{"id":73710,"date":"2019-10-04T17:09:30","date_gmt":"2019-10-04T15:09:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=73710"},"modified":"2019-10-04T14:53:02","modified_gmt":"2019-10-04T12:53:02","slug":"09-09-35","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=73710","title":{"rendered":"LUX IN TENEBRIS LUCET!"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>LUX IN TENEBRIS LUCET!<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

DR ZOFIA TR\u0118BACZ<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

5 pa\u017adziernika 1937 roku na Uniwersytecie Warszawskim zosta\u0142o wprowadzone getto \u0142awkowe. Has\u0142em, kt\u00f3re jednoczy\u0142o \u015brodowisko akademickie w prote\u015bcie przeciwko gettu w latach 30. by\u0142a \u0142aci\u0144ska sentencja: \u201eLux in tenebris lucet!\u201d (\u015awiat\u0142o\u015b\u0107 w ciemno\u015bci \u015bwieci).<\/h4>\n

Celowa polityka o\u015bwiatowa. Rysunek satyryczny w prasie polskiej 1919 \u2013 1939. \/ \u0179r\u00f3d\u0142o: Archiwum \u017bIH<\/em><\/span><\/p>\n

M\u0142odzie\u017c narodowa domaga\u0142a si\u0119 wyznaczenia dla \u017byd\u00f3w osobnych miejsc na salach wyk\u0142adowych i w audytoriach (tzw. getto \u0142awkowe \u2013 najcz\u0119\u015bciej \u0142awki po lewej stronie lub na ko\u0144cu sali) od pocz\u0105tku lat trzydziestych XX w., zastraszaj\u0105c profesor\u00f3w protestuj\u0105cych przeciwko tym postulatom. Co wi\u0119cej, w pierwszych dniach pa\u017adziernika akademicy musieli przynosi\u0107 swoje indeksy, legitymacje oraz wype\u0142nione karty indywidualne, na kt\u00f3rych znajdowa\u0142a si\u0119 m.in. rubryka wyznaniowa, po czym zostawa\u0142y one ostemplowane pod\u0142u\u017cnymi piecz\u0105tkami: z zielonym napisem \u201eMiejsce w \u0142awkach parzystych\u201d lub z fioletowym napisem \u201eMiejsca w \u0142awkach nieparzystych\u201d. Pocz\u0105tkowo tak\u0105 metod\u0119 stosowa\u0142y poszczeg\u00f3lne wydzia\u0142y czy kierunki.<\/span><\/p>\n

Pierwsze pr\u00f3by wprowadzenia izolacji student\u00f3w \u017cydowskich w salach wyk\u0142adowych ze strony w\u0142adz akademickich nast\u0105pi\u0142y 9 i 11 grudnia 1935 roku na Politechnice Lwowskiej. Rady Wydzia\u0142\u00f3w In\u017cynieryjnego i Mechanicznego zadecydowa\u0142y o rozdziale miejsc: dwa rz\u0119dy \u0142awek dla Polak\u00f3w, jeden rz\u0105d dla \u017byd\u00f3w. Akademikom obu narodowo\u015bci w przypadku nieprzestrzegania rozporz\u0105dzenia grozi\u0142o relegowanie z uczelni. Zarz\u0105dzenia wydane na Politechnice Lwowskiej wzbudzi\u0142y natychmiast powa\u017cne zastrze\u017cenia w\u015br\u00f3d kadry, a niekt\u00f3rzy profesorowie tych wydzia\u0142\u00f3w nie podporz\u0105dkowali si\u0119 rozporz\u0105dzeniom. Niemniej jednak osobne miejsca dla \u017byd\u00f3w uznano w prasie akademickiej za rozwi\u0105zanie ciekawe, a nawet za krok post\u0119powy, w realny spos\u00f3b umo\u017cliwiaj\u0105cy zapewnienie spokoju na uczelniach.<\/span><\/p>\n

Jednak ju\u017c jesieni\u0105 1935 roku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bciwa kampania na rzecz wprowadzenia getta \u0142awkowego na uniwersytetach [1]<\/a>: do zaj\u015b\u0107 dosz\u0142o 7 listopada na kilku warszawskich uczelniach, 13 i 14 listopada we Lwowie, 14 listopada w Krakowie, 19 listopada w Warszawie \u2013 na Uniwersytecie oraz Szkole G\u0142\u00f3wnej Gospodarstwa Wiejskiego. Wyst\u0105pienia anty\u017cydowskie na uczelniach wy\u017cszych, powtarzaj\u0105ce si\u0119 regularnie na pocz\u0105tku ka\u017cdego roku akademickiego od pocz\u0105tku lat trzydziestych, sta\u0142y si\u0119 tak przewidywalne, \u017ce \u00f3wczesnej publicystyce ustali\u0142 si\u0119 nawet termin okre\u015blaj\u0105cy je mianem \u201emanewr\u00f3w jesiennych\u201d. W listopadzie 1931 roku w Wilnie, przypadkow\u0105 ofiar\u0105 eksces\u00f3w antysemickich sta\u0142 si\u0119 polski student prawa, cz\u0142onek M\u0142odzie\u017cy Wszechpolskiej \u2013 Stanis\u0142aw Wac\u0142awski. Rok p\u00f3\u017aniej g\u0142o\u015bno m\u00f3wi\u0142o si\u0119 o \u015bmierci lwowskiego studenta Akademii Medycyny i Weterynarii Jana Grotkowskiego, aczkolwiek okoliczno\u015bci jego \u015bmierci by\u0142y zupe\u0142nie inne: zgin\u0105\u0142 on w pobli\u017cu domu publicznego w nocnej b\u00f3jce, w kt\u00f3r\u0105 przerodzi\u0142a si\u0119 uliczna k\u0142\u00f3tnia. Oba wydarzenia sta\u0142y si\u0119 doskona\u0142ym pretekstem do organizowania corocznych eksces\u00f3w antysemickich na uczelniach. Nie wybucha\u0142y one samoistnie, lecz pod wp\u0142ywem, a w\u0142a\u015bciwie z inicjatywy narodowych \u015brodowisk akademickich powi\u0105zanych z ugrupowaniami politycznymi.<\/span><\/p>\n

Numerus Clausus! M\u0142odzie\u017c polska s\u0142ucha\u0107 musi wyk\u0142ad\u00f3w w korytarzach lub przez dziurk\u0119 od klucza wobec przepe\u0142nienia audytori\u00f3w m\u0142odzie\u017c\u0105 \u017cydowsk\u0105 obojga p\u0142ci \/ \u017ar\u00f3d\u0142o: Rysunek satyryczny w \u201eSzopce\u201d 1923, nr 9, s.6-7.<\/em><\/span><\/p>\n

Z czasem wyst\u0105pienia mia\u0142y ostrzejszy przebieg, a akademicy uciekali si\u0119 do coraz brutalniejszych metod i \u015brodk\u00f3w. Bito g\u0142\u00f3wnie student\u00f3w \u017cydowskich, lecz r\u00f3wnie\u017c protestuj\u0105cych przeciwko dzia\u0142aniom boj\u00f3wek i agresor\u00f3w, cz\u0119sto zupe\u0142nie apolitycznych, a kieruj\u0105cych si\u0119 wzgl\u0119dami moralnymi. Nie oszcz\u0119dzano tak\u017ce przypadkowych przechodni\u00f3w o wygl\u0105dzie semickim \u2013 takie zachowania by\u0142y wyj\u0105tkowo naganne i krytykowane przez szersz\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 akademick\u0105. Zamieszki w du\u017cym stopniu dezorganizowa\u0142y prac\u0119 na uczelni, r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce rektorzy wielokrotnie uciekali si\u0119 do zawieszania zaj\u0119\u0107 na kilka lub kilkana\u015bcie dni, a nawet na kilka tygodni, tak\u017ce w ramach dzia\u0142a\u0144 prewencyjnych. Niemniej jednak organizatorzy zaj\u015b\u0107, czuj\u0105c si\u0119 bezkarnie, radykalizowali swoje post\u0119powanie.<\/span><\/p>\n

Jeszcze na prze\u0142omie 1936\/1937 roku minister wyzna\u0144 religijnych i o\u015bwiecenia publicznego prof. Wojciech \u015awi\u0119tos\u0142awski wypowiada\u0142 si\u0119 przeciwko urz\u0119dowemu, czyli odg\u00f3rnemu wprowadzeniu getta \u0142awkowego na uczelniach, uznaj\u0105c je 27 stycznia 1937 roku w Sejmie za niemo\u017cliwe. Deklaracji takich by\u0142o wi\u0119cej, ale sk\u0142adano je w napi\u0119tej atmosferze, kiedy cz\u0119\u015b\u0107 szk\u00f3\u0142 wy\u017cszych pozostawa\u0142a zamkni\u0119ta z powodu wymuszania \u017c\u0105da\u0144 si\u0142\u0105. Co wi\u0119cej, pr\u00f3by te coraz cz\u0119\u015bciej ko\u0144czy\u0142y si\u0119 powodzeniem \u2013 zwi\u0119ksza\u0142a si\u0119 bowiem liczba rektor\u00f3w id\u0105cych na ust\u0119pstwa. Na pocz\u0105tku 1937 roku w celu zapobie\u017cenia konfliktom prof. \u015awi\u0119tos\u0142awski zezwoli\u0142 jednak rektorom, aby zastosowali \u015brodki organizacyjne, porz\u0105dkowe, kt\u00f3rych nie precyzowa\u0142. Wiosn\u0105 natomiast, po kolejnych rozruchach anty\u017cydowskich w Warszawie, minister rozwi\u0105za\u0142 organizacj\u0119 M\u0142odzie\u017cy Wszechpolskiej i Zwi\u0105zek Polskiej M\u0142odzie\u017cy Narodowo-Radykalnej, organizacj\u0119 akademick\u0105 ONR, za\u015b Bratni\u0105 Pomoc zawiesi\u0142. Nie mia\u0142o to jednak wi\u0119kszego znaczenia, poniewa\u017c organizacje te by\u0142y od lat przyzwyczajone do dzia\u0142ania w warunkach p\u00f3\u0142legalnych. Ponadto funkcjonowanie rozpocz\u0105\u0142 Zwi\u0105zek M\u0142odej Polski \u2013 organizacja m\u0142odzie\u017cowa rz\u0105dowego Obozu Zjednoczenia Narodowego, w swych pogl\u0105dach na kwesti\u0119 \u017cydowsk\u0105 zbli\u017cona do M\u0142odzie\u017cy Wszechpolskiej czy nawet Obozu Narodowo-Radykalnego, tworzona zreszt\u0105 z od\u0142am\u00f3w tej ostatniej. Zdaniem Szymona Rudnickiego, wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z szerszym procesem przejmowania przez kr\u0119gi rz\u0105dowe hase\u0142 obozu narodowego. Dlatego te\u017c, mi\u0119dzy innymi, kroki podejmowane przez ministra wyzna\u0144 religijnych i o\u015bwiecenia publicznego nie mog\u0142y ju\u017c zahamowa\u0107 rozpocz\u0119tej akcji.<\/span><\/p>\n

A zatem kwestia osobnych miejsc dla akademik\u00f3w wyznania moj\u017ceszowego nie zosta\u0142a za\u0142atwiona do wakacji. W\u0142adze musia\u0142y zdawa\u0107 sobie spraw\u0119, \u017ce jesieni\u0105, na pocz\u0105tku nowego roku akademickiego, studenci narodowi ponownie rozpoczn\u0105 kampani\u0119 na rzecz getta \u0142awkowego.<\/span>
\nI rzeczywi\u015bcie, okres wakacyjny przyni\u00f3s\u0142 powa\u017cne zmiany \u2013 2 lipca 1937 r. Sejm znowelizowa\u0142 ustaw\u0119 o szko\u0142ach akademickich z 1933 r. Wprowadzone poprawki dotyczy\u0142y g\u0142\u00f3wnie profesor\u00f3w, przywracaj\u0105c im bezpo\u015bredni\u0105 opiek\u0119 oraz nadz\u00f3r nad studentami i ich stowarzyszeniami. 24 wrze\u015bnia 1937 r. odby\u0142 si\u0119 natomiast zjazd rektor\u00f3w, na kt\u00f3rym minister \u015awi\u0119tos\u0142awski zezwoli\u0142, aby wydali oni zarz\u0105dzenia porz\u0105dkowe w sprawie miejsc w audytoriach dla m\u0142odzie\u017cy polskiej i \u017cydowskiej. W ten spos\u00f3b wielu rektor\u00f3w wyznaczy\u0142o odr\u0119bne \u0142awki na salach wyk\u0142adowych dla student\u00f3w \u017cydowskich oraz pozosta\u0142ych, np. 5 pa\u017adziernika 1937 roku getto \u0142awkowe zosta\u0142o wprowadzone na Uniwersytecie Warszawskim. Szczeg\u00f3lnie bolesny wyd\u017awi\u0119k mia\u0142o wydanie takiego zarz\u0105dzenia w grudniu 1937 roku w Szkole Budowy Maszyn im. Wawelberga i Rotwanda. Jej fundatorami byli \u017bydzi, za\u015b ich spadkobiercy przekazali Szko\u0142\u0119 w 1919 roku spo\u0142ecze\u0144stwu polskiemu z wyra\u017anym zastrze\u017ceniem, kt\u00f3re wyklucza\u0142o stosowanie w niej dyskryminacji rasowej, narodowej b\u0105d\u017a religijnej.<\/span><\/p>\n

\n

Zapraszamy na stron\u0119 Kompendium<\/strong><\/span><\/a>, na kt\u00f3rej mo\u017cecie Pa\u0144stwo zapozna\u0107 si\u0119 z pe\u0142n\u0105 wersj\u0105 artyku\u0142u dr Zofii Tr\u0119bacz \u201eAntysemityzm uniwersytecki w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym\u201d.<\/span><\/p>\n

Rysunki antysemickie z prasy polskiej 1919\u20131939 by\u0142y tematem wystawy czasowej \u201e<\/em>Obcy i niemili<\/em><\/a><\/strong><\/span><\/span>\u201d w \u017bydowskim Instytucie Historycznym otwartej na prze\u0142omie 2013\/2014 r.<\/span>
\n<\/em><\/p>\n

\n

Przypisy:<\/u><\/em><\/span><\/p>\n

[1]<\/a> Pierwsza pr\u00f3ba przymusowego osadzenia student\u00f3w \u017cydowskich w okre\u015blonym miejscu w audytorium zosta\u0142a podj\u0119ta ju\u017c jesieni\u0105 1933 roku. Mia\u0142a ona miejsce cz\u0119\u015bciowo na Uniwersytecie Wile\u0144skim oraz na trzech uczelniach warszawskich: na Politechnice, w Szkole G\u0142\u00f3wnej Gospodarstwa Wiejskiego (SGGW) i w Szkole G\u0142\u00f3wnej Handlowej (SGH).<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

LUX IN TENEBRIS LUCET! DR ZOFIA TR\u0118BACZ 5 pa\u017adziernika 1937 roku na Uniwersytecie Warszawskim zosta\u0142o wprowadzone getto \u0142awkowe. Has\u0142em, kt\u00f3re jednoczy\u0142o \u015brodowisko akademickie w prote\u015bcie przeciwko gettu w latach 30. by\u0142a \u0142aci\u0144ska sentencja: \u201eLux in tenebris lucet!\u201d (\u015awiat\u0142o\u015b\u0107 w ciemno\u015bci \u015bwieci). Celowa polityka o\u015bwiatowa. Rysunek satyryczny w prasie polskiej 1919 \u2013 1939. \/ \u0179r\u00f3d\u0142o: Archiwum […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73710"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=73710"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73710\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":73729,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73710\/revisions\/73729"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=73710"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=73710"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=73710"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}