{"id":73785,"date":"2019-10-08T17:09:10","date_gmt":"2019-10-08T15:09:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=73785"},"modified":"2019-10-07T07:13:17","modified_gmt":"2019-10-07T05:13:17","slug":"12-09-32","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=73785","title":{"rendered":"75 lat temu zbuntowali si\u0119 wi\u0119\u017aniowie Sonderkommanda w Birkenau"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>75 lat temu zbuntowali si\u0119 wi\u0119\u017aniowie Sonderkommanda w Birkenau<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Marek Szafra\u0144ski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Palenie zw\u0142ok \u017byd\u00f3w w KL Auschwitz-Birkenau – fotografia wykonana potajemnie przez jednego z cz\u0142onk\u00f3w \u017cydowskiego Sonderkommando w 1944 r. \u0179r\u00f3d\u0142o: IPN<\/em><\/span><\/p>\n

75 lat temu w Auschwitz II-Birkenau zbuntowali si\u0119 wi\u0119\u017aniowie Sonderkommanda. Byli to g\u0142\u00f3wnie \u017bydzi, kt\u00f3rych Niemcy wykorzystywali do usuwania cia\u0142 zg\u0142adzonych w komorach gazowych. Wydarzenia z 7 pa\u017adziernika 1944 r. to najwi\u0119kszy bunt w historii obozu.<\/h4>\n

Pod koniec lata 1944 r., gdy mala\u0142a liczba transport\u00f3w z \u017bydami przeznaczonymi na zag\u0142ad\u0119, Niemcy zacz\u0119li sukcesywnie likwidowa\u0107 wi\u0119\u017ani\u00f3w Sonderkommanda. We wrze\u015bniu zg\u0142adzili ok. 200 os\u00f3b. Pozostali zdali sobie spraw\u0119 z zagro\u017cenia i zaplanowali bunt. W przygotowaniach \u017bydom pomagali je\u0144cy sowieccy, r\u00f3wnie\u017c wcieleni do Sonderkommanda.<\/span><\/p>\n

Za\u0142men Gradowski, polski \u017byd, jeden z organizator\u00f3w buntu, w relacji, kt\u00f3r\u0105 zakopa\u0142 ko\u0142o krematorium, opisa\u0142 najwa\u017cniejsze wydarzenia, jakich by\u0142 \u015bwiadkiem. Jedno ze zda\u0144 odnalezionej po wojnie relacji brzmia\u0142o: \u201eMamy straszne przeczucie, gdy\u017c wiemy\u201d.<\/span><\/p>\n

Plan buntu zak\u0142ada\u0142 wysadzenie krematori\u00f3w, podpalenie barak\u00f3w, przeci\u0119cie drut\u00f3w i masow\u0105 ucieczk\u0119. Wi\u0119\u017aniowie dysponowali prymitywnymi granatami, wykonanych z materia\u0142u wybuchowego zdobytego od wi\u0119\u017aniarek pracuj\u0105cych przy demonta\u017cu starych samolot\u00f3w.<\/span><\/p>\n

7 pa\u017adziernika 1944 r. rano obozowy ruch oporu zawiadomi\u0142 buntownik\u00f3w, \u017ce SS zamierza zg\u0142adzi\u0107 300 cz\u0142onk\u00f3w Sonderkommanda. \u017bydzi postanowili walczy\u0107. Organizatorami buntu, opr\u00f3cz Gradowskiego, byli polscy \u017bydzi: Jankiel Handelsman, Josef Deresi\u0144ski, Josef Dar\u0119bus. Sygna\u0142em do walki mia\u0142o by\u0107 podpalenie krematorium.<\/span><\/p>\n

Shlomo Venezia, zmar\u0142y w 2012 r. cz\u0142onek Sonderkommanda, wspomina\u0142, \u017ce najwa\u017cniejsza cz\u0119\u015b\u0107 buntu mia\u0142a si\u0119 rozegra\u0107 w krematorium II. Wi\u0119\u017aniowie planowali, \u017ce zaatakuj\u0105 wartownik\u00f3w SS, kt\u00f3rzy ka\u017cdego dnia o godz. 18.00 przechodzili w pobli\u017cu bramy id\u0105c do wie\u017cyczek, zabij\u0105 ich i zdob\u0119d\u0105 bro\u0144. To mia\u0142 by\u0107 sygna\u0142 do walki.<\/span><\/p>\n

Esesmani przyszli jednak po godz. 13., by zabra\u0107 wi\u0119\u017ani\u00f3w z krematorium IV. Zostali zaatakowani. Wi\u0119\u017aniowie byli uzbrojeni w kamienie, m\u0142otki i siekiery. Podpalili krematorium. Akcj\u0119 podj\u0119li tak\u017ce osadzeni w krematorium II. Zg\u0142adzili m.in. kapo. \u201eOcaleni opowiedzieli nam, co zrobili z Karlem, niemieckim kapo, tym pospolitym kryminalist\u0105, kt\u00f3ry najprawdopodobniej doni\u00f3s\u0142 o planowanym buncie. Og\u0142uszyli go i tak jak sta\u0142, w ubraniu wrzucili do pieca\u201d \u2013 relacjonowa\u0142 Venezia. Nast\u0119pnie przeci\u0119li druty obozowe i zacz\u0119li ucieka\u0107 w stron\u0119 wsi Rajsko. Tam zabarykadowali si\u0119 w stodole. Niemcy obrzucili j\u0105 granatami wzniecaj\u0105c po\u017car. Wielu \u017byd\u00f3w zabili seriami z karabin\u00f3w maszynowych.<\/span><\/p>\n

W walce zgin\u0119\u0142o ok. 250 wi\u0119\u017ani\u00f3w. Byli w\u015br\u00f3d nich organizatorzy buntu. Ok. 200 zatrzymanych rozstrzelano wkr\u00f3tce potem. \u201eZebrano nas przy krematorium. Przemawia\u0142 komendant. Pyta\u0142, czy zdajemy sobie spraw\u0119 z tego, co zrobili\u015bmy? Powiedzia\u0142, \u017ce poniesiemy konsekwencje. Kazano nam po\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 twarz\u0105 do ziemi, r\u0119ce do ty\u0142u i rozstrzeliwano co trzeciego\u201d \u2013 wspomina\u0142 wi\u0119zie\u0144 Sonderkommando Henryk Mandelbaum.<\/span><\/p>\n

Liczba os\u00f3b w Sonderkommando zmniejszy\u0142a si\u0119 po buncie z 663 do 212. Pozosta\u0142ych przy \u017cyciu Niemcy umie\u015bcili w krematorium III.<\/span><\/p>\n

Po buncie Niemcy wszcz\u0119li dochodzenie, sk\u0105d wi\u0119\u017aniowie mieli proch. Ustalili, \u017ce dostarcza\u0142y go \u017cydowskie dziewcz\u0119ta zatrudnione w fabryce: Roza Robota, Ala Gaertner, Regina Safirsztain i Estera Wajcblum. Zosta\u0142y powieszone trzy tygodnie przed wyzwoleniem obozu.<\/span><\/p>\n

Pierwsze Sonderkommando powsta\u0142o, by obs\u0142ugiwa\u0107 krematorium I w obozie macierzystym Auschwitz, w kt\u00f3rym ju\u017c latem 1941 r. palono cia\u0142a ofiar gazowania Cyklonem B. Adolf Eichmann, organizator masowej zag\u0142ady \u017byd\u00f3w, zaleca\u0142, by cz\u0142onk\u00f3w Sonderkommando likwidowa\u0107 po ka\u017cdej wi\u0119kszej akcji palenia zw\u0142ok. W praktyce czyniono to co kilka miesi\u0119cy, pozostawiaj\u0105c przy \u017cyciu palaczy, mechanik\u00f3w i funkcyjnych.<\/span><\/p>\n

Jedno z pierwszych Sonderkommand liczy\u0142o 80 wi\u0119\u017ani\u00f3w. Zg\u0142adzono ich latem 1942 r. Na pocz\u0105tku lata 1944 r., gdy do Birkenau dociera\u0142y transporty z \u017bydami w\u0119gierskimi, liczy\u0142o ono ok. 900 os\u00f3b. Wi\u0119\u017aniowie ci zawsze byli odizolowani. Ob\u00f3z prze\u017cy\u0142o kilkudziesi\u0119ciu z nich.<\/span><\/p>\n

Henryk Mandelbaum o Sonderkommandzie m\u00f3wi\u0142: \u201eKiedy trafi\u0142em do niego, by\u0142o tak, jakbym do piek\u0142a trafi\u0142. Ja to palenie, wyrywanie z\u0119b\u00f3w mam codziennie przed sob\u0105. Chodz\u0119 z tymi obrazami, jem, \u015bpi\u0119, ta\u0144cz\u0119, \u015bpiewam. Tego si\u0119 nie da wymaza\u0107. Mam to we krwi, w ca\u0142ym ciele\u201d \u2013 wspomina\u0142. (PAP)<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

75 lat temu zbuntowali si\u0119 wi\u0119\u017aniowie Sonderkommanda w Birkenau Marek Szafra\u0144ski Palenie zw\u0142ok \u017byd\u00f3w w KL Auschwitz-Birkenau – fotografia wykonana potajemnie przez jednego z cz\u0142onk\u00f3w \u017cydowskiego Sonderkommando w 1944 r. \u0179r\u00f3d\u0142o: IPN 75 lat temu w Auschwitz II-Birkenau zbuntowali si\u0119 wi\u0119\u017aniowie Sonderkommanda. Byli to g\u0142\u00f3wnie \u017bydzi, kt\u00f3rych Niemcy wykorzystywali do usuwania cia\u0142 zg\u0142adzonych w komorach […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73785"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=73785"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73785\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":73796,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73785\/revisions\/73796"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=73785"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=73785"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=73785"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}