{"id":71886,"date":"2019-08-03T17:09:06","date_gmt":"2019-08-03T15:09:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=71886"},"modified":"2019-07-31T07:53:44","modified_gmt":"2019-07-31T05:53:44","slug":"26-09-37","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=71886","title":{"rendered":"\u017bydzi w \u017cyciu gospodarczym II RP, cz. 1. Finanse"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>\u017bydzi w \u017cyciu gospodarczym II RP, cz. 1. Finanse<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Adam Dylewski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Rozpoczynamy cykl artyku\u0142\u00f3w podsumowuj\u0105cych udzia\u0142 \u017byd\u00f3w w \u017cyciu gospodarczym u schy\u0142ku II Rzeczypospolitej. B\u0119d\u0105 one oparte przede wszystkim na has\u0142ach przedmiotowych zawartych w Roczniku polskiego przemys\u0142u i handlu (Warszawa 1938) \u2013 ostatnim przed okupacj\u0105 i Zag\u0142ad\u0105 wydawnictwie, zawieraj\u0105cym tak szczeg\u00f3\u0142owe i zarazem pewne informacje o podmiotach \u00f3wczesnego polskiego \u017cycia gospodarczego. Szczeg\u00f3\u0142y dotycz\u0105ce poszczeg\u00f3lnych przedsi\u0119biorstw znajdzie natomiast Czytelnik w zak\u0142adce \u201ePrzemys\u0142, handel, us\u0142ugi\u201d w odno\u015bnych lokalizacjach (linki zamieszczone s\u0105 pod nazwami miejscowo\u015bci).<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

Finanse<\/strong><\/p>\n

Finanse odrodzonego kraju z jednej strony obci\u0105\u017cone by\u0142y baga\u017cem przepis\u00f3w, instytucji i zale\u017cno\u015bci, odziedziczonych po czasach zabor\u00f3w, z tego powodu silnie zreszt\u0105 zr\u00f3\u017cnicowanych (sektor bankowy by\u0142 znacznie bardziej rozwini\u0119ty w by\u0142ym Kr\u00f3lestwie Kongresowym, ni\u017c w Galicji, Wielkopolsce czy na Kresach), z drugiej \u2013 formowa\u0142y si\u0119 niemal na nowo, w zmienionej rzeczywisto\u015bci geopolitycznej, gospodarczej i prawnej. Dlatego wsp\u00f3\u0142istnia\u0142y w nich instytucje o jeszcze dziewi\u0119tnastowiecznym rodowodzie, powsta\u0142e zw\u0142aszcza w ostatnim trzydziestoleciu XIX w. oraz na pocz\u0105tku XX w., a wraz z nimi wp\u0142ywy i fortuny bankierskie rodem jeszcze z Kr\u00f3lestwa Polskiego czy Galicji, a z drugiej \u2013 wyrasta\u0142y zupe\u0142nie nowe formy, zar\u00f3wno powo\u0142ywane przez pa\u0144stwo, jak te\u017c kszta\u0142tuj\u0105ce si\u0119 ponad dawnymi podzia\u0142ami, niekiedy o skali og\u00f3lnopolskiej.<\/span><\/p>\n

Kryteria<\/strong><\/p>\n

Pr\u00f3ba wyodr\u0119bnienia na tym tle instytucji, kt\u00f3re mo\u017cna uzna\u0107 by za \u201e\u017cydowskie\u201d, zwi\u0105zane z histori\u0105 \u017byd\u00f3w polskich, wymaga sprecyzowania przyj\u0119tych kryteri\u00f3w. Zatem, z jednej strony, za \u201e\u017cydowskie\u201d, na potrzeby tego i kolejnych artyku\u0142\u00f3w cyklu, uznano takie instytucje, w kt\u00f3rych w\u0142adzach wyst\u0119puj\u0105 osoby niew\u0105tpliwie zwi\u0105zane ze spo\u0142eczno\u015bci\u0105 \u017cydowsk\u0105 (wynika to z ich biografii, natomiast samo pochodzenie nie by\u0142o przes\u0105dzaj\u0105ce). Nie zawsze by\u0142y to instytucje \u201eczysto \u017cydowskie\u201d. Np. Towarzystwo Kredytowe Miasta Wilna trafi\u0142o tu z racji cz\u0142onkostwa Jeremiasza Cholema w radzie nadzorczej oraz Alberta Kabacznika w dyrekcji, cho\u0107 pozosta\u0142e funkcje mogli zajmowa\u0107 Polacy. Tym niemniej, in\u017cynier Jeremiasz Cholem (1891\u20131941) zgin\u0105\u0142 w Zag\u0142adzie, o czym \u015bwiadczy zapis w archiwum Jad Waszem; Albert Kabacznik zapisa\u0142 si\u0119 natomiast jako \u017cydowski \u0142awnik w magistracie Wilna w okresie 1918\u20131919. Analogicznie by\u0142o w pozosta\u0142ych przypadkach. Z drugiej strony \u2013 do \u201e\u017cydowskich\u201d zaliczano automatycznie wszystkie te instytucje, kt\u00f3re zrzeszone by\u0142y w takich cia\u0142ach, jak Zwi\u0105zek \u017bydowskich Towarzystw Sp\u00f3\u0142dzielczych, co chyba nie wymaga szerszego komentarza. Natomiast podzia\u0142y przedsi\u0119biorstw na mniejsze grupy w poszczeg\u00f3lnych bran\u017cach zosta\u0142y powt\u00f3rzone za \u017ar\u00f3d\u0142owym Rocznikiem polskiego przemys\u0142u i handlu z 1938 roku. Szczeg\u00f3\u0142y Czytelnik znajdzie w detalicznych has\u0142ach.<\/span><\/p>\n

Banki akcyjne<\/strong><\/p>\n

Banki akcyjne, oferuj\u0105ce kr\u00f3tkoterminowy kredyt bankowy \u2013 instytucje powo\u0142ane do finansowania produkcji kapitalistycznej i dostarczania kapita\u0142u obrotowego dla handlu i przemys\u0142u \u2013 rozwija\u0142y si\u0119 u nas w specyficznych warunkach. Na zachodzie Europy, gdzie pojawi\u0142y si\u0119 wcze\u015bniej, potrzeba ich istnienia wynika\u0142a z konieczno\u015bci obs\u0142ugi kredytowej istniej\u0105cych ju\u017c towarzystw akcyjnych \u2013 przemys\u0142owych, handlowych, komunikacyjnych. W Polsce natomiast ich zaistnienie przypad\u0142o dopiero na ostatnie trzydziestolecie XIX w., by\u0142o te\u017c w sporym stopniu ograniczone do teren\u00f3w Kr\u00f3lestwa Kongresowego. Wynika\u0142o to zar\u00f3wno ze s\u0142abszego tempa rozwoju gospodarczego i nik\u0142ego zasobu kapita\u0142\u00f3w pieni\u0119\u017cnych, jak r\u00f3wnie\u017c z bardzo silnej konkurencji zewn\u0119trznej (np. dominacji bank\u00f3w austriackich i czeskich w Galicji). W II RP, w zupe\u0142nie zmienionych okoliczno\u015bciach, ich nied\u0142uga lista musia\u0142a si\u0119 ukszta\u0142towa\u0107 zatem zupe\u0142nie na nowo. Te wielkie instytucje nie mia\u0142y \u201eczysto \u017cydowskiego\u201d charakteru; zreszt\u0105 nie mog\u0142o to mie\u0107 miejsca w przedsi\u0119biorstwach o ustroju sp\u00f3\u0142ki akcyjnej. O znalezieniu si\u0119 na naszej li\u015bcie przes\u0105dzi\u0142y zatem osoby samych bankier\u00f3w, nosz\u0105cych cz\u0119sto nazwiska rozpoznawalne z pierwszych stron polskiego \u017cycia gospodarczego (Kronenberg, Natanson, Fajans, Rotwand, Landau). Wp\u0142ywali oni na dzia\u0142alno\u015b\u0107 bank\u00f3w akcyjnych tak samo jak inne znane postacie, nie b\u0119d\u0105ce \u017bydami, takie jak August Zaleski w Banku Handlowym, Adam hr. Tarnowski w Banku Dyskontowym czy Zdzis\u0142aw ks. Lubomirski w Banku Zachodnim. Nie przeszkadza\u0142o to jednak prasie endeckiej piel\u0119gnowa\u0107 stereotyp\u00f3w. Pisz\u0105c o \u00f3wczesnej bankowo\u015bci, narodowo-radykalna \u201eFalanga\u201d donosi\u0142a w maju 1937 r. o \u201epot\u0119dze gospodarczej \u017cydostwa w Polsce\u201d oraz \u201ez\u0142otych kajdanach \u017cydowskiego kapitalizmu, skuwaj\u0105cych nasze gospodarstwo\u201d.<\/span><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
\n

L.p.<\/p>\n<\/td>\n

\n

Nazwa przedsi\u0119biorstwa<\/p>\n<\/td>\n

\n

Siedziba<\/p>\n<\/td>\n

\n

Rok powstania<\/p>\n<\/td>\n

\n

Kapita\u0142 w z\u0142 (1937)<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

\n

1.<\/p>\n<\/td>\n

\n

\u015al\u0105ski Zak\u0142ad Kredytowy<\/p>\n<\/td>\n

\n

Bielsko<\/span><\/a><\/p>\n<\/td>\n

\n

1922<\/p>\n<\/td>\n

\n

3 000 000<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

\n

2.<\/p>\n<\/td>\n

\n

Mi\u0119dzynarodowy Bank Handlowy<\/p>\n<\/td>\n

\n

Katowice<\/span><\/a><\/p>\n<\/td>\n

\n

1923<\/p>\n<\/td>\n

\n

1 500 000<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

\n

3.<\/p>\n<\/td>\n

\n

Bank Komercjalny<\/p>\n<\/td>\n

\n

Krak\u00f3w<\/span><\/a><\/p>\n<\/td>\n

\n

1919<\/p>\n<\/td>\n

\n

1 500 000<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

\n

4.<\/p>\n<\/td>\n

\n

\u0141\u00f3dzki Bank Depozytowy<\/p>\n<\/td>\n

\n

\u0141\u00f3d\u017a<\/span><\/a><\/p>\n<\/td>\n

\n

1925<\/p>\n<\/td>\n

\n

2 520 000<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

\n

5.<\/p>\n<\/td>\n

\n

Bank Cukrownictwa<\/p>\n<\/td>\n

\n

Pozna\u0144<\/span><\/a><\/p>\n<\/td>\n

\n

1921<\/p>\n<\/td>\n

\n

12 000 000<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

\n

6.<\/p>\n<\/td>\n

\n

Bank Dyskontowy Warszawski<\/p>\n<\/td>\n

\n

Warszawa<\/a><\/span><\/p>\n<\/td>\n

\n

1871<\/p>\n<\/td>\n

\n

10 000 000<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

\n

7.<\/p>\n<\/td>\n

\n

Bank Handlowy<\/p>\n<\/td>\n

\n

Warszawa<\/span><\/a><\/p>\n<\/td>\n

\n

1870<\/p>\n<\/td>\n

\n

25 000 000<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

\n

8.<\/p>\n<\/td>\n

\n

Bank Zachodni<\/p>\n<\/td>\n

\n

Warszawa<\/span><\/a><\/p>\n<\/td>\n

\n

1848<\/p>\n<\/td>\n

\n

10 080 000<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

\n

9.<\/p>\n<\/td>\n

\n

Powszechny Bank Zwi\u0105zkowy<\/p>\n<\/td>\n

\n

Warszawa<\/span><\/a><\/p>\n<\/td>\n

\n

1923<\/p>\n<\/td>\n

\n

8 000 000<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n

\n

10.<\/p>\n<\/td>\n

\n

Bank Handlowo-Przemys\u0142owy<\/p>\n<\/td>\n

\n

W\u0142oc\u0142awek<\/a><\/span><\/p>\n<\/td>\n

\n

1924<\/p>\n<\/td>\n

\n

500 000<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

Domy bankowe<\/strong><\/p>\n

W II Rzeczypospolitej domy bankowe dzia\u0142a\u0142y w oparciu o koncesje udzielane przez Ministerstwo Skarbu. Ustawodawstwo rozr\u00f3\u017cnia\u0142o wi\u0119ksze domy bankowe (z kapita\u0142em na poziomie co najmniej 20% kapita\u0142u obowi\u0105zuj\u0105cego bank akcyjny) oraz mniejsze domy bankowe (z kapita\u0142em na poziomie co najmniej 10% kapita\u0142u obowi\u0105zuj\u0105cego bank akcyjny). Wi\u0119ksze domy bankowe mog\u0142y prowadzi\u0107 wszelkie czynno\u015bci bankowe. Mniejsze domy bankowe zajmowa\u0142y si\u0119 czynno\u015bciami depozytowo-kredytowymi, a tak\u017ce us\u0142ugami inkasowymi, kupnem lub sprzeda\u017c\u0105 na rachunek w\u0142asny lub obcy walut oraz krajowych i zagranicznych papier\u00f3w warto\u015bciowych.<\/span><\/p>\n

W przypadku dom\u00f3w bankowych rzeczywi\u015bcie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o \u201e\u017cydowskim\u201d charakterze przedsi\u0119biorstwa z przyczyn w\u0142asno\u015bciowych, przy czym charakter ten m\u00f3g\u0142 by\u0107 nawet dziedziczny, np. gdy przedsi\u0119biorstwo mia\u0142o charakter rodzinny. Dla przyk\u0142adu \u2013 dom bankowy J\u00f3zefa M\u00fcnzera w Bielsku powsta\u0142 w 1892 roku. Jego za\u0142o\u017cyciel by\u0142 m.in. cz\u0142onkiem \u017bydowskiego Stowarzyszenia Humanitarnego B’nei B’rith \u201eAustria-Ezra\u201d. W 1937 r. przedsi\u0119biorstwo nale\u017ca\u0142o do innych cz\u0142onk\u00f3w rodziny M\u00fcnzer\u00f3w, zapewne spadkobierc\u00f3w: Herminy M\u00fcnzer, Gertrudy M\u00fcnzer oraz dr Leona M\u00fcnzera. Podobnie rodzinny charakter mia\u0142 prawdziwy gigant w tej kategorii, Dom Bankowy D. M. Szereszowski, z siedzib\u0105 przy warszawskim placu \u017belaznej Bramy. Zosta\u0142 za\u0142o\u017cony w 1864 r. przez kupca Dawida Moszego Szereszowskiego, a w 1915 r., po \u015bmierci za\u0142o\u017cyciela, nowymi w\u0142a\u015bcicielami zostali jego synowie \u2013 Rafa\u0142 i Micha\u0142 Szereszowscy. Bracia z powodzeniem przeprowadzili firm\u0119 przez trudne lata I wojny \u015bwiatowej. Po pierwszej wojnie \u015bwiatowej lokowali fundusze w cukrowniach, fabrykach chemicznych, w\u0142\u00f3kienniczych, a tak\u017ce w nieruchomo\u015bciach.<\/span><\/p>\n

czytaj dalej tu: <\/span>\u017bydzi w \u017cyciu gospodarczym II RP, cz. 1. Finanse<\/strong><\/span><\/span><\/a><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017bydzi w \u017cyciu gospodarczym II RP, cz. 1. Finanse Adam Dylewski Rozpoczynamy cykl artyku\u0142\u00f3w podsumowuj\u0105cych udzia\u0142 \u017byd\u00f3w w \u017cyciu gospodarczym u schy\u0142ku II Rzeczypospolitej. B\u0119d\u0105 one oparte przede wszystkim na has\u0142ach przedmiotowych zawartych w Roczniku polskiego przemys\u0142u i handlu (Warszawa 1938) \u2013 ostatnim przed okupacj\u0105 i Zag\u0142ad\u0105 wydawnictwie, zawieraj\u0105cym tak szczeg\u00f3\u0142owe i zarazem pewne informacje […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71886"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=71886"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71886\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":72051,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71886\/revisions\/72051"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=71886"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=71886"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=71886"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}