71346"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=71334"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=71334"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=71334"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}