{"id":71733,"date":"2019-07-27T17:09:01","date_gmt":"2019-07-27T15:09:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=71733"},"modified":"2019-07-21T10:52:55","modified_gmt":"2019-07-21T08:52:55","slug":"20-09-42","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=71733","title":{"rendered":"Chaim Nachman Bialik (1873\u20131934)"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Chaim Nachman Bialik (1873\u20131934<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Aleksandra Kr\u00f3l<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

Po moim zgonie u\u017calcie si\u0119 tak:
\nBy\u0142 cz\u0142owiek \u2013 patrzcie: oto ju\u017c go nie ma;
\nPrzed swoim czasem odszed\u0142 cz\u0142owiek ten,
\nPie\u015b\u0144 jego \u017cycia urwa\u0142a si\u0119 w \u015brodku;Ach, jaki \u017cal!
\nPie\u015b\u0144 jeszcze mia\u0142 jedn\u0105,
\nI pie\u015b\u0144 ta przepad\u0142a na zawsze,Na zawsze.<\/p><\/blockquote>\n

[Po moim zgonie, <\/em>prze\u0142. Natan Gross]<\/p>\n

85 lat temu zmar\u0142 Chaim Nachman Bialik \u2013 poeta tworz\u0105cy w jidysz, ale przede wszystkim po hebrajsku. Dla wielu wsp\u00f3\u0142czesnych by\u0142 wieszczem, czy nawet prorokiem. W nekrologu na pierwszej stronie wydawanego w Krakowie \u201eNowego Dziennika\u201d napisano: \u201eby\u0142 Nauczycielem, Mistrzem i Przewodnikiem\u201d [Nowy Dziennik\u201d z dn. 07.07.1934, nr 186]. Przede wszystkim Bialik by\u0142 poet\u0105, kt\u00f3ry \u201eo\u017cywi\u0142\u201d skostnia\u0142\u0105 poezj\u0119 hebrajsk\u0105, wzbogaci\u0142 j\u0119zyk o potoczne, a tak\u017ce o stworzone przez siebie zwroty. Znany jest ze swoich wierszy i poemat\u00f3w o narodowym charakterze, nawo\u0142uj\u0105cych \u017byd\u00f3w do walki o swoje prawa i wychwalaj\u0105cych si\u0142\u0119 \u017cydowskiego ducha i tradycj\u0119. Tworzy\u0142 te\u017c bardzo osobiste wiersze mi\u0142osne i po\u015bwi\u0119cone naturze. Nie nale\u017cy zapomina\u0107 o jego tw\u00f3rczo\u015bci dzieci\u0119cej. R\u00f3wnie\u017c obecnie dzieci w przedszkolach w Izraelu ucz\u0105 si\u0119 wierszy jego autorstwa, \u015bpiewaj\u0105 piosenki z jego s\u0142owami. Izraelskie dzieci wychowuj\u0105 si\u0119 na wierszach Bialika, jak polskie na utworach Juliana Tuwima czy Jana Brzechwy.<\/span><\/p>\n

Chaim Nachman Bialik urodzi\u0142 si\u0119 9 stycznia 1873 r. we wsi Rady pod \u017bytomierzem (ob. Ukraina)<\/strong><\/span><\/a>. Rodzina by\u0142a uboga. Jego ojciec Icik Josef handlowa\u0142 drzewem, a p\u00f3\u017aniej pr\u00f3bowa\u0142 prowadzi\u0107 karczm\u0119 na przedmie\u015bciach \u017bytomierza. Jego interesy nie powiod\u0142y si\u0119, a wkr\u00f3tce zmar\u0142. Pozosta\u0142a po nim wdowa Dina Priwe Bialik nie dawa\u0142a rady utrzyma\u0107 siebie i dzieci. Chaim Nachman zosta\u0142 wi\u0119c oddany na wychowanie do dziadka Jankiela Moszego Bialika w \u017bytomierzu. Tam odebra\u0142 tradycyjn\u0105 edukacj\u0119 religijn\u0105 (cheder), uzupe\u0142nion\u0105 tak\u017ce o \u015bwieckie przedmioty.<\/span><\/p>\n

Jako pi\u0119tnastolatek rozpocz\u0105\u0142 nauk\u0119 w jesziwie w Wo\u0142o\u017cynie<\/a><\/strong><\/span>. Z oddaniem pog\u0142\u0119bia\u0142 studia nad Talmudem<\/strong><\/span><\/a>, ale r\u00f3wnocze\u015bnie zaczytywa\u0142 si\u0119 w \u015bwieckiej literaturze europejskiej. Zafascynowany ideami haskali powoli odsuwa\u0142 si\u0119 od ortodoksyjnego \u017cycia jesziwy. Zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 te\u017c w dzia\u0142alno\u015b\u0107 ruchu Chowewej Syjon<\/a><\/strong><\/span> (Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Syjonu). W 1891 r. w petersburskim pi\u015bmie \u201eHa-Melic\u201d ukaza\u0142 si\u0119 jego pierwszy opublikowany tekst po\u015bwi\u0119cony dzia\u0142alno\u015bci ruchu Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Syjonu.<\/span><\/p>\n

W ko\u0144cu Bialik porzuci\u0142 jesziw\u0119 i wyjecha\u0142 do Odessy \u2013 \u00f3wczesnego centrum kultury \u017cydowskiej w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci imperium rosyjskiego. Tam pr\u00f3buj\u0105cy swoich si\u0142 jako literat, przede wszystkim poeta, tworz\u0105cy w jidysz i po hebrajsku, Bialik nawi\u0105za\u0142 kontakty z wybitnymi postaciami kultury \u017cydowskiej, takimi jak Mosze Lejb Lilienblum czy Achad Ha-Am. Dzi\u0119ki ich wstawiennictwu w 1892 r. opublikowa\u0142 sw\u00f3j pierwszy wiersz El ha-Cipor<\/em> (hebr. Do ptaszyny) w antologii Pardes<\/em> wydawanej przez Jehoszu\u0119 Rawnickiego.<\/span><\/p>\n

W tym samym roku powr\u00f3ci\u0142 do \u017bytomierza. Po \u015bmierci dziadka o\u017ceni\u0142 si\u0119 z Mani\u0105 Awerbuch. Pocz\u0105tkowo pracowa\u0142 jako ksi\u0119gowy u te\u015bcia w Korostyszewie. Interes drzewny jednak upad\u0142, a Bialik przyj\u0105\u0142 posad\u0119 nauczyciela hebrajskiego w Sosnowcu. Pozosta\u0142 tam przez trzy lata. W tym czasie jego poezja stawa\u0142a si\u0119 coraz bardziej znana. Publikowa\u0142 w cenionym czasopi\u015bmie \u201eHa-Sziloach\u201d pod redakcj\u0105 Achad Ha-Ama. Pr\u00f3bowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c pisa\u0107 proz\u0105. R\u00f3wnolegle do utwor\u00f3w hebrajskich powstawa\u0142y te\u017c wiersze w jidysz<\/strong><\/span><\/a>. I chocia\u017c opublikowano ok. 20 spo\u015br\u00f3d nich, to nawet ta niewielka ilo\u015b\u0107 wystarczy\u0142a, aby uzna\u0107 je za jedne z najlepszych osi\u0105gni\u0119\u0107 nowoczesnej poezji w j\u0119zyku \u017cydowskim.<\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tek XX w. okaza\u0142 si\u0119 najbardziej p\u0142odnym okresem w \u017cyciu Bialika. Wr\u00f3ci\u0142 do Odessy, gdzie podj\u0105\u0142 prac\u0119 nauczyciela hebrajskiego w reformowanym chederze<\/strong><\/span><\/a>.<\/strong><\/span> W 1901 r. wyda\u0142 w Warszawie pierwsz\u0105 antologi\u0119 wierszy, kt\u00f3ra spotka\u0142a si\u0119 z zachwytem zar\u00f3wno krytyk\u00f3w, jak i czytelnik\u00f3w. Bialik zosta\u0142 obwo\u0142any \u201epoet\u0105 odrodzenia narodowego\u201d. Rok p\u00f3\u017aniej za\u0142o\u017cy\u0142 w\u0142asne wydawnictwo Moria. Zas\u0142yn\u0119\u0142o ono drukowaniem tekst\u00f3w w nowoczesnym hebrajskim na u\u017cytek student\u00f3w, a tak\u017ce t\u0142umacze\u0144 literatury jidysz oraz europejskiej na nowoczesny hebrajski.<\/span><\/p>\n

W 1903 r. Bialik zosta\u0142 wys\u0142any przez \u017bydowsk\u0105 Komisj\u0119 Historyczn\u0105, aby przeprowadzi\u0107 wywiady ze \u015bwiadkami pogromu w Kiszyniowie. Swoje przemy\u015blenia zawar\u0142 p\u00f3\u017aniej w poemacie Be-ir ha-harega<\/em> (hebr. W mie\u015bcie rzezi). Poemat pot\u0119pia\u0142 pasywn\u0105 postaw\u0119 ofiar, zach\u0119ca\u0142 do samoobrony. <\/span><\/p>\n

Od 1904 r. Bialik mieszka\u0142 w Warszawie, pracuj\u0105c jako redaktor czasopisma \u201eHa-Sziloach\u201d. W tym czasie razem z Jehoszu\u0105 Rawnickim podj\u0105\u0142 si\u0119 planu stworzenia antologii opowie\u015bci i legend talmudycznych. W latach 1908\u20131911 uda\u0142o im si\u0119 opublikowa\u0107 Sefer ha-agada<\/em> w trzech tomach.<\/span><\/p>\n

W 1919 r. w Odessie Bialik za\u0142o\u017cy\u0142 kolejne wydawnictwo Dwir. Wkr\u00f3tce potem Moria zosta\u0142a zamkni\u0119ta. Jednak \u017cycie w porewolucyjnej Rosji by\u0142o coraz trudniejsze. Wydawnictwo Bialika zosta\u0142o zlikwidowane przez w\u0142adze. Dzi\u0119ki wstawiennictwu Maksyma Gorkiego \u017cydowscy pisarze dostali pozwolenie na wyjazd. Przenie\u015bli si\u0119 do Berlina, kt\u00f3ry wyr\u00f3s\u0142 w tym czasie na centrum wydawnicze literatury hebrajskiej i jidysz. Dzia\u0142ali tu tacy tw\u00f3rcy jak np. Szmuel Josef Agnon<\/a><\/strong><\/span>, Szymon Dubnow<\/a><\/strong><\/span>, Uri Cwi Greenberg<\/strong><\/span><\/a> czy Mosze Kulbak<\/strong><\/span><\/a>. <\/span><\/p>\n

W stolicy Niemiec wydawnictwo Dwir rozkwit\u0142o. Wydawa\u0142o dzie\u0142a takich pisarzy jak Szalom Asz<\/strong><\/span><\/a>, Icchok<\/strong><\/span> Lejb Perec<\/strong><\/span><\/a>, Dawid Friszman<\/strong><\/span><\/a>, poet\u00f3w \u2013 Szaul Czernichowski<\/strong><\/span><\/a>, Zalman Szneur i oczywi\u015bcie sam Bialik.<\/span><\/p>\n

W 1924 r. Bialik przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Palestyny. Zamieszka\u0142 w Tel Awiwie, gdzie od razu sta\u0142 si\u0119 niezwykle wa\u017cn\u0105 i szanowan\u0105 postaci\u0105. Zajmowa\u0142 si\u0119 sprawami wydawnictwa Dwir. Podr\u00f3\u017cowa\u0142 do Europy i do Stan\u00f3w Zjednoczonych, aby zainteresowa\u0107 czytelnik\u00f3w nowymi publikacjami w j\u0119zyku hebrajskim. Zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w dzia\u0142alno\u015b\u0107 Zwi\u0105zku Pisarzy Hebrajskich, kt\u00f3rego zosta\u0142 przewodnicz\u0105cym. Tworzy\u0142 w\u00f3wczas bardzo du\u017co z my\u015bl\u0105 o m\u0142odych czytelnikach. Nie pisa\u0142 ju\u017c poezji dla doros\u0142ych. Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce wiersze Bialika powsta\u0142y zgodnie z wymow\u0105 aszkenazyjsk\u0105, s\u0142owa s\u0105 akcentowane na przedostatni\u0105 sylab\u0119, a nie na ostatni\u0105 jak w wymowie sefardyjskiej, kt\u00f3r\u0105 przyj\u0119to jako obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 w Palestynie, a potem w Izraelu.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku lat 30. XX w. Bialik ci\u0119\u017cko zachorowa\u0142. Leczy\u0142 si\u0119 w Wiedniu, zmar\u0142 jednak kilka dni po operacji. Jego cia\u0142o zosta\u0142o przetransportowane z Wiednia do Tel Awiwu, gdzie odby\u0142 si\u0119 pogrzeb. Tysi\u0105ce przyby\u0142y z\u0142o\u017cy\u0107 ostatni ho\u0142d wieszczowi narodu \u017cydowskiego. \u017ba\u0142ob\u0105 okryli si\u0119 te\u017c \u017bydzi w diasporze. W Polsce odby\u0142y si\u0119 \u017ca\u0142obne zebrania organizacji syjonistycznych, wieczory literackie po\u015bwi\u0119cone jego tw\u00f3rczo\u015bci. Zgodnie z ostatni\u0105 wol\u0105 Bialik zosta\u0142 pochowany na starym cmentarzu w centrum Tel Awiwu, ko\u0142o grobu Achad ha-Ama. Swoj\u0105 posiad\u0142o\u015b\u0107 zapisa\u0142 miastu Tel Awiw. W budynku mie\u015bci si\u0119 obecnie muzeum Chaima Nachmana Bialika (Beit Bialik) z zachowanym oryginalnym wystrojem z lat 20. XX w., meblami, publikacjami oraz archiwum r\u0119kopis\u00f3w poety.<\/span><\/p>\n

\n

Wiem, \u017ce jak gwiazda w ciemn\u0105 noc
\nI moje zga\u015bnie \u015bwitanie,
\nLecz niech si\u0119 gniew m\u00f3j w\u015br\u00f3d was tli,
\nJak p\u0142omie\u0144 w zgas\u0142ym wulkanie
\nNiech trwa, dop\u00f3ki grzmot\u00f3w huk
\nI morza ryk nie ustanie.<\/p><\/blockquote>\n

[Wiem, \u017ce jak gwiazda…<\/em>, t\u0142. S. Hirszhorn]<\/p>\n

\n

Bibliografia:<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n