{"id":72350,"date":"2019-08-16T17:09:20","date_gmt":"2019-08-16T15:09:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=72350"},"modified":"2019-08-12T07:21:28","modified_gmt":"2019-08-12T05:21:28","slug":"13-09-29","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=72350","title":{"rendered":"Bez pisania \u017cycie traci sens"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Bez pisania \u017cycie traci sens<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Anna Majchrowska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\u201eDla \u017byda ojczyzn\u0105 jest dom, w kt\u00f3rym mieszka. Dla mnie Plac B\u00f3\u017cniczy, do kt\u00f3rego wracam pami\u0119ci\u0105\u201d, wyzna\u0142 Julian Stryjkowski kilka lat przed \u015bmierci\u0105. Ten urodzony w Stryju pisarz pochodzenia \u017cydowskiego, przywo\u0142uj\u0105c w swoich powie\u015bciach sceny z \u017cycia ma\u0142ych miasteczek i sztetli, pragn\u0105\u0142 zostawi\u0107 obraz kultury, kt\u00f3ra na jego oczach uleg\u0142a zag\u0142adzie. 8 sierpnia mija 23. rocznica \u015bmierci Juliana Stryjkowskiego.<\/strong><\/p>\n

Julian Stryjkowski \/ \u017ar\u00f3d\u0142o: Wikipedia<\/em><\/span><\/p>\n

Plac by\u0142 dosy\u0107 du\u017cy. Na p\u00f3\u0142nocnej stronie sta\u0142a wysoka synagoga, podobna do stodo\u0142y. Na \u015brodku kr\u00f3lowa\u0142a na niewielkim wzg\u00f3rku zepsuta pompa. Plac przecina\u0142 ma\u0142y, brudny, zamulony, przep\u0142ywaj\u0105cy pod mostkiem, potok. Za potokiem z jednej strony znajdowa\u0142 si\u0119 szpital \u017cydowski, a z drugiej sad unickiego ksi\u0119dza. Plac B\u00f3\u017cniczy mia\u0142 jeden rz\u0105d dom\u00f3w z jedn\u0105 pi\u0119trow\u0105 kamienic\u0105. Po drugiej stronie placu znajdowa\u0142a si\u0119 \u0142a\u017ania \u017cydowska, obok sta\u0142 szynk Schariego. Naprzeciw b\u00f3\u017cnicy by\u0142 cheder, z boku besmedrysz, to jest b\u00f3\u017cniczka, w kt\u00f3rej sypiali \u017cebracy, a m\u0142odzi ludzie g\u0142o\u015bno uczyli si\u0119, kiwaj\u0105c si\u0119 nad wielkimi ksi\u0119gami Talmudu. <\/em>[1]<\/p>\n

Wielka Synagoga w Stryju \/ \u017ar\u00f3d\u0142o: Wikipedia<\/em><\/span><\/p>\n

Stryjkowski pisz\u0105c o ma\u0142ych miasteczkach, pisa\u0142 o ca\u0142ym \u015bwiecie \u017cydowskim. W ma\u0142ym mie\u015bcie jest profil ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa. Jak w kropli wody jest tre\u015b\u0107 morza.<\/em> <\/em>[2] Wida\u0107 tam jak na d\u0142oni ca\u0142\u0105 ludzko\u015b\u0107, jej uniwersalne pytania i pr\u00f3by odpowiedzi o miejsce cz\u0142owieka w \u015bwiecie, istnienie Boga, sens \u017cycia i cierpienia.<\/span><\/p>\n

W swoich ksi\u0105\u017ckach porusza\u0142 tematy buntu wobec tradycji, poczucia wykluczenia i samotno\u015bci jednostki, poszukiwania to\u017csamo\u015bci, mi\u0142o\u015bci, biedy (i destrukcyjnej roli pieni\u0105dza), wykszta\u0142cenia (w tym roli literatury), odmienno\u015bci \u017cycia \u017cydowskiego od \u015bwiata poza nim, wybor\u00f3w moralnych w kontek\u015bcie religii \u017cydowskiej, rytua\u0142\u00f3w religijnych. Szczeg\u00f3lnie dobrze to wida\u0107 w G\u0142osach w ciemno\u015bci <\/em>\u2013 powie\u015bci w du\u017cej mierze autobiograficznej.<\/span><\/p>\n

Julian Stryjkowski (do 1946 Pesach Jakub Stark) urodzi\u0142 si\u0119 27 kwietnia 1905 roku w Stryju w obwodzie lwowskim (dzisiejsza Ukraina) i sp\u0119dzi\u0142 tam ca\u0142e dzieci\u0144stwo. By\u0142 synem Cwi Rosenmanna i Chany Stark. Jego ojciec by\u0142 me\u0142amedem i mia\u0142 w domu cheder, do kt\u00f3rego ucz\u0119szcza\u0142 r\u00f3wnie\u017c Julian. Nie lubi\u0142em chederu w domu. To by\u0142o upokarzaj\u0105ce. Me\u0142amed nale\u017ca\u0142 do gorszej kategorii ludzi<\/em>, wspomina\u0142. <\/em>[3] Opisa\u0142 w G\u0142osach w ciemno\u015bci<\/em> szacunek, jakim darzono jego ojca w Stryju. Ceniono go za wiedz\u0119, radzono si\u0119 go, mimo \u017ce cz\u0119sto wytyka\u0142 b\u0142\u0119dy ludziom, nawet rabinowi. Z drugiej strony ojciec wykracza\u0142 poza ortodoksyjno\u015b\u0107, czyta\u0142 ksi\u0105\u017cki niedozwolone \u2013 Schillera, Goethego w oryginale \u2014 pozwoli\u0142 synowi ucz\u0119szcza\u0107 do polskiej szko\u0142y, a c\u00f3rce zosta\u0107 nauczycielk\u0105. Matka by\u0142a prost\u0105 kobiet\u0105, to na niej spoczywa\u0142 ci\u0119\u017car utrzymania domu (prowadzi\u0142a sklepik). Julian by\u0142 najm\u0142odszym z 12 rodze\u0144stwa, z czego wi\u0119kszo\u015b\u0107 zmar\u0142a w dzieci\u0144stwie. Lat dojrza\u0142ych do\u017cyli: Maria Stark, nauczycielka (zmar\u0142a w Wiedniu w 1922 r.) oraz Mordechaj mieszkaj\u0105cy od 1920 r. w Palestynie.<\/span><\/p>\n

W domu m\u00f3wiono po \u017cydowsku, ale nauczy\u0142 si\u0119 szybko j\u0119zyka polskiego i hebrajskiego. Te trzy j\u0119zyki \u017c\u0142obi\u0142y w mojej duszy drog\u0119<\/em>, wspomina\u0142 po latach. [4] Najtrwalsza okaza\u0142a si\u0119 mi\u0142o\u015b\u0107 do j\u0119zyka hebrajskiego, do literatury hebrajskiej. Radowa\u0142a mnie hebrajszczyzna, jej brzmienie starego szlachetnego kruszcu w odrodzonym i m\u0142odym odmienieniu<\/em>. [5] Jego ojczyzn\u0105 by\u0142 jednak j\u0119zyk polski. [6]<\/span><\/p>\n

Stryjkowski wspomina\u0142 dzieci\u0144stwo jako nie\u0142atwe, \u017ce ju\u017c jako dziecko nie znosi\u0142 tego \u015bwiata, tej biedy\u2026<\/em> Studiowanie Talmudu go nudzi\u0142o, o wiele bardziej interesowa\u0142y go ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re czyta\u0142a mu siostra. By\u0142 dzieckiemkrn\u0105brnym, niedobrym i niepos\u0142usznym<\/em>. [7]<\/span><\/p>\n

Ucz\u0119szcza\u0142 do polskiej szko\u0142y czteroklasowej, a nast\u0119pnie do gimnazjum w Stryju, w kt\u00f3rym zda\u0142 matur\u0119. Czyta\u0142 bardzo du\u017co \u2014 Sienkiewicza, Konopnick\u0105, Orzeszkow\u0105, Amicisa, Maya. W wieku kilkunastu lat pozna\u0142 w oryginale Schillera, Goethego, Kleista, Grillparzera, Heinego, Zweiga, czyli ksi\u0105\u017cki, pod wp\u0142ywem kt\u00f3rych uczniowie szk\u00f3\u0142 talmudycznych skracali cha\u0142aty, obcinali pejsy. Szybko te\u017c przysz\u0142a do niego niewiara, ju\u017c jako dziesi\u0119cioletni ch\u0142opiec prze\u017cywa\u0142 zw\u0105tpienie. My\u015bl\u0119, \u017ce to by\u0142 wybuch mojej niech\u0119ci do otaczaj\u0105cego mnie \u017cydowskiego \u015bwiata, biedoty, ograniczania swobody uci\u0105\u017cliwymi przepisami obyczajowymi<\/em>. [8] Wiar\u0119 zast\u0105pi\u0142 syjonizm, kt\u00f3ry zaanga\u017cowa\u0142 go ca\u0142kowicie. Zapisa\u0142 si\u0119 do organizacji Haszomer Ha-Cair.<\/span><\/p>\n

Od dzieci\u0144stwa chcia\u0142 zosta\u0107 pisarzem, ju\u017c jako kilkuletni ch\u0142opiec uk\u0142ada\u0142 wierszyki, m\u00f3wi\u0142 o sobie, \u017ce by\u0142 dotkni\u0119ty mani\u0105 pisania<\/em>. Pierwsze opowiadania napisane po polsku niszczy\u0142. Mia\u0142 \u015bwietny s\u0142uch, ciekawo\u015b\u0107 \u015bwiata i pami\u0119\u0107, kt\u00f3re pozwala\u0142y mu utrwala\u0107 s\u0142owa, wyra\u017cenia, szczeg\u00f3\u0142y, kt\u00f3re potem odtwarza\u0142 w swoim pisarstwie. Lubi\u0142em pods\u0142uchiwa\u0107 rozmowy starszych. Stawa\u0142em na ulicy i s\u0142ucha\u0142em, co ludzie mi\u0119dzy sob\u0105 m\u00f3wi\u0105. Lubi\u0142em te\u017c podgl\u0105da\u0107<\/em>. [9] Jego powie\u015bci zbudowane s\u0105 na specyficznie \u017cydowskich idiomach, s\u0142owach pochodzenia hebrajskiego, przys\u0142owiach, przekle\u0144stwach, okrzykach gniewu, rado\u015bci, strachu.. [10] To w g\u0142\u00f3wnej mierze one odbudowuj\u0105 przedwojenny \u015bwiat \u017cydowski w jego powie\u015bciach.<\/span><\/p>\n

Od 1927 r. studiowa\u0142 polonistyk\u0119 na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, w 1932 r. uzyska\u0142 stopie\u0144 doktora za prac\u0119 Kobieta zbrodniarka w literaturze romantycznej. <\/em>Po uko\u0144czeniu studi\u00f3w pracowa\u0142 jako nauczyciel j\u0119zyka polskiego w gimnazjum w P\u0142ocku, zosta\u0142 jednak usuni\u0119ty po oskar\u017ceniach o szerzenie ideologii komunistycznej. W 1934 roku zapisa\u0142 si\u0119 do dzia\u0142aj\u0105cej nielegalnie Komunistycznej Partii Zachodniej Ukrainy, za co by\u0142 wi\u0119ziony w latach 1935\u20131936. Po zwolnieniu przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Warszawy i podj\u0105\u0142 prac\u0119 w Ksi\u0119garni Naukowej.<\/span><\/p>\n

Julian Stryjkowski \/ \u017ar\u00f3d\u0142o: Wikipedia<\/em><\/span><\/p>\n

Debiutowa\u0142 jeszcze przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105, najprawdopodobniej nowel\u0105 Dwie kawki<\/em>, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 w czasopi\u015bmie \u201eM\u0142ody \u015awiat\u201d w kwietniu 1938 r. Przed wojn\u0105 ukaza\u0142y si\u0119 jeszcze nowele Purca<\/em> i Dramat w piwnicy<\/em>, r\u00f3wnie\u017c na \u0142amach \u201eM\u0142odego \u015awiatu\u201d. W wywiadzie udzielonym Piotrowi Szewcowi twierdzi\u0142, \u017ce po raz pierwszy zobaczy\u0142 swoje nazwisko w druku w \u201eChwili\u201d, by\u0142a to recenzja tomiku poezji poetki hebrajskiej. Pisywa\u0142 wtedy pod trzema pseudonimami: \u0141ukasz Monastyrski, J\u00f3zef Mang i Julian Stryjkowski.<\/span><\/p>\n

Wybuch wojny zasta\u0142 go w Warszawie. 7 wrze\u015bnia, odpowiadaj\u0105c na wezwanie pu\u0142kownika Umiastowskiego, opu\u015bci\u0142 miasto i uda\u0142 si\u0119 na wsch\u00f3d. Dotar\u0142 do W\u0142odawy, potem do Kowla i Lwowa, gdzie podj\u0105\u0142 prac\u0119 w redakcji dziennika \u201eCzerwony Sztandar\u201d na stanowisku kierownika dzia\u0142u list\u00f3w, a nast\u0119pnie korektora (od pa\u017adziernika 1939 do lutego 1941 r.). Nast\u0119pnie pracowa\u0142 w Oddziale Polskiego Radia, gdzie t\u0142umaczy\u0142 wiadomo\u015bci z j\u0119zyka rosyjskiego. 24 czerwca 1941 r. uciek\u0142 ze Lwowa przed wkroczeniem Niemc\u00f3w i dotar\u0142 do Tarnopola, nast\u0119pnie Kijowa, Charkowa, Woroszy\u0142owgradu, Stalingradu, Kujbyszewa, Taszkientu w Uzbekistanie, Fergany (pracowa\u0142 tam jako sprzedawca gazet) oraz Tad\u017cykistanu (zbiera\u0142 bawe\u0142n\u0119). W ko\u0144cu osiad\u0142 pod Moskw\u0105, gdzie znalaz\u0142 zatrudnienie w fabryce broni.<\/span><\/p>\n

Dzi\u0119ki pomocy Wandy Wasilewskiej w 1943 r. otrzyma\u0142 prac\u0119 korektora w tygodniku \u201eWolna Polska\u201d w Moskwie. Awansuj\u0105c, a w ko\u0144cu obejmuj\u0105c stanowisko redaktora, pozostawa\u0142 w redakcji czasopisma a\u017c do zako\u0144czenia wojny. W 1943 roku do\u0142\u0105czy\u0142 do Zwi\u0105zku Patriot\u00f3w Polskich oraz PPS. W tym czasie zacz\u0105\u0142 tworzy\u0107 powie\u015b\u0107 G\u0142osy w ciemno\u015bci<\/em>, kt\u00f3r\u0105 uko\u0144czy\u0142 w 1946 r. Podpisa\u0142 j\u0105 pseudonimem Julian Stryjkowski. Nie zosta\u0142a jednak dopuszczona do druku przez cenzur\u0119. Wysz\u0142a dopiero w 1956 r.<\/span><\/p>\n

Poza tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 literack\u0105 Stryjkowski zajmowa\u0142 si\u0119 t\u0142umaczeniami z j\u0119zyka hebrajskiego, rosyjskiego i francuskiego. Debiutem translatorskim by\u0142o prawdopodobnie opowiadanie K\u0142amstwo Awigdora Hameiriego<\/em>, jego przek\u0142ad z hebrajskiego ukaza\u0142 si\u0119 w \u201eChwili\u201d w 1929 r. W 1937 r. ukaza\u0142o si\u0119 t\u0142umaczenie \u015amierci na kredyt<\/em> Louisa-Ferdinanda C\u00e9line\u2019a, kt\u00f3re doczeka\u0142o si\u0119 reedycji po upadku PRL.<\/span><\/p>\n

Zajmowa\u0142 si\u0119 pisaniem reporta\u017cy, recenzji teatralnych i literackich. Ale m\u00f3wi\u0142 o tej pracy: paliatyw. Najg\u0142\u0119bsz\u0105 satysfakcj\u0119 dawa\u0142o mu pisanie powie\u015bci.<\/span><\/p>\n

Koniec wojny prze\u017cy\u0142 w Moskwie, w lipcu 1946 roku wr\u00f3ci\u0142 do Polski. Po powrocie do kraju zmieni\u0142 nazwisko na Julian Stryjkowski. Nadal przynale\u017ca\u0142 do PPS, sta\u0142 si\u0119 te\u017c cz\u0142onkiem PZPR. Zosta\u0142 przyj\u0119ty do pracy w Polskiej Agencji Prasowej, sk\u0105d zosta\u0142 wys\u0142any na plac\u00f3wk\u0119 do W\u0142och. Dzi\u0119ki tej podr\u00f3\u017cy napisa\u0142 Bieg do Fragala<\/em>, sw\u00f3j debiut powie\u015bciowy w druku, za kt\u00f3ry zosta\u0142 w 1952 r. uznany we W\u0142oszech za persona non grata, a w Polsce otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 Pa\u0144stwow\u0105 I stopnia. W 1953 r. zosta\u0142 cz\u0142onkiem egzekutywy POP PZPR przy Zarz\u0105dzie G\u0142\u00f3wnym Zwi\u0105zku Literat\u00f3w Polskich. Rok p\u00f3\u017aniej otrzyma\u0142 posad\u0119 w redakcji miesi\u0119cznika \u201eTw\u00f3rczo\u015b\u0107\u201d jako kierownik dzia\u0142u prozy, gdzie pracowa\u0142 do emerytury w 1978 r. W lutym 1978 r. zosta\u0142 cz\u0142onkiem Towarzystwa Kurs\u00f3w Naukowych, a w 1989 r. przyst\u0105pi\u0142 do Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.<\/span><\/p>\n

W tym czasie tak\u017ce podr\u00f3\u017cowa\u0142 \u2013 do Izraela i Jugos\u0142awii \u2013 co znajdowa\u0142o odbicie w jego opowiadaniach. Z komunizmem, na kt\u00f3ry, jak sam przyznawa\u0142, patrzy\u0142 przez ko\u0144skie okulary<\/em>, zerwa\u0142 ostatecznie w 1966 r., w ramach protestu (wraz z innymi intelektualistami) przeciw wyrzuceniu z partii Leszka Ko\u0142akowskiego. Po wyst\u0105pieniu z PZPR nie ukrywa\u0142 swojego krytycznego nastawienia do ustroju, by\u0142 mi\u0119dzy innymi sygnatariuszem Listu 59. W 1980 r. w drugim obiegu ukaza\u0142a si\u0119 powie\u015b\u0107 autobiograficzna Wielki strach<\/em>, b\u0119d\u0105ca ostatecznym rozliczeniem z komunizmem.<\/span><\/p>\n

Mieszka\u0142 w Warszawie przy Alei Wyzwolenia. Ze swojego balkonu mia\u0142 widok na Plac na Rozdro\u017cu. Pisa\u0142 r\u0119cznie w szesnastokartkowych zeszytach w kratk\u0119. [11] W jego ostatnim opowiadaniu z 1993 r. Milczenie <\/em>pojawia si\u0119 autobiograficzny w\u0105tek mi\u0142o\u015bci homoseksualnej. Autor, kt\u00f3ry przez ca\u0142e \u017cycie odczuwa\u0142 gorsz\u0105 od antysemityzmu<\/em> [12] nietolerancj\u0119 wobec swojej orientacji seksualnej, postanowi\u0142 ostatnie napisane przez siebie s\u0142owa po\u015bwi\u0119ci\u0107 w\u0142a\u015bnie temu tematowi. Historia opowiada o przyjacielskiej, trwaj\u0105cej przez ca\u0142e \u017cycie, relacji mi\u0119dzy dwoma ch\u0142opcami (m\u0119\u017cczyznami), kt\u00f3ra jest naznaczona przemilczanym zauroczeniem mi\u0142osnym jednego z nich. Poczucie winy wobec przyjaciela (nadu\u017cycie jego przyja\u017ani i zaufania), niepewno\u015b\u0107 wobec jawno\u015bci prawdziwych intencji, buduj\u0105 o\u015b fabularn\u0105 opowiadania. Homoseksualizm naznaczony jest milczeniem, wpisany w milczenie, niedopowiedzenia, a s\u0142owa \u2013 w obawie przed pot\u0119pieniem, p\u0142yn\u0105cym r\u00f3wnie\u017c od siebie samego \u2014 musz\u0105 zosta\u0107 zast\u0105pione przez gesty, spojrzenia, a tak\u017ce ich brak. Natura wciska si\u0119 w puste miejsca mi\u0119dzy s\u0142owa. Natura si\u0119 m\u015bci. Nie daje si\u0119 wymiga\u0107. Padniesz pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej<\/em>. Z drugiej strony, jedynie szczero\u015b\u0107 przynosi ulg\u0119, bo mo\u017cna wtedy dowiedzie\u0107 si\u0119 czego\u015b zaskakuj\u0105cego, r\u00f3wnie\u017c o sobie. Ostatnie opowiadanie Stryjkowskiego ma wymow\u0119 uniwersaln\u0105, dotykaj\u0105c\u0105 najbli\u017cszych relacji mi\u0119dzy dwoma osobami. Tym, co te relacje w du\u017cej mierze kszta\u0142tuje jest w\u0142a\u015bnie milczenie \u2013 rozumiane nie jako brak s\u0142\u00f3w, ale jako rozmowa. Milczenie jest bardzo pojemne. Mo\u017ce znaczy\u0107 o wiele wi\u0119cej ni\u017c pogarda. Na przyk\u0142ad mi\u0142o\u015b\u0107. <\/em>[13]<\/span><\/p>\n

Julian Stryjkowski zmar\u0142 8 sierpnia 1996 roku w Warszawie. Zosta\u0142 pochowany na cmentarzu \u017cydowskim przy ul. Okopowej w Warszawie.<\/span><\/p>\n

Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 powie\u015bciow\u0105 Juliana Stryjkowskiego mo\u017cna podzieli\u0107 na dwie grupy: tetralogi\u0119 galicyjsk\u0105 (sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na ni\u0105 4 powie\u015bci: G\u0142osy w ciemno\u015bci<\/em> (1956), Austeria<\/em> (1966), Sen Azrila<\/em> (1975) i Echo<\/em> (1988) i tryptyk biblijny (opowiadania o charakterze apokryficznym: Odpowied\u017a <\/em>(1982), Kr\u00f3l Dawid \u017cyje<\/em>! (1984) i Juda Makabi<\/em> (1986)). W utworach z pierwszej grupy autor przedstawia \u015brodowisko \u017byd\u00f3w galicyjskich zamieszka\u0142ych w sztetlach. Ukazuje rozpad tych spo\u0142eczno\u015bci spowodowany zar\u00f3wno procesami historycznymi, jak i zanikiem tradycyjnej kultury \u017cydowskiej, zast\u0119powanej przez asymilacj\u0119, socjalizm czy syjonizm. Natomiast osi\u0105 fabularn\u0105 utwor\u00f3w tryptyku biblijnego s\u0105 w\u0105tki zaczerpni\u0119te bezpo\u015brednio ze Starego Testamentu, skupiaj\u0105ce si\u0119 wok\u00f3\u0142 g\u0142\u00f3wnej postaci. Stryjkowski wykorzystuje biblijny szkielet fabularny, aby pokaza\u0107 psychik\u0119 jednostki uwik\u0142anej w boski plan. Sam Stryjkowski za swoje najlepsze dzie\u0142o uwa\u017ca\u0142 Przybysza z Narbony<\/em>(1978), <\/em>cho\u0107 najbardziej znany jest ze swoich powie\u015bci G\u0142osy w ciemno\u015bci<\/em> i Austeria<\/em>.<\/span><\/p>\n

Stryjkowski, z racji na j\u0119zyk i poruszane tematy, cz\u0119sto jest por\u00f3wnywany z Josephem Rothem i I. B. Singerem. W jego powie\u015bciach podstawow\u0105 rol\u0119 odgrywa dialog, kt\u00f3ry daje szans\u0119 zr\u00f3\u017cnicowanej r\u00f3wno\u015bci<\/em> (immanentn\u0105 cech\u0105 dialogu s\u0105 starcia i konflikty). Ka\u017cdy z bohater\u00f3w m\u00f3wi swoim g\u0142osem, wszystkie postaci, nawet epizodyczne, s\u0105 r\u00f3wnie wa\u017cne. Jak w teatrze \u2013 nie powinno by\u0107 r\u00f3l drugorz\u0119dnych<\/em>. [14] Przy czym nie wchodzi w interpretacj\u0119 czyn\u00f3w postaci, zatrzymuje si\u0119 na odwzorowaniu, odtworzeniu konkretnych scen, rozm\u00f3w, sytuacji, w kt\u00f3rych to w\u0142a\u015bnie cz\u0142owiek si\u0119 ujawnia. Psychik\u0119 postaci, motywy kieruj\u0105ce ich czynami, oddaje poprzez realizm rozm\u00f3w i opis\u00f3w. Reszta pracy nale\u017cy do czytelnika. Zdaje mi si\u0119, \u017ce narrator przeszkadza. U mnie nie ma nie tylko narratora, ale i komentarza. (\u2026) Czytelnik jest moim wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105. Wymagam od niego trudu<\/em>. [15]<\/span><\/p>\n

\u015awiat oddany przez Stryjkowskiego jest przesycony duchowo\u015bci\u0105, jego pisarstwo okre\u015bla si\u0119 czasem mianem realizmu mistycznego. M\u00f3wi\u0142: Moja proza jest realistyczna formalnie, ale z podk\u0142adem mistycznym. Jest mistyczna przez sw\u00f3j py\u0142 religijny<\/em>. [16] Du\u017cy wp\u0142yw mia\u0142 na niego romantyzm, zawdzi\u0119cza mu typ bohatera<\/em>, jego postaw\u0119 indywidualistyczn\u0105 i wadzenie si\u0119 z Bogiem<\/em>. Wyra\u017anie wida\u0107 to w monologu reb Tojwiego (G\u0142osy w ciemno\u015bci<\/em>), kt\u00f3ry Jaros\u0142aw Iwaszkiewicz okre\u015bli\u0142 \u201ewielk\u0105 improwizacj\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

Stryjkowski pisze kr\u00f3tkimi, urywanymi zdaniami, jakby w biegu, gor\u0105czce notowa\u0142 s\u0142owa, kt\u00f3re za chwil\u0119 ulegn\u0105 zapomnieniu. Opisy s\u0105 nasycone szczeg\u00f3\u0142ami pozwalaj\u0105cymi czytelnikowi bez trudu przenie\u015b\u0107 si\u0119 w rzeczywisto\u015b\u0107 sztetla z pocz\u0105tku XX wieku. Dialogi zosta\u0142y zbudowane na autentycznych rozmowach, kt\u00f3re kszta\u0142towa\u0142y dzieci\u0144stwo Stryjkowskiego, uformowa\u0142y go jako cz\u0142owieka, pisarza. Czytaj\u0105c je, a raczej wraz z nim je pods\u0142uchuj\u0105c, w jednej chwili przenosimy si\u0119 na plac B\u00f3\u017cniczy, na kt\u00f3rego p\u00f3\u0142nocnej stronie sta\u0142a wysoka synagoga, podobna do stodo\u0142y, a na \u015brodku kr\u00f3lowa\u0142a na niewielkim wzg\u00f3rku zepsuta pompa.<\/em><\/span><\/p>\n

Ale pisanie nie by\u0142o dla Stryjkowskiego jedynie narz\u0119dziem odtworzenia przesz\u0142o\u015bci. By\u0142o sensem jego \u017cycia. Opowiadanie Milczenie<\/em> napisa\u0142 z my\u015bl\u0105, \u017ce to jego ostatnie s\u0142owa, \u017ce zatrza\u015bnie nimi drzwi<\/em>. Ale \u2013 jak przyzna\u0142 w rozmowie z Adamem Michnikiem pod koniec \u017cycia (maj\u0105c 88 lat) \u2014 jest to niemo\u017cliwe, ja b\u0119d\u0119 musia\u0142 pisa\u0107. Jak si\u0119 budz\u0119 rano, nie wiem, po co wstaj\u0119. Bez pisania \u017cycie traci sens<\/em>. [17]<\/span><\/p>\n

\n

Przypisy<\/u>:<\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Cytat w leadzie: Ocalony na Wschodzie. Z Julianem Stryjkowskim rozmawia
\nPiotr Szewc, Noir sur Blanc, 1991, s. 247.<\/span><\/em><\/p>\n

Bibliografia:<\/u><\/span><\/em><\/strong><\/p>\n

Anna Czabanowska-Wr\u00f3bel, Kszta\u0142t mi\u0142o\u015bci niemo\u017cliwej (O \u201eMilczeniu\u201d Juliana Stryjkowskiego), http:\/\/rcin.org.pl\/Content\/67088\/WA248_73273_P-I\u20132524_czabanowska-ksztalt_o.pdf<\/a>
\n<\/strong><\/span><\/span><\/em>Ocalony na Wschodzie. Z Julianem Stryjkowskim rozmawia Piotr Szewc, Noir sur Blanc, 1991.
\n<\/span><\/em>Ireneusz Piekarski, Z ciemno\u015bci. O tw\u00f3rczo\u015bci Juliana Stryjkowskiego, Wyd. Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego, Wroc\u0142aw 2010.
\n<\/span><\/em>Julian Stryjkowski, G\u0142osy w ciemno\u015bci, Wyd. Czytelnik, Warszawa 1957.
\n<\/span><\/em>Julian Stryjkowski, Milczenie, Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 1993.
\n<\/span><\/em>Marek Nowakowski, Julian Stryjkowski. Po prostu energia, Gazeta
\nUniwersytecka U\u015a, http:\/\/gazeta.us.edu.pl\/node\/209671<\/strong><\/span><\/a>
\n<\/span><\/em>Piotr Szewc, Piecz\u0119\u0107, Gazeta Uniwersytecka U\u015a, http:\/\/gazeta.us.edu.pl\/node\/209651<\/strong><\/span><\/a><\/span><\/em>Ks. Andrzej Luter, Telefon bez powodu, Wi\u0119\u017a, http:\/\/wiez.com.pl\/2016\/09\/01\/telefon-bez-powodu\/<\/a>
\n<\/strong><\/span><\/span><\/em>Przemys\u0142aw Czapli\u0144ski, Julian Stryjkowski, przybysz z Galicji. 20. rocznica \u015bmierci pisarza, Wyborcza.pl, http:\/\/wyborcza.pl\/1,75410,20704729,przybysz-z-galicji-20-rocznica-smierci-juliana-stryjkowskiego.html<\/a>
\n<\/strong><\/span><\/span><\/em>Stryjkowski, Julian. Rozmowa z Adamem Michnikiem, 1994, Wyborcza, http:\/\/wyborcza.pl\/1,100556,138763.html<\/a>
\n<\/strong><\/span><\/span><\/em>https:\/\/www.ipsb.nina.gov.pl\/a\/biografia\/julian-stryjkowski<\/a>
\n<\/span><\/strong><\/span><\/em>https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Julian_Stryjkowski<\/strong><\/span><\/a><\/span><\/em><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bez pisania \u017cycie traci sens Anna Majchrowska \u201eDla \u017byda ojczyzn\u0105 jest dom, w kt\u00f3rym mieszka. Dla mnie Plac B\u00f3\u017cniczy, do kt\u00f3rego wracam pami\u0119ci\u0105\u201d, wyzna\u0142 Julian Stryjkowski kilka lat przed \u015bmierci\u0105. Ten urodzony w Stryju pisarz pochodzenia \u017cydowskiego, przywo\u0142uj\u0105c w swoich powie\u015bciach sceny z \u017cycia ma\u0142ych miasteczek i sztetli, pragn\u0105\u0142 zostawi\u0107 obraz kultury, kt\u00f3ra na jego […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72350"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=72350"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72350\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":72458,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/72350\/revisions\/72458"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=72350"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=72350"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=72350"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}

[1] Ocalony na Wschodzie. Z Julianem Stryjkowskim rozmawia Piotr Szewc, Noir sur Blanc, 1991, s. 11.
\n<\/span><\/em>[2] Ibidem, s. 241.
\n<\/span><\/em>[3] Ibidem, s. 12.
\n<\/span><\/em>[4] Ibidem, s. 28.
\n<\/span><\/em>[5] Ibidem, s. 72.
\n<\/span><\/em>[6] Ks. Andrzej Luter, Telefon bez powodu, Wi\u0119\u017a, http:\/\/wiez.com.pl\/2016\/09\/01\/telefon-bez-powodu\/<\/strong><\/span><\/a>
\n<\/span><\/em>[7] Ocalony na Wschodzie. Z Julianem Stryjkowskim rozmawia Piotr Szewc,op. cit., s. 14\u201315.
\n<\/span><\/em>[8] Ibidem, s. 37.
\n<\/span><\/em>[9] Ibidem, s. 34.
\n<\/span><\/em>[10] Ibidem, s. 265.
\n<\/span><\/em>[11] Ks. Andrzej Luter, Telefon bez powodu, Wi\u0119\u017a, <\/span><\/em>http:\/\/wiez.com.pl\/2016\/09\/01\/telefon-bez-powodu\/<\/strong><\/span><\/span><\/em><\/a>
\n[12] Stryjkowski, Julian. Rozmowa z Adamem Michnikiem, 1994, Wyborcza.pl, http:\/\/wyborcza.pl\/1,100556,138763.html<\/a>
\n<\/strong><\/span><\/span><\/em>[13] Julian Stryjkowski, Milczenie, Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 1993.
\n<\/span><\/em>[14] Ocalony na Wschodzie. Z Julianem Stryjkowskim rozmawia Piotr Szewc,op. cit., s. 12.
\n<\/span><\/em>[15] Ibidem, s.223.
\n<\/span><\/em>[16] Ibidem, s. 238.
\n<\/span><\/em>[17] Stryjkowski, Julian. Rozmowa z Adamem Michnikiem, 1994, Wyborcza.pl.<\/span><\/em><\/p>\n