{"id":72210,"date":"2019-04-07T17:09:00","date_gmt":"2019-04-07T15:09:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=72210"},"modified":"2026-04-03T06:53:10","modified_gmt":"2026-04-03T04:53:10","slug":"08-09-37","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=72210","title":{"rendered":"Wakacyjny \u201eChidusz\u201d o idiotach, Iranie, polskiej Jerozolimie i nowym Muzeum \u017bydowskim w Sztokholmie"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Wakacyjny \u201eChidusz\u201d o idiotach, Iranie, polskiej Jerozolimie i nowym Muzeum \u017bydowskim w Sztokholmie<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

REDAKCJA<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Nie moja sprawa, \u017ce kto\u015b jest idiot\u0105<\/b><\/p>\n

\u201eNapisa\u0142am bardzo wiele opowiada\u0144 i wiele ksi\u0105\u017cek i powiem wam, \u017ce pisanie to bardzo, bardzo przyjemna praca, a czytanie jest najmilszym sposobem sp\u0119dzania czasu, jaki znam\u201d \u2013 takimi s\u0142owami zwraca\u0142a si\u0119 Irena Landau do czytelnik\u00f3w \u201e\u015awierszczyka\u201d. Autorka od ponad p\u00f3\u0142 wieku pisze<\/span> dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy. W\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144 wojennych nigdy jednak nie opublikowa\u0142a w formie wspomnie\u0144 czy autobiografii, obawiaj\u0105c si\u0119 przek\u0142ama\u0144. \u201eCo najmniej jedna pi\u0105ta tego, co ludzie opowiadaj\u0105, to jest nieprawda. Jest blisko prawdy, ale niezupe\u0142nie. Ludzie koloryzuj\u0105. Da\u0142 taki komu\u015b kawa\u0142ek chleba, a pisze<\/span>, \u017ce uratowa\u0142 mu \u017cycie. Poza tym \u017ale pami\u0119taj\u0105. (\u2026) Ja wol\u0119 to wi\u0119c opisywa\u0107 w formie powie\u015bci, gdzie wiadomo, \u017ce nie jest to stuprocentowa prawda\u201d. <\/span><\/p>\n

W wakacyjnym \u201eChiduszu\u201d znajd\u0105 wi\u0119c Pa\u0144stwo tekst zupe\u0142nie wyj\u0105tkowy. Irena Landau opowiedzia\u0142a o swoim pami\u0119taniu Zag\u0142ady zabawnie i bez patosu. Przekaza\u0142a te\u017c kilka wierszy, kt\u00f3rych dot\u0105d nigdy nie publikowa\u0142a. Na ok\u0142adce st\u00f3\u0142 w jej mieszkaniu, a na brzegu okulary. Jednak Irena Landau nigdy by ich tam nie po\u0142o\u017cy\u0142a. Poni\u017cej fragment tekstu: <\/span><\/p>\n

Je\u015bli chodzi o wojn\u0119, to rzeczywi\u015bcie jestem orygina\u0142em, bo ludzie w moim wieku zazwyczaj le\u017c\u0105 ju\u017c na Okopowej. Mam 87 lat i jak dotychczas mniej wi\u0119cej wiem, jak si\u0119 nazywam. M\u0105\u017c umar\u0142 p\u00f3\u0142 roku temu. Z\u0142ama\u0142am przy nim kr\u0119gos\u0142up, ale na szcz\u0119\u015bcie da\u0142o si\u0119 wyleczy\u0107, bo, jak pani widzi, chodz\u0119. Jako\u015b mnie wyci\u0105gn\u0119li. (\u2026) Wojna, getto, ukrywanie si\u0119 po tzw. aryjskiej stronie, w ko\u0144cu ob\u00f3z koncentracyjny. Moi rodzice prze\u017cyli, ale byli zupe\u0142nie goli, wi\u0119c musieli mnie odda\u0107 do domu dziecka. Mam wi\u0119c, \u017ce tak powiem, dosy\u0107 szerokie spektrum. <\/em><\/span><\/p>\n

\"irena-landau-pisarka-lgbt-judaizm-religia-geje-biblia-iran-zycie-w-iranie-sytuacja-kobiet-w-iranie-judaizm-dzierzoniow-zydzi-historia\"<\/p>\n

Iran. Zosta\u0107 czy wyjecha\u0107?<\/b><\/p>\n

S. i K. to dwie kobiety ko\u0142o czterdziestki. S. rok temu wyemigrowa\u0142a z Iranu i nie zamierza tam wraca\u0107. K. jest jej przyjaci\u00f3\u0142k\u0105 i nie wyobra\u017ca sobie \u017cycia poza Teheranem. S. i K. pal\u0105 skr\u0119ty, nie maj\u0105 chust na g\u0142owach, a ich sukienki ods\u0142aniaj\u0105 nagie ramiona. K. nie boi si\u0119 Trumpa, cho\u0107 jej miasto zaatakowa\u0142by jako pierwsze. S. jest na niego w\u015bciek\u0142a, bo, jak m\u00f3wi, zniszczy\u0142 jej \u017cycie. Dla S. noszenie chust to problem, z kolei K. chodzi na ira\u0144skie pla\u017ce w bikini.<\/span><\/p>\n

B. spotka\u0142 je w jednej z warszawskich kawiarni. Na pocz\u0105tku my\u015bla\u0142, \u017ce m\u00f3wi\u0105 po w\u0119giersku, ale okaza\u0142o si\u0119, \u017ce tocz\u0105 b\u00f3j po persku. Po kr\u00f3tkim small talku<\/i>zacz\u0119li we troje rozmawia\u0107 o \u017cyciu w Iranie.<\/span><\/p>\n

Prezentujemy zapis tej burzliwej, anonimowej dyskusji, kt\u00f3ra tyle m\u00f3wi o wsp\u00f3\u0142czesnym Teheranie, co o ka\u017cdym innym miejscu na \u015bwiecie, w kt\u00f3rym si\u0142\u0105 narzuca si\u0119 warto\u015bci. <\/span><\/p>\n

Dolno\u015bl\u0105ska Jerozolima przej\u015bciowa<\/b><\/p>\n

Le\u017c\u0105cy u podn\u00f3\u017ca G\u00f3r Sowich Reichenbach po wojnie sta\u0142 si\u0119 Rychbachem. Rok p\u00f3\u017aniej nadano mu jednak zupe\u0142nie inn\u0105 nazw\u0119 \u2013 Dzier\u017coni\u00f3w. Pochodzi ona od nazwiska ksi\u0119dza Jana Dzier\u017cona, \u015bwiatowej s\u0142awy pszczelarza, kt\u00f3ry tak bardzo manifestowa\u0142 niech\u0119\u0107 do ustale\u0144 I soboru watyka\u0144skiego, \u017ce zosta\u0142 ekskomunikowany. Ksi\u0119dza od pszcz\u00f3\u0142 z miastem \u2013 poza oczywi\u015bcie nazw\u0105 \u2013 nic jednak nie \u0142\u0105czy.<\/span><\/p>\n

Ale Dzier\u017coni\u00f3w po 1945 roku nazywano tak\u017ce \u017bydowem, \u017bydbachem, \u017bydkowem, \u017byd\u0142\u00f3wkiem, a nawet\u2026 polsk\u0105 Jerozolim\u0105, poniewa\u017c miasto sta\u0142o si\u0119 (na kr\u00f3tko, bo tylko na pi\u0119\u0107 lat) centrum powojennego osadnictwa \u017cydowskiego.<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b po tym Rychbachu nie ma ju\u017c \u015bladu. Jego histori\u0119 odtwarza Anna Gru\u017clewska w albumie Polska Jerozolima<\/i>, prezentuj\u0105c na kilkuset archiwalnych fotografiach kruch\u0105 powojenn\u0105 ide\u0119 odbudowy \u017cycia \u017cydowskiego w Polsce. W artykule o powojennym \u017cydowskim Dzier\u017coniowie prezentujemy wyb\u00f3r najciekawszych fotografii prezentowanych w albumie. <\/span><\/p>\n

Nowe Muzeum \u017bydowskie w Sztokholmie<\/b><\/p>\n

W wakacyjn\u0105 podr\u00f3\u017c zapraszamy r\u00f3wnie\u017c do Muzeum \u017bydowskiego w Sztokholmie. <\/span><\/p>\n

Judiska Museet, otwarte w zesz\u0142ym miesi\u0105cu po trzech latach przerwy, zyska\u0142o now\u0105 siedzib\u0119, mieszcz\u0105c\u0105 si\u0119 w historycznym centrum \u017cycia \u017cydowskiego na sztokholmskim Starym Mie\u015bcie. Budynek przy Sj\u00e4lag\u00e5rdsgatan od ko\u0144ca XVIII wieku s\u0142u\u017cy\u0142 jako miejsce modlitw pierwszemu pokoleniu \u017byd\u00f3w, kt\u00f3re zamieszka\u0142o w Szwecji bez konieczno\u015bci przej\u015bcia na chrze\u015bcija\u0144stwo. P\u00f3\u017aniej trafi\u0142 z powrotem w r\u0119ce miasta i by\u0142 mi\u0119dzy innymi komend\u0105 policji, domem aukcyjnym i siedzib\u0105 jednego z ko\u015bcio\u0142\u00f3w. W \u015brodku do dzi\u015b zachowa\u0142 si\u0119 babiniec, a pod warstwami farby odkryto oryginalne malowid\u0142a powsta\u0142e w okresie funkcjonowania synagogi. Cho\u0107 Muzeum \u017bydowskie w Sztokholmie dzia\u0142a od 1987 roku, w ostatnich latach nie by\u0142o raczej miejscem wartym uwagi. Nowa wystawa w nowym miejscu przedstawia histori\u0119 szwedzkich \u017byd\u00f3w w spos\u00f3b atrakcyjny, kreatywny i (z regu\u0142y) dobrze przemy\u015blany. <\/span><\/p>\n

\n

<\/a><\/p>\n

Pami\u0119tniki Rudiego Herrnstadta. Cz\u0119\u015b\u0107 II <\/b><\/p>\n

W drugiej cz\u0119\u015bci pami\u0119tnik\u00f3w Rudi opisuje swoje wkraczanie w doros\u0142o\u015b\u0107 w Niemczech po 1918 roku. Z zapisk\u00f3w dowiemy si\u0119 wiele o spo\u0142ecznych, politycznych i materialnych konsekwencjach przegranej wojny. Mimo wielu problem\u00f3w rodzinie Herrnstadt\u00f3w udaje si\u0119 zachowa\u0107 do\u015b\u0107 wysoki status. Rudi opowiada o beztroskich latach sp\u0119dzonych na licznych podr\u00f3\u017cach, korzystaniu z urok\u00f3w niezwyk\u0142ego \u017cycia kulturalnego mi\u0119dzywojennego Berlina, Breslau i Monachium, jak r\u00f3wnie\u017c o ciekawym podej\u015bciu do studiowania prawa. Wraz z nadej\u015bciem roku 1933 ta idylliczna wizja gwa\u0142townie si\u0119 jednak zmienia \u2013 druga cz\u0119\u015b\u0107 pami\u0119tnik\u00f3w ko\u0144czy si\u0119 w chwili, gdy Hitler dochodzi do w\u0142adzy.<\/span><\/p>\n

W Edenii, mie\u015bcie przysz\u0142o\u015bci<\/i><\/b>. Cz\u0119\u015b\u0107 V<\/b><\/p>\n

W pi\u0105tej, przedostatniej cz\u0119\u015bci powie\u015bci Ben-Jakuba, robi si\u0119 naprawd\u0119 gor\u0105co. <\/span><\/p>\n

Siwiej\u0105ca g\u0142owa Zalmana Kindiszmana spoczywa\u0142a na piersi Noemi. Ca\u0142owa\u0142a go bez przerwy, a on szlocha\u0142 jak ma\u0142e dziecko. Teraz, po wielu latach spokojnego, zdrowego i normalnego \u017cycia\u2026<\/i><\/span><\/p>\n

P\u0142aka\u0142 d\u0142ugo, ca\u0142owa\u0142 jej cia\u0142o, serce, piersi, szyj\u0119\u2026 Ca\u0142owa\u0142 i p\u0142aka\u0142.<\/i><\/span><\/p>\n

\u2013 Dlaczego p\u0142aczesz? \u2013 zapyta\u0142a go po d\u0142u\u017cszym milczeniu.<\/i><\/span><\/p>\n

\u2013 Szcz\u0119\u015bcie jest zbyt silne, wino mnie oszo\u0142omi\u0142o, boj\u0119 si\u0119, \u017ce zaraz wybije moja ostatnia godzina. India\u0144ska wied\u017ama powiedzia\u0142a mi bowiem kiedy\u015b: \u201eB\u0119dziesz w\u0119-drowa\u0142 po \u015bwiecie d\u0142ugo i daleko, a\u017c dojdziesz do kraju wiecznego \u015bwiat\u0142a. Tam uka\u017ce ci si\u0119 prawdziwe szcz\u0119\u015bcie, kt\u00f3re nazywasz \u00abmi\u0142o\u015bci\u0105\u00bb. Pierwszego dnia zostaniesz ni\u0105<\/i> oszo\u0142omiony, drugiego mi\u0142o\u015b\u0107 ci\u0119 upije, trzeciego b\u0119dziesz p\u0142aka\u0107 z rado\u015bci, ogarnie ci\u0119 bezgraniczne szcz\u0119\u015bcie, dzie\u0144 i noc nie wypu\u015bci ci\u0119 z ramion. A \u00abszcz\u0119\u015bcie\u00bb to b\u0119dzie mia\u0142o blond loki i oczy czarne jak noc. A czwartego dnia ci\u0119 poca\u0142uje. To b\u0119dzie poca\u0142unek \u015bmierci i oboje, nadzy, obj\u0119ci, zga\u015bniecie w tym poca\u0142unku mi\u0142o\u015bci\u2026\u201d.<\/i><\/span><\/p>\n

B\u00f3g Amosa<\/b><\/p>\n

Zgodnie z tradycj\u0105 \u017cydowscy ch\u0142opcy b\u0142ogos\u0142awieni s\u0105 przez rodzic\u00f3w s\u0142owami: \u201eOby\u015b by\u0142 jak Efraim i jak Menasze\u201d. Tak wed\u0142ug Tory nakaza\u0142 nam praojciec Jakub. Problem w tym, \u017ce z tych s\u0142\u00f3w niewiele wynika. O Efraimie i Menaszem nie wiemy praktycznie niczego. Du\u017co wi\u0119cej po\u017cytku by\u0142oby z b\u0142ogos\u0142awienia dzieci imionami wybitnych postaci z tradycji \u017cydowskiej. Dlaczego nie Amos, Dewora, Rut, Sara, Jeremiasz czy Micheasz? Prorocy s\u0142yn\u0119li z m\u0105dro\u015bci \u2013 do Dewory, jednej z dawnych proroki\u0144, po porad\u0119 i s\u0105d przychodzi\u0142y ca\u0142e pielgrzymki. Barak nie chcia\u0142 bez jej wsparcia wyruszy\u0107 na bitw\u0119. Z kolei Amos, Jeremiasz czy Micheasz to niepokorni aktywi\u015bci z czas\u00f3w podzielonego Kr\u00f3lestwa, pr\u00f3buj\u0105cy wszelkimi si\u0142ami walczy\u0107 z niesprawiedliwo\u015bci\u0105 spo\u0142eczn\u0105. <\/span><\/p>\n

W artykule pr\u00f3bujemy znale\u017a\u0107 odpowied\u017a na pytanie, jaki jest B\u00f3g Amosa. <\/span><\/p>\n

Tora przez r\u00f3\u017cowe okulary: O krn\u0105brnym synu raz jeszcze<\/b><\/p>\n

Autorka komentarza do parszy Wa-etchanan <\/i>analizuje wykluczaj\u0105cy charakter Hagady na Pesach. Julie Pelc zauwa\u017ca powa\u017cne rozbie\u017cno\u015bci mi\u0119dzy fragmentami z Tory, na kt\u00f3rych oparty jest sederowy rytua\u0142, a ich rabinicznymi interpretacjami: \u201eAgresywny ton, kt\u00f3ry wyczuwamy wobec pyta\u0144 dzieci w Hagadzie na Pesach, nie jest w og\u00f3le obecny we fragmencie z ksi\u0119gi Dwarim. Dzieci, kt\u00f3re same nie do\u015bwiadczy\u0142y wyj\u015bcia z Egiptu, musz\u0105 zapyta\u0107 starszych o ich do\u015bwiadczenie zniewolenia, a p\u00f3\u017aniej wyzwolenia. (\u2026) Por\u00f3wnuj\u0105c obie wersje \u2013 z ksi\u0119gi Dwarim i Hagady na Pesach \u2013 nietrudno zauwa\u017cy\u0107, jak uprzedzenia rabin\u00f3w przekszta\u0142ci\u0142y proste pytanie zadawane przez dzieci w kategori\u0119 akceptacji. W procesie interpretacji fragmentu z Dwarim rabini wyznaczaj\u0105 (wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142o samowolnie) granice akceptacji wewn\u0105trz wsp\u00f3lnoty. Jednocze\u015bnie ograniczaj\u0105 znaczenie samych pyta\u0144 i zach\u0119caj\u0105 do ich zadawania przysz\u0142e pokolenia \u017cydowskich dzieci\u201d.<\/span><\/p>\n

Tora przez r\u00f3\u017cowe okulary: Nawi\u0105\u017ccie je jako znak<\/b><\/p>\n

W komentarzu do parszy Ekew<\/i> Ari Lev Fornari m\u00f3wi o potrzebie stworzenia nowego rytua\u0142u, wyzwolonego od toksycznej m\u0119sko\u015bci, oraz o odzyskiwaniu przez osoby wykluczone \u017cydowskiej kultury i religijno\u015bci. Fornari realizuje t\u0119 wizj\u0119 poprzez wype\u0142nianie szczeg\u00f3lnej micwy: \u201eNoszenie mojego talit katan-chest bindera jest jednoczesnym przestrzeganiem religijnego prawa i odzyskiwaniem \u017cydowskiej tradycji. Jest to pr\u00f3ba stworzenia nowej wizji religijno\u015bci, b\u0119d\u0105ca kontynuacj\u0105 my\u015bli \u017cydowskich feministek, kt\u00f3re inspiruj\u0105 do zmiany (\u2026). Bycie religijnym polega na zg\u0142\u0119bianiu \u017cydowskich tekst\u00f3w oraz aktywnym przekszta\u0142caniu w tym procesie zar\u00f3wno przeczytanych s\u0142\u00f3w, jak i samego siebie. Chc\u0119 wype\u0142nia\u0107 przykazania przez pryzmat (i pomimo) pr\u00f3b jednoczesnego obalania norm p\u0142ciowych i przekraczania ich granic\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

ZAPRASZAMY DO LEKTURY<\/em><\/strong><\/span>
\n\u201eChidusz\u201d dost\u0119pny jest w Empikach, ksi\u0119garniach \u017cydowskich w Warszawie (POLIN<\/strong><\/span><\/a> <\/strong><\/span>i \u017bIH<\/strong><\/span><\/a>) i Krakowie (Jarden<\/strong><\/span><\/a> i Austeria<\/strong><\/span><\/a>) oraz na publio.pl<\/strong><\/span><\/a>. Zapraszamy do prenumeraty<\/a>. Przyjemnej lektury!<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wakacyjny \u201eChidusz\u201d o idiotach, Iranie, polskiej Jerozolimie i nowym Muzeum \u017bydowskim w Sztokholmie REDAKCJA Nie moja sprawa, \u017ce kto\u015b jest idiot\u0105 \u201eNapisa\u0142am bardzo wiele opowiada\u0144 i wiele ksi\u0105\u017cek i powiem wam, \u017ce pisanie to bardzo, bardzo przyjemna praca, a czytanie jest najmilszym sposobem sp\u0119dzania czasu, jaki znam\u201d \u2013 takimi s\u0142owami zwraca\u0142a si\u0119 Irena Landau do […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72210"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=72210"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72210\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":129444,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72210\/revisions\/129444"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=72210"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=72210"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=72210"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}