{"id":73426,"date":"2019-09-26T17:09:04","date_gmt":"2019-09-26T15:09:04","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=73426"},"modified":"2019-09-24T06:39:07","modified_gmt":"2019-09-24T04:39:07","slug":"24-09-42","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=73426","title":{"rendered":"Zygmunt Berling chcia\u0142 pom\u00f3c powstaniu warszawskiemu. Czy genera\u0142 Stalina zas\u0142uguje na chwa\u0142\u0119?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Zygmunt Berling chcia\u0142 pom\u00f3c powstaniu warszawskiemu. Czy genera\u0142 Stalina zas\u0142uguje na chwa\u0142\u0119?<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Marta Grzywacz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Gen. Zygmunt Berling rozmawia z mieszka\u0144cami warszawskiej Pragi. Po drugiej stronie Wis\u0142y dogorywa\u0142o w\u00f3wczas powstanie, wrzesie\u0144 1944 (Fot. domena publiczna)<\/em><\/span><\/p>\n

Obalony niedawno pomnik dow\u00f3dcy 1. Armii Wojska Polskiego na Saskiej K\u0119pie nazywano pomnikiem obserwatora. Bo genera\u0142 Berling sta\u0142 na postumencie z lornetk\u0105 i patrzy\u0142, jak wykrwawia si\u0119 powstanie warszawskie. Ale to fa\u0142szywy obraz, w rzeczywisto\u015bci pr\u00f3bowa\u0142 mu pom\u00f3c, cho\u0107 nieudolnie.<\/h4>\n

Dr Jaros\u0142aw Pa\u0142ka<\/b> – historyk wojskowo\u015bci, sekretarz ds. merytorycznych Archiwum Historii M\u00f3wionej Domu Spotka\u0144 z Histori\u0105. Autor i wsp\u00f3\u0142autor wielu opracowa\u0144 i ksi\u0105\u017cek m.in. \u201eGenera\u0142 Stefan Mossor (1896 \u2013 1957). Biografia wojskowa\u201d, \u201e\u017bo\u0142nierze Ludowego Wojska Polskiego. Historie m\u00f3wione\u201d.<\/i><\/span><\/p>\n

Marta Grzywacz: To prawda, \u017ce Zygmunt Berling wypad\u0142 z \u0142ask Stalina, bo samodzielnie podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o desancie na przycz\u00f3\u0142ek czerniakowski w czasie powstania warszawskiego?<\/strong><\/p>\n

Dr Jaros\u0142aw Pa\u0142ka:<\/b> Zanim odpowiem, cofnijmy si\u0119 do lipca 1944 r., gdy Armia Czerwona prowadzi\u0142a ofensyw\u0119 na Warszaw\u0119. U jej boku post\u0119powa\u0142a 1. Armia Wojska Polskiego dowodzona przez Berlinga, kt\u00f3ry podlega\u0142 marsza\u0142kowi Rokossowskiemu i Stalinowi. I to oni decydowali o tym, gdzie ta armia mia\u0142a si\u0119 znale\u017a\u0107 i o jakie cele walczy\u0107. Nieprzypadkowo najpierw zdobyto Lublin, du\u017ce miasto, bo tam mia\u0142y zasi\u0105\u015b\u0107 w\u0142adze PKWN. Ale dla Stalina przej\u0119cie Warszawy z r\u0105k Niemc\u00f3w te\u017c by\u0142o wa\u017cne. Wydaje si\u0119, \u017ce pocz\u0105tkowo planowa\u0142 podej\u015b\u0107 szerokim frontem pod Wis\u0142\u0119, \u017ceby zamkn\u0105\u0107 Warszaw\u0119 w kleszczach od po\u0142udnia i p\u00f3\u0142nocy, i nie walczy\u0107 bezpo\u015brednio na ulicach miasta. Ale sytuacja si\u0119 zmieni\u0142a, gdy 1 sierpnia wybuch\u0142o powstanie warszawskie.<\/span><\/p>\n

Stalin by\u0142 tym zaskoczony?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Robi\u0142 wra\u017cenie zaskoczonego. A potem, gdy Churchill go prosi\u0142, \u017ceby pom\u00f3g\u0142 Warszawie, odpowiedzia\u0142, \u017ce nie ma powodu, bo tam si\u0119 nic nie dzieje, \u017ce to tylko \u201eawantura warszawska\u201d. Nie pozwoli\u0142 wi\u0119c l\u0105dowa\u0107 na swoich lotniskach samolotom alianckim, kt\u00f3re mia\u0142y zrzuca\u0107 pomoc dla Warszawy, i nie zaanga\u017cowa\u0142 swojego lotnictwa, \u017ceby walczy\u0142o z niemieckim nad miastem. Pierwsze zrzuty \u017cywno\u015bci i broni radzieckiego lotnictwa nast\u0105pi\u0142y wi\u0119c dopiero 13 wrze\u015bnia, a to ju\u017c by\u0142 schy\u0142ek powstania. Stalin nie chcia\u0142, \u017ceby odnios\u0142o ono sukces, to jasne. To on mia\u0142 oswobodzi\u0107 Warszaw\u0119, a nie jacy\u015b powsta\u0144cy, wi\u0119c pomoc z jego strony nie wchodzi\u0142a w gr\u0119. Poza tym, na pocz\u0105tku sierpnia, jego 2. Dywizja Pancerna wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w bitwie na przedpolach Warszawy i zosta\u0142a tam zatrzymana przez Niemc\u00f3w. Wi\u0119c mia\u0142 dodatkowo pretekst \u2013 nie mog\u0119 wesprze\u0107 powstania, bo op\u00f3r wroga jest zbyt du\u017cy. Pytanie jednak, czy rzuci\u0142 wystarczaj\u0105co du\u017co si\u0142 do walki na przedpolach Warszawy, czy te\u017c na tyle ma\u0142o, \u017ceby \u015bwiadomie op\u00f3\u017ani\u0107 ofensyw\u0119 i czeka\u0107 na to, co si\u0119 wydarzy z powstaniem. Do 10 wrze\u015bnia Armia Czerwona walczy\u0142a wi\u0119c o Wo\u0142omin i Radzymin, a dopiero potem ruszy\u0142a ofensywa na Prag\u0119, wi\u0119c ju\u017c bardzo p\u00f3\u017ano.<\/span><\/p>\n

Dlaczego w og\u00f3le ruszy\u0142a?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Powstanie by\u0142o politycznie skierowane przeciwko niemu, wi\u0119c nie mia\u0142 \u017cadnego interesu, \u017ceby pomaga\u0107. Ale z drugiej strony nie m\u00f3g\u0142 nie zrobi\u0107 niczego, musia\u0142 pokaza\u0107 mi\u0119dzynarodowej opinii publicznej i Polakom, \u017ce przynajmniej pr\u00f3bowa\u0142 pom\u00f3c, dlatego u boku radzieckich jednostek sz\u0142a na Warszaw\u0119 1. Dywizja Piechoty z armii Berlinga, ta, kt\u00f3ra walczy\u0142a pod Lenino. I to ona przez cztery dni bi\u0142a si\u0119 o przej\u0119cie Pragi. Wreszcie 14 wrze\u015bnia jednostki polskie i radzieckie podesz\u0142y na prawy brzeg Wis\u0142y. Tymczasem po lewej stronie rzeki dogorywa powstanie. I jest problem, co dalej.<\/span><\/p>\n

Berling chcia\u0142 pom\u00f3c powsta\u0144com i bez rozkazu Stalina zacz\u0105\u0142 forsowa\u0107 Wis\u0142\u0119. Przynajmniej tak pisze we wspomnieniach. Z drugiej strony jednak zachowa\u0142 si\u0119 rozkaz gen. Michai\u0142a Malinina z 1. Frontu Bia\u0142oruskiego, kt\u00f3ry wyznacza berlingowcom zadanie sforsowania rzeki.<\/h4>\n

\u2013 No w\u0142a\u015bnie.<\/span><\/p>\n

\n

Niemo\u017cliwe, \u017ceby Berling podj\u0105\u0142 tak\u0105 decyzj\u0119 samodzielnie. Nic nie mog\u0142o si\u0119 odby\u0107 bez zgody Stalina, kt\u00f3ry mia\u0142 wszystko zaplanowane. Po to przecie\u017c 1. Armia zosta\u0142a wprowadzona do miasta, na Prag\u0119, \u017ceby przedrze\u0107 si\u0119 na drugi brzeg rzeki, a nie sta\u0107 i patrze\u0107.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Stalin chcia\u0142 pokaza\u0107, \u017ce on te\u017c w\u0142\u0105cza si\u0119 do walki o polsk\u0105 stolic\u0119, z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105, \u017ce si\u0142y, kt\u00f3re rzuca do jej zdobycia, s\u0105 niewystarczaj\u0105ce.<\/span><\/p>\n

Berling i Wanda Wasilewska w Sielcach, miejscu formowania dywizji ko\u015bciuszkowskiej Fot. NAC<\/em><\/span><\/p>\n

Wys\u0142a\u0142 na pocz\u0105tek 400 \u017co\u0142nierzy.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Potem kolejne setki, w sumie kilka tysi\u0119cy, ale to i tak zdecydowanie za ma\u0142o, \u017ceby zdoby\u0107 miasto. Tym bardziej \u017ce polska armia by\u0142a mniej liczna i stosunkowo s\u0142abo wyposa\u017cona w por\u00f3wnaniu z siedmioma armiami radzieckimi, kt\u00f3re mia\u0142y wi\u0119cej cho\u0107by sprz\u0119tu przeciwpancernego i przeciwlotniczego.<\/span><\/p>\n

Dlaczego, skoro armia Berlinga by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 Armii Radzieckiej?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Ale \u201eludowe\u201d wojsko dopiero si\u0119 tworzy\u0142o, nie zd\u0105\u017cono go wyekwipowa\u0107. Powiedzmy szczerze, \u017ce polska armia mia\u0142a si\u0142\u0119 zwi\u0119kszonego korpusu radzieckiego. Ale bardziej presti\u017cowe jest m\u00f3wienie, \u017ce posiada si\u0119 armi\u0119 ni\u017c korpus. I ta s\u0142aba armia zacz\u0119\u0142a podchodzi\u0107 w okolice zoo i mostu Poniatowskiego 14 wrze\u015bnia. Przegrupowa\u0142a si\u0119, ale przez to straci\u0142a jeden dzie\u0144 i dopiero w nocy<\/a><\/strong><\/span> z 15 na 16 wrze\u015bnia spr\u00f3bowa\u0142a przedosta\u0107 si\u0119 na lewy brzeg Wis\u0142y.<\/span><\/p>\n

Straci\u0142a jeden dzie\u0144 zaskoczenia, wi\u0119c Niemcy byli ju\u017c przygotowani.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Oczywi\u015bcie. A mo\u017cna by\u0142o przecie\u017c zaplanowa\u0107 pr\u00f3b\u0119 zdobycia przycz\u00f3\u0142k\u00f3w na Wi\u015ble z marszu, ale tylko pod warunkiem, \u017ce Berling mia\u0142by wsparcie kilku radzieckich jednostek. Pocz\u0105tkowo Berlingowi si\u0119 wydawa\u0142o, \u017ce najbli\u017cej jest do powsta\u0144c\u00f3w na \u017boliborzu, wi\u0119c tam ma by\u0107 g\u0142\u00f3wny punkt ci\u0119\u017cko\u015bci jego dzia\u0142a\u0144. Jednak w mi\u0119dzyczasie id\u0105 zwiadowcy z jednej i drugiej strony i okazuje si\u0119, \u017ce na Czerniakowie s\u0105 powsta\u0144cy, kt\u00f3rzy maj\u0105 dost\u0119p do Wis\u0142y w okolicach Solca i Wilanowskiej, poni\u017cej mostu Poniatowskiego, wi\u0119c Berling decyduje si\u0119 uderzy\u0107 w tym miejscu.<\/span><\/p>\n

Ma prawo decydowa\u0107 o operacji samodzielnie?<\/strong><\/p>\n

\u2013 W ramach dzia\u0142a\u0144 armii tak. Uderzy\u0142 wi\u0119c na przycz\u00f3\u0142ek czerniakowski raz \u2013 tutaj walczy\u0142a 3. Dywizja Piechoty, potem forsowa\u0142 rzek\u0119 ponownie. A jednocze\u015bnie 2. Dywizja uderzy\u0142a na \u017boliborzu, i dodatkowo pomocnicze desanty pr\u00f3bowa\u0142y przedrze\u0107 si\u0119 w okolice mostu Poniatowskiego i Siekierek. Ale armia polska by\u0142a zbyt s\u0142aba, \u017ceby zdoby\u0107 Warszaw\u0119. Musia\u0142aby zosta\u0107 powa\u017cnie wzmocniona przez si\u0142y radzieckie \u2013 \u015brodki przeprawowe, lotnictwo, ci\u0119\u017ck\u0105 artyleri\u0119, piechot\u0119. Tylko \u017ce Rokossowski tego Berlingowi nie zapewni\u0142. Wydaje si\u0119 te\u017c, \u017ce samo forsowanie Wis\u0142y zosta\u0142o \u017ale przygotowane. W relacjach wygl\u0105da to tak, jakby panowa\u0142 chaos \u2013 Berling rozprasza\u0142 si\u0142y, atakowa\u0142 w r\u00f3\u017cnych miejscach. Inna sprawa, \u017ce zdobycie miasta przez forsowanie rzeki, gdy walczy si\u0119 z przeciwnikiem ukrytym w terenie zabudowanym, jest piekielnie trudne. Wr\u00f3g mo\u017ce strzela\u0107 z wysokich okien, mo\u017ce si\u0119 ukrywa\u0107 w budynkach i ma rzek\u0119 jak na d\u0142oni.<\/span><\/p>\n

Dlatego Berling zdecydowa\u0142 si\u0119 u\u017cy\u0107 zas\u0142ony dymnej?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Tak, ale wprowadzi\u0142a ona jeszcze wi\u0119kszy chaos, bo berlingowcom r\u00f3wnie\u017c przes\u0142oni\u0142a widok, a jednocze\u015bnie wskaza\u0142a Niemcom miejsca, gdzie b\u0119d\u0105 l\u0105dowa\u0107. Kiedy ju\u017c dosz\u0142o do nalot\u00f3w radzieckich, to nie w tym momencie, gdy trwa\u0142 najmocniejszy ostrza\u0142 artylerii niemieckiej. No i kolejny b\u0142\u0105d \u2013 na drug\u0105 stron\u0119 rzeki nie zostali przerzuceni wy\u017csi dow\u00f3dcy pododdzia\u0142\u00f3w i oficerowie ze sztabu. Wi\u0119c gdy ju\u017c polskie pu\u0142ki znalaz\u0142y si\u0119 na zachodnim brzegu, to w wi\u0119kszo\u015bci bez oficer\u00f3w, kt\u00f3rzy mogliby koordynowa\u0107 dzia\u0142ania. A przecie\u017c ci \u017co\u0142nierze nie mieli \u017cadnego do\u015bwiadczenia w walkach w mie\u015bcie i straty w\u015br\u00f3d nich by\u0142y ogromne \u2013 oko\u0142o 3700 zabitych, rannych i zaginionych. Przycz\u00f3\u0142ki zlikwidowano i po tygodniu, 23 wrze\u015bnia, walka zako\u0144czy\u0142a si\u0119 przegran\u0105 berlingowc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Zniszczony pomnik genera\u0142a Berlinga ADAM ST\u0118PIE\u0143<\/em><\/span><\/p>\n

Stalin \u015bwiadomie po\u015bwi\u0119ci\u0142 berlingowc\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Wydaje mi si\u0119, \u017ce dobrze wiedzia\u0142, \u017ce nie s\u0105 w stanie samodzielnie zdoby\u0107 miasta. I w tym sensie ich po\u015bwi\u0119ci\u0142, chocia\u017c oczywi\u015bcie \u017co\u0142nierze Berlinga bardzo chcieli walczy\u0107 za swoj\u0105 stolic\u0119.<\/span><\/p>\n

Jak du\u017c\u0105 nadziej\u0119 pok\u0142adali powsta\u0144cy w ofensywie sowieckiej?<\/span><\/strong><\/p>\n

\u2013 9 wrze\u015bnia Komenda G\u0142\u00f3wna AK podj\u0119\u0142a rozmowy kapitulacyjne z Niemcami, jednak przerwa\u0142a je dwa dni p\u00f3\u017aniej na wie\u015b\u0107 o rozpocz\u0119ciu ofensywy sowieckiej. Wielkie nadzieje pok\u0142adali w niej te\u017c sami mieszka\u0144cy. Odg\u0142osy zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 frontu, a wreszcie wie\u015bci o zdobyciu Pragi dawa\u0142y nadziej\u0119. Wszystko to by\u0142o z\u0142udne i w sumie przed\u0142u\u017cy\u0142o agoni\u0119 miasta.<\/span><\/p>\n

Nieudany atak na przycz\u00f3\u0142ek czerniakowski by\u0142 powodem, dla kt\u00f3rego Berling zosta\u0142 odsuni\u0119ty od dowodzenia 1. Armi\u0105 Wojska Polskiego?<\/strong><\/p>\n

\u2013 On sam pisa\u0142, \u017ce odsuni\u0119to go, bo pr\u00f3bowa\u0142 wymusi\u0107 walk\u0119 o Warszaw\u0119, ale prawda jest taka, \u017ce nie by\u0142 dobrym dow\u00f3dc\u0105, pope\u0142nia\u0142 b\u0142\u0119dy pod Lenino, pod Pu\u0142awami i D\u0119blinem, dosz\u0142a jeszcze ta przegrana bitwa o przycz\u00f3\u0142ki warszawskie. Gdyby jego dzia\u0142ania by\u0142y samowolne, to zosta\u0142by zdj\u0119ty od razu, a nast\u0105pi\u0142o to dopiero 30 wrze\u015bnia, czyli dwa tygodnie po forsowaniu Wis\u0142y. Ta nieudolna operacja by\u0142a jednak tylko pretekstem, bo od d\u0142u\u017cszego czasu Berling by\u0142 skonfliktowany z polskimi komunistami i Micha\u0142em Rol\u0105-\u017bymierskim, kt\u00f3ry sta\u0142 na czele Ludowego Wojska Polskiego, wi\u0119c ch\u0119tnie si\u0119 go pozbyto. Berling mia\u0142 trudny charakter i swoje w\u0142asne pomys\u0142y na rozwi\u0105zanie sprawy polskiej po wojnie, a to si\u0119 Stalinowi nie podoba\u0142o.<\/span><\/p>\n

\n

Berling my\u015bla\u0142, \u017ceby rz\u0105dy w Polsce oprze\u0107 na dyktaturze wojskowej, troch\u0119 pobrzmiewa\u0142y w tym tradycje pi\u0142sudczykowskie, ale komuni\u015bci d\u0105\u017cyli do tego, \u017ceby o wszystkim decydowa\u0142a partia.<\/p>\n<\/blockquote>\n

I tego te\u017c chcia\u0142 Stalin.<\/span><\/p>\n

Te tradycje pi\u0142sudczykowskie nie by\u0142y przypadkowe, Berling s\u0142u\u017cy\u0142 w Legionach, wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w wojnie polsko-bolszewickiej, popar\u0142 Pi\u0142sudskiego po przewrocie majowym. A gdy wybuch\u0142a wojna stan\u0105\u0142 po stronie sowiet\u00f3w. Dziwny zwrot akcji.<\/h4>\n

\u2013 Jego kariera pocz\u0105tkowo bardzo \u0142adnie si\u0119 rozwija\u0142a. On nie tylko wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w wojnie polsko-bolszewickiej, ale tak\u017ce dowodzi\u0142 batalionem w walkach o Lw\u00f3w i dosta\u0142 za to order Virtuti Militari, to du\u017ce wyr\u00f3\u017cnienie, by\u0142 bohaterem.<\/span><\/p>\n

Mia\u0142 wtedy dwadzie\u015bcia par\u0119 lat.<\/strong><\/p>\n

\u2013 I by\u0142 bardzo dobrze rokuj\u0105cym dow\u00f3dc\u0105. A jeszcze przed trzydziestk\u0105 sko\u0144czy\u0142 Wy\u017csz\u0105 Szko\u0142\u0119 Wojenn\u0105, presti\u017cow\u0105, szkol\u0105c\u0105 kadry wojskowe. W latach 30. dosta\u0142 dow\u00f3dztwo 6. i 4. Pu\u0142ku Piechoty Legion\u00f3w. I to te\u017c by\u0142y presti\u017cowe formacje. Jego kariera za\u0142ama\u0142a si\u0119 nagle w 1939 r.<\/span><\/p>\n

Naprawd\u0119 z powod\u00f3w obyczajowych?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Ten rozw\u00f3d z rumu\u0144sk\u0105 arystokratk\u0105 Joland\u0105 Magyarosi zdecydowanie mu nie pos\u0142u\u017cy\u0142. Posz\u0142o o maj\u0105tek, ona zarzuca\u0142a mu, \u017ce by\u0142 nieuczciwy, \u017ce za du\u017co sobie przyw\u0142aszczy\u0142, \u017ce \u017ale si\u0119 z ni\u0105 obszed\u0142. Sprawa opar\u0142a si\u0119 o oficerski s\u0105d honorowy, kt\u00f3ry orzek\u0142, \u017ce jego zachowanie by\u0142o niegodne oficera.<\/span><\/p>\n

Magyarosi by\u0142a jego drug\u0105 \u017con\u0105. Z pierwsz\u0105 mia\u0142 czworo dzieci, w tym c\u00f3rk\u0119 Barbar\u0119, kt\u00f3ra by\u0142a sanitariuszk\u0105 w powstaniu warszawskim. Ciekawe, czy o tym wiedzia\u0142.<\/h4>\n

\u2013 W sierpniu i we wrze\u015bniu 1944 r. nie m\u00f3g\u0142 tego wiedzie\u0107. Ale wracaj\u0105c do 1939 r. \u2013 Berling mia\u0142 trudny charakter, wchodzi\u0142 w konflikty z prze\u0142o\u017conymi, no i zarzucano mu, \u017ce zaniedba\u0142 swoj\u0105 jednostk\u0119. Pisano, \u017ce jego 4. Pu\u0142k jest najgorszym w dywizji. Gen. Micha\u0142 Karaszewicz-Tokarzewski [by\u0142 przewodnicz\u0105cym Oficerskiego Trybuna\u0142u Orzekaj\u0105cego] wys\u0142a\u0142 nawet raport w tej sprawie do marsza\u0142ka Edwarda Rydza-\u015amig\u0142ego z postulatem, \u017ceby odsun\u0105\u0107 Berlinga od dowodzenia pu\u0142kiem. I tak si\u0119 sta\u0142o. Z t\u0105 tylko r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce Berling sam poprosi\u0142 o zwolnienie go z wojska. Odszed\u0142 31 lipca 1939 r.<\/span><\/p>\n

Pomnik Zygmunta Berlinga przy Trasie \u0141azienkowskiej<\/em><\/span><\/p>\n

A zaraz potem wybuch\u0142a wojna, wi\u0119c chcia\u0142 wr\u00f3ci\u0107.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Tyle \u017ce nikt ju\u017c nie chcia\u0142 go z powrotem. Berling mieszka\u0142 w tym czasie w Wilnie i tak jak tysi\u0105ce polskich oficer\u00f3w, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 po wschodniej stronie, trafi\u0142 do obozu w Starobielsku.<\/span>
\nTam nawi\u0105za\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z NKWD.<\/span><\/p>\n

Dlaczego? Nie m\u00f3g\u0142 przecie\u017c przeczuwa\u0107, co si\u0119 wydarzy…<\/strong><\/p>\n

\u2013 Nikt nie m\u00f3g\u0142 sobie wyobrazi\u0107, \u017ce mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107 Katy\u0144 i do czego Sowieci s\u0105 zdolni. Stalin w po\u0142owie 1940 r. zacz\u0105\u0142 si\u0119 zastanawia\u0107 nad stworzeniem polskiej formacji, kt\u00f3ra mog\u0142aby walczy\u0107 po stronie Armii Czerwonej, bo rozwa\u017ca\u0142 wojn\u0119 z Niemcami. Szuka\u0142 najpierw polskich genera\u0142\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieliby stan\u0105\u0107 pod jego dow\u00f3dztwem, ale nie znalaz\u0142. Trafi\u0142o mu si\u0119 natomiast kilkunastu oficer\u00f3w ni\u017cszego szczebla, w tym Berling, w\u00f3wczas podpu\u0142kownik, kt\u00f3rzy zgodzili si\u0119 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107. Berling zrobi\u0142 to z powod\u00f3w ambicjonalnych, mo\u017ce wydawa\u0142o mu si\u0119, \u017ce b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 odgrywa\u0107 przy boku Stalina jak\u0105\u015b wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119.<\/span><\/p>\n

Jakie by\u0142y jego zadania?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Kiedy wytypowano tych oficer\u00f3w, nie by\u0142o jeszcze plan\u00f3w, jakie maj\u0105 mie\u0107 zadania i co z nimi robi\u0107. Przej\u015bciowo umieszczono ich w willi w Ma\u0142achowce, pod Moskw\u0105, gdzie byli sondowani, a potem mieli stan\u0105\u0107 na czele polskoj\u0119zycznej dywizji Armii Czerwonej. Ale Hitler napad\u0142 na Zwi\u0105zek Radziecki i nagle si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce to nie on jest sojusznikiem, tylko Wielka Brytania, wi\u0119c i z Polakami, kt\u00f3rzy tworzyli rz\u0105d na uchod\u017astwie, trzeba si\u0119 jako\u015b dogada\u0107. Na mocy uk\u0142adu Sikorski-Majski Stalin pozwoli\u0142 na stworzenie polskiego wojska pod dow\u00f3dztwem gen. W\u0142adys\u0142awa Andersa, i podleg\u0142ego prawowitej w\u0142adzy polskiej w Londynie. Swoje plany wobec polskich oficer\u00f3w musia\u0142 wi\u0119c schowa\u0107 do szuflady. Ci z Ma\u0142achowki te\u017c byli kierowani do Andersa. Berling poszed\u0142 tam jako sowiecki agent czy te\u017c agent wp\u0142ywu, by\u0142 nawet szefem sztabu dywizji i dow\u00f3dc\u0105 bazy ewakuacyjnej w Krasnowodsku, ale kiedy dosz\u0142o do ewakuacji armii Andersa, z\u0142ama\u0142 jego rozkaz i zosta\u0142 w Zwi\u0105zku Radzieckim.<\/span><\/p>\n

Stalin mu kaza\u0142?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Pewnie tak, skoro ju\u017c wcze\u015bniej si\u0119 zastanawia\u0142, czy nie wykorzysta\u0107 Berlinga jako tego, kt\u00f3ry stanie przy jego boku na czele polskoj\u0119zycznej jednostki. Berling pewnie sobie wykalkulowa\u0142, \u017ce u Andersa b\u0119dzie jednym z wielu oficer\u00f3w \u015bredniego szczebla. \u017be pewnie wyjd\u0105 na jaw jego rozmowy z NKWD, mo\u017ce b\u0119dzie marginalizowany, albo nawet dostanie jak\u0105\u015b kar\u0119, wi\u0119c nie wyszed\u0142 z polskim wojskiem. Anders uzna\u0142 to za dezercj\u0119 i zdrad\u0119. W lipcu 1943 r. s\u0105d wojskowy zaocznie skaza\u0142 Berlinga na kar\u0119 \u015bmierci.<\/p>\n

Uroczysto\u015bci pod pomnikiem gen. Berlinga Fot. Bartosz Bobkowski \/ Agencja Gazeta<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

A kiedy Anders znikn\u0105\u0142 z horyzontu, Stalin wr\u00f3ci\u0142 do pomys\u0142u stworzenia w\u0142asnego wojska polskiego.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Pokazywa\u0142 w ten spos\u00f3b, \u017ce b\u0119dzie g\u0142\u00f3wnym rozgrywaj\u0105cym w sprawie polskiej. Mia\u0142 ju\u017c reprezentacj\u0119 polityczn\u0105 z polskich komunist\u00f3w, wi\u0119c potrzebowa\u0142 wojska jako przeciwwagi dla armii Andersa i oddzia\u0142\u00f3w podleg\u0142ych Sikorskiemu.<\/span><\/p>\n

\n

Zgodzi\u0142 si\u0119 nawet na bia\u0142o-czerwon\u0105 flag\u0119, na or\u0142a \u2013 co prawda bez korony, ale jednak, \u017co\u0142nierze mogli \u015bpiewa\u0107 \u201eRot\u0119\u201d, by\u0142 ksi\u0105dz i przysi\u0119ga 15 lipca 1943 r., czyli w rocznic\u0119 bitwy pod Grunwaldem.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Wszystkie atrybuty by\u0142y zachowane z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce by\u0142o to wojsko podleg\u0142e Stalinowi. Na jego czele stan\u0105\u0142 Berling, a potem Micha\u0142 Rola-\u017bymierski.<\/span><\/p>\n

Czy to prawda, \u017ce Berling wydawa\u0142 wyroki \u015bmierci na dzia\u0142aczy niepodleg\u0142o\u015bciowych?<\/strong><\/p>\n

\u2013 To prawda. Zachowa\u0142o si\u0119 kilka takich wyrok\u00f3w z jego podpisem. Na przyk\u0142ad wyrok s\u0105du wojskowego garnizonu w Lublinie z 8 listopada 1944 r. na Zygmunta Paszkowskiego, kt\u00f3ry za przechowywanie broni bez zezwolenia w\u0142adzy zosta\u0142 skazany na \u015bmier\u0107 przez rozstrzelanie. Nast\u0119pny wyrok z 10 listopada 1944 r. na Czes\u0142awa Brzezickiego. Podczas rewizji w jego mieszkaniu znaleziono ulotk\u0119 WiN, kt\u00f3ra nawo\u0142ywa\u0142a do obalenia w\u0142adzy pa\u0144stwowej, nie zg\u0142osi\u0142 si\u0119 te\u017c do rejestracji poborowych i za p\u00f3\u017ano zda\u0142 bro\u0144, za co zosta\u0142 skazany na kar\u0119 \u015bmierci. Ale Berling zmieni\u0142 ten akurat wyrok na 10 lat wi\u0119zienia. Kolejny wyrok \u015bmierci, te\u017c z 10 listopada, na W\u0142adys\u0142awa i Stefana Osi\u0144skich, cz\u0142onk\u00f3w Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich, za to, \u017ce d\u0105\u017cyli do usuni\u0119cia ustroju demokratycznego. Takich wyrok\u00f3w Berling podpisa\u0142 co najmniej kilka.<\/span><\/p>\n

Nawet jednak ta daleko posuni\u0119ta us\u0142u\u017cno\u015b\u0107 wobec sowiet\u00f3w nie uchroni\u0142a go przed niech\u0119ci\u0105 ze strony Stalina, bo i tak po wojnie przesta\u0142 odgrywa\u0107 jak\u0105kolwiek rol\u0119.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Nawet wi\u0119cej. Zosta\u0142 karnie wys\u0142any do Moskwy. Nie chcia\u0142 tam jecha\u0107. Pisa\u0142 do Stalina, b\u0142agaj\u0105c, \u017ceby go ratowa\u0142 przed \u201etrockistowsk\u0105 band\u0105\u201d, gdzie rz\u0105dz\u0105 Wanda Wasilewska, Edward Os\u00f3bka-Morawski, Rola-\u017bymierski, za kt\u00f3rymi \u2013 jak twierdzi\u0142 \u2013 kryj\u0105 si\u0119 w istocie Hilary Minc, Jakub Berman i Stanis\u0142aw Radkiewicz, czyli \u017bydzi, ale ten list raczej nie trafi\u0142 do adresata. W Moskwie Berling podejmowa\u0142 jeszcze jakie\u015b g\u0142od\u00f3wki, protestowa\u0142, ale to nie pomog\u0142o. Wolno mu by\u0142o wr\u00f3ci\u0107 dopiero po wyborach, w 1947 r., kiedy na scenie byli ju\u017c inni bohaterowie. \u017beby go czym\u015b zaj\u0105\u0107, dosta\u0142 pozwolenie na zorganizowanie Akademii Sztabu Generalnego, kt\u00f3rej by\u0142 komendantem. A kiedy zosta\u0142 stamt\u0105d zwolniony, otrzymywa\u0142 ju\u017c tylko synekury \u2013 wiceministra rolnictwa, dzia\u0142acza ZBOWiD-u, a gen. Jaruzelski wykorzystywa\u0142 go jako symbol po\u0142\u0105czenia elementu narodowego z komunistycznym, \u017ce niby on, wywodz\u0105cy si\u0119 z Legion\u00f3w, zrozumia\u0142 jednak ducha czasu, i to, \u017ce Polsce b\u0119dzie lepiej w sojuszu ze Zwi\u0105zkiem Radzieckim.<\/span><\/p>\n

Po \u015bmierci jego imieniem zostaje nazwany most \u0141azienkowski, obok kt\u00f3rego stan\u0105\u0142 pomnik, niedawno zniszczony przez nieznanych sprawc\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Nazywano go pomnikiem obserwatora, bo Berling sta\u0142 na nim z lornetk\u0105 w r\u0119ce. Sta\u0142 i patrzy\u0142, jak wykrwawia si\u0119 powstanie warszawskie, co nie jest prawd\u0105, bo jednak walczy\u0142, cho\u0107 nieudolnie. W ramach dekomunizacji pomnik mia\u0142 by\u0107 przeniesiony do magazynu Muzeum Powstania Warszawskiego. My\u015bl\u0119, \u017ce to by wystarczy\u0142o. Nie trzeba go by\u0142o niszczy\u0107. To za daleko posz\u0142o.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zygmunt Berling chcia\u0142 pom\u00f3c powstaniu warszawskiemu. Czy genera\u0142 Stalina zas\u0142uguje na chwa\u0142\u0119? Marta Grzywacz Gen. Zygmunt Berling rozmawia z mieszka\u0144cami warszawskiej Pragi. Po drugiej stronie Wis\u0142y dogorywa\u0142o w\u00f3wczas powstanie, wrzesie\u0144 1944 (Fot. domena publiczna) Obalony niedawno pomnik dow\u00f3dcy 1. Armii Wojska Polskiego na Saskiej K\u0119pie nazywano pomnikiem obserwatora. Bo genera\u0142 Berling sta\u0142 na postumencie z […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73426"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=73426"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73426\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":73438,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73426\/revisions\/73438"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=73426"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=73426"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=73426"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}