{"id":73972,"date":"2019-10-15T17:09:15","date_gmt":"2019-10-15T15:09:15","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=73972"},"modified":"2019-10-15T16:59:48","modified_gmt":"2019-10-15T14:59:48","slug":"22-09-39","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=73972","title":{"rendered":"Na ludzkie szcz\u0105tki wyla\u0142y si\u0119 hektolitry budowlanych \u015bciek\u00f3w. Kijowskie tsunami by\u0142o “zemst\u0105 Babiego Jaru”"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Na ludzkie szcz\u0105tki wyla\u0142y si\u0119 hektolitry budowlanych \u015bciek\u00f3w. Kijowskie tsunami by\u0142o “zemst\u0105 Babiego Jaru”<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Katarzyna Mo\u0142oniewicz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Kij\u00f3w, marzec 1961 r. Akcja ratownicza po katastrofie w dzielnicy Kureniwka, kt\u00f3r\u0105 zala\u0142o tysi\u0105ce hektolitr\u00f3w \u015bciek\u00f3w (Fot. domena publiczna)<\/em><\/span><\/p>\n

Gdy na kijowsk\u0105 dzielnic\u0119 Kureniwka wyla\u0142y si\u0119 hektolitry \u015bciek\u00f3w, zabijaj\u0105c wielu ludzi, kijowianie m\u00f3wili o “zem\u015bcie Babiego Jaru”. W w\u0105wozie, w kt\u00f3rym dosz\u0142o do wycieku, 20 lat wcze\u015bniej hitlerowcy zamordowali dziesi\u0105tki tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w.<\/strong><\/h4>\n

Dziennik \u201ePrawda\u201d z 14 marca 1961 r. na pierwszej stronie donosi\u0142 o olbrzymich fermach tucznik\u00f3w, kt\u00f3re powstan\u0105 na kazachskich ugorach dzi\u0119ki wielkiej m\u0105dro\u015bci Partii Komunistycznej i jej leninowskiego Komitetu Centralnego<\/i>, uroczystych obchodach w Warszawie stulecia \u015bmierci Tarasa Szewczenki, d\u0142ugich kolejkach w Toronto, w kt\u00f3rych dzieci ustawiaj\u0105 si\u0119 przed budynkiem Misji Scotta, \u017ceby dosta\u0107 co\u015b do jedzenia, i o sztucznym futrze w kolorze r\u00f3\u017cowym, kt\u00f3rego produkcj\u0119 uruchomi\u0142a fabryka Isko\u017cdetal.<\/span><\/p>\n

O tym, co si\u0119 wydarzy\u0142o dzie\u0144 wcze\u015bniej w Kijowie, ani s\u0142owa.<\/span><\/p>\n

Kto od ognia, kto od wody<\/strong><\/p>\n

W poniedzia\u0142ek rano Natalia Wowk wsiad\u0142a do zat\u0142oczonego autobusu numer 3. Godzina porannego szczytu, \u015bcisk, ludzie ryzykowali podr\u00f3\u017c na ostatnim stopniu, \u017ceby tylko na czas podbi\u0107 kart\u0119. Niebo to chmurzy\u0142o si\u0119, to rozja\u015bnia\u0142o. Popadywa\u0142 deszcz, ale nie na tyle, \u017ceby usprawiedliwi\u0107 potoki wody, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142y zalewa\u0107 ulic\u0119 Frunze. Kierowca zatrzyma\u0142 autobus i oznajmi\u0142, \u017ce nie da rady jecha\u0107 dalej, wraca do bazy. Kto chce, niech wysiada.<\/span><\/p>\n

Natalia panicznie ba\u0142a si\u0119 sp\u00f3\u017ani\u0107 do pracy \u2013 zadzwoni, \u017ce nie zd\u0105\u017cy na czas. Przepchn\u0119\u0142a si\u0119 do wyj\u015bcia i stan\u0119\u0142a w kolejce do automatu telefonicznego na rogu. Mia\u0142a przed sob\u0105 Babi Jar, z kt\u00f3rego la\u0142a si\u0119 woda. Strumie\u0144 w mgnieniu oka zmieni\u0142 si\u0119 w rzek\u0119, a ta w brunatn\u0105 \u015bcian\u0119 wysoko\u015bci kilkupi\u0119trowego budynku. Lawina p\u0119dzi\u0142a prosto na ni\u0105. Uderzenie zwali\u0142o j\u0105 z n\u00f3g, ale nie straci\u0142a przytomno\u015bci. Pr\u00f3bowa\u0142a wydosta\u0107 si\u0119 z g\u0119stej mazi. Byle do przodu, byle nie utkn\u0105\u0107 w bezruchu. Z trudem wyci\u0105ga\u0142a nogi z dziwnego gliniastego ciasta, kt\u00f3re g\u0119stnia\u0142o jak krochmal. Fala przewr\u00f3ci\u0142a s\u0142upy elektryczne, przewody iskrzy\u0142y. W autobus nr 3 uderzy\u0142a wywrotka, przebijaj\u0105c bak. Od iskry zapali\u0142a si\u0119 benzyna. Kto nie uton\u0105\u0142, zgin\u0105\u0142 w ogniu.<\/span><\/p>\n

Olga Bikus mieszka\u0142a na terenie zajezdni tramwajowej. By\u0142a na zewn\u0105trz, gdy ujrza\u0142a wielk\u0105 lawin\u0119 nios\u0105c\u0105 przed sob\u0105 ca\u0142e domy. Jej te\u017c run\u0105\u0142. Ludzie ton\u0119li w mule, kt\u00f3ry g\u0119stnia\u0142 w jednej chwili i wi\u0119zi\u0142 nogi, ramiona. Ci, kt\u00f3rzy prze\u017cyli, rzucali si\u0119 do ratowania wystanych w kolejkach telewizor\u00f3w, lod\u00f3wek, skromnych, lecz jak\u017ce cennych sprz\u0119t\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Galina Smirnowa, pracownica zajezdni: \u2013 Gdy dyrektor przyszed\u0142 rano i zobaczy\u0142, \u017ce zalewa nas woda, chcia\u0142 zwolni\u0107 do domu ca\u0142y personel administracyjny. Wtedy zjawi\u0142 si\u0119 kierownik ruchu Artomienko i nie pozwoli\u0142. Dyrektor strasznie si\u0119 zdenerwowa\u0142 i wyszed\u0142. Po chwili uderzy\u0142a lawina i zala\u0142a budynek administracji i wszystkich, co tam byli. Odkopali ich po kilku dniach, ju\u017c martwych. Mo\u017ce gdyby najpierw szukali ludzi, a nie kas pancernych z pieni\u0119dzmi, to uda\u0142oby si\u0119 ich jeszcze uratowa\u0107.<\/span><\/p>\n

Stacj\u0119 transformatorow\u0105 w zajezdni pracownicy pr\u00f3bowali odgrodzi\u0107 deskami, sypali piasek, ale by\u0142o za p\u00f3\u017ano. Lawina przetoczy\u0142a si\u0119 przez stacj\u0119, pogrzeba\u0142a 60 os\u00f3b i pop\u0119dzi\u0142a dalej.<\/span><\/p>\n

Tsunami z gliny i wody<\/strong><\/p>\n

Lawina spad\u0142a na Kij\u00f3w o 8.30. Zasta\u0142a ludzi podczas codziennych czynno\u015bci: kto\u015b rozmawia\u0142 przez telefon, kto\u015b czyta\u0142 gazet\u0119, kto\u015b taszczy\u0142 walizk\u0119. Zgin\u0119li na miejscu, ich cia\u0142a przykry\u0142a g\u0119sta ma\u017a, zmieniaj\u0105ca si\u0119 z czasem w kamienny pancerz, tak jak lawa, kt\u00f3ra zaskoczy\u0142a mieszka\u0144c\u00f3w Pompej\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Rano pu\u015bci\u0142y mury retencyjne w Babim Jarze i na kijowsk\u0105 dzielnic\u0119 Kureniwka wyla\u0142o si\u0119 700 tys. m sze\u015bc. odpad\u00f3w z fabryki cegie\u0142.<\/span><\/p>\n

\n

Lawina mia\u0142a 20 m szeroko\u015bci i 14 m wysoko\u015bci. Gna\u0142a z pr\u0119dko\u015bci\u0105 5 m na sekund\u0119. Wtoczy\u0142a si\u0119 w ulic\u0119 Frunze i przykry\u0142a stadion Spartaka, szpital, zajezdni\u0119 tramwajow\u0105, fabryk\u0119, przedszkole. Pop\u0142yn\u0119\u0142y domy, groby, s\u0142upy wysokiego napi\u0119cia.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Ju\u017c o \u015bwicie na ulicach Kureniwki pojawi\u0142y si\u0119 strumyki. Wkr\u00f3tce wody by\u0142o tyle, \u017ce sparali\u017cowa\u0142a ruch. Stan\u0119\u0142y tramwaje, autobusy, trolejbusy. Rozkaz o od\u0142\u0105czeniu pr\u0105du przyszed\u0142 za p\u00f3\u017ano. Padaj\u0105ce s\u0142upy elektryczne wywo\u0142a\u0142y po\u017cary.<\/span><\/p>\n

Ludzie chronili si\u0119 na dachach dom\u00f3w, na wy\u017cszych pi\u0119trach, na drzewach. Chwytali si\u0119 przep\u0142ywaj\u0105cych mebli, sztachet. Ci, kt\u00f3rzy znajdowali si\u0119 na parterze budynk\u00f3w, mieli ma\u0142e szanse.<\/span><\/p>\n

Oficjalny komunikat brzmia\u0142:<\/span><\/p>\n

O 8.30 w wyniku przerwania wa\u0142u retencyjnego w Babim Jarze woda i rozmyty grunt zala\u0142y teren s\u0105siaduj\u0105cy z ulic\u0105 Frunze, w rejonie zajezdni tramwajowej. Ok. godz. 10 nap\u00f3r wody usta\u0142. W nast\u0119pstwie zalania zniszczonych zosta\u0142o 68 dom\u00f3w mieszkalnych i 13 budynk\u00f3w o charakterze administracyjnym i przemys\u0142owym. Niezdatnych do u\u017cytku sta\u0142o si\u0119 298 mieszka\u0144, z kt\u00f3rych 163 nale\u017ca\u0142y do prywatnych w\u0142a\u015bcicieli, zamieszka\u0142ych przez 353 rodziny, w sumie 1228 os\u00f3b.<\/i><\/span><\/p>\n

Zniszczenie tak wielu mieszka\u0144 i budynk\u00f3w musia\u0142o poci\u0105gn\u0105\u0107 za sob\u0105 wiele ofiar. Raport specjalnej komisji oszacowa\u0142 straty w ludziach na 148 os\u00f3b. Nieoficjalne \u017ar\u00f3d\u0142a m\u00f3wi\u0105 o 1,5-2 tys. ofiar.<\/span><\/p>\n

Zniszczone domy po przej\u015bciu b\u0142otnego tsunami Fot. domena publiczna<\/em><\/span><\/p>\n

Wyrok z odroczeniem<\/strong><\/p>\n

Wyrok na Kureniwk\u0119 zapad\u0142 10 lat wcze\u015bniej na posiedzeniu miejskiego komitetu partii. Przemawia\u0142 jego przewodnicz\u0105cy Oleksiej Dawydow, z wielkim nosem, w okr\u0105g\u0142ych okularach. M\u0119\u017cczy\u017ani w garniturach, jeden po drugim, podnosili r\u0119ce. Nie zabrak\u0142o te\u017c kobiety w ludowej chu\u015bcie na g\u0142owie. Wszyscy jednog\u0142o\u015bnie poparli projekt przekszta\u0142cenia Babiego Jaru w sk\u0142adowisko odpad\u00f3w budowlanych. Fabryki cegie\u0142 pracowa\u0142y na trzy zmiany. Kij\u00f3w obrasta\u0142 nowymi dzielnicami czteropi\u0119trowych chruszczowek i potrzebowa\u0142 cegie\u0142, du\u017co cegie\u0142.<\/span><\/p>\n

Wyw\u00f3z odpad\u00f3w za miasto kosztowa\u0142. Taniej by\u0142o miesza\u0107 je z wod\u0105 i wlewa\u0107 do w\u0105wozu. Ma\u017a la\u0142a si\u0119 z wielkiej rury przez ca\u0142\u0105 dob\u0119. Projekt opracowali in\u017cynierowie z Moskwy. Mo\u017ce i by\u0142 dobry, tyle \u017ce nikt si\u0119 go \u015bci\u015ble nie trzyma\u0142. Owszem, zbudowano wa\u0142 retencyjny, ale o 10 m ni\u017cszy, ni\u017c zak\u0142adali specjali\u015bci. Mia\u0142 by\u0107 z betonu, ale taniej wysz\u0142o z gliny. Za to zwi\u0119kszono wysoko\u015b\u0107, do kt\u00f3rej nape\u0142niano nieck\u0119. I dla oszcz\u0119dno\u015bci zmniejszono \u015brednic\u0119 rur odprowadzaj\u0105cych wod\u0119. Kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w nad g\u0142owami kijowian gromadzi\u0142a si\u0119 dzie\u0144 po dniu gliniana magma. Katastrofa by\u0142a kwesti\u0105 czasu.<\/span><\/p>\n

Mieszka\u0144cy po\u0142o\u017conej pod w\u0105wozem Kureniwki obserwowali z zaniepokojeniem sp\u0142ywaj\u0105ce z g\u00f3ry potoki, czasem rw\u0105ce strumienie. Nie zabrak\u0142o odwa\u017cnych, kt\u00f3rzy alarmowali komitet partii o niebezpiecze\u0144stwie. Dawydow reagowa\u0142 gniewem, grozi\u0142 karami za rozpowszechnianie antyradzieckich plotek. Mia\u0142 na g\u0142owie sprawy wielkiej wagi, kt\u00f3re wymaga\u0142y funduszy i pe\u0142nego zaanga\u017cowania: miasto mia\u0142o otrzyma\u0107 Order Lenina i przygotowywa\u0142o si\u0119 do 20. rocznicy obrony przed faszystami. Kij\u00f3w \u015bwi\u0119ci\u0142 triumf za triumfem. W 1961 r. Dynamo zosta\u0142o mistrzem ZSRR w pi\u0142ce no\u017cnej, a kijowscy naukowcy opracowali elektroniczn\u0105 maszyn\u0119 licz\u0105c\u0105, poprzedniczk\u0119 komputera.<\/span><\/p>\n

Babi Jar<\/strong><\/p>\n

Babi Jar, miejsce jednej z najwi\u0119kszych zbrodni hitlerowskich, mia\u0142 znikn\u0105\u0107 pod zastyg\u0142\u0105 gliniast\u0105 mazi\u0105. Partyjni urz\u0119dnicy postanowili stworzy\u0107 tam \u201epark kultury i odpoczynku\u201d z hu\u015btawkami i budkami z piwem.<\/span><\/p>\n

20 lat wcze\u015bniej, we wrze\u015bniu 1941 r., na ulicach Kijowa pojawi\u0142y si\u0119 obwieszczenia po rosyjsku, ukrai\u0144sku i niemiecku. Wszyscy \u017bydzi z Kijowa i okolic powinni stawi\u0107 si\u0119 w poniedzia\u0142ek, 29 wrze\u015bnia, o godz. 8 rano, na rogu ulic Mielnikowej i Dokteriwskiej. Maj\u0105 wzi\u0105\u0107 ze sob\u0105 dokumenty, pieni\u0105dze i kosztowno\u015bci, a tak\u017ce ciep\u0142\u0105 odzie\u017c, bielizn\u0119 itp. (…) Je\u015bli kto\u015b zajmie pozostawione przez \u017byd\u00f3w mieszkania i przyw\u0142aszczy sobie ich mienie, zostanie rozstrzelany.<\/i><\/span><\/p>\n

Ludzie analizowali ka\u017cde s\u0142owo komunikatu: zbi\u00f3rka niedaleko dworca towarowego, a wi\u0119c wywioz\u0105. Trzeba wzi\u0105\u0107 dokumenty i ciep\u0142e ubrania, wi\u0119c pewnie do obozu pracy. Mo\u017ce mieszkania nie przepadn\u0105?<\/span><\/p>\n

Na wyznaczone miejsce \u015bci\u0105gn\u0119\u0142y tysi\u0105ce ludzi. Funkcjonariusze SS, SD i ukrai\u0144skiej policji dzielili ich na grupy po sto os\u00f3b i prowadzili na brzeg w\u0105wozu zwanego Babim Jarem. Tam rozgrywa\u0142y si\u0119 kolejne sceny wielokrotnie powtarzanego scenariusza. Niemiecki \u017co\u0142nierz, \u015bwiadek wydarze\u0144, opisa\u0142 je tak: Wszystko dzia\u0142o si\u0119 bardzo szybko. Je\u015bli kto\u015b si\u0119 zatrzyma\u0142, Ukrai\u0144cy poganiali go kopni\u0119ciami i ciosami pi\u0119\u015bci. My\u015bl\u0119, \u017ce nie min\u0119\u0142a nawet minuta od chwili, gdy cz\u0142owiek \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 p\u0142aszcz, a ju\u017c sta\u0142 zupe\u0142nie nagi (…). Rozebranych \u017byd\u00f3w wys\u0142ano do w\u0105wozu (…). Kiedy podchodzili do kraw\u0119dzi, niemieccy policjanci chwytali ich i k\u0142adli na cia\u0142ach rozstrzelanych ju\u017c wcze\u015bniej. Zw\u0142oki le\u017ca\u0142y w r\u00f3wnych rz\u0119dach. Dzia\u0142o si\u0119 to bardzo szybko. Tak szybko, \u017ce kiedy tylko \u017byd si\u0119 po\u0142o\u017cy\u0142, podchodzi\u0142 policjant z pistoletem i strzela\u0142 le\u017c\u0105cemu w ty\u0142 g\u0142owy.<\/i><\/span><\/p>\n

Rozstrzeliwano po dziesi\u0119ciu. Kolejka oczekuj\u0105cych by\u0142a coraz d\u0142u\u017csza i Niemcy zacz\u0119li oszcz\u0119dza\u0107 naboje. Kazali ludziom k\u0142a\u015b\u0107 si\u0119 g\u0142owa przy g\u0142owie i zabijali jedn\u0105 kul\u0105. Praca sz\u0142a szybko i metodycznie. Jedni strzelali, inni podawali naboje, kolejni przysypywali ziemi\u0105 warstwy ofiar, martwych i jeszcze \u017cywych. W ci\u0105gu dw\u00f3ch dni zabito ponad 30 tys. \u017byd\u00f3w, ale akcja trwa\u0142a dalej. Babi Jar zape\u0142ni\u0142 si\u0119 cia\u0142ami Rom\u00f3w z pi\u0119ciu cyga\u0144skich tabor\u00f3w, radzieckich \u017co\u0142nierzy wzi\u0119tych do niewoli, marynarzy, pacjent\u00f3w szpitala psychiatrycznego, Karaim\u00f3w, wi\u0119\u017ani\u00f3w utworzonego obok obozu koncentracyjnego, partyzant\u00f3w. Nie licz\u0105c ofiar NKWD z lat 30., w\u0105w\u00f3z sta\u0142 si\u0119 grobem dla 100, mo\u017ce 150 tys. os\u00f3b. Ich liczba nigdy nie zosta\u0142a ustalona.<\/span><\/p>\n

Zacieranie \u015blad\u00f3w<\/strong><\/p>\n

W sierpniu 1943 r. Hitlerowcy czuli ju\u017c na plecach oddech czerwonoarmist\u00f3w. Gor\u0105czkowo likwidowali \u015bwiadectwa zbrodni r\u0119kami wi\u0119\u017ani\u00f3w obozu. Je\u0144cy wykopywali cia\u0142a, palili je na ogromnych rusztach z macew z \u017cydowskiego cmentarza, przesiewali popi\u00f3\u0142.<\/span><\/p>\n

Drugi etap zak\u0142amywania historii nast\u0105pi\u0142 po wojnie. Pocz\u0105tkowy komunikat o wydarzeniach w Babim Jarze podpisany przez Mo\u0142otowa m\u00f3wi\u0142 o zamordowanej wielkiej liczbie \u017byd\u00f3w, w tym kobiet i dzieci w r\u00f3\u017cnym wieku<\/i>. W nast\u0119pnych s\u0142owo \u201e\u017bydzi\u201d zosta\u0142o zast\u0105pione okre\u015bleniem \u201eniewinni obywatele\u201d. Przy tak nies\u0142ychanej skali zbrodni nasuwa\u0142o si\u0119 niewygodne pytanie o kolaboracj\u0119. Takich temat\u00f3w re\u017cim unika\u0142. Upami\u0119tnieniu tragedii przeszkodzi\u0142a te\u017c powojenna antysemicka kampania o oficjalnej nazwie \u201ewalka z kosmopolityzmem\u201d. Nad Babim Jarem zawis\u0142o milczenie przerywane czasem g\u0142osem artyst\u00f3w. W feralnym roku 1961 Jewgienij Jewtuszenko pisa\u0142:<\/span><\/p>\n

Nad Babim Jarem pomnika nie wida\u0107.
\nGrubym nagrobkiem jest urwisko Jaru.
\nStrasznie mi.
\nCzuj\u0119, \u017ce na barkach d\u017awigam
\ntyle lat, ile ma \u017cydowski nar\u00f3d.<\/i><\/p>\n

(T\u0142um. Leopold Lewin)<\/i><\/p>\n

Trzeci etap doprowadzi\u0142 do ostatecznego zlikwidowania materialnych \u015blad\u00f3w zbrodni. W stylu wielkich radzieckich przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 nielicz\u0105cych si\u0119 z histori\u0105, geografi\u0105 i lud\u017ami postanowiono wymaza\u0107 z mapy ca\u0142y w\u0105w\u00f3z. Na pozosta\u0142e w g\u0142\u0119bi jaru szcz\u0105tki ludzkie wyla\u0142y si\u0119 miliony metr\u00f3w sze\u015bciennych budowlanych \u015bciek\u00f3w. Dlatego w kolejnym nieszcz\u0119\u015bciu, kt\u00f3re dotkn\u0119\u0142o kijowian, doszukiwano si\u0119 udzia\u0142u si\u0142 nadprzyrodzonych. M\u00f3wiono o \u201ezem\u015bcie Babiego Jaru\u201d. By\u0142y te\u017c interpretacje mniej metafizyczne: wielka ilo\u015b\u0107 ludzkiego t\u0142uszczu zgromadzona w w\u0105wozie blokowa\u0142a rzekomo przep\u0142yw wody.<\/span><\/p>\n

Katastrofa kureniwska by\u0142a kolejnym wydarzeniem zwi\u0105zanym z Babim Jarem, kt\u00f3re postanowiono utajni\u0107.<\/span><\/p>\n

Akcja nie tylko ratunkowa<\/strong><\/p>\n

Na pocz\u0105tku przerwano \u0142\u0105czno\u015b\u0107 mi\u0119dzymiastow\u0105 i mi\u0119dzynarodow\u0105.<\/span><\/p>\n

\n

Zmieniono trasy samolot\u00f3w pasa\u017cerskich, \u017ceby nikt nie zobaczy\u0142 katastrofy z lotu ptaka. Mieszka\u0144c\u00f3w zbyto informacj\u0105 w radiu: \u201eP\u0119k\u0142a rura\u201d. Akcja ratownicza by\u0142a jednocze\u015bnie akcj\u0105 zacierania \u015blad\u00f3w.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Na filmie archiwalnym wida\u0107 \u017co\u0142nierzy w samochodach pancernych, ci\u0119\u017cki sprz\u0119t. Zanurzone po osie pojazdy z trudem posuwaj\u0105 si\u0119 naprz\u00f3d. W ruch id\u0105 \u0142y\u017cki koparek i lemiesze buldo\u017cer\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Olga Szewczenko: \u2013 Mu\u0142 zalega\u0142 na g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 czterech metr\u00f3w. Trzeba go by\u0142o przekopa\u0107. Buldo\u017cery zagarnia\u0142y ziemi\u0119 czerpakami i przy okazji rozrywa\u0142y cia\u0142a.<\/span><\/p>\n

Ratownicy przewo\u017c\u0105 zw\u0142oki na taczkach, po kilka, po kilkana\u015bcie, do prowizorycznej kostnicy na terenie szpitala psychiatrycznego. Pracownicy godzinami zeskrobuj\u0105 z nich skamienia\u0142e ubranie razem ze sk\u00f3r\u0105. W kadrze filmu utrwalono umyte nagie cia\u0142a le\u017c\u0105ce w stosach. Na zdj\u0119ciach pojawia si\u0119 te\u017c Dawydow. Podobno szybko odjecha\u0142, ba\u0142 si\u0119 gniewu ludzi. Kaza\u0142 tylko wyda\u0107 z domu towarowego bielizn\u0119 i ubrania do poch\u00f3wku. Dawydow umrze dwa lata po katastrofie. Jeden z kijowskich bulwar\u00f3w b\u0119dzie nosi\u0142 jego imi\u0119.<\/span><\/p>\n

Ofiary, \u017ceby nie mo\u017cna by\u0142o si\u0119 ich doliczy\u0107, grzebano na r\u00f3\u017cnych cmentarzach. W Kijowie i poza miastem. Na wielu grobach widnieje fa\u0142szywa data \u015bmierci. W zak\u0142adach pracy zakazano jakichkolwiek uroczysto\u015bci \u017ca\u0142obnych. \u015awiadkowie katastrofy otrzymali prikaz, \u017ceby o wydarzeniach nie m\u00f3wi\u0107, \u201enie szerzy\u0107 plotek\u201d. W \u015bwiecie, w kt\u00f3rym codzienny byt uzale\u017cniony by\u0142 od \u0142askawo\u015bci w\u0142adzy, wyegzekwowanie nakazu milczenia nie by\u0142o trudne. Lidia Lewi\u0144ska, pracownica zajezdni tramwajowej: \u2013 Najbardziej boli mnie to, \u017ce przez te wszystkie lata nikt nie pom\u00f3g\u0142 ludziom, kt\u00f3rzy ucierpieli. \u201eCzarnobylcy\u201d co\u015b dostali, \u201eafga\u0144cy\u201d te\u017c, niedu\u017co, ale zawsze co\u015b. A naszym nie dali ani kopiejki.<\/span><\/p>\n

Trudna arytmetyka<\/strong><\/p>\n

\u015aledztwo w sprawie \u201eb\u0142\u0119d\u00f3w w projekcie\u201d by\u0142o tajne, rozprawa r\u00f3wnie\u017c. Za kratkami znalaz\u0142o si\u0119 sze\u015b\u0107 os\u00f3b. \u017badnemu z partyjnych urz\u0119dnik\u00f3w nie postawiono zarzut\u00f3w. Materia\u0142y sprawy zniszczono po up\u0142ywie terminu przedawnienia.<\/span><\/p>\n

Ro\u015bcis\u0142aw Doli\u0144ski, w 1961 r. pierwszy zast\u0119pca prokuratora Kijowa: \u2013 Zgin\u0119\u0142o 145 os\u00f3b. B\u0119d\u0119 to powtarza\u0142 do \u015bmierci. Gdzie niby mieli pochowa\u0107 1,5 tys. ofiar? Kijowskie cmentarze nie przyj\u0119\u0142yby tylu zw\u0142ok. To co: wywozili? Zakopywali w rowach?<\/span><\/p>\n

Oleksandr Anisimow, historyk: \u2013 Zgin\u0119li pasa\u017cerowie komunikacji miejskiej, przechodnie, dzieci z przedszkola i ich opiekunowie, pracownicy zajezdni tramwajowej, mieszka\u0144cy prywatnych dom\u00f3w i blok\u00f3w, pacjenci szpitala, robotnicy z dw\u00f3ch fabryk, studenci z akademika… Liczba ofiar musia\u0142a by\u0107 znacznie wi\u0119ksza ni\u017c 145.<\/span><\/p>\n

Nie wszystkie ofiary pochowano. Rodziny musia\u0142y si\u0119 pogodzi\u0107 z tym, \u017ce ich bliskich uznano za zaginionych.<\/span><\/p>\n

Lidia Lewi\u0144ska: \u2013 Podczas akcji ratunkowej zdj\u0119to tylko wierzchni\u0105 warstw\u0119 mu\u0142u. Gdyby dzisiaj zacz\u0119to kopa\u0107, na pewno znale\u017aliby\u015bmy bardzo du\u017co ko\u015bci.<\/span><\/p>\n

To jest ju\u017c niemo\u017cliwe. Tak jak niemo\u017cliwe jest ustalenie liczby zamordowanych w Babim Jarze i ofiar kureniwskiego potopu. W\u0105w\u00f3z ca\u0142kiem zasypano. Na miejscu obu tragedii zbudowano wielkie arterie komunikacyjne, domy, park, stacj\u0119 metra Dorogo\u017cycze. I posadzono topole. Maj\u0105 tyle lat, ile min\u0119\u0142o od kijowskiego tsunami.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Na ludzkie szcz\u0105tki wyla\u0142y si\u0119 hektolitry budowlanych \u015bciek\u00f3w. Kijowskie tsunami by\u0142o “zemst\u0105 Babiego Jaru” Katarzyna Mo\u0142oniewicz Kij\u00f3w, marzec 1961 r. Akcja ratownicza po katastrofie w dzielnicy Kureniwka, kt\u00f3r\u0105 zala\u0142o tysi\u0105ce hektolitr\u00f3w \u015bciek\u00f3w (Fot. domena publiczna) Gdy na kijowsk\u0105 dzielnic\u0119 Kureniwka wyla\u0142y si\u0119 hektolitry \u015bciek\u00f3w, zabijaj\u0105c wielu ludzi, kijowianie m\u00f3wili o “zem\u015bcie Babiego Jaru”. W w\u0105wozie, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73972"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=73972"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73972\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":73986,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/73972\/revisions\/73986"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=73972"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=73972"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=73972"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}