{"id":71925,"date":"2019-07-28T17:09:01","date_gmt":"2019-07-28T15:09:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=71925"},"modified":"2019-07-22T05:41:59","modified_gmt":"2019-07-22T03:41:59","slug":"28-09-40","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=71925","title":{"rendered":"M\u00f3j wujek zbrodniarz. Recenzja reporta\u017cu \u201eDzieci nie p\u0142aka\u0142y\u201d Natalii Budzy\u0144skiej"},"content":{"rendered":"<h5 style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/kulturaliberalna.pl\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><img decoding=\"async\" class=\"center alignleft\" src=\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/k-liberalna.png\" alt=\"\" width=\"30%\" \/><\/a><span style=\"text-decoration: underline; color: #000080;\"><strong><a style=\"color: #000080; text-decoration: underline;\" href=\"https:\/\/kulturaliberalna.pl\/2019\/05\/07\/lech-nijakowski-recenzja-dzieci-nie-plakaly-natalia-budzynska\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">M\u00f3j wujek zbrodniarz. Recenzja reporta\u017cu \u201eDzieci nie p\u0142aka\u0142y\u201d Natalii Budzy\u0144skiej<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Lech M. Nijakowski<\/strong><\/span><\/p>\n<hr style=\"height: 15px; background: #d0e6fa; width: 100%;\" \/>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>Cz\u0119\u015bciej zdarza nam si\u0119 czyta\u0107 ksi\u0105\u017cki potomk\u00f3w ofiar ni\u017c oprawc\u00f3w. Reporta\u017c Natalii Budzy\u0144skiej nale\u017cy do tych ostatnich. To nakre\u015blony bez retuszy portret wuja Alfreda Trzebinskiego, lekarza SS skazanego za zamordowanie dzieci w obozie koncentracyjnym. W jego biografii przegl\u0105da si\u0119 wielka historia o najbardziej szpetnym obliczu.<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"alignleft\" src=\"https:\/\/kulturaliberalna.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/dzieci_nie_plakaly_okladka-768x1185.jpg\" width=\"60%\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">\u201eDziadek z Wehrmachtu\u201d wszed\u0142 ju\u017c do j\u0119zyka polskiego jako fraza oznaczaj\u0105ca rodzinne tajemnice, jakoby kompromituj\u0105ce aktywnych w sferze publicznej wnuk\u00f3w. Ale II wojna \u015bwiatowa pozostawi\u0142a w spadku tak\u017ce gorsze rodzinne karty \u2013 zbrodniarzy-krewniak\u00f3w i skoligaconych oprawc\u00f3w. Ma\u0142o kto w \u201enarodzie ofiar\u201d ma odwag\u0119 mierzy\u0107 si\u0119 z t\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105. Nie pasuje ona do heroicznych narracji, pozwalaj\u0105cych stawia\u0107 si\u0119 w d\u0142ugiej linii odwa\u017cnych patriot\u00f3w. Ju\u017c z tego punktu widzenia ksi\u0105\u017cka Natalii Budzy\u0144skiej zas\u0142uguje na uznanie, gdy\u017c opisuje biografi\u0119 wuja z SS.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">A \u015bci\u015blej m\u00f3wi\u0105c: Alfred by\u0142 synem Stefana, brata pradziadka autorki. Pokrewie\u0144stwo nie jest zatem a\u017c tak bliskie, jak sugeruje tytu\u0142, ale nazistowski zbrodniarz konsekwentnie nazywany jest w ksi\u0105\u017cce \u201ewujem\u201d. Pochodzi\u0142 on z arystokratycznej wielkopolskiej rodziny Trzebi\u0144skich (dlatego zapewne zachowa\u0142 nazwisko, cho\u0107 bez \u201ekompromituj\u0105cego\u201d polskiego ogonka), legitymuj\u0105cej si\u0119 herbem Szeliga, co utwierdza\u0142o go w przekonaniu o w\u0142asnej wyj\u0105tkowo\u015bci. Za m\u0142odu wybra\u0142 niemiecko\u015b\u0107, jak cz\u0119\u015b\u0107 jego krewniak\u00f3w, a potem uto\u017csami\u0142 si\u0119 z ruchem narodowosocjalistycznym, ukrywaj\u0105c swoje zwi\u0105zki z polsko\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W ksi\u0105\u017cce poznajemy nie tylko zrekonstruowan\u0105 biografi\u0119 Alfreda, lecz tak\u017ce stopniowe odkrywanie rodzinnej tajemnicy przez autork\u0119. Opisuje ona wydarzenia i przeczucia, kt\u00f3re po latach interpretuje jako oznaki trupa w szafie. W opisie tym brak sentymentalizmu i tanich literackich chwyt\u00f3w. Budzy\u0144ska nie cofa si\u0119 te\u017c przed brutaln\u0105 rodzinn\u0105 wiwisekcj\u0105. Zastanawiaj\u0105c si\u0119, jakie relacje \u0142\u0105czy\u0142y Alfreda z jej dziadkiem Jerzym, pisze: \u201eWi\u0119c spotykali si\u0119: Alfred zapatrzony w wielkie Niemcy, Jerzy zapatrzony w wielk\u0105 Polsk\u0119. \u0141\u0105czy\u0142o ich jedno: antysemityzm\u201d [s. 33]. I dodaje: \u201eNie tylko to. Tak\u017ce fakt, \u017ce obaj nie doczekali staro\u015bci oraz rodzaj nag\u0142ej, nienaturalnej, tragicznej \u015bmierci: umarli przez powieszenie. M\u00f3j dziadek powiesi\u0142 si\u0119 sam, jego \u017cona by\u0142a w ci\u0105\u017cy i dok\u0142adnie miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej urodzi\u0142 si\u0119 m\u00f3j ojciec. Alfred zosta\u0142 powieszony przez brytyjskiego kata, s\u0142ynnego Pierrepointa, po og\u0142oszeniu wyroku w procesie za\u0142ogi KL Neuengamme\u201d [s. 34]. Przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 studiom pradziadka nad genealogi\u0105 rodziny, podejrzewa, \u017ce wynika\u0142y one z potrzeb jego bratanka, kt\u00f3ry musia\u0142 przygotowa\u0107 dok\u0142adne drzewo genealogiczne dla SS. Ojciec Alfreda umar\u0142 za\u015b zwolniony z obozu radzieckiego, gdzie przebywa\u0142 jako volksdeutsch. \u201eNo tak, o tym te\u017c si\u0119 w rodzinie nie m\u00f3wi\u0142o\u201d [s. 288] \u2013 notuje.<\/span><\/p>\n<p style=\"margin: 0px; text-align: left;\"><strong>Wujek \u2013 lekarz obozowy<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Budzy\u0144ska, dziennikarka i absolwentka kulturoznawstwa na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, wykonuje sumiennie prac\u0119 historyczki, tropi\u0105c informacje o biografii wuja w archiwach polskich i niemieckich. Ma tak\u017ce bezcenny atut \u2013 pami\u0119tnik Trzebinskiego, w kt\u00f3rym opr\u00f3cz fakt\u00f3w z \u017cycia zapisywa\u0142 swoje og\u00f3lne refleksje. To kluczowe \u017ar\u00f3d\u0142o towarzyszy nam w ca\u0142ej ksi\u0105\u017cce.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Wuj cztery lata po rozpocz\u0119ciu praktyki lekarskiej (studia zacz\u0105\u0142 we Wroc\u0142awiu, a sko\u0144czy\u0142 w Greifswaldzie, p\u00f3\u017aniej praktykowa\u0142 w M\u00fchlbergu nad \u0141ab\u0105) wst\u0119puje we wrze\u015bniu 1932 roku do SS, otrzymuj\u0105c numer 133 574. Jego fascynacja nazizmem jest szczera, a wynika po cz\u0119\u015bci z wyznawania rasistowskiej eugeniki. W ostatni dzie\u0144 1936 roku Trzebinski oficjalnie wyst\u0119puje z Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, pod\u0105\u017caj\u0105c za wskazaniami Himmlera.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Poznajemy kolejne rozdzia\u0142y biografii Trzebinskiego. Karier\u0119 zaczyna w Auschwitz-Birkenau. Autorka szeroko opisuje obozy, w kt\u00f3rych pracowa\u0142 jej wuj, przybli\u017caj\u0105c zw\u0142aszcza zasady funkcjonowania obozowych medyk\u00f3w oraz ich zbrodnicze zadania. Specjalista nie dowie si\u0119 z tych fragment\u00f3w niczego nowego, ale s\u0105 one niezb\u0119dne dla rekonstrukcji dzia\u0142a\u0144 i postawy Trzebinskiego. Budzy\u0144ska zwraca przede wszystkim uwag\u0119 na niekompetencj\u0119 i bezduszno\u015b\u0107 obozowych lekarzy, punktowan\u0105 cz\u0119sto przez lekarzy w pasiakach. W Auschwitz Trzebinski zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z programem \u201eeugenicznym\u201d T4, a \u015bci\u015blej 14f13, polegaj\u0105cym na gazowaniu wi\u0119\u017ani\u00f3w. Eskortowa\u0142 transport wi\u0119\u017ani\u00f3w z obozu do Sonnenstein. Tam \u201eby\u0107 mo\u017ce po raz pierwszy mia\u0142 okazj\u0119 zobaczy\u0107, jak wygl\u0105da taki proces masowego unicestwienia\u201d [s. 111].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Nast\u0119pnie, p\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105 1941 roku, Trzebinskiego przeniesiono do obozu KL Lublin (Majdanek), gdzie zosta\u0142 Lagerarztem. Ob\u00f3z dopiero by\u0142 rozbudowywany, dlatego pocz\u0105tkowo pracy mia\u0142 niewiele. Autorka stara si\u0119 przybli\u017cy\u0107 dzia\u0142ania wuja, zrozumie\u0107, na ile zbrodnicza obozowa rutyna by\u0142a pochodn\u0105 systemowych regu\u0142, a na ile stara\u0144 samego Trzebinskiego. Relacjonuje tak\u017ce wspomnienia wi\u0119\u017ani\u00f3w, kt\u00f3rzy m\u00f3wili, \u017ce mia\u0142 on \u201ezupe\u0142nie poprawny stosunek\u201d do polskich lekarzy, co przypisywali polskiemu pochodzeniu Trzebinskiego, kt\u00f3re by\u0142o im znane. \u201eA jednak by\u0142 renegatem\u201d \u2013 dodawa\u0142 jeden z nich.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Trzebinskiego przerwa\u0142 tyfus. Wys\u0142ano go na urlop zdrowotny i rehabilitacj\u0119 do szpitala wojskowego po\u0142o\u017conego na przedmie\u015bciach Drezna. Prze\u017cy\u0142 tam za\u0142amanie psychiczne, kt\u00f3re jednak nie zawr\u00f3ci\u0142o go z drogi zbrodni. Po przymusowej przerwie trafi\u0142 do obozu Neuengamme. Awansowano go tak\u017ce na SS-Hauptsturmf\u00fchrera (odpowiednika kapitana). Kontynuuj\u0105c tam obowi\u0105zki lekarza obozowego, przyjmowa\u0142 nawet kobiety do obozowego puffu (domu publicznego). Budzy\u0144ska stara si\u0119 wydoby\u0107 prawd\u0119 ze sprzecznych \u017ar\u00f3de\u0142, w tym powojennych zezna\u0144 wuja, wedle kt\u00f3rych najcz\u0119\u015bciej nic nie wiedzia\u0142 o pope\u0142nianych w obozie zbrodniach (na przyk\u0142ad o egzekucji na sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu chorych Holendrach).<\/span><\/p>\n<p style=\"margin: 0px; text-align: left; color: #000000; text-transform: none; text-indent: 0px; letter-spacing: normal; font-family: 'Open Sans',sans-serif; font-style: normal; word-spacing: 0px; white-space: normal; orphans: 2; widows: 2; -webkit-text-stroke-width: 0px;\"><strong>Wujek \u2013 morderca dzieci<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Kulminacj\u0105 opowie\u015bci jest opis zbrodni na dwudziestu dzieciach z obozu Neuengamme. Sprowadzono je do obozu p\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105 1944 roku na \u017cyczenie lekarza, Kurta Heissmeyera, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 do\u015bwiadczenia z pr\u0105tkami gru\u017alicy. Pod koniec wojny, chc\u0105c ukry\u0107 zbrodnie, wydano rozkaz zamordowania dzieci. Odwieziono je do Hamburga do podobozu Bullenhuser Damm, gdzie w piwnicy nieczynnej szko\u0142y zosta\u0142y u\u015bpione i powieszone. Heissmeyer by\u0142 nieudacznikiem, a jego badania by\u0142y pozbawione naukowego znaczenia, ale mia\u0142 mocne koneksje i marzy\u0142 o profesurze. Trzebinski nie prowadzi\u0142 zbrodniczych bada\u0144 na wi\u0119\u017aniach, ale jako lekarz obozowy pomaga\u0142 na r\u00f3\u017cne sposoby ustosunkowanemu doktorowi. Towarzyszy\u0142 na przyk\u0142ad w sekcjach zamordowanych ofiar eksperyment\u00f3w.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Dzieci by\u0142y ukoronowaniem bada\u0144, mia\u0142y pos\u0142u\u017cy\u0107 jako dow\u00f3d skuteczno\u015bci surowicy. Wybrano dzieci \u017cydowskie, bo \u2013 wed\u0142ug Heissmeyera \u2013 \u201enie by\u0142o jakiej\u015b szczeg\u00f3lnej r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy zwierz\u0119tami do\u015bwiadczalnymi a \u017cydowskimi dzie\u0107mi\u201d [s. 200]. Autorka prezentuje tyle informacji o najm\u0142odszych ofiarach, ile uda\u0142o si\u0119 jej zebra\u0107. W ksi\u0105\u017cce zreprodukowano tak\u017ce fotografie [s. 209\u2013218], kt\u00f3re wydobyto ze skrzynki zakopanej przez Heissmeyera. Na zdj\u0119ciach obna\u017cone dzieci podnosz\u0105 r\u0119ce, pokazuj\u0105c powi\u0119kszone w\u0119z\u0142y ch\u0142onne pod pachami i zaczerwienienie sk\u00f3ry w miejscach wtarcia pr\u0105tk\u00f3w gru\u017alicy.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Powstaje tutaj w\u0105tpliwo\u015b\u0107, czy fotografie tego typu powinny by\u0107 reprodukowane w nowo publikowanych ksi\u0105\u017ckach. Oczywi\u015bcie, w sieci mo\u017cna znale\u017a\u0107 wiele zdj\u0119\u0107 wi\u0119\u017ani\u00f3w oboz\u00f3w i ofiar do\u015bwiadcze\u0144 medycznych. Ale czy rozpowszechnianie tych fotografii nie jest form\u0105 ponawianego poni\u017cenia os\u00f3b, kt\u00f3rych cia\u0142a sta\u0142y si\u0119 przedmiotem eksperyment\u00f3w i dowodami w bezdusznych sprawozdaniach medycznych? Niestety, Budzy\u0144ska w og\u00f3le nie poddaje tej kwestii dyskusji. A przecie\u017c, jak podkre\u015bla Susan Sontag w ksi\u0105\u017cce \u201eWidok cudzego cierpienia\u201d, nie wszystkie reakcje na takie obrazy \u201ekontroluje rozum i sumienie\u201d. Sontag stwierdza bezceremonialnie: \u201eWi\u0119kszo\u015b\u0107 obraz\u00f3w um\u0119czonych, okaleczonych cia\u0142 pobudza lubie\u017cne zaciekawienie\u201d [1]. Dlatego opisy wystarczy\u0142yby, moim zdaniem, w zupe\u0142no\u015bci, zw\u0142aszcza w reporta\u017cu historycznym.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Budzy\u0144ska szczeg\u00f3\u0142owo opisuje ostatnie chwile dzieci. Trzebinski poda\u0142 im roztw\u00f3r morfiny, aby oszcz\u0119dzi\u0107 im cierpienia \u2013 jak twierdzi\u0142 na p\u00f3\u017aniejszym procesie. Nast\u0119pnie inny stra\u017cnik powiesi\u0142 je. Jak p\u00f3\u017aniej zeznawa\u0142 (w opozycji do Trzebinskiego), cz\u0119\u015b\u0107 dzieci zmar\u0142a w wyniku zastrzyk\u00f3w, a cz\u0119\u015b\u0107 na skutek powieszenia. Sprawa ta by\u0142a wnikliwie analizowana w trakcie procesu.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Pomijaj\u0105c wszystkie mniejsze i wi\u0119ksze zbrodnie Trzebinskiego, by\u0142 to jego ostateczny upadek. Cokolwiek m\u00f3wi\u0142 i pisa\u0142, bra\u0142 udzia\u0142 w morderstwie najm\u0142odszych ofiar eksperyment\u00f3w medycznych. I jego wina jest bezsporna. Jak s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142a autorka: \u201eOstatecznie jednak to zupe\u0142nie nie jest wa\u017cne, kto wyda\u0142 rozkaz. Dzieci umar\u0142y, bo nikt nie mia\u0142 odwagi si\u0119 temu przeciwstawi\u0107\u201d [s. 264]. W tym jej wujek.<\/span><\/p>\n<p style=\"margin: 0px; text-align: left; color: #000000; text-transform: none; text-indent: 0px; letter-spacing: normal; font-family: 'Open Sans',sans-serif; font-style: normal; word-spacing: 0px; white-space: normal; orphans: 2; widows: 2; -webkit-text-stroke-width: 0px;\"><strong>Wujek \u2013 powieszony nazista<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Ostatnia cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki po\u015bwi\u0119cona jest ucieczce Trzebinskiego z rodzin\u0105, pr\u00f3bom u\u0142o\u017cenia sobie \u017cycia, aresztowaniu, procesowi i wykonaniu kary \u015bmierci przez powieszenie. Autorka bez zmi\u0142owania ukazuje moraln\u0105 ma\u0142o\u015b\u0107 i bufonad\u0119 swego krewnego, kt\u00f3ry ci\u0105gle liczy\u0142 na uniewinnienie i narzeka\u0142 na ci\u0119\u017ckie warunki aresztu. Pora\u017caj\u0105ce s\u0105 zw\u0142aszcza zapiski w pami\u0119tniku, kt\u00f3ry przedstawia \u2013 jak stwierdza Budzy\u0144ska \u2013 \u201eobraz cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie ma sobie nic do zarzucenia, kt\u00f3rego nie sta\u0107 ani na moraln\u0105, ani na historyczn\u0105 refleksj\u0119, na spojrzenie w g\u0142\u0105b siebie, w\u0142asnej duszy\u201d [s. 283]. W innym miejscu autorka pisze: \u201eUspokoi\u0142 si\u0119 przekonaniem, \u017ce gdyby nie on, by\u0142oby gorzej, dzieci umiera\u0142yby w m\u0119czarniach. Przewrotno\u015b\u0107 biegu jego my\u015bli pora\u017ca mnie\u201d [s. 317].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Mimo jednoznacznego pot\u0119pienia na kartach ksi\u0105\u017cki, Budzy\u0144ska przyznaje si\u0119 do w\u0105tpliwo\u015bci. Stara si\u0119 zrozumie\u0107, jak normalny cz\u0142owiek, a nawet lekarz, kt\u00f3ry potrafi\u0142 by\u0107 troskliwy i bezinteresowny przed wojn\u0105, sta\u0142 si\u0119 nazistowskim morderc\u0105. Si\u0119ga po naukowe wyja\u015bnienia Alberta Bandury, Roberta J. Liftona, Daniela Jonaha Goldhagena i Hannah Arendt. Poszukuje mechanizm\u00f3w adaptacyjnych, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 wyt\u0142umaczy\u0107 \u201ezawieszenie\u201d moralno\u015bci w obozach (takich jak \u201epodwojenie\u201d \u2013\u00a0<em>doubling<\/em>\u00a0\u2013 Liftona). Tymczasem jej analiza biografii Trzebinskiego pokazuje si\u0142\u0119 tych wyja\u015bnie\u0144, kt\u00f3re zak\u0142adaj\u0105, \u017ce nazistowscy zbrodniarze kierowali si\u0119 swoi\u015bcie rozumian\u0105 moralno\u015bci\u0105. Harald Welzer zauwa\u017cy\u0142: \u201eRelacja mi\u0119dzy masow\u0105 zbrodni\u0105 a moralno\u015bci\u0105 nie jest kontradyktoryjna, lecz ma charakter wzajemnego uwarunkowania. Bez moralno\u015bci nie mo\u017cna by\u0142oby dokona\u0107 masowej zbrodni\u201d [2]. I w\u0142a\u015bnie kszta\u0142towanie moralno\u015bci narodowosocjalistycznej dokumentuje autorka, pokazuj\u0105c system odniesienia w III Rzeszy, kt\u00f3ry podziela\u0142o wielu niewinnych we w\u0142asnych oczach zbrodniarzy [3].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Trzebinski do ko\u0144ca nie wyszed\u0142 z roli. W notatkach dla c\u00f3rki udziela\u0142 jej porad, mi\u0119dzy innymi takich, \u017ce jako przedstawicielka \u201edobrej krwi\u201d nie mo\u017ce dopu\u015bci\u0107 do siebie i swoich dzieci \u201ez\u0142ej krwi\u201d. List ozdobi\u0142 swastykami i runami. Mia\u0142 te\u017c czelno\u015b\u0107 w ostatnich s\u0142owach powiedzie\u0107: \u201ePanie, wybacz im, bo nie wiedz\u0105, co czyni\u0105\u201d [s. 356].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W ksi\u0105\u017cce znajdujemy wiele uwag na temat polityki pami\u0119ci, po\u015bwi\u0119cony jest jej tak\u017ce epilog. Szko\u0142a, w kt\u00f3rej zamordowano dzieci, dzia\u0142a\u0142a po wojnie normalnie, a z miejsca zbrodni zrobiono graciarni\u0119 (c\u00f3\u017c za trafna metafora niemieckiej niepami\u0119ci!). Dopiero w 1963 roku umieszczono tablic\u0119, a dzi\u015b znajduje si\u0119 tam miejsce pami\u0119ci. Odwiedzi\u0142a je tak\u017ce autorka: \u201ePo raz pierwszy wyst\u0105pi\u0142am nie w charakterze potomk\u00f3w ofiar, tylko potomka oprawcy\u201d [s. 367].<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Ksi\u0105\u017cka Natalii Budzy\u0144skiej jest nie tylko \u015bwietnie napisanym reporta\u017cem historycznym, ale tak\u017ce pokazuje, jak d\u0142ugi jest cie\u0144 II wojny \u015bwiatowej. Cho\u0107 odchodz\u0105 ostatni \u015bwiadkowie, to nie jest to karta zamkni\u0119ta, ale historia \u017cywa, kt\u00f3ra zmusza do ci\u0105g\u0142ych rachunk\u00f3w sumienia i rozpatrywania moralnych dylemat\u00f3w. Autorka nie tylko mia\u0142a odwag\u0119 zajrze\u0107 do rodzinnej szafy i wyci\u0105gn\u0105\u0107 z niej trupa, lecz tak\u017ce przybli\u017cy\u0142a nam wszystkim upiorn\u0105 wielk\u0105 histori\u0119, kt\u00f3ra od tamtego czasu skandalicznie cz\u0119sto si\u0119 powtarza\u0142a.<\/span><\/p>\n<hr \/>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em><strong>Przypisy:<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[1] S. Sontag, \u201eWidok cudzego cierpienia\u201d, prze\u0142. S. Magala, Wydawnictwo Karakter, Krak\u00f3w 2010, s. 114.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[2] H. Welzer, \u201eSprawcy. Dlaczego zwykli ludzie dokonuj\u0105 masowych mord\u00f3w\u201d, wsp\u00f3\u0142praca Michael Christ, prze\u0142. M. Kurkowska, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2010, s. 42.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[3] S. Neitzel, H. Welzer, \u201e\u017bo\u0142nierze. Protoko\u0142y walk, zabijania i umierania\u201d, przek\u0142. V. Grotowicz, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2014.<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em><strong>Ksi\u0105\u017cka:<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>Natalia Budzy\u0144ska, \u201eDzieci nie p\u0142aka\u0142y. Historia mojego wuja Alfreda Trzebinskiego, lekarza SS\u201d, wyd. Czarne, Wo\u0142owiec 2019.<\/em><\/span><\/p>\n<hr style=\"height: 15px; background: #d0e6fa; width: 100%;\" \/>\n<div id=\"content\" class=\"content-alignment\">\n<div id=\"watch-description\" class=\"yt-uix-button-panel\">\n<div id=\"watch-description-text\" style=\"text-align: center;\">\n<p><em>Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion&#8217;68,<\/em><em><br \/>\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion&#8217;68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.<br \/>\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:<br \/>\n<\/em><span style=\"color: #000080;\"><strong><em><a style=\"color: #000080;\" href=\"mailto:webmaster@reunion68.com\"><span style=\"text-decoration: underline;\">webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<hr style=\"width: 100%;\" \/>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00f3j wujek zbrodniarz. Recenzja reporta\u017cu \u201eDzieci nie p\u0142aka\u0142y\u201d Natalii Budzy\u0144skiej Lech M. Nijakowski Cz\u0119\u015bciej zdarza nam si\u0119 czyta\u0107 ksi\u0105\u017cki potomk\u00f3w ofiar ni\u017c oprawc\u00f3w. Reporta\u017c Natalii Budzy\u0144skiej nale\u017cy do tych ostatnich. To nakre\u015blony bez retuszy portret wuja Alfreda Trzebinskiego, lekarza SS skazanego za zamordowanie dzieci w obozie koncentracyjnym. W jego biografii przegl\u0105da si\u0119 wielka historia o [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71925"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=71925"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71925\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":71951,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/71925\/revisions\/71951"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=71925"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=71925"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=71925"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}