{"id":72178,"date":"2019-08-05T17:09:33","date_gmt":"2019-08-05T15:09:33","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=72178"},"modified":"2019-08-03T08:00:32","modified_gmt":"2019-08-03T06:00:32","slug":"05-09-42","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=72178","title":{"rendered":"Maria Konwicka. Ojciec by\u0142 magusem"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Maria Konwicka. Ojciec by\u0142 magusem<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Katarzyna Bielas, Jacek Szczerba
\n[15 kwietnia 2015]<\/em><\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Maria Konwicka (FOT. BARTOSZ BOBKOWSKI)<\/em><\/span><\/p>\n

By\u0142am wychowywana w domu, w kt\u00f3rym si\u0119 m\u00f3wi\u0142o: nic nie mie\u0107, nic nie chcie\u0107. A potem pojecha\u0142am do Ameryki, gdzie wszyscy m\u00f3wi\u0105: wszystkiego chcie\u0107, wszystko mie\u0107. Rozmowa z Mari\u0105 Konwick\u0105 , c\u00f3rk\u0105 pisarza, scenarzysty, re\u017cysera Tadeusza Konwickiego.<\/span><\/p>\n

Wr\u00f3ci\u0142a pani ze Stan\u00f3w pi\u0119\u0107 lat temu, po prawie 30 latach. Dlaczego?<\/b><\/span><\/p>\n

– Prosz\u0119 przejd\u017amy na ty, ja jestem “Amerykanka”.<\/span><\/p>\n

Wr\u00f3ci\u0142am po \u015bmierci mojej m\u0142odszej siostry, kt\u00f3ra zmar\u0142a na bia\u0142aczk\u0119. Niedawno odkry\u0142am, \u017ce ch\u0142opiec, kt\u00f3ry jest bohaterem “Zwierzocz\u0142ekoupiora”, te\u017c umiera na bia\u0142aczk\u0119. Wiele rzeczy odkrywam na nowo w ksi\u0105\u017ckach ojca, okazuj\u0105 si\u0119 profetyczne.<\/span><\/p>\n

By\u0142am teraz na wieczorze wspomnie\u0144 o ojcu w Teatrze Wsp\u00f3\u0142czesnym. Po raz pierwszy zobaczy\u0142am telewizyjn\u0105 rejestracj\u0119 spektaklu wed\u0142ug “Wniebowst\u0105pienia” z roku 2005, w re\u017cyserii Macieja Englerta. Ogl\u0105daj\u0105c go, mia\u0142am dreszcze: groteskowy kontekst PRL-u przesta\u0142 by\u0107 w nim wa\u017cny, zosta\u0142a metafizyka. Bana\u0142 lat 60. widzimy z perspektywy za\u015bwiat\u00f3w. Musz\u0119 t\u0119 metafizyk\u0119 ojca w sobie przetrawi\u0107, ale nie mam do\u015b\u0107 czasu, bo od trzech miesi\u0119cy biegam po urz\u0119dach w sprawach spadkowych.<\/span><\/p>\n

Przyjecha\u0142am do ojca, \u017ceby z nim by\u0107 przez ostatnie lata. Mama ju\u017c nie \u017cy\u0142a, on pochowa\u0142 moj\u0105 siostr\u0119 i wujka, zawsze wiedzia\u0142am, \u017ce to ja b\u0119d\u0119 go odprowadza\u0107.<\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tkowo nie by\u0142 zachwycony moim powrotem, bo – wiadomo – by\u0142 z Wilna, zawsze sam, niezale\u017cny, pod pr\u0105d; poza tym co ja b\u0119d\u0119 w Polsce robi\u0142a? Troch\u0119 racji mia\u0142, w Los Angeles zostawi\u0142am \u015bwietn\u0105 prac\u0119 animatora w wytw\u00f3rni filmowej Universal, a tu nie mia\u0142am nic do roboty. Na szcz\u0119\u015bcie skupi\u0142am si\u0119 nad dokumentem o Eli Czy\u017cewskiej, z kt\u00f3r\u0105 si\u0119 przyja\u017ani\u0142am. Ta praca zaj\u0119\u0142a mi cztery lata.<\/span><\/p>\n

Chcia\u0142am wr\u00f3ci\u0107 do Polski ju\u017c wcze\u015bniej, kiedy siostra by\u0142a chora, ale ojciec mnie powstrzyma\u0142. Tym razem wiedzia\u0142am, \u017ce musz\u0119. Spakowa\u0142am wszystkie rzeczy na \u0142apu-capu, zostawi\u0142am u znajomych albo rozda\u0142am. W Warszawie zamieszka\u0142am na Star\u00f3wce, w pracowni, w kt\u00f3rej wcze\u015bniej pracowali Lenicowie – moja mama, jej brat grafik i filmowiec Jan Lenica, te\u017c jej ojciec, malarz Alfred Lenica.<\/span><\/p>\n

Jak te ostatnie lata wygl\u0105da\u0142y? Tw\u00f3j ojciec dalej bywa\u0142 w Czytelniku, u Bliklego…<\/b><\/span><\/p>\n

– Mia\u0142 uregulowany tryb \u017cycia, co do sekundy, to by\u0142y wr\u0119cz rytua\u0142y.<\/span><\/p>\n

Budzi\u0142 si\u0119 o \u00f3smej, wychodzi\u0142 po gazet\u0119 do kiosku na Ordynackiej, by\u0142 w du\u017cej za\u017cy\u0142o\u015bci z dwiema siostrami prowadz\u0105cymi kiosk, kt\u00f3rym zawsze musia\u0142 przybi\u0107 pi\u0105tk\u0119. Potem wraca\u0142 do domu, na G\u00f3rskiego, o 11 schodzi\u0142 na d\u00f3\u0142 do Bliklego, je\u015bli nikt ze znajomych nie przyszed\u0142, to o wp\u00f3\u0142 do 12 wraca\u0142, a o 12, w drodze do Czytelnika, musia\u0142 by\u0107 pod Instytutem G\u0142uchoniemych na placu Trzech Krzy\u017cy, \u017ceby wys\u0142ucha\u0107 hejna\u0142u. W Czytelniku zjada\u0142 obiad, samotnie, bo nie by\u0142o ju\u017c Gustawa Holoubka, tylko jego zdj\u0119cie na \u015bcianie. Gustaw zmar\u0142 na miesi\u0105c przed moj\u0105 siostr\u0105, ojciec prze\u017cy\u0142 podw\u00f3jnie to, co ja teraz prze\u017cywam.<\/span><\/p>\n

Po obiedzie wraca\u0142 do domu, troch\u0119 odpoczywa\u0142, a o 14.20 wychodzi\u0142 na d\u0142ugi spacer.<\/span><\/p>\n

Trasa zawsze ta sama?<\/b><\/span><\/p>\n

– Tak, szed\u0142 Mazowieck\u0105 w stron\u0119 Ogrodu Saskiego, tak \u017ceby dok\u0142adnie minut\u0119 przed 15 by\u0107 przy Grobie Nieznanego \u017bo\u0142nierza. Patrzy\u0142 na zmian\u0119 warty. Prezydent Komorowski chcia\u0142 nawet zrobi\u0107 ojcu dowcip – pojawi\u0142by si\u0119 tam, ale przechodz\u0105cy \u017co\u0142nierze zasalutowaliby nie jemu, tylko ojcu.<\/span><\/p>\n

Potem wraca\u0142, czyta\u0142 gazet\u0119 u siebie w pokoiku, a o 17 ogl\u0105da\u0142 “Teleexpress”, bardzo lubi\u0142 pana Or\u0142osia. Od razu potem wychodzi\u0142 zn\u00f3w na spacer, tym razem szed\u0142 na Ok\u00f3lnik, wraca\u0142 Ordynack\u0105 i znowu musia\u0142 przybi\u0107 pi\u0105tk\u0119 paniom w kiosku, w\u0142a\u015bciwie to nie by\u0142a pi\u0105tka, oni mocno uderzali si\u0119 otwartymi d\u0142o\u0144mi.<\/span><\/p>\n

Tylko bardzo z\u0142a pogoda albo stan zdrowia mog\u0142y go z tego rytua\u0142u wytr\u0105ci\u0107. Gdy mieszkaj\u0105c w Los Angeles chcia\u0142am do niego zadzwoni\u0107, musia\u0142am wstrzeli\u0107 si\u0119 w przerwy mi\u0119dzy sta\u0142ymi punktami dnia. Zak\u0142\u00f3canie porz\u0105dku nie by\u0142o mile widziane.<\/span><\/p>\n

Dopuszcza\u0142 ci\u0119 do tych rytua\u0142\u00f3w?<\/b><\/span><\/p>\n

– M\u00f3wi\u0142: “Jestem do twojej dyspozycji”, mog\u0142am uczestniczy\u0107 we wszystkim. Cz\u0119sto wychodzi\u0142am z nim na ten trzeci spacer, na drugi rzadziej, bo to mi rozbija\u0142o dzie\u0144.<\/span><\/p>\n

Ojciec pokazywa\u0142 mi, co si\u0119 zmieni\u0142o od poprzedniego dnia, np. \u017ce jaka\u015b ro\u015blina wypu\u015bci\u0142a kwiaty, kto\u015b wy\u0142ama\u0142 palik albo ga\u0142\u0105\u017a, na co ja w og\u00f3le nie zwr\u00f3ci\u0142abym uwagi. W Ogrodzie Saskim zna\u0142 ka\u017cdy klomb, podkre\u015bla\u0142, \u017ce to kobiety o nie dbaj\u0105. W og\u00f3le uwa\u017ca\u0142, \u017ce kobiety s\u0105 warto\u015bciowsze. Po \u015bmierci mamy otacza\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie kobietami, prawi\u0142 im komplementy, a one dba\u0142y o niego.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku pr\u00f3bowa\u0142 wprowadzi\u0107 ten sam rygor czasowy w moim \u017cyciu. Zadr\u0119cza\u0142 mnie telefonami punktualnie o 10.30, tu\u017c przed wyj\u015bciem do Bliklego. Potem zorientowa\u0142 si\u0119, \u017ce mnie to m\u0119czy, i przesta\u0142.<\/span><\/p>\n

Ale na spacer musia\u0142 wyj\u015b\u0107, par\u0119 razy pr\u00f3bowa\u0142 dla mnie zrezygnowa\u0107, jednak si\u0119 nie uda\u0142o. Widzia\u0142am, jak by\u0142 zdenerwowany, jak niespokojnie kr\u0119ci\u0142 si\u0119 w fotelu.<\/span><\/p>\n

Du\u017co rozmawiali\u015bcie?<\/b><\/span><\/p>\n

– Cz\u0119sto strasznie si\u0119 zagadywali\u015bmy na tych p\u00f3\u017anych spacerkach, g\u0142\u00f3wnie o lekturach. W Dedalusie, w ksi\u0119garni z tani\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 na Chmielnej, kupowa\u0142am mu mn\u00f3stwo literatury faktu, sta\u0142y u niego ca\u0142e piramidy ksi\u0105\u017cek. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich to by\u0142y t\u0142umaczenia z angielskiego, kt\u00f3re ja wcze\u015bniej przeczyta\u0142am w oryginale. Ojciec uwielbia\u0142 astronomi\u0119, ksi\u0105\u017cki o kosmosie, tak\u017ce o historii, ale pisane z jakiej\u015b nowej, alternatywnej perspektywy. Szczeg\u00f3lnie lubi\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 “Homo sapiens” Marcina Ryszkiewicza. Do ko\u0144ca, nawet z bardzo ju\u017c s\u0142abym wzrokiem, ojciec poch\u0142ania\u0142 co najmniej jedn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 tygodniowo.<\/span><\/p>\n

Mnie od dziecka pasjonuje metafizyka, sprawy ostateczne, duchowe, ju\u017c jako dwunastoletnia dziewczynka na nowych, kupionych na bazarze d\u017cinsach napisa\u0142am sobie Memento Mori, nawet nie wiem, sk\u0105d zna\u0142am te s\u0142owa.<\/span><\/p>\n

Na tych spacerkach te\u017c by\u0142o du\u017co o metafizyce, by\u0107 mo\u017ce ojciec si\u0119 do mnie dostosowywa\u0142. Zreszt\u0105 o czym tu rozmawia\u0107?! Ojciec, ogl\u0105daj\u0105c dzienniki telewizyjne, czasem tylko komentowa\u0142: “Czuj\u0119 si\u0119 tak, jakbym by\u0142 zanurzony w oceanie g\u0142upoty”. Wi\u0119c my rozmawiali\u015bmy o kosmosie.<\/span><\/p>\n

By\u0142 bardziej tolerancyjny ni\u017c ja. M\u00f3wi\u0142, by\u0107 mo\u017ce przekornie, \u017ce przez tysi\u0105clecia g\u0142upota i brzydota by\u0142y wy\u015bmiewane, poni\u017cane. Dzi\u015b na \u015bwiecie s\u0105 celebrowane, wi\u0119c si\u0119 to sprawiedliwie wyr\u00f3wna\u0142o.<\/span><\/p>\n

O kt\u00f3rej wraca\u0142 albo wracali\u015bcie z tego ostatniego spaceru?<\/b><\/span><\/p>\n

– Przewa\u017cnie kwadrans po 18, chyba \u017ce by\u0142o bardzo pi\u0119knie, wtedy ojciec siada\u0142 na d\u0142u\u017cej na \u0142awce. Mia\u0142, oczywi\u015bcie, swoj\u0105 ulubion\u0105, na trasie mia\u0142 w og\u00f3le kilka stacji. Z jednej \u0142awki wida\u0107 by\u0142o poci\u0105gi. Musia\u0142 odczeka\u0107, a\u017c przejedzie ich pewna liczba, bo liczby te\u017c mia\u0142 mniej lub bardziej ulubione, dopiero potem szed\u0142 dalej.<\/span><\/p>\n

Trzynastki nie akceptowa\u0142. W naszej ksi\u0105\u017cce wywiadzie z Tadeuszem Konwickim “Pami\u0119tam, \u017ce by\u0142o gor\u0105co” nie ma 13. rozdzia\u0142u, bo si\u0119 na niego nie zgodzi\u0142.<\/b><\/span><\/p>\n

– Pod koniec przekona\u0142am go, \u017ce trzynastka jest dobra.<\/span><\/p>\n

Jak ci si\u0119 uda\u0142o?<\/b><\/span><\/p>\n

– Powiedzia\u0142am: “Tato, stan wojenny w 1981 roku by\u0142 z punktu widzenia rz\u0105dz\u0105cych spektakularnym sukcesem, a przecie\u017c komuni\u015bci zrobili to 13 grudnia”. To go przekona\u0142o.<\/span><\/p>\n

Te wszystkie rytua\u0142y to takie zamawianie rzeczywisto\u015bci, \u017ce jak si\u0119 ich nie wykona, to co\u015b z\u0142ego si\u0119 stanie?<\/b><\/span><\/p>\n

– W “Kronice wypadk\u00f3w mi\u0142osnych”, kt\u00f3r\u0105 niedawno obejrza\u0142am w kinie Kultura, w wersji odrestaurowanej cyfrowo, bohater ci\u0105gle m\u00f3wi w\u0142a\u015bnie co\u015b takiego.<\/span><\/p>\n

Czasem tak si\u0119 zagadali\u015bmy na spacerze, \u017ce my\u015bla\u0142am, \u017ce ojciec ju\u017c nie b\u0119dzie mia\u0142 si\u0142 zajrze\u0107 do pa\u0144 w kiosku, ale zawsze tam szed\u0142, jak by\u0142a kolejka, grzecznie czeka\u0142.<\/span><\/p>\n

W bramie, przez kt\u00f3r\u0105 przechodzi\u0142 na Nowy \u015awiat, jest pan, kt\u00f3ry sprzedaje r\u00f3\u017cne g\u00f3ralskie rzeczy. Z tym panem te\u017c si\u0119 wita\u0142, przybija\u0142 pi\u0105tki, tak jak o paniach z kiosku wszystko o nim wiedzia\u0142, pyta\u0142: jak idzie biznes? Ten pan ma dwie c\u00f3reczki, wi\u0119c jak ojciec dostawa\u0142 jakie\u015b ciasto albo czekoladki, to mu je dla nich zanosi\u0142. Pani w aptece te\u017c go pami\u0119ta.<\/span><\/p>\n

Stworzy\u0142 wok\u00f3\u0142 siebie ma\u0142\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107, wsp\u00f3lnot\u0119, kt\u00f3rej codziennie dogl\u0105da\u0142, \u017ceby nic z\u0142ego si\u0119 nie sta\u0142o. Jego pi\u0119cioletni s\u0105siad Ja\u015b, gdy rodzice pocieszali go, \u017ce m\u00f3j ojciec jest teraz w niebie, odpowiedzia\u0142, \u017ce na pewno obserwuje ich przez szpar\u0119 w chmurach. S\u0105siedzi go lubili, projektuj\u0105 upami\u0119tniaj\u0105c\u0105 go tablic\u0119, kt\u00f3ra b\u0119dzie wmurowana w \u015bcian\u0119 domu. To b\u0119dzie tablica od nich, a nie oficjalna od pa\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Ojciec by\u0142 magusem – tak si\u0119 m\u00f3wi? Czy magiem? By\u0142 nim, absolutnie. Niczym szekspirowski Prospero. Coraz wyra\u017aniej to widz\u0119.<\/span><\/p>\n

Mag mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na post\u0119powanie innych?<\/b><\/span><\/p>\n

– On wp\u0142ywa\u0142. Gdy siedzieli\u015bmy tutaj w fotelach, vis-a-vis telewizora, czasem chcia\u0142am ju\u017c wsta\u0107. On nie m\u00f3wi\u0142, \u017ce tego nie chce, ale czu\u0142am, \u017ce jego energia mnie zatrzymuje. Ojciec mia\u0142 strasznie silne pole bioenergetyczne. M\u00f3wi\u0142, \u017ce pisa\u0142 energi\u0105: “Dlatego ci, co to \u0142api\u0105, s\u0105 moimi fanami na ca\u0142e \u017cycie”.<\/span><\/p>\n

W grudniu przyszed\u0142 list od dwudziestokilkuletniego wielbiciela, dwie strony maszynopisu. Autor listu pisa\u0142, \u017ce zbiera\u0142 si\u0119 do niego p\u00f3\u0142tora roku. Czyta\u0142am to ojcu do ucha w sali szpitalnej.<\/span><\/p>\n

Czy mag mo\u017ce by\u0107 normalnym tatusiem?<\/b><\/span><\/p>\n

– Opr\u00f3cz babci Lenicowej, kt\u00f3ra przez jaki\u015b czas z nami mieszka\u0142a, i mojej siostry Ani mia\u0142am w rodzinie samych artyst\u00f3w. Wszyscy byli troch\u0119 nieobecni my\u015blami. Rodzinn\u0105 stabilno\u015b\u0107 utrzymywa\u0142a mama, by\u0142y\u015bmy z siostr\u0105 zadbane.<\/span><\/p>\n

Ja od dziecka by\u0142am samotnikiem, mia\u0142am sw\u00f3j pokoik, w kt\u00f3rym si\u0119 zamyka\u0142am i czyta\u0142am ksi\u0105\u017cki. Pozna\u0142am wtedy Mickiewicza, w og\u00f3le ca\u0142\u0105 klasyk\u0119. A Mickiewicz to przecie\u017c mistyka. Mia\u0142am swoje \u017cycie, rodzice mieli swoje. By\u0142am szcz\u0119\u015bliwa, \u017ce mama \u015blicznie rysuje. Mnie te\u017c zach\u0119ca\u0142a. Urz\u0105dzi\u0142a mi nawet wystaw\u0119 w SARP-ie, kiedy mia\u0142am pi\u0119\u0107 lat. Zrobi\u0142am te\u017c jakie\u015b ok\u0142adki dla “\u015awierszczyka”.<\/span><\/p>\n

Teraz gazety pr\u00f3buj\u0105 ze mnie wyci\u0105gn\u0105\u0107, co si\u0119 dzia\u0142o na os\u0142awionych corocznych wakacjach w Cha\u0142upach, a ja wiem tylko tyle, \u017ce wszyscy tam si\u0119 k\u0105pali w morzu, jedli, pili w\u00f3dk\u0119, chodzili do wychodka, kt\u00f3ry by\u0142 na zewn\u0105trz. Ja zawsze by\u0142am w innym wymiarze, interesowa\u0142a mnie filozofia, co\u015b tam sobie czyta\u0142am. Poza tym mam uraz do tzw. anegdotek. Rozpasana wyobra\u017ania anegdociarzy powoduje, \u017ce ma\u0142o w nich prawdy, a cz\u0119sto mo\u017cna nimi kogo\u015b skrzywdzi\u0107. Czyta\u0142am ojcu te, kt\u00f3re by\u0142y o nim. “Science fiction” – komentowa\u0142 ze spokojem. On to przewidzia\u0142, dlatego zastrzeg\u0142 w druku, w roku 1998, \u017ce “odpowiada przed Bogiem i histori\u0105 tylko za to, co sam napisze i podpisze”.<\/span><\/p>\n

Mojej siostrze brakowa\u0142o normalnego rodzinnego \u017cycia, mnie nie, dla mnie tej rodzinno\u015bci by\u0142o w sam raz.<\/span><\/p>\n

Ojciec czym si\u0119 w domu zajmowa\u0142?<\/b><\/span><\/p>\n

– Szczerze m\u00f3wi\u0105c, pami\u0119tam go g\u0142\u00f3wnie, jak le\u017ca\u0142 w swojej ny\u017cy, wisz\u0105c na telefonie ze Stanis\u0142awem Dygatem, rozmawiali, przerywali i zn\u00f3w zaczynali w po\u0142owie zdania.<\/span><\/p>\n

Albo przychodzili do niego znajomi, np. grafik Henryk Tomaszewski, jeden z najdowcipniejszych ludzi \u015bwiata, siedzia\u0142am w kuchni i pods\u0142uchiwa\u0142am, dusz\u0105c si\u0119 ze \u015bmiechu. W tamtych czasach rozmowy by\u0142y na bardzo wysokim poziomie.<\/span><\/p>\n

Ojciec by\u0142 zawsze zaj\u0119ty, pracowa\u0142 przecie\u017c, jako kierownik literacki Zespo\u0142u Filmowego “Kadr”. Ci\u0105gle wpadali do niego scenarzy\u015bci, re\u017cyserzy, aktorzy. Ale to nie by\u0142 dom otwarty, spotkania by\u0142y konkretne. Czasem je\u017adzili\u015bmy do Ob\u00f3r, tam toczy\u0142o si\u0119 \u017cycie towarzyskie.<\/span><\/p>\n

Chcia\u0142a\u015b je\u017adzi\u0107 na plan filmowy? Ojciec ci\u0119 zabiera\u0142?<\/b><\/span><\/p>\n

– Nawet mi to nie przysz\u0142o do g\u0142owy. Dopiero w Nowym Jorku u\u015bwiadomi\u0142am sobie, \u017ce mnie nie rozpieszcza\u0142. Mam listy od ojca, kt\u00f3re tam do mnie pisa\u0142, usprawiedliwiaj\u0105c si\u0119, \u017ce on to ojcostwo ci\u0105gle odk\u0142ada\u0142 na p\u00f3\u017aniej, a tymczasem czas szybko przelecia\u0142.<\/span><\/p>\n

Kiedy by\u0142am ma\u0142a, poszed\u0142 raz z w\u00f3zeczkiem na ulic\u0119 Frascati, usiad\u0142 na \u0142awce i zacz\u0105\u0142 czyta\u0107 gazet\u0119 sportow\u0105. Wtedy ja wybuchn\u0119\u0142am p\u0142aczem, wi\u0119c zaraz odwi\u00f3z\u0142 mnie do domu. To by\u0142 chyba ten jeden jedyny raz, jak ze mn\u0105 wyszed\u0142.<\/span><\/p>\n

Mia\u0142 wyrzuty sumienia?<\/b><\/span><\/p>\n

– Pewnie tak, ale stara\u0142 si\u0119, pami\u0119tam, \u017ce raz nawet przebra\u0142 si\u0119 za \u015awi\u0119tego Miko\u0142aja, ale ja czu\u0142am, \u017ce to by\u0142o z jego strony sztuczne, troch\u0119 fa\u0142szywe.<\/span><\/p>\n

Mnie niczego nie brakowa\u0142o, mia\u0142am babci\u0119, kt\u00f3r\u0105 uwielbia\u0142am, mam\u0119. By\u0142am zachwycona, \u017ce ojciec jest taki czynny, aktywny. Pami\u0119tam, \u017ce jak kr\u0119ci\u0142 nad morzem “Ostatni dzie\u0144 lata”, przywi\u00f3z\u0142 mi w prezencie wielkie szklane boje, a z Chin kolorowe parasolki.<\/span><\/p>\n

Czy dbaj\u0105c o rodzin\u0119, nie chcia\u0142 mie\u0107 wi\u0119kszego mieszkania? Samochodu?<\/b><\/span><\/p>\n

– Ojciec uwa\u017ca\u0142, \u017ce ma olbrzymi metra\u017c. Nigdy mu nie przeszkadza\u0142o, \u017ce to tylko 60 metr\u00f3w. Mia\u0142am nawet do niego pretensj\u0119, \u017ce nie kupi\u0142 domu, dzia\u0142ki. Teraz widz\u0119, \u017ce mia\u0142 racj\u0119.<\/span><\/p>\n

Kupi\u0142 kiedy\u015b volkswagena garbusa. Ale mia\u0142 wypadek. Potr\u0105ci\u0142 motocyklist\u0119. W jego pokoju widzia\u0142am dokumentacj\u0119 ze sprawy s\u0105dowej. Po\u017c\u00f3\u0142k\u0142a koperta, a w niej setki stron. Tak si\u0119 wtedy zrazi\u0142, \u017ce powiedzia\u0142 – nigdy wi\u0119cej samochodu.<\/span><\/p>\n

A ojciec jak ju\u017c co\u015b powiedzia\u0142, to si\u0119 z tego nie wycofywa\u0142: jak nie pisz\u0119, to nie pisz\u0119, jak nie ogl\u0105dam w telewizji sportu, bo sport jest teraz komercyjny, to nie ogl\u0105dam. Mia\u0142 \u017celazne zasady. Mag musi mie\u0107 siln\u0105 wol\u0119. W rytuale ka\u017cde s\u0142owo ma znaczenie, nie rzuca si\u0119 ich na wiatr.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

By\u0142am wychowywana w domu, w kt\u00f3rym si\u0119 m\u00f3wi\u0142o: nic nie mie\u0107, nic nie chcie\u0107. A potem pojecha\u0142am do Ameryki, gdzie wszyscy m\u00f3wi\u0105: wszystkiego chcie\u0107, wszystko mie\u0107. Gdybym by\u0142a normalnym dzieckiem – schizofrenia murowana. Z moimi inklinacjami jeszcze bardziej popad\u0142am w mistycyzm. Ojciec powtarza\u0142, \u017ce u niego w Nowej Wilejce ludzie bali si\u0119 pieni\u0119dzy, \u017ce by\u0142y czym\u015b podejrzanym. Tylko praca i asceza si\u0119 liczy\u0142y. \u015amia\u0142am si\u0119 z niego, \u017ce jest ukrytym buddyst\u0105.<\/span><\/p>\n

Do kapitalizmu raczej nie by\u0142 przygotowany.<\/span><\/p>\n

To znaczy?<\/b><\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

– Przepraszam, musz\u0119 zapali\u0107. Zreszt\u0105 papierosa ojca. Chocia\u017c nie znosz\u0119 anegdotek, t\u0119 jedn\u0105 przytocz\u0119. Zbyszek Rybczy\u0144ski, u kt\u00f3rego pracowa\u0142am w Nowym Jorku, spotka\u0142 si\u0119 kiedy\u015b z Yoko Ono. Chodzi\u0142o o prawa do “Imagine” – Zbyszek robi\u0142 do tego teledysk. Gdy rozmawiali, zabrak\u0142o mu papieros\u00f3w, wi\u0119c powiedzia\u0142, \u017ce skoczy kupi\u0107. – Nie – powiedzia\u0142a Yoko. – Tu jest co\u015b po Johnie. Znalaz\u0142a paczk\u0119 gitanes’\u00f3w i da\u0142a je Rybczy\u0144skiemu. I Zbysio je wypali\u0142, zamiast sprzeda\u0107 na aukcji za dzikie pieni\u0105dze.<\/span><\/p>\n

My, arty\u015bci, byli\u015bmy zupe\u0142nie nieprzygotowani do kapitalizmu.<\/span><\/p>\n

Czy ojciec zabiera\u0142 was z siostr\u0105 do Pa\u0142acu Kultury, o kt\u00f3rym tyle pisa\u0142 w swoich ksi\u0105\u017ckach?<\/b><\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

– Nie, nigdy, ale on bardzo lubi\u0142 ten budynek.<\/span><\/p>\n

Czy gdy doros\u0142a\u015b, zabra\u0142 ci\u0119 na w\u00f3dk\u0119? Opisuje niejedn\u0105 libacj\u0119<\/span>.<\/b><\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

– Nie, dopiero ostatnio proponowa\u0142 mi alkohol. Uwielbia\u0142 kobiety, ale troch\u0119 go kr\u0119powa\u0142o, \u017ce urodzi\u0142y mu si\u0119 dwie c\u00f3rki. On raczej chcia\u0142 mie\u0107 ch\u0142opca. Rzeczywi\u015bcie dawniej nie wylewa\u0142 za ko\u0142nierz. Zreszt\u0105 wtedy wszyscy w tym \u015brodowisku pili. Cytowa\u0142o si\u0119 Humphreya Bogarta: “Nie ufam \u017cadnemu draniowi, kt\u00f3ry nie pije”.<\/span><\/p>\n

Opowiada\u0142 mi, \u017ce w PRL-u by\u0142 taki zwyczaj, \u017ce po porodach ojcowie noworodk\u00f3w oddawali krew: “Kiedy ty si\u0119 urodzi\u0142a\u015b, jak zobaczyli, jaki mia\u0142em promil, to zrezygnowali”. “Tato, ja si\u0119 urodzi\u0142am o 7 wieczorem, tak wcze\u015bnie mia\u0142e\u015b promil?”. “Nie, to by\u0142o nast\u0119pnego dnia rano”. “Rano mia\u0142e\u015b promil?”. “Mia\u0142em pot\u0119\u017cnego kaca”.<\/span><\/p>\n

Wr\u00f3\u0107my do rytmu dnia – po spacerze kolacja?<\/b><\/span><\/p>\n

– A propos tych spacer\u00f3w, to cz\u0119sto chodzi\u0142 z zadart\u0105 g\u0142ow\u0105, patrz\u0105c w niebo. Przywi\u0105zywa\u0142 wielk\u0105 wag\u0119 do obserwacji s\u0142o\u0144ca, gwiazd i ksi\u0119\u017cyca. Nied\u0142ugo przed \u015bmierci\u0105 wpad\u0142 przez to na kamienn\u0105 \u0142awk\u0119 i rozbi\u0142 sobie \u0142ydki. Robi\u0142am mu opatrunki, pod\u0142oga w pokoju, w kt\u00f3rym teraz siedzimy, by\u0142a ca\u0142a we krwi.<\/span><\/p>\n

Kolacj\u0119 jad\u0142 przed “Teleexpressem”, o 16.30, w pokoju, zawsze to samo: kanapka z chleba wile\u0144skiego z \u017c\u00f3\u0142tym serem, p\u00f3\u0142 jab\u0142ka, jogurt i herbata. Nic nie gotowa\u0142 i nic nie podgrzewa\u0142. Po \u015bmierci mamy wy\u0142\u0105czy\u0142 w kuchni gaz.<\/span><\/p>\n

Dlaczego?<\/b><\/span><\/p>\n

– Bo nikt nie mia\u0142 prawa tam nic gotowa\u0107. To by\u0142a \u015bwi\u0105tynia mamy. Gdy Andrzej \u0141apicki o\u017ceni\u0142 si\u0119 pod koniec \u017cycia po raz drugi, ojciec powiedzia\u0142, \u017ce gdyby kto\u015b wprowadzi\u0142 si\u0119 do jego mieszkania, to on by si\u0119 zabi\u0142. W og\u00f3le po \u015bmierci mamy nic w mieszkaniu nie zmienia\u0142.<\/span><\/p>\n

Wieczorem ogl\u0105da\u0142 “Wiadomo\u015bci”. Uwielbia\u0142 kana\u0142 Planete, \u017ca\u0142owa\u0142, \u017ce w jego kabl\u00f3wce skasowano kana\u0142 rosyjski. Uspokaja\u0142o go “Szk\u0142o kontaktowe”. O 21 szed\u0142 na herbatk\u0119 do s\u0105siadek, przed snem czyta\u0142 ksi\u0105\u017cki.<\/span><\/p>\n

Czy, tak jak m\u00f3wi\u0142, nikt nigdy nie widzia\u0142 go pisz\u0105cego?<\/b><\/span><\/p>\n

– Po k\u0105tach si\u0119 chowa\u0142. Teraz, gdy obejrza\u0142am “Wniebowst\u0105pienie”, w kt\u00f3rym bohater nazywa si\u0119 Charon, przypomnia\u0142am sobie, \u017ce sz\u0142am kiedy\u015b korytarzem, gdy ojciec wyskoczy\u0142 z ma\u0142ego pokoiku i zawo\u0142a\u0142: “Jak si\u0119 nazywa przewo\u017anik po rzece Styks?”. Prawdopodobnie wtedy to pisa\u0142.<\/span><\/p>\n

Po powrocie pyta\u0142a\u015b ojca, dlaczego ju\u017c nie pisze?<\/b><\/span><\/p>\n

– Nie, jak nie chce pisa\u0107, to co ja si\u0119 b\u0119d\u0119 dopytywa\u0107. Twierdzi\u0142, \u017ce napisa\u0142 ju\u017c wszystko, co mia\u0142 napisa\u0107. No i \u017ce teraz wszyscy pisz\u0105. W “Kronice wypadk\u00f3w mi\u0142osnych” Wajdy ojciec gra ducha, szpera po szufladach, czyli robi to, co ja musz\u0119 teraz robi\u0107. Znajduj\u0119 jakie\u015b zapomniane zdj\u0119cia, listy, ale \u017cadnego jego nieznanego tekstu na razie nie znalaz\u0142am.<\/span><\/p>\n

A odnajdujesz siebie w jego ksi\u0105\u017ckach?<\/b><\/span><\/p>\n

– Opisa\u0142 mnie w “Zwierzocz\u0142ekoupiorze”, jako pani\u0105 Zofi\u0119. Nie jako pani\u0105 Mari\u0119, bo nie chcia\u0142, \u017cebym si\u0119 obrazi\u0142a. W dzieci\u0144stwie m\u00f3wiono o mnie “pani Maria”, \u017ce niby by\u0142am taka powa\u017cna. Pani Zofia to jest starsza siostra bohatera, kt\u00f3ra si\u0119 bez przerwy czesze. Fakt, \u017ce ja by\u0142am wtedy dumna ze swojej fryzury, mia\u0142am bardzo \u0142adne w\u0142osy. Pisa\u0142am w ukryciu dziennik, kt\u00f3ry ojciec znalaz\u0142.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119c kiedy Agora wydawa\u0142a kolekcj\u0119 jego ksi\u0105\u017cek, to Przemek Kaniecki, redaktor tej serii, a nie ojciec, zapyta\u0142 mnie, czy w miejsce pani Zofii mo\u017ce by\u0107 pani Maria.<\/span><\/p>\n

Poza tym w “Bohini” babcia Konwicka jest podobno troch\u0119 na mnie wzorowana.<\/span><\/p>\n

W\u0142a\u015bciwie dlaczego w 1976 roku wyjecha\u0142a\u015b z Polski?<\/b><\/span><\/p>\n

– Kiedy by\u0142am na ASP, chcia\u0142am si\u0119 odnale\u017a\u0107 jako artystka, dowiedzie\u0107 si\u0119, kim naprawd\u0119 jestem w odniesieniu do otaczaj\u0105cych mnie silnych indywidualno\u015bci. Ale tamtejsi profesorowie wci\u0105\u017c mnie pytali: “Co u mamusi? Co u wujka, dziadka, ojca?”. Do tego polityka, ojciec ju\u017c si\u0119 zbiera\u0142 do wydawania w drugim obiegu, nie wiadomo by\u0142o, co dalej. Poza tym jako mistyka ci\u0105gn\u0119\u0142y mnie rejony niezbadane.<\/span><\/p>\n

Jak rodzice to przyj\u0119li?<\/b><\/span><\/p>\n

– Przed moim wyjazdem ojciec z Gustawem Gottesmanem, naczelnym “Literatury”, pojecha\u0142 do Elbl\u0105ga, do ksi\u0119dza Klimuszki. Ksi\u0105dz mia\u0142 taki dar, \u017ce patrz\u0105c na czyj\u0105\u015b fotografi\u0119, widzia\u0142 sceny dotycz\u0105ce przysz\u0142o\u015bci tej osoby. Cz\u0119sto nie rozumia\u0142 sensu tych scen, ale twierdzi\u0142, \u017ce ich analiza intelektualna na nic si\u0119 nie zdaje. W “Literaturze” drukowano ksi\u0105\u017ck\u0119 Klimuszki w odcinkach, dla mnie to by\u0142o odkrycie, wreszcie kto\u015b pisa\u0142 o sprawach duchowych. Pami\u0119tam, \u017ce obrazi\u0142am si\u0119 na Stanis\u0142awa Lema, kt\u00f3ry napisa\u0142 do tego samego pisma, \u017ce to wszystko bzdura.<\/span><\/p>\n

Moja opieku\u0144cza matka wcisn\u0119\u0142a ojcu moj\u0105 fotografi\u0119.<\/span><\/p>\n

Popijaj\u0105c koniak Stock, ksi\u0105dz Klimuszko powiedzia\u0142, \u017ce polec\u0119 na inny kontynent, \u017ce b\u0119dzie OK, i \u017ce mam pi\u0107 zi\u00f3\u0142ka, bo jestem bardzo nerwowa.<\/span><\/p>\n

Ojciec mia\u0142 do ksi\u0119dza jak\u0105\u015b spraw\u0119?<\/b><\/span><\/p>\n

– Ojca interesowa\u0142a przede wszystkim Polska. Kiedy\u015b powiedzia\u0142 mi: “Mo\u017ce ojcem nie jestem najlepszym, ale obywatelem jestem dobrym”. Ksi\u0105dz Klimuszko powiedzia\u0142, \u017ce Polska ma przed sob\u0105 50 dobrych lat. Z moich wylicze\u0144 wynika, \u017ce zosta\u0142o nam jeszcze 10 tych dobrych lat.<\/span><\/p>\n

Czy rodzice cz\u0119sto odwiedzali ci\u0119 w Stanach?<\/b><\/span><\/p>\n

– Nie zawsze dostawali paszporty. Przyjechali w czasie pierwszej “Solidarno\u015bci”: ojciec by\u0142 rozrywany. M\u00f3j telefon dzwoni\u0142 bez przerwy, wszyscy chcieli si\u0119 z nim spotka\u0107. W Stanach wychodzi\u0142y akurat jego ksi\u0105\u017cki, w presti\u017cowym wydawnictwie Farrar, Straus and Giroux, kt\u00f3re wydaje noblist\u00f3w. Mia\u0142 \u015bwietne recenzje. John Updike por\u00f3wnywa\u0142 go do C\u00e9line’a. Wcze\u015bniej Philip Roth, kt\u00f3ry interesowa\u0142 si\u0119 ojcem i Kunder\u0105, wyda\u0142 “Sennik wsp\u00f3\u0142czesny” i “Kompleks polski” w serii “Pisarze z innej Europy”. Roth pisa\u0142, \u017ce we wschodniej Europie nic nie mo\u017cna, a wszystko ma znaczenie. A w Ameryce wszystko mo\u017cna, ale nic nie ma znaczenia. Imponowa\u0142o mu, \u017ce u nas pisarz co\u015b znaczy\u0142. Teraz jest ju\u017c jak w Ameryce.<\/span><\/p>\n

W Nowym Jorku by\u0142o snobistyczne towarzystwo, kt\u00f3re si\u0119 interesowa\u0142o ojcem. Tylko \u017ce on nie m\u00f3wi\u0142 po angielsku. Za t\u0142umacza s\u0142u\u017cy\u0142 mu Gottesman. Wtedy poznali te\u017c Susan Sontag, Kurta Vonneguta i Josifa Brodskiego. Z Connecticut przyjecha\u0142 do niego Leopold Tyrmand. My\u015bmy z mam\u0105 dyskretnie wysz\u0142y na zakupy, a oni przez kilka godzin gadali. Potem Tyrmand zaprosi\u0142 ojca do siebie. Musia\u0142 go jednak s\u0142abo zna\u0107, skoro s\u0105dzi\u0142, \u017ce ojciec skusi si\u0119 na podr\u00f3\u017c poci\u0105giem, w dodatku z przesiadk\u0105. Podobno wtedy Tyrmand si\u0119 obrazi\u0142.<\/span><\/p>\n

Przed wyjazdem ochrzci\u0142a\u015b si\u0119.<\/b><\/span><\/p>\n

– Jeszcze wcze\u015bniej, kiedy mia\u0142am cztery lata, przyjecha\u0142a babcia Konwicka i przera\u017cona, \u017ce nie jestem ochrzczona, zabra\u0142a mnie do ko\u015bcio\u0142a \u015awi\u0119tego Krzy\u017ca i ochrzci\u0142a z wody.<\/span><\/p>\n

Na religi\u0119 nie chodzi\u0142am, to akurat dobrze, bo lubi\u0119 wszystko bada\u0107 po swojemu. Ojciec powiedzia\u0142, \u017ce jak dorosn\u0119, sama dokonam wyboru.<\/span><\/p>\n

Mia\u0142a\u015b tak\u0105 potrzeb\u0119?<\/b><\/span><\/p>\n

– Na \u015blubie Kasi Kobzdej i Ludwika Stommy pozna\u0142am m\u0142odego ksi\u0119dza, dominikanina Jana G\u00f3r\u0119, rozmawia\u0142am sobie z nim i zgadali\u015bmy si\u0119, \u017ce nie jestem chrzczona, a ci\u0105gnie mnie do religii. No i ksi\u0105dz mnie ochrzci\u0142. Moj\u0105 siostr\u0119 te\u017c.<\/span><\/p>\n

A ojciec co na to?<\/b><\/span><\/p>\n

– Prosz\u0119 bardzo. My\u015bl\u0119, \u017ce by\u0142 bardzo zadowolony. On te\u017c mia\u0142 potrzeb\u0119 religijno\u015bci. Na sw\u00f3j spos\u00f3b.<\/span><\/p>\n

Ale Lenicowie nie, byli agnostykami. Ojciec zawsze m\u00f3wi\u0142, \u017ce ja wszystko po nim odziedziczy\u0142am, a po Lenicach to tylko naiwno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Zna\u0142a\u015b dobrze babci\u0119 Konwick\u0105, matk\u0119 ojca?<\/b><\/span><\/p>\n

– Nie, pojawia\u0142a si\u0119 tutaj przejazdem, je\u017adzi\u0142a do Szczecinka, do Bia\u0142egostoku, mia\u0142a tam du\u017c\u0105 rodzin\u0119. Ojciec m\u00f3wi\u0142, \u017ce jestem do niej podobna, bo nie mog\u0119 znale\u017a\u0107 sobie miejsca i ci\u0105gle podr\u00f3\u017cuj\u0119. Matka ojca by\u0142a bardzo religijna, jej brat Piotr Kie\u017cun by\u0142 na Litwie znanym znachorem.<\/span><\/p>\n

Ojciec umiera\u0142 w domu, by\u0142a\u015b przy nim do ko\u0144ca.<\/b><\/span><\/p>\n

– Zawsze czu\u0142am bardzo blisk\u0105 wi\u0119\u017a z ojcem. Tak\u017ce dlatego, \u017ce urodzili\u015bmy si\u0119 tego samego dnia, 22 czerwca. To jest bardzo wa\u017cna data dla S\u0142owian – letnie przesilenie s\u0142o\u0144ca, \u015bwi\u0119to mi\u0142o\u015bci, noc kupa\u0142y. My\u015bmy si\u0119 tym troch\u0119 szczycili.<\/span><\/p>\n

Ojca wypisano ze szpitala przed sylwestrem, zosta\u0142am z nim sama w opustosza\u0142ej Warszawie, w kt\u00f3rej w tym okresie wszystko na par\u0119 tygodni zamiera.<\/span><\/p>\n

On swoje ga\u015bni\u0119cie mia\u0142 wyliczone co do dnia, zaburzy\u0142 mu je tylko pobyt w szpitalu. \u015awiadomie dawkowa\u0142 swoj\u0105 energi\u0119. Kiedy poczu\u0142 si\u0119 s\u0142abszy, przesta\u0142 chodzi\u0107 do Czytelnika. Zacz\u0105\u0142 jada\u0107 bli\u017cej, u Bliklego albo w barze Krokiecik. Pod sam koniec zrezygnowa\u0142 z d\u0142ugich spacer\u00f3w. Bez \u017cadnego komentarza. Odchodzi\u0142 na swoich warunkach, wszystko mia\u0142 pod kontrol\u0105.<\/span><\/p>\n

By\u0142a\u015b z nim zupe\u0142nie sama?<\/b><\/span><\/p>\n

– Na cztery dni przed \u015bmierci\u0105 ojca Maja Komorowska za\u0142atwi\u0142a mi do pomocy Ukraink\u0119 – pani\u0105 Ol\u0119. Kiedy ojciec odszed\u0142, Ola zaraz do niej zadzwoni\u0142a. Maja powiedzia\u0142a: “Zapal \u015bwiece, przygotuj to, zr\u00f3b tamto”. A w sfilmowanym “Wniebowst\u0105pieniu” Maja stoi przy trumnie otoczonej \u015bwiecami. Dlatego wszystko mi si\u0119 teraz na siebie nak\u0142ada – ksi\u0105\u017cki ojca na rzeczywisto\u015b\u0107, i odwrotnie.<\/span><\/p>\n

W zwi\u0105zku ze \u015bmierci\u0105 ojca mia\u0142am potworne wyrzuty sumienia: czy to i tamto zrobi\u0142am dobrze? Czy czego\u015b nie powinnam by\u0142a robi\u0107? Bo z umieraniem to jest prawie tak, jakby si\u0119 cz\u0142owiek rodzi\u0142 po drugiej stronie. Jeste\u015bmy przyzwyczajeni do narodzin po tej stronie: trzeba zdezynfekowa\u0107 r\u0119ce i przyj\u0105\u0107 por\u00f3d. Ale tam? Religie sugeruj\u0105 r\u00f3\u017cne zwyczaje, ale nie znamy do ko\u0144ca wszystkich regu\u0142.<\/span><\/p>\n

Ojciec uda\u0142 si\u0119 do swojego ukochanego kosmosu. Co cz\u0142owiek o tak rozwini\u0119tej \u015bwiadomo\u015bci mia\u0142 tu w\u0142a\u015bciwie jeszcze robi\u0107? Setki ksi\u0105\u017cek<\/span> przeczyta\u0142am, wiele religii por\u00f3wna\u0142am i my\u015bla\u0142am, \u017ce w tej metafizyce jestem ju\u017c taka silna, \u017ce to odprowadzanie ojca b\u0119dzie dla mnie proste, ale…<\/p>\n

Nie pomog\u0142o?<\/b><\/span><\/p>\n

– Nie pomog\u0142o. Jestem porozbijana.
\n<\/span><\/p>\n

\n

W wyd. Czarne<\/strong> ukaza\u0142o si\u0119 w\u0142a\u015bnie wznowienie wywiadu rzeki z Tadeuszem Konwickim “Pami\u0119tam, \u017ce by\u0142o gor\u0105co<\/strong>“, po\u015bwi\u0119conego g\u0142\u00f3wnie jego pracy w kinematografii, jako re\u017cysera, scenarzysty i kierownika literackiego kilku Zespo\u0142\u00f3w Filmowych. Katarzyna Bielas<\/strong> i Jacek Szczerba<\/strong> rozmawiaj\u0105 te\u017c z Konwickim o jego podr\u00f3\u017cach, stoliku w Czytelniku, rodzinie i kocie Iwanie\u00a0<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Maria Konwicka. Ojciec by\u0142 magusem Katarzyna Bielas, Jacek Szczerba [15 kwietnia 2015] Maria Konwicka (FOT. BARTOSZ BOBKOWSKI) By\u0142am wychowywana w domu, w kt\u00f3rym si\u0119 m\u00f3wi\u0142o: nic nie mie\u0107, nic nie chcie\u0107. A potem pojecha\u0142am do Ameryki, gdzie wszyscy m\u00f3wi\u0105: wszystkiego chcie\u0107, wszystko mie\u0107. Rozmowa z Mari\u0105 Konwick\u0105 , c\u00f3rk\u0105 pisarza, scenarzysty, re\u017cysera Tadeusza Konwickiego. Wr\u00f3ci\u0142a […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72178"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=72178"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72178\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":72186,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72178\/revisions\/72186"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=72178"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=72178"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=72178"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}