{"id":73924,"date":"2019-10-22T17:09:42","date_gmt":"2019-10-22T15:09:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=73924"},"modified":"2019-10-21T08:22:14","modified_gmt":"2019-10-21T06:22:14","slug":"21-09-44","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=73924","title":{"rendered":"“Nie obchodzi mnie, czy przejdziemy do historii jako barbarzy\u0144cy”."},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>“Nie obchodzi mnie, czy przejdziemy do historii jako barbarzy\u0144cy”. Niewygodna prawda o rumu\u0144skim Holokau\u015bcie<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Piotr Dobry<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

“Nie obchodzi mnie, czy przejdziemy do historii jako barbarzy\u0144cy” \/ Materia\u0142y prasowe<\/em><\/span><\/p>\n

“Hegel powiada gdzie\u015b, \u017ce wszystkie historyczne fakty i postacie powtarzaj\u0105 si\u0119, rzec mo\u017cna, dwukrotnie. Zapomnia\u0142 doda\u0107: za pierwszym razem jako tragedia, za drugim jako farsa”. S\u0142owa Karola Marksa idealnie oddaj\u0105 charakter filmu Radu Jude o rekonstrukcji masakry w Odessie<\/strong>.<\/h4>\n

Jeden z czo\u0142owych tw\u00f3rc\u00f3w rumu\u0144skiej nowej fali nie pierwszy raz bierze na cel historyczn\u0105 amnezj\u0119 rodak\u00f3w. W g\u0142o\u015bnym “Aferim!”<\/strong> rozlicza\u0142 system pa\u0144szczy\u017aniany na Wo\u0142oszczy\u017anie XIX wieku, degraduj\u0105cy Rom\u00f3w i \u017byd\u00f3w do poziomu niewolnik\u00f3w. W dokumencie “The Dead Nation”<\/strong> przypomina\u0142 o antysemityzmie i pogromach wypieranych po dzi\u015b dzie\u0144 ze zbiorowej \u015bwiadomo\u015bci Rumun\u00f3w. Teraz wraca z kolejn\u0105 mocn\u0105 rewizj\u0105 w prowokacyjnym “filmie w filmie”.<\/span><\/p>\n

“Nie obchodzi mnie, czy przejdziemy do historii jako barbarzy\u0144cy” – ta nieludzka deklaracja marsza\u0142ka Iona Antonescu<\/strong> w rumu\u0144skiej Radzie Ministr\u00f3w latem 1941 r. da\u0142a przyzwolenie na czystki etniczne na terenach Besarabii, Bukowiny i Transnistrii. Szacuje si\u0119, \u017ce pod faszystowsk\u0105 dyktatur\u0105 Antonescu \u015bmier\u0107 ponios\u0142o oko\u0142o 300-400 tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w – wi\u0119cej zgin\u0119\u0142o tylko z r\u0105k Niemc\u00f3w. Ale jak argumentuje g\u0142\u00f3wna bohaterka filmu Jude, re\u017cyserka teatralna Mariana Marin, nie liczby s\u0105 najwa\u017cniejsze, lecz sam bez ma\u0142a zapomniany przez \u015bwiat sojusz z Hitlerem.<\/span><\/p>\n

Osobliwi “Barbarzy\u0144cy” od progu burz\u0105 czwart\u0105 \u015bcian\u0119. Widzimy klaps filmowy z nazwiskiem re\u017cysera, po czym aktorka Ioana Iacob<\/strong> zwraca si\u0119 wprost do kamery, informuj\u0105c nas o granej przez siebie postaci i \u017cycz\u0105c udanego seansu. W ten spos\u00f3b Jude wytycza granice umowno\u015bci filmu, ale i samej “prawdy”, kt\u00f3ra jest tu s\u0142owem-kluczem.<\/span><\/p>\n

Do owej prawdy obsesyjnie d\u0105\u017cy bohaterka. Zaopatrzona w szereg archiwalnych dowod\u00f3w, jak oficjalne relacje, listy, rozkazy, fotografie czy wreszcie film<\/strong><\/span><\/a> z procesu Antonescu, usi\u0142uje przed Pa\u0142acem Kr\u00f3lewskim w Bukareszcie wystawi\u0107 inscenizacj\u0119 wydarze\u0144 tu\u017c po zaj\u0119ciu Odessy przez wojska niemieckie i rumu\u0144skie, kiedy to w “odwecie” za wybuch sowieckiej bomby z op\u00f3\u017anionym zap\u0142onem Rumuni dokonali masowej eksterminacji ludno\u015bci \u017cydowskiej, fa\u0142szywie oskar\u017conej o kolaboracj\u0119 z NKWD.<\/span><\/p>\n

Ambitna tw\u00f3rczyni robi za alter ego samego re\u017cysera: pragnie swoj\u0105 sztuk\u0105 sk\u0142oni\u0107 nar\u00f3d do refleksji. Jako \u017ce jednak niewygodna prawda nigdy nie jest po\u017c\u0105dana, Marin musi stoczy\u0107 nier\u00f3wn\u0105 walk\u0119 z biurokracj\u0105, a nawet w\u0142asn\u0105 obsad\u0105 z\u0142o\u017con\u0105 z werbowanych na miejscu naturszczyk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Nie wszystkim podoba si\u0119 “wywrotowa” wizja spektaklu. Starszyzna narzeka na “niepotrzebne” przywo\u0142ywanie demon\u00f3w przysz\u0142o\u015bci. Szefowie grup rekonstrukcyjnych oczywi\u015bcie “wiedz\u0105 lepiej” i \u017c\u0105daj\u0105 wi\u0119kszego autentyzmu, rozlewu sztucznej krwi i efekt\u00f3w pirotechnicznych. Znamienny jest te\u017c entuzjazm mieszka\u0144c\u00f3w w trakcie castingu do r\u00f3l hitlerowc\u00f3w, podczas gdy \u017byd\u00f3w chce gra\u0107 ma\u0142o kto, za\u015b Rom\u00f3w ju\u017c w og\u00f3le nikt.Najbardziej elektryzuj\u0105co wypada jednak starcie Mariany z lokalnym rewizorem Movil\u0105 (znany z “Aferim!” Alexandru Dabija<\/strong>), kt\u00f3ry najpierw da\u0142 zielone \u015bwiat\u0142o na projekt, ale widz\u0105c co si\u0119 \u015bwi\u0119ci, chce utemperowa\u0107 artystk\u0119 i nak\u0142oni\u0107 j\u0105 do stonowania “antyrumu\u0144skiego” wyd\u017awi\u0119ku. I tak w burzliwych filozoficznych dyskusjach zderzaj\u0105 si\u0119 dwa \u015bwiatopogl\u0105dy, a cyniczny relatywista Movila okazuje si\u0119 trudnym przeciwnikiem i wytacza coraz ci\u0119\u017csze dzia\u0142a, od wyra\u017cenia troski o dzieci\u0119c\u0105 widowni\u0119, przez rzekom\u0105 nieweryfikowalno\u015b\u0107 fakt\u00f3w (“Wydarzenia s\u0105 historyczne – m\u00f3wi – tylko dlatego, \u017ce historycy o nich napisali”), po zakwestionowanie sensu ca\u0142ego przedsi\u0119wzi\u0119cia, skoro istniej\u0105 tematy du\u017co niech\u0119tniej podnoszone.<\/span><\/p>\n

“Dlaczego nie wystawisz sztuki o niemieckim ludob\u00f3jstwie Herero w Namibii<\/strong>?”, pyta z przek\u0105sem, sugeruj\u0105c, \u017ce Mariana idzie na \u0142atwizn\u0119 i \u017ceruje na najni\u017cszych instynktach. “Nie mamy prawa by\u0107 subtelni”, odparowuje zdenerwowana bohaterka, kt\u00f3ra w tym momencie zdaje si\u0119 przemawia\u0107 tak\u017ce na poziomie metafilmowym – jako aktorka Ioana Iacob – jak nam si\u0119 przedstawi\u0142a na pocz\u0105tku. Czy aby na pewno “nie maj\u0105 prawa”? T\u0119 kwesti\u0119 Jude pozostawia do rozstrzygni\u0119cia widzowi. Sp\u00f3r Mariany z Movil\u0105 jest du\u017co bardziej zniuansowany ni\u017c utarty w kulturze konflikt<\/a><\/strong><\/span> idealistycznego artysty z bezdusznym cenzorem. Movila chwilami budzi nawet sympati\u0119, z kolei “moralna misja” Mariany zostaje skontrastowana z jej w\u0105tpliwym etycznie romansem z \u017conatym pilotem. Pobrzmiewa tu niebywa\u0142a autoironia rumu\u0144skiego re\u017cysera, tak jakby Jude pyta\u0142 sam siebie, kto da\u0142 mu prawo<\/strong><\/span><\/a> <\/strong><\/span>do pouczania innych.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n