{"id":71753,"date":"2019-07-31T17:09:39","date_gmt":"2019-07-31T15:09:39","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=71753"},"modified":"2019-07-23T06:37:23","modified_gmt":"2019-07-23T04:37:23","slug":"21-09-41","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=71753","title":{"rendered":"Go\u0142da Tencer"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Go\u0142da Tencer 2.08.1949<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Marcelina Obarska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Go\u0142da Tencer \/ fot. Przemek Wierzchowski\/AG<\/em><\/span><\/p>\n

Kobieta, kt\u00f3ra zmienia \u015bwiat na lepsze \u2013 tak okre\u015blona zosta\u0142a Tencer przez redakcj\u0119 Wysokich Obcas\u00f3w. Aktorka, piosenkarka i re\u017cyserka, niez\u0142omna popularyzatorka jidysz, a tak\u017ce aktywna dzia\u0142aczka kultury. Dyrektorka Teatru \u017bydowskiego im. Estery Rachel i Idy Kami\u0144skich w Warszawie, za\u0142o\u017cycielka Fundacji Shalom, inicjatorka i tw\u00f3rczyni Festiwalu Kultury \u017bydowskiej Warszawa Singera.<\/strong><\/p>\n

Pierwsze kroki<\/strong><\/p>\n

Urodzi\u0142a si\u0119 2 sierpnia 1949 roku w \u0141odzi jako c\u00f3rka ocala\u0142ych z II wojny \u015bwiatowej Szmula Tencera i Soni Tencer. Pierwsze teatralne kroki stawia\u0142a na \u0142\u00f3dzkich scenach jeszcze jako dziecko (m.in. na deskach \u0142\u00f3dzkiego Teatru Powszechnego). Jak m\u00f3wi\u0142a w rozmowie z Sylwi\u0105 Laskowsk\u0105, teatr kocha\u0142a od zawsze \u2013 wyst\u0119powa\u0142a we wszystkich akademiach w \u0142\u00f3dzkiej szkole im. Pereca, a w teatrzykach zawsze gra\u0142a kr\u00f3lewny. Od najm\u0142odszych lat marzy\u0142a tak\u017ce o wst\u0105pieniu do Teatru \u017bydowskiego<\/strong><\/span><\/a>, kt\u00f3ry zauroczy\u0142 j\u0105 spektaklami, z kt\u00f3rymi przyje\u017cd\u017ca\u0142 do jej rodzinnej \u0141odzi.<\/span><\/p>\n

Z \u0141odzi do Warszawy<\/strong><\/p>\n

Marzenie Go\u0142dy spe\u0142ni\u0142o si\u0119. W 1969 roku przeprowadzi\u0142a si\u0119 do Warszawy, a 2 lata p\u00f3\u017aniej zosta\u0142a absolwentk\u0105 Studium Aktorskiego przy Teatrze \u017bydowskim. Jeszcze zanim uko\u0144czy\u0142a przyteatraln\u0105 szko\u0142\u0119, wyst\u0105pi\u0142a w “Zielonych polach” w re\u017cyserii Szymona Szurmieja (1969) \u2013 za\u0142o\u017cyciela Studium Aktorskiego i wieloletniego dyrektora Teatru \u017bydowskiego; oraz w “Dybuku” na podstawie Szymona An-skiego w inscenizacji Chewela Buzgana, w\u00f3wczas kierownika artystycznego Teatru \u017bydowskiego. Od 1971 roku wyst\u0105pi\u0142a w kilkudziesi\u0119ciu spektaklach stworzonych w tym miejscu, tak\u017ce we w\u0142asnej re\u017cyserii oraz kilkukrotnie w re\u017cyserskim tandemie z Szymonem Szurmiejem: m.in. w “Tewje Mleczarzu”, “Poszukiwaczach z\u0142ota” i “Wielkiej wygranej” na podstawie Szolema Alejchema, “Zmierzchu” wed\u0142ug Izaaka Babla, czy w adaptacji “\u015amierci komiwoja\u017cera” Arthura Millera. O swoich rolach Tencer m\u00f3wi\u0142a, \u017ce wszystkie s\u0105 wa\u017cne, “bo wszystkie to jakby moje dzieci”.<\/span><\/p>\n

Teatr \u017bydowski w Warszawie, od 2015 roku pod dyrekcj\u0105 Go\u0142dy Tencer, inscenizuje teksty nale\u017c\u0105ce do klasyki literatury jidysz (m.in. Icyka Mangera czy Szolema Alejchema) \u2013 jest jedynym w Polsce i jednym z dw\u00f3ch teatr\u00f3w w Europie wystawiaj\u0105cym sztuki w j\u0119zyku \u017byd\u00f3w aszkenazyjskich. Jak m\u00f3wi\u0142a Tencer w wywiadzie dla Wirtualnej Polski:<\/span><\/p>\n

\n

Sztuki te przyjmowane s\u0105 bardzo dobrze. To dzisiaj unikat. Dla ludzi, szczeg\u00f3lnie m\u0142odych, kt\u00f3rzy po raz pierwszy s\u0142ysz\u0105 ten j\u0119zyk \u2013 j\u0119zyk, kt\u00f3rym przed wojn\u0105 1\/3 Warszawy m\u00f3wi\u0142a w jidysz \u2013 to niesamowity d\u017awi\u0119k, mamelusz, j\u0119zyk mamy, przepi\u0119kny j\u0119zyk ko\u0142ysanek \u017cydowskich.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

Go\u0142da Tencer, fot. Andrzej Rybczy\u0144ski\/AG<\/em><\/span><\/p>\n

W 2015 roku artystka wyst\u0105pi\u0142a w “Dybuku”<\/strong><\/span><\/a> w adaptacji \u0141ukasza Chotkowskiego<\/a> <\/strong><\/span>i w re\u017cyserii laureatki Srebrnego Lwa na weneckim Biennale \u2013 Mai Kleczewskiej<\/strong><\/span><\/a>. O zaproponowaniu uznanej re\u017cyserce pracy w Teatrze \u017bydowskim Tencer m\u00f3wi\u0142a w jednym z wywiad\u00f3w tak:<\/span><\/p>\n

\n

Gdy kilka lat temu zaprosi\u0142am Maj\u0119 Kleczewsk\u0105 do re\u017cyserowania Dybuka, powiedzia\u0142am jej: >>Maju, bardzo bym chcia\u0142a przewietrzy\u0107 teatr, ale bez przeci\u0105gu<<.<\/p>\n<\/blockquote>\n

W przedstawieniu Kleczewskiej Tencer wcieli\u0142a si\u0119 w jedn\u0105 z trzech postaci Lei z nale\u017c\u0105cej do klasyki dramatu \u017cydowskiego “legendy dramatycznej” An-skiego. Spektakl otworzy\u0142 jubileuszowy 65. sezon Teatru \u017bydowskiego i przez Witolda Mrozka zosta\u0142 nazwany “jednym z najlepszych spektakli Kleczewskiej”.<\/span><\/p>\n

Kolejna Lea to sama dyrektor Tencer, legenda \u017cydowskiej sceny. Artystka o charakterystycznej pot\u0119\u017cnej sylwetce nosi czarn\u0105 sukni\u0119, do kt\u00f3rej z przodu przyszyto sukni\u0119 \u015blubn\u0105. Ten pomys\u0142 \u2013 prosty, sentymentalny, mo\u017ce na pierwszy rzut oka troch\u0119 komiczny \u2013 dzia\u0142a tu bardzo mocno. Bo ca\u0142y “Dybuk” to synteza przeciwie\u0144stw, \u017conglerka stylami i nastrojami.<\/p><\/blockquote>\n

\u0141ukasz Drewniak na portalu teatralny.pl dostrzeg\u0142 natomiast w wyst\u0119pie Tencer w “Dybuku” rodzaj sentymentalnego odniesienia do tw\u00f3rczej drogi artystki. Tencer jako Lea by\u0142a dla krytyka uciele\u015bnionym wspomnieniem:<\/span><\/p>\n

\n

Kiedy wchodzi na scen\u0119, ubrana na czarno, z przyczepion\u0105 z przodu sukienk\u0105 panny m\u0142odej, i wypowiada fragment tekstu w jidysz, jest autentyczna i wzruszaj\u0105ca. W jej zawodz\u0105cym g\u0142osie, w natchnionej deklamacji przechodz\u0105cej w melorecytacj\u0119, b\u0119d\u0105cej \u015bladem starej szko\u0142y aktorskiej, jest nostalgia za \u015bwiatem z przesz\u0142o\u015bci, ale tak\u017ce t\u0119sknota za rolami, kt\u00f3rych ju\u017c nie zagra.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Scena z przedstawienia “Dybuk” w re\u017cyserii Mai Kleczewskiej, 2015, fot. Magda Hueckel \/ Teatr \u017bydowski im. Estery Rachel i Idy Kami\u0144skich<\/em><\/span><\/p>\n

Obj\u0119cie dyrekcji Teatru \u017bydowskiego przez Tencer wi\u0105za\u0142o si\u0119 z otworzeniem formu\u0142y funkcjonowania tego miejsca na realizacje m\u0142odych tw\u00f3rc\u00f3w, re\u017cyser\u00f3w z teatralnego mainstreamu. Opr\u00f3cz Kleczewskiej w \u017bydowskim mieli okazj\u0119 pracowa\u0107 tak\u017ce: Anna Smolar<\/strong><\/span><\/a> <\/strong><\/span>i Micha\u0142 Buszewicz (“Aktorzy \u017cydowscy” oraz “Kilka obcych s\u0142\u00f3w po polsku”), J\u0119drzej Piaskowski (“Wiera Gran”), czy Wiktor Rubin<\/strong><\/span><\/a> i Jolanta Janiczak (“Prosz\u0119 bardzo”, spektakl na podstawie powie\u015bci autobiograficznej Andy Rottenberg<\/strong><\/span><\/a>)<\/strong><\/span>. “Staramy si\u0119 dawa\u0107 wyb\u00f3r mi\u0119dzy klasyk\u0105, tradycj\u0105 a wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u0105.” \u2013 deklarowa\u0142a Tencer w rozmowie z Ew\u0105 Uniejewsk\u0105.<\/span><\/p>\n

Fundacja Shalom i Warszawa Singera<\/strong><\/p>\n

Pierwsza edycja zainicjowanego przez artystk\u0119 Festiwalu Kultury \u017bydowskiej Warszawa Singera odby\u0142a si\u0119 w 2004 roku \u2013 w 100. rocznic\u0119 urodzin \u017cydowskiego pisarza Isaaca Bashevisa Singera. Misj\u0105 imprezy jest “odtworzenie przedwojennego klimatu okolic ulicy Pr\u00f3\u017cnej i Placu Grzybowskiego i ukazanie zaginionego \u015bwiata polskich \u017byd\u00f3w”. Program festiwalu co roku wype\u0142niony jest pokazami filmowymi, spektaklami teatralnymi i koncertami muzyki klezmerskiej, warsztatami wycinanki \u017cydowskiej, ceramiki i kaligrafii hebrajskiej oraz dyskusjami i wyk\u0142adami. Warszaw\u0119 Singera odwiedzaj\u0105 tw\u00f3rcy i go\u015bcie z zagranicy, dotychczas byli to m.in. Nigel Kennedy, Benzion Miller, David Krakauer czy nowojorski zesp\u00f3\u0142 The Klezmatics.<\/span><\/p>\n

Organizatorem festiwalu jest za\u0142o\u017cona przez Tencer w 1988 Fundacja Shalom, instytucja pozarz\u0105dowa zajmuj\u0105ca si\u0119 kultywowaniem pami\u0119ci tradycji \u017cydowskich w Polsce, za sw\u00f3j g\u0142\u00f3wny cel stawiaj\u0105ca “ocalenie od zapomnienia bogatego dziedzictwa kultury jidysz”. Fundacja prowadzi bogat\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 upowszechniaj\u0105c\u0105 i dydaktyczn\u0105, prowadzi warsztaty i seminaria. Jednym z najwi\u0119kszych osi\u0105gni\u0119\u0107 organizacji by\u0142o zorganizowanie wystawy i wydanie albumu pt. “I ci\u0105gle widz\u0119 ich twarze \u2013 fotografia \u017byd\u00f3w polskich” \u2013 wystawa stworzona zosta\u0142a na podstawie 9 tysi\u0119cy zdj\u0119\u0107 nades\u0142anych w 1994 roku w odpowiedzi na open call Go\u0142dy Tencer. Prezentacja odwiedzi\u0142a 49 miast na ca\u0142ym \u015bwiecie, m.in. Jerozolim\u0119, Buenos Aires, Toronto, Nowy Jork, Pary\u017c, Londyn i Barcelon\u0119.<\/span><\/p>\n

Fundacja Shalom organizuje coroczne spotkania pod tablic\u0105 na Dworcu Gda\u0144skim upami\u0119tniaj\u0105c\u0105 wydarzenia Marca \u201868 i \u00f3wczesnego wysiedlenia \u017byd\u00f3w przez komunistyczn\u0105 w\u0142adz\u0119. Na ufundowanej przez Fundacj\u0119 tablicy widnieje cytat z Henryka Grynberga: “Tu wi\u0119cej zostawili po sobie ni\u017c mieli”.<\/span><\/p>\n

\n

Tablica na Dworcu Gda\u0144skim jest tablic\u0105 b\u00f3lu, nieugaszonego b\u00f3lu rozsta\u0144.<\/p>\n<\/blockquote>\n

\u2013 podkre\u015bli\u0142a Tencer.<\/span><\/p>\n

Go\u0142da Tencer, Warszawa, Teatr \u017bydowski XII Festiwal Kultury \u017bydowskiej Warszawa Singera, fot. Artur Zawadzki\/AG<\/em><\/span><\/p>\n

W 50. rocznic\u0119 wydarze\u0144 aktorzy Teatru \u017bydowskiego wesp\u00f3\u0142 z kilkudziesi\u0119ciorgiem innych artyst\u00f3w wyst\u0105pili w spektaklu plenerowym “Spakowani, czyli skr\u00f3cona historia o tym, kto czego nie zabra\u0142”, kt\u00f3rego wyre\u017cyserowanie Tencer powierzy\u0142a Agacie Dudzie-Gracz<\/strong><\/span><\/a>. Obchodom tej wa\u017cnej rocznicy towarzyszy\u0142 tak\u017ce napisany i wyre\u017cyserowany przez Tencer monodram “Ida Kami\u0144ska”, w kt\u00f3rym wyst\u0105pi\u0142a Joanna Szczepkowska<\/a><\/strong><\/span>. W jednej z oko\u0142opremierowych rozm\u00f3w artystka zaznaczy\u0142a, \u017ce o patronce Teatru \u017bydowskiego “pami\u0119ta ca\u0142e \u017cycie”. Jak m\u00f3wi\u0142a:<\/span><\/p>\n

\n

Ida Kami\u0144ska by\u0142a wspania\u0142\u0105 aktork\u0105 i dobrym cz\u0142owiekiem. Pozna\u0142y\u015bmy si\u0119 ju\u017c po jej wyje\u017adzie z Polski. Ona stworzy\u0142a podwaliny pod ca\u0142\u0105 kultur\u0119 powojenn\u0105 \u017byd\u00f3w w Polsce. […] By\u0142a fascynuj\u0105c\u0105 osob\u0105, re\u017cyserowa\u0142a, t\u0142umaczy\u0142a sztuki. To jedyna polska aktorka, kt\u00f3ra zdoby\u0142a nominacj\u0119 do Oscara.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Poza teatrem<\/strong><\/p>\n

Tencer ma w artystycznym dorobku tak\u017ce szereg kreacji w filmach i serialach telewizyjnych: pojawi\u0142a si\u0119 w “Sanatorium pod klepsydr\u0105” <\/strong><\/span><\/a>Wojciecha Jerzego Hasa<\/a><\/strong><\/span> czy w “Austerii”<\/a> Jerzego Kawalerowicza<\/a><\/strong><\/span>, a tak\u017ce w telewizyjnych wersjach spektakli Teatru \u017bydowskiego wyprodukowanych w 1979 roku: w “Komediantach” i “Dybuku” w re\u017cyserii Stefana Szlachtycza, czy “Gwiazdach na dachu” Jerzego Gruzy. Wyst\u0105pi\u0142a tak\u017ce w “Dybuku” wyre\u017cyserowanym w 1999 roku w Teatrze Telewizji przez Agnieszk\u0119 Holland<\/strong><\/span><\/a>.<\/strong><\/span> Tencer opracowa\u0142a tekst, wsp\u00f3\u0142re\u017cyserowa\u0142a i wyst\u0105pi\u0142a w spektaklu “Kamienica na Nalewkach, czyli szlagiery \u017cydowskiej ulicy”, kt\u00f3ry w 2001 roku sta\u0142 si\u0119 tak\u017ce widowiskiem telewizyjnym.<\/span><\/p>\n

Go\u0142da Tencer w telewizyjnej wersji przedstawienia “Komedianci” Teatru \u017bydowskiego w Warszawie w adaptacji Szymona Szurmieja i Micha\u0142a Szwejlicha, w re\u017cyserii Szymona Szurmieja z roku 1976, fot. INPLUS\/East News<\/em><\/span><\/p>\n

W 1988 roku wyda\u0142a p\u0142yt\u0119 “Miasteczko Be\u0142z” z wykonaniami piosenek \u017cydowskich. Rok wcze\u015bniej wyst\u0105pi\u0142a razem z Krzysztofem Kolbergerem<\/strong><\/span><\/a> w produkcji telewizyjnej pod tym samym tytu\u0142em w re\u017cyserii Barbary Borys-Dami\u0119ckiej.<\/span><\/p>\n

W 1984 roku artystka wyjecha\u0142a do Stan\u00f3w Zjednoczonych w ramach stypendium-nagrody za dokonania tw\u00f3rcze. Po wydaniu p\u0142yty wyjecha\u0142a w koncertowe tourn\u00e9es, odwiedzaj\u0105c m.in. NRD, Izrael, Stany Zjednoczone czy Holandi\u0119.<\/span><\/p>\n

Nagrody i wyr\u00f3\u017cnienia<\/strong><\/p>\n

W 2006 roku Tencer zosta\u0142a jedn\u0105 z wyr\u00f3\u017cnionych medalem “Zas\u0142u\u017cony dla tolerancji” \u2013 odznaczeniem Fundacji Ekumenicznej “Tolerancja” przyznawanym od 1998 roku osobom szczeg\u00f3lnie zas\u0142u\u017conym w propagowaniu idei tolerancji i poszanowania, przede wszystkim dla mniejszo\u015bci wyznaniowych, narodowo\u015bciowych i kulturowych. W 2009 roku Tencer uhonorowana zosta\u0142a Z\u0142otym Medalem “Zas\u0142u\u017cony Kulturze Gloria Artis”, a w 2011 \u2013 Krzy\u017cem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski za upowszechnianie kultury \u017cydowskiej oraz osi\u0105gni\u0119cia w pracy tw\u00f3rczej i artystycznej. Aktorka otrzyma\u0142a tak\u017ce Z\u0142ot\u0105 Lir\u0119, najwy\u017csze odznaczenie przyznawane w  Izraelu za osi\u0105gni\u0119cia w propagowaniu kultury \u017cydowskiej. W 2018 roku Tencer \u015bwi\u0119towa\u0142a 50-lecie pracy zawodowej.<\/span><\/p>\n

\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/strong> e-teatr.pl, teatr-zydowski.art.pl, mkidn.gov.pl, teatralny.pl, wp.pl, wikipedia.org, filmpolski.pl. Opracowa\u0142a Marcelina Obarska, sierpie\u0144 2018.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Go\u0142da Tencer 2.08.1949 Marcelina Obarska Go\u0142da Tencer \/ fot. Przemek Wierzchowski\/AG Kobieta, kt\u00f3ra zmienia \u015bwiat na lepsze \u2013 tak okre\u015blona zosta\u0142a Tencer przez redakcj\u0119 Wysokich Obcas\u00f3w. Aktorka, piosenkarka i re\u017cyserka, niez\u0142omna popularyzatorka jidysz, a tak\u017ce aktywna dzia\u0142aczka kultury. Dyrektorka Teatru \u017bydowskiego im. Estery Rachel i Idy Kami\u0144skich w Warszawie, za\u0142o\u017cycielka Fundacji Shalom, inicjatorka i tw\u00f3rczyni […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71753"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=71753"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71753\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":71896,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71753\/revisions\/71896"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=71753"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=71753"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=71753"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}