{"id":73630,"date":"2019-11-12T17:09:51","date_gmt":"2019-11-12T15:09:51","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=73630"},"modified":"2019-11-04T07:58:09","modified_gmt":"2019-11-04T05:58:09","slug":"05-09-44","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=73630","title":{"rendered":"Rekonstrukcja zbiorowej pami\u0119ci."},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Rekonstrukcja zbiorowej pami\u0119ci. Recenzja filmu \u201eNie obchodzi mnie, czy przejdziemy do historii jako barbarzy\u0144cy\u201d w re\u017cyserii Radu Judego<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Miko\u0142aj G\u00f3ralik<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Najnowszy film Radu Judego, to stylizowana na dokument opowie\u015b\u0107 o zapomnianej zbrodni oraz budowaniu \u015bwiadomo\u015bci historycznej. Wci\u0105gaj\u0105cy esej, a zarazem rodzaj intertekstualnego wyk\u0142adu, jest przyst\u0119pny nawet dla widz\u00f3w niezaznajomionych z histori\u0105 rumu\u0144skiego faszyzmu.<\/h4>\n

Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Judego, przedstawiciela drugiego ju\u017c pokolenia nowej fali kina rumu\u0144skiego, wymyka si\u0119 \u0142atwemu zaszufladkowaniu. Po wysmakowanym estetycznie \u201eAferim!\u201d [2015], kt\u00f3ry przyni\u00f3s\u0142 mu Srebrnego Nied\u017awiedzia za najlepsz\u0105 re\u017cyseri\u0119 na festiwalu w Berlinie, Jude ugruntowa\u0142 swoj\u0105 pozycj\u0119 filmowego autora europejskiego formatu. Jego najnowsze dzie\u0142o, \u201eNie obchodzi mnie, czy przejdziemy do historii jako barbarzy\u0144cy\u201d, trafia do polskich kin na fali mi\u0119dzynarodowych sukces\u00f3w. W zesz\u0142ym roku Jude odebra\u0142 za ten obraz mi\u0119dzy innymi g\u0142\u00f3wn\u0105 nagrod\u0119 Kryszta\u0142owego Globu w Karlowych Warach, film jest te\u017c tegorocznym rumu\u0144skim kandydatem do Oscara. Tytu\u0142 to cytat ze wstrz\u0105saj\u0105cej deklaracji marsza\u0142ka Iona Antonescu, z\u0142o\u017conej w 1941 roku przed rumu\u0144skim rz\u0105dem. W praktyce s\u0142owa te oznacza\u0142y przyzwolenie na czystki etniczne, dokonane na ludno\u015bci \u017cydowskiego pochodzenia na froncie wschodnim. Wcze\u015bniej problem rumu\u0144skiego antysemityzmu Jude przybli\u017cy\u0142 w ciekawym formalnie dokumencie \u201eThe Dead Nation\u201d [\u021aara moart\u0103, 2017], sk\u0142adaj\u0105cym si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z wydobytych z archiwum fotografii, uzupe\u0142nionych o pozakadrowy komentarz.<\/span><\/p>\n

Materia\u0142y prasowe dystrybutora Aurora Films<\/em><\/span><\/p>\n

\u017bywa lekcja historii<\/strong><\/p>\n

W \u201eNie obchodzi mnie\u2026\u201d podstaw\u0105 fabularnego konfliktu s\u0105 autentyczne zdarzenia, a Jude zn\u00f3w pos\u0142uguje si\u0119 historycznymi \u017ar\u00f3d\u0142ami ze skrupulatno\u015bci\u0105 archiwisty. Film rozpoczynaj\u0105 uj\u0119cia pochodz\u0105ce z kroniki filmowej, dokumentuj\u0105cej zdobycie Odessy w 1941 roku przez rumu\u0144sk\u0105 armi\u0119. Fragment pokazuj\u0105cy scen\u0119 obalenia radzieckiej gwiazdy z fasady budynku i zamieszczenia w jej miejsce narodowej flagi, jest typow\u0105 narracj\u0105 pisan\u0105 przez zwyci\u0119zc\u00f3w. Jude chce jednak dostrzec inny wymiar tego propagandowego przekazu \u2013 w zale\u017cno\u015bci od perspektywy by\u0142a to zwyci\u0119ska batalia rumu\u0144skich \u017co\u0142nierzy lub krwawa zbrodnia wojenna dokonana na ukrai\u0144skich \u017bydach. Czystki etniczne przeprowadzone przez Rumun\u00f3w by\u0142y r\u00f3wnie brutalne jak zbrodnie III Rzeszy. Wed\u0142ug ostro\u017cnych wylicze\u0144 historyk\u00f3w ich ofiarami pad\u0142o oko\u0142o 300 tysi\u0119cy os\u00f3b \u017cydowskiego pochodzenia [1], przytoczone w filmie dane m\u00f3wi\u0105 nawet o 380 tysi\u0105cach zamordowanych. Widz jest stopniowo zaznajamiany z kulisami tej zbrodni.<\/span><\/p>\n

\n

W postaci Mariany ujawnia si\u0119 niezgoda na czarno-bia\u0142\u0105 wizj\u0119 historii, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 sztuka narodowa mo\u017ce opowiada\u0107 tylko o heroicznych czynach lub krwawych ofiarach ponoszonych przez spo\u0142ecze\u0144stwo.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Osi\u0105 filmu jest fikcyjna historia re\u017cyserki teatralnej Mariany (Ioana Iacob), kt\u00f3ra przygotowuje wielk\u0105 rekonstrukcj\u0119 odeskich wydarze\u0144. Dzi\u0119ki \u017cywej lekcji historii autorka usi\u0142uje wznieci\u0107 publiczn\u0105 dyskusj\u0119 i podnie\u015b\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 na temat przesz\u0142o\u015bci w\u015br\u00f3d lokalnej spo\u0142eczno\u015bci. Mariana to oczytana intelektualistka, bezkompromisowo sprzeciwiaj\u0105ca si\u0119 jakimkolwiek formom obyczajowej cenzury. W postaci tej ujawnia si\u0119 niezgoda na czarno-bia\u0142\u0105 wizj\u0119 historii, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 sztuka narodowa mo\u017ce opowiada\u0107 tylko o heroicznych czynach lub krwawych ofiarach ponoszonych przez spo\u0142ecze\u0144stwo. Przypominaj\u0105c, \u017ce Rumunii byli tak\u017ce oprawcami, Mariana walczy o sw\u00f3j artystyczny g\u0142os, ale tak\u017ce troch\u0119 prowokuje. Jej sztuka, finansowana z publicznych pieni\u0119dzy, ma sta\u0107 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 programu oficjalnych obchod\u00f3w. Gdy dochodzi do premiery, Jude filmuje nie tylko fragmenty inscenizacji, ale odwraca kamer\u0119 tak\u017ce na twarz Mariany, przygl\u0105daj\u0105cej si\u0119 reakcjom publiczno\u015bci. Czy sztuka posiada moc kszta\u0142towania opinii, czy mo\u017ce jedynie rozsierdzi\u0107 ju\u017c przekonanych do swojej racji przypadkowych gapi\u00f3w? Jude pozostaje w tej kwestii sceptyczny.<\/span><\/p>\n

materia\u0142y prasowe dystrybutora Aurora Films<\/em><\/span><\/p>\n

Obawy przed powt\u00f3rk\u0105 z historii<\/strong><\/p>\n

W dziele Radu Judego \u0142atwo mo\u017cna dostrzec paralel\u0119 ze wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci\u0105, rumu\u0144ski obraz znakomicie wpisuje si\u0119 w nurt film\u00f3w stanowi\u0105cych komentarz dla wzrastaj\u0105cej w Europie fali nacjonalizmu. Stawiane przez re\u017cysera pytania, zogniskowane wok\u00f3\u0142 rumu\u0144skiej historii, dotycz\u0105 uniwersalnych kwestii, z kt\u00f3rymi boryka si\u0119 ka\u017cdy nar\u00f3d. Czy zbiorowa pami\u0119\u0107 o kluczowych wydarzeniach sprowadza si\u0119 do konwencji ustalanej przez rz\u0105dz\u0105cych? W jaki spos\u00f3b dotarcie do obiektywnych relacji deformuje polityka historyczna? Jude powoli rozwija narracj\u0119, w d\u0142ugich scenach pozwalaj\u0105c wybrzmie\u0107 wszystkim argumentom.<\/span><\/p>\n

rekomendowa\u0142: Leon Rozenbaum<\/strong><\/em><\/span>
\nMariana prowadzi filozoficzne dysputy nad sensem rozlicze\u0144 i przywracaniem pami\u0119ci zar\u00f3wno w sytuacjach intymnych, ze swoim kochankiem, jak i w pracy zawodowej \u2013 ze sztabem filmowym oraz dogl\u0105daj\u0105cym wszystkiego lokalnym urz\u0119dnikiem Movil\u0105. W trwaj\u0105cych nieraz po kilka minut uj\u0119ciach bohaterka odczytuje na g\u0142os obszerne fragmenty tekst\u00f3w Isaaka Babela czy Hanny Arendt. Liczne intertekstualne nawi\u0105zania do tekst\u00f3w filmowych i literackich przemycane s\u0105 w dialogach lub niekiedy tylko w postaci wizualnego cytatu \u2013 na przyk\u0142ad, gdy w kadrze pojawia si\u0119 ok\u0142adka angloj\u0119zycznego wydania ksi\u0105\u017cki \u201eMy z Jedwabnego\u201d Anny Bikont.<\/span><\/p>\n

\n

Stawiane przez re\u017cysera pytania, zogniskowane wok\u00f3\u0142 rumu\u0144skiej historii, dotycz\u0105 uniwersalnych kwestii, z kt\u00f3rymi boryka si\u0119 ka\u017cdy nar\u00f3d. Czy zbiorowa pami\u0119\u0107 o kluczowych wydarzeniach sprowadza si\u0119 do konwencji ustalanej przez rz\u0105dz\u0105cych?<\/p>\n<\/blockquote>\n

Judego nie interesuje p\u0142ynne rozwijanie akcji, lecz przeprowadzenie wnikliwego wyk\u0142adu. W trwaj\u0105cym 140 minut filmie taka strategia autorska mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 momentami zbyt nu\u017c\u0105ca, dlatego re\u017cyser wprowadza tak\u017ce elementy humorystyczne, pokazuj\u0105c umowno\u015b\u0107 wszelkiego rodzaju wojennych inscenizacji. Kiepskie umiej\u0119tno\u015bci aktorskie zatrudnionych ochotnik\u00f3w, mog\u0105 podwa\u017cy\u0107 wiarygodno\u015b\u0107 przekazu. Jude sam nie zdecydowa\u0142 si\u0119 na dokumentaln\u0105 rekonstrukcj\u0119 wydarze\u0144 z 1941 roku, ustami g\u0142\u00f3wnej protagonistki przekonuj\u0105c, \u017ce nie wierzy w taki rodzaj realizmu w kinie. Zamiast tego z satyrycznym zaci\u0119ciem przygl\u0105da si\u0119 przygotowaniom do spektaklu i niemocy Mariany w przekonaniu konserwatywnych cz\u0142onk\u00f3w ekipy do swojej autorskiej wizji, odbieranej jako niepotrzebny artystyczny performance.<\/span><\/p>\n

Efektem tego autotematycznego zabiegu, nie jest w tym przypadku jednak wprowadzenie typowej figury cierpi\u0105cego na niemoc tw\u00f3rcz\u0105 re\u017cysera, za pomoc\u0105 kt\u00f3rej autorzy filmowi opowiadaj\u0105 o swoich kryzysach i zawodowym wypaleniu. Je\u015bli interpretowa\u0107 posta\u0107 Mariany jako alter ego <\/em>rumu\u0144skiego re\u017cysera, przedstawia ona raczej obawy przed zatarciem zbiorowej pami\u0119ci. Bez niej, jak zdaje si\u0119 sugerowa\u0107 Jude, mo\u017cemy \u0142atwo ulec manipulacji. Krzyki ofiar, pozbawione obrazu, jawi\u0105 si\u0119 Marianie tylko niczym kiepski efekt d\u017awi\u0119kowy z kina klasy B. Jak ju\u017c wielokrotnie pokaza\u0142a historia, jako zbiorowo\u015b\u0107 z minionych wydarze\u0144 nie potrafimy wyci\u0105ga\u0107 odpowiednich wniosk\u00f3w. Rol\u0105 artyst\u00f3w jest jednak wskazywa\u0107 na te niepokoj\u0105ce zale\u017cno\u015bci.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n