{"id":74353,"date":"2019-11-16T17:09:01","date_gmt":"2019-11-16T15:09:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=74353"},"modified":"2019-11-10T11:56:20","modified_gmt":"2019-11-10T09:56:20","slug":"10-09-44","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=74353","title":{"rendered":"Egipcjanie pisali listy do zmar\u0142ych"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Egipcjanie pisali listy do zmar\u0142ych: “S\u0105siad ukrad\u0142 nam dwa worki owsa. Zr\u00f3b co\u015b z tym i postrasz go”<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Beata Janowska
\n<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

‘Faraon’ (ARCHIWUM)<\/em><\/span><\/p>\n

W okresie Starego Pa\u0144stwa Egipcjanie zacz\u0119li wk\u0142ada\u0107 do grob\u00f3w “konserwy” – zmumifikowane kaczki i g\u0119si w glinianych lub kamiennych pojemnikach w kszta\u0142cie przypominaj\u0105cym cia\u0142o ptaka. Zmar\u0142emu w \u017cyciu wiecznym niczego nie mog\u0142o zabrakn\u0105\u0107. Rozmowa z dr hab. Teodozj\u0105 Rzeusk\u0105<\/strong><\/h4>\n

Dr hab. Teodozja Rzeuska<\/b> \u2013 egiptolog, archeolog, dyrektor Instytutu Kultur \u015ar\u00f3dziemnomorskich i Orientalnych PAN. Prowadzi\u0142a badania m.in. w Sakkarze, Luksorze, Asuanie. Wyk\u0142ada w Giza Field School<\/i><\/p>\n

BEATA JANOWSKA: Najwi\u0119ksza na \u015bwiecie nekropola memficka, miejsce poch\u00f3wk\u00f3w z czas\u00f3w faraon\u00f3w, ci\u0105gnie si\u0119 kilkadziesi\u0105t kilometr\u00f3w po zachodniej stronie Nilu. Mo\u017cemy tam zobaczy\u0107 ponad 40 piramid, w tym t\u0119 najstarsz\u0105 faraona D\u017cesera, i tam w Sakkarze od ponad 20 lat pracuj\u0105 polscy archeolodzy.<\/strong><\/p>\n

TEODOZJA RZEUSKA: Dzia\u0142a tam misja Centrum Archeologii \u015ar\u00f3dziemnomorskiej UW, kt\u00f3rej szefem w latach 1996-2016 by\u0142 prof. Karol My\u015bliwiec, a teraz jest nim dr hab. Kamil Kuraszkiewicz. Kopiemy po zachodniej stronie piramidy D\u017cesera. Odkryli\u015bmy tam dwie nekropole, \u201edoln\u0105\u201d z czas\u00f3w p\u00f3\u017anego Starego Pa\u0144stwa (ok. 2500-2100 p.n.e.), a nad ni\u0105, w grubej warstwie nawianego piasku, znajduje si\u0119 \u201eg\u00f3rny\u201d cmentarz z poch\u00f3wkami z czas\u00f3w od V w. p.n.e. do II w. n.e. Zawsze je\u017cd\u017c\u0105 z nami konserwatorzy, bo malowid\u0142a w grobowcach, drewniane figurki, bi\u017cuteria, ceramika, trumny i sarkofagi, w\u0142a\u015bciwie wszystko, co znajdujemy, wymaga podklejenia, oczyszczenia, zabezpieczenia. Przedmioty z najstarszych warstw maj\u0105 ponad 4500 lat.<\/span><\/p>\n

Statua faraona D\u017cesera, kt\u00f3ry w\u0142ada\u0142 G\u00f3rnym i Dolnym Egiptem w latach 2690-2670 p.n.e. lub 2720-2700 p.n.e. Imi\u0119 D\u017ceser t\u0142umaczy si\u0119 jako ‘\u015awi\u0119ty’. <\/em><\/span><\/p>\n

\u017bycie w staro\u017cytnym Egipcie poznajemy g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki znaleziskom z cmentarzysk?<\/strong><\/p>\n

\u2013 W zasadzie tak, wi\u0119kszo\u015b\u0107 stanowisk archeologicznych w Egipcie to nekropole i \u015bwi\u0105tynie. Do czasu budowy Wielkiej Tamy w Asuanie (1952-60) co roku na kilka miesi\u0119cy kraj by\u0142 zalewany wodami Nilu, wi\u0119c osadnictwo ogranicza\u0142o si\u0119 do obszar\u00f3w, na kt\u00f3re nie dociera\u0142y wody zalewowe. Oznacza to, \u017ce przez tysi\u0105clecia ludzie mieszkali na terenach wyznaczonych przez bieg rzeki i poziom w\u00f3d. Wbrew pozorom ziemi nadaj\u0105cej si\u0119 do zamieszkania nie by\u0142o tak du\u017co. W konsekwencji najlepsze miejsca s\u0105 zasiedlone nieprzerwanie od prawie 5000 lat, staro\u017cytne miasta znajduj\u0105 si\u0119 wi\u0119c pod wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 zabudow\u0105.<\/span><\/p>\n

Do najstarszych warstw, z czas\u00f3w piramid, a nawet starszych, znajduj\u0105cych si\u0119 niekiedy na g\u0142\u0119boko\u015bci kilkudziesi\u0119ciu metr\u00f3w, docieramy, robi\u0105c odwierty. Niekiedy niewielkie odcinki staro\u017cytnych osad znajdowane s\u0105 podczas budowy g\u0142\u0119bokich fundament\u00f3w pod wsp\u00f3\u0142czesne budynki, jak np. w Asuanie i Aleksandrii. Pozosta\u0142o\u015bci staro\u017cytnych miast, dost\u0119pne dla archeolog\u00f3w, le\u017c\u0105 \u2013 poza nielicznymi wyj\u0105tkami, np. wysp\u0105 Elefantyn\u0105 \u2013 prawie wy\u0142\u0105cznie w Delcie Nilu, tj. p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Egiptu. Od zarania cywilizacji egipskiej do dzi\u015b podstawowym materia\u0142em budowlanym by\u0142a i jest ceg\u0142a suszona na s\u0142o\u0144cu. Wzniesione z niej konstrukcje s\u0105 \u015bwietnie dostosowane do lokalnego klimatu, ale s\u0105 nietrwa\u0142e. Pa\u0142ace faraon\u00f3w i arystokracji tak\u017ce wznoszono z takiej ceg\u0142y; po Memfis, najstarszej stolicy Egiptu, nie ma prawie \u015blad\u00f3w. Pozostaj\u0105 grobowce i \u015bwi\u0105tynie, kt\u00f3re wznoszono z trwalszego budulca \u2013 kamienia.<\/span><\/p>\n

Z tego powodu najlepiej poznajemy intensywn\u0105 wiar\u0119 w \u017cycie po\u015bmiertne staro\u017cytnych Egipcjan. Czy to nie wypacza obrazu codziennego \u017cycia nad Nilem 46 wiek\u00f3w temu? Nie sprawia, \u017ce wydaje nam si\u0119, i\u017c by\u0142o ono zdominowane przez trosk\u0119 o byt wieczny, co nie musi by\u0107 prawd\u0105?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Mo\u017cna odnie\u015b\u0107 takie wra\u017cenie, ale tak nie jest. Nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce staro\u017cytny Egipt by\u0142 cywilizacj\u0105 wiary w \u017cycie pozagrobowe. To jeden z jej fundament\u00f3w, co\u015b, co kszta\u0142towa\u0142o \u017cycie codzienne, wierzenia, architektur\u0119. \u017bycie po \u015bmierci by\u0142o dla Egipcjan wa\u017cniejsze od doczesnego. Wierzyli, \u017ce ich pobyt na ziemi trwa moment, a dopiero po nim rozpoczyna si\u0119 \u017cycie wieczne. Wystarczy wspomnie\u0107 s\u0142owa staro\u017cytnego m\u0119drca Hord\u017cedefa: \u201eWyposa\u017c sw\u00f3j dom na nekropoli nale\u017cycie, uczy\u0144 swe miejsce na Zachodzie szacownym, (…) pami\u0119taj, dom \u015bmierci jest dla \u017cycia!\u201d.<\/span><\/p>\n

Nie nale\u017ca\u0142o si\u0119 martwi\u0107 o codzienno\u015b\u0107, lecz trzeba by\u0142o dobrze si\u0119 przygotowa\u0107 do wiecznego bytowania. Dlatego te\u017c ogromny wysi\u0142ek nakierowany by\u0142 nie na to, by wybudowa\u0107 pi\u0119kn\u0105 will\u0119 z basenem, cho\u0107 ci, kt\u00f3rych by\u0142o sta\u0107, mieli takie posiad\u0142o\u015bci, lecz by wznie\u015b\u0107 okaza\u0142y grobowiec. Niemniej Egipcjanie to by\u0142 i nadal jest nar\u00f3d umiej\u0105cy cieszy\u0107 si\u0119 \u017cyciem, czego dowodem s\u0105 przepi\u0119kne staro\u017cytne pie\u015bni mi\u0142osne i wspania\u0142e malowid\u0142a w grobowcach, kt\u00f3re paradoksalnie przedstawiaj\u0105 przecie\u017c \u017cycie ziemskie!<\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie, budowali grobowce za \u017cycia, ale dlaczego to dziwi? Popatrzmy na nasze cmentarze, na puste groby z wypisanymi ju\u017c imionami i nazwiskami, ale jeszcze bez dat \u017cycia, czekaj\u0105ce na zgon w\u0142a\u015bcicieli.<\/span><\/p>\n

Moi dziadkowie zam\u00f3wili sobie grobowiec – jak twierdzili: \u017ceby nie k\u0142opota\u0107 rodziny – i nie da\u0142o si\u0119 ich od tego pomys\u0142u odwie\u015b\u0107.<\/strong><\/p>\n

\u2013 My\u015bl\u0119, \u017ce podobnie by\u0142o w Egipcie. \u015arednia i wy\u017csza warstwa spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3ra by\u0142a odpowiednio bogata, cz\u0119\u015b\u0107 maj\u0105tku przeznacza\u0142a na wybudowanie i wyposa\u017cenie grobu.<\/span><\/p>\n

Przeci\u0119tny sarkofag, czyli kamienna trumna, nie by\u0142 wcale tak okaza\u0142y – to kamienna bry\u0142a wielko\u015bci du\u017cego sto\u0142u, poza tym obr\u00f3bk\u0119 kamieni staro\u017cytni Egipcjanie mieli opanowan\u0105 do perfekcji.<\/span><\/p>\n

\n

Na taki sarkofag sta\u0107 by\u0142o tylko zasobnych ludzi, wi\u0119kszo\u015b\u0107 zadowala\u0142a si\u0119 trumnami z drewna, gliny, uplecionymi z \u0142odyg trzciny lub po prostu z\u0142o\u017ceniem zmumifikowanego cia\u0142a wprost do ziemi.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Podczas pogrzebu sk\u0142adano do grob\u00f3w mn\u00f3stwo przedmiot\u00f3w codziennego u\u017cytku i luksusowych. Archeolodzy znajduj\u0105 nawet podp\u00f3rki pod g\u0142ow\u0119, lekarstwa i kosmetyki \u2013 szminki i tusze. A co je\u015bli Egipcjanin by\u0142 biedny i nie by\u0142o go na to sta\u0107?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Niestety, dla staro\u017cytnych Egipcjan, tych zwyk\u0142ych zjadaczy chleba, za\u015bwiaty wygl\u0105da\u0142y podobnie jak \u017cycie na ziemi. Ubodzy nie mogli zabra\u0107 ze sob\u0105 zbyt wiele, bo wiele nie mieli. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 obiekt\u00f3w pochodzi z grob\u00f3w \u015bredniej i wy\u017cszej warstwy spo\u0142ecznej. Niekt\u00f3re przedmioty znajdowane w grobowcach nosz\u0105 \u015blady u\u017cycia, wi\u0119c nie wszystko by\u0142o tam nowe i wykonane na zam\u00f3wienie \u201edla za\u015bwiat\u00f3w\u201d, po prostu cz\u0119sto zabierano ze sob\u0105 ulubione rzeczy. Zak\u0142adamy, \u017ce malowid\u0142a w grobowcach opowiadaj\u0105 o losie zmar\u0142ych. Wynika z nich, \u017ce \u017cycie po \u015bmierci b\u0119dzie jak doczesne, tylko w luksusowej formie. Wszyscy zmarli, r\u00f3wnie\u017c niezamo\u017cni, b\u0119d\u0105 szcz\u0119\u015bliwsi, pozbawieni zmartwie\u0144 i chor\u00f3b, nie b\u0119d\u0105 pracowa\u0107, za to b\u0119d\u0105 \u015bwi\u0119towa\u0107 w gronie najbli\u017cszych. Nieco p\u00f3\u017aniej, w okresie \u015aredniego Pa\u0144stwa, pojawiaj\u0105 si\u0119 w grobach ma\u0142e figurki ludzi nazywane szabtilub uszebti. Byli to robotnicy, a ich liczba w teorii mia\u0142a odpowiada\u0107 liczbie dni w roku; tak by ka\u017cdego dnia jedna z tych figurek wykonywa\u0142a prac\u0119 za zmar\u0142ego.<\/span><\/p>\n

A czy je\u015bli w za\u015bwiatach kto\u015b mia\u0142 za ma\u0142o garnk\u00f3w, to m\u00f3g\u0142 je po\u017cyczy\u0107 od s\u0105siad\u00f3w?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Prawdopodobnie tak samo jak za \u017cycia m\u00f3g\u0142 prosi\u0107 znajomych o drobne przys\u0142ugi. Z okresu Starego Pa\u0144stwa nie znamy \u017cadnych tekst\u00f3w, kt\u00f3re opisuj\u0105, jak wygl\u0105da\u0142y za\u015bwiaty, mamy tylko malowid\u0142a i reliefy oraz szcz\u0105tkowe teksty instruuj\u0105ce, jak nale\u017ca\u0142o przygotowa\u0107 zmar\u0142ego do \u017cycia w nich. M\u00f3wimy ca\u0142y czas o zwyk\u0142ych \u015bmiertelnikach, bo faraonowie byli de facto bogami.<\/span><\/p>\n

Pr\u00f3buj\u0119 przymierzy\u0107 egipskie realia do naszej rzeczywisto\u015bci, tam c\u00f3rka nie dziedziczy\u0142a rodowej zastawy sto\u0142owej po matce, bo ta trafia\u0142a do grobu. Dzi\u015b kupuj\u0119 raczej jeden serwis do herbaty, a nie od razu dwa, \u017ceby drugiego u\u017cywa\u0107 po \u015bmierci. Ta wiara mia\u0142a wymiar ekonomiczny, trzeba by\u0142o produkowa\u0107 wi\u0119cej przedmiot\u00f3w, \u017ceby zaspokoi\u0107 potrzeby \u017cywych i zmar\u0142ych.<\/strong><\/p>\n

\u2013 To prawda. Do grobowc\u00f3w sk\u0142adano narz\u0119dzia, bro\u0144, bi\u017cuteri\u0119, kosmetyki, wszystko to, czego u\u017cywano na co dzie\u0144, zw\u0142aszcza naczynia, kt\u00f3rych rzeczywi\u015bcie z tego powodu pewnie produkowano wi\u0119cej. Bardzo wa\u017cne by\u0142y zapasy \u017cywno\u015bci, piwa, wina, chleba, owoc\u00f3w. W okresie Starego Pa\u0144stwa zacz\u0119to wk\u0142ada\u0107 do grob\u00f3w \u201ekonserwy\u201d, tj. zmumifikowane kaczki i g\u0119si w glinianych lub kamiennych pojemnikach w kszta\u0142cie przypominaj\u0105cym cia\u0142o ptaka.<\/span><\/p>\n

Czy to, co my nazywamy dusz\u0105, w Egipcie nazywano Ach?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Nie, to nie tak. W czasach Starego Pa\u0144stwa wierzono, \u017ce cz\u0142owiek stanowi jedno\u015b\u0107 z\u0142o\u017con\u0105 z trzech element\u00f3w: cia\u0142a, imienia i Ka. P\u00f3\u017aniej, na drodze ewolucji idei cz\u0142owieka, dosz\u0142y kolejne elementy, jak Ba i cie\u0144. W momencie \u015bmierci jedno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 by\u0142 cz\u0142owiek, ulega\u0142a rozpadowi. By zmar\u0142y m\u00f3g\u0142 funkcjonowa\u0107 w za\u015bwiatach, nale\u017ca\u0142o zabezpieczy\u0107 te wszystkie elementy. Po \u015bmierci, jeszcze tego samego dnia, rozpoczyna\u0142 si\u0119 d\u0142ugi cykl rytua\u0142\u00f3w. Przenoszono cia\u0142o do miejsca, gdzie by\u0142o balsamowane i gdzie odprawiano pierwsze ceremonie. Wszystkie zabiegi, kt\u00f3rych dokonywali kap\u0142ani, mia\u0142y za zadanie zabezpieczy\u0107 cia\u0142o i po zako\u0144czeniu procesu mumifikacji ponownie z\u0142\u0105czy\u0107 te elementy, tak aby przywr\u00f3ci\u0107 ich jedno\u015b\u0107. Na nowo po\u0142\u0105czony cz\u0142owiek, magicznie o\u017cywiony, zamienia\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie w Ach. Naj\u0142atwiej by\u0142o zachowa\u0107 imi\u0119 stanowi\u0105ce cz\u0119\u015b\u0107 osobowo\u015bci zmar\u0142ego, bo je zapisywano na \u015bcianach grobowca, na sprz\u0119tach, w sarkofagu – gdzie si\u0119 tylko da\u0142o. A je\u015bli chodzi o elementy duchowe Ka (podobnie jak i Ba), to trudno nam zdefiniowa\u0107 jednym s\u0142owem, czym by\u0142y, ale nie by\u0142y naszymi duszami. Niemniej one r\u00f3wnie\u017c musia\u0142y przecie\u017c gdzie\u015b mieszka\u0107, dlatego podejmowano ogromne wysi\u0142ki, by zakonserwowa\u0107, czyli zmumifikowa\u0107 cia\u0142o \u2013 ich mieszkanie.<\/span><\/p>\n

W wielu kulturach panuje przekonanie, \u017ce jak kto\u015b zna kogo\u015b lub czego\u015b prawdziw\u0105 nazw\u0119, to ma nad tym w\u0142adz\u0119.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Tak te\u017c by\u0142o w Egipcie, podobnie zreszt\u0105 i u nas, w kulturze staropolskiej, m\u0105\u017c do \u017cony m\u00f3wi\u0142 nie po imieniu, ale \u201epani \u017cono\u201d. Imi\u0119 prawie zawsze i wsz\u0119dzie by\u0142o obj\u0119te tabu i nie powinno si\u0119 go bez potrzeby wymawia\u0107. Egipcjanie mieli po kilka imion, niekt\u00f3re oficjalne, inne sekretne. Poznanie tajemnego imienia dawa\u0142o w\u0142adz\u0119 nad cz\u0142owiekiem, s\u0142owo jest pot\u0119g\u0105.<\/span><\/p>\n

Wracaj\u0105c do element\u00f3w duchowych, to nie wiemy, co robi\u0142o Ka od \u015bmierci do momentu przemienienia zmar\u0142ego w Ach, a proces ten trwa\u0107 m\u00f3g\u0142 kilkadziesi\u0105t dni, bo tak d\u0142ugo preparowano mumi\u0119. Rytua\u0142 przeistoczenia w Ach nazywa\u0142 si\u0119 sachu. G\u0142oska s w j\u0119zyku egipskim wyst\u0119puje w czasownikach sprawczych, s-achu oznacza wi\u0119c przeistoczenie si\u0119 (zmar\u0142ego) w Ach \u2013 uachowienie go, czyli sprawienie, by sta\u0142 si\u0119 aktywny, energiczny, dzia\u0142aj\u0105cy. Po po\u0142\u0105czeniu materii \u2013 zabalsamowanego cia\u0142a oraz element\u00f3w duchowych \u2013 imienia i Ka zmar\u0142y w magiczny spos\u00f3b stawa\u0142 si\u0119 now\u0105 istot\u0105 narodzon\u0105 do \u017cycia w za\u015bwiatach \u2013 Ach. Nie by\u0142 bogiem, cho\u0107 by\u0142 obdarzony boskimi mocami \u2013 m\u00f3g\u0142 podr\u00f3\u017cowa\u0107 do \u015bwiata \u017cywych w postaci metafizycznej.<\/span><\/p>\n

\n

Wiemy to, bo Egipcjanie pisali listy do swoich zmar\u0142ych.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Zachowa\u0142y si\u0119 takie dokumenty z okresu Starego Pa\u0144stwa, w kt\u00f3rych rodzina informowa\u0142a zmar\u0142ego wujka, brata, ciotk\u0119 o tym, \u017ce dzieje si\u0119 co\u015b z\u0142ego, np. \u201eS\u0105siad ukrad\u0142 nam dwa worki owsa\u201d. Pisali wi\u0119c do niego: \u201eZr\u00f3b co\u015b z tym i postrasz go\u201d. To pokazuje dobitnie, \u017ce wierzono, \u017ce Ach maj\u0105 zdolno\u015b\u0107 przemieszczania si\u0119 i dzia\u0142ania \u2013 straszenia. Mog\u0142y by\u0107 gro\u017ane.<\/span><\/p>\n

Staro\u017cytny Egipt by\u0142 wi\u0119c cywilizacj\u0105, kt\u00f3ra \u015bmier\u0107 uzna\u0142a wy\u0142\u0105cznie za przej\u015bcie do kolejnej formy \u017cycia. To raczej przyjazna wizja \u015bwiata, ciocia jest za granic\u0105, mo\u017cna do niej napisa\u0107 i poprosi\u0107 o pomoc.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Tak, Ach mog\u0142o by\u0107 \u201eprzyjazn\u0105 cioci\u0105\u201d, o ile zosta\u0142y dope\u0142nione wszystkie rytua\u0142y grobowe. Po przekszta\u0142ceniu zmar\u0142ego w Achtrzeba by\u0142o wyprawi\u0107 styp\u0119, aby z nim poucztowa\u0107, a potem podtrzymywa\u0107 jego egzystencj\u0119, dostarczaj\u0105c mu dary. Chleb \u2013 podstawowa ofiara \u2013 powinien by\u0107 sk\u0142adany zmar\u0142emu ka\u017cdego dnia. Bogatsi ustanawiali fundacje, kt\u00f3re finansowa\u0142y kap\u0142an\u00f3w odprawiaj\u0105cych codziennie ceremonie. Grobowce budowano tak, \u017ce nad umieszczon\u0105 g\u0142\u0119boko w ziemi i dobrze zabezpieczon\u0105 komor\u0105 grobow\u0105 z sarkofagiem (do kt\u00f3rej nikt nie mia\u0142 dost\u0119pu) znajdowa\u0142a si\u0119 kaplica ze sto\u0142em ofiarnym. Tam rodzina sk\u0142ada\u0142a ofiary i odprawia\u0142a rytua\u0142y. Tam te\u017c znajdowa\u0142y si\u0119 \u015blepe wrota oddzielaj\u0105ce \u015bwiaty \u017cywych i zmar\u0142ych. By\u0142y to drzwi wykute w kamieniu, na kt\u00f3rych umieszczano inskrypcje informuj\u0105ce o zmar\u0142ym, jego tytu\u0142ach oraz o tym, jakim by\u0142 cz\u0142owiekiem \u2013 oczywi\u015bcie tylko w bardzo pozytywnych s\u0142owach. Znamy taki typ \u015blepych wr\u00f3t, z kt\u00f3rych wy\u0142ania si\u0119 posta\u0107 zmar\u0142ego z wyci\u0105gni\u0119tymi po dary r\u0119koma. To pokazuje, jak dalece \u017cywot Achzale\u017ca\u0142 od kontaktu z \u017cywymi. Znajduj\u0105cy si\u0119 w kaplicy st\u00f3\u0142 ofiarny dekorowano plastycznym przedstawieniem zrolowanej maty, na kt\u00f3rej le\u017ca\u0142 bochenek ofiarnego chleba, a w komorze grobowej na \u015bcianach malowano stosy ofiarne. W ten spos\u00f3b zabezpieczano przysz\u0142o\u015b\u0107 zmar\u0142ego \u2013 je\u015bli z jakich\u015b powod\u00f3w dary przesta\u0142yby by\u0107 mu dostarczane, zawsze m\u00f3g\u0142 si\u0119 po\u017cywi\u0107 ich magicznym wizerunkiem. Przynajmniej jeden z tych warunk\u00f3w musia\u0142 zosta\u0107 zapewniony, \u017ceby Achnie chodzi\u0142 g\u0142odny, bo wtedy m\u00f3g\u0142 by\u0107 niebezpieczny.<\/span><\/p>\n

\"Dzbany
\nDzbany na piwo i formy do wypieku chleba z okresu Starego Pa\u0144stwa, fragment olbrzymiego zespo\u0142u dar\u00f3w grobowych znalezionego przez polsk\u0105 misj\u0119 w Sakkarze. Fot. Instytutu Kultur \u015ar\u00f3dziemnomorskich i Orientalnych PAN<\/em><\/span><\/p>\n

W naszych wyobra\u017ceniach istnienie duszy po \u015bmierci jest tylko metafizyczne, w Egipcie Ach by\u0142o rodzajem bytu potrzebuj\u0105cym materialnych ofiar. A co, gdy ich zabrak\u0142o \u2013 malowid\u0142a uleg\u0142y zniszczeniu, przestano odprawia\u0107 rytua\u0142y zwi\u0105zane z kultem zmar\u0142ych \u2013 co wtedy gin\u0119\u0142o, zanika\u0142o?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Staro\u017cytni Egipcjanie nie przewidzieli takiego scenariusza i chyba mieli racj\u0119. Z tego te\u017c powodu wykoncypowali wiele element\u00f3w zapewniaj\u0105cych wieczn\u0105 egzystencj\u0119 \u2013 imi\u0119, Ka, Ba, mumi\u0119. Przecie\u017c my, odczytuj\u0105c dzi\u015b imiona zmar\u0142ych, na powr\u00f3t, w bardzo magiczny spos\u00f3b, powo\u0142ujemy ich do \u017cycia, przynajmniej zgodnie z wierzeniami staro\u017cytnych.<\/span><\/p>\n

W okresie Nowego Pa\u0144stwa wymy\u015blono besti\u0119 zwan\u0105 Wielk\u0105 Po\u017ceraczk\u0105. Pojawia\u0142a si\u0119 podczas s\u0105du Ozyrysa, kt\u00f3ry w Starym Pa\u0144stwie nikomu jeszcze nie przyszed\u0142 do g\u0142owy. Je\u015bli nieszcz\u0119\u015bnik nie uzyska\u0142 aprobaty s\u0119dzi\u00f3w, Po\u017ceraczka ko\u0144czy\u0142a jego marny \u017cywot, zjadaj\u0105c go.<\/span><\/p>\n

Nekropole to tereny przeznaczone dla zmar\u0142ych, gdzie pracowa\u0142o bardzo wielu \u017cywych. Niewykluczone, \u017ce by\u0142y jednymi z najwi\u0119kszych przedsi\u0119biorstw w staro\u017cytnym Egipcie?<\/strong><\/p>\n

\u2013 I to \u015bwietnie zorganizowanymi. Za odprawienie ka\u017cdej ceremonii, ka\u017cdego rytua\u0142u, dos\u0142ownie za wszystko trzeba by\u0142o zap\u0142aci\u0107, tyle tylko, \u017ce nie pieni\u0119dzmi, lecz towarem za towar lub us\u0142ug\u0105 za towar – to by\u0142a epoka gospodarki barterowej. P\u0142acono g\u0119\u015bmi, kaczkami, kozami, owcami, chlebem, a zw\u0142aszcza piwem. Kilkadziesi\u0105t lat temu znaleziono papirusy w Abusir, kt\u00f3re doskonale dokumentuj\u0105, jak funkcjonowa\u0142a nekropola kr\u00f3lewska. Jak wydawano dary, ile ich by\u0142o, jak je dystrybuowano w grobowcach faraon\u00f3w i tych szcz\u0119\u015bliwc\u00f3w, kt\u00f3rzy z racji wysokich urz\u0119d\u00f3w b\u0105d\u017a znajomo\u015bci zostali obj\u0119ci opiek\u0105 kap\u0142an\u00f3w w ramach kultu w\u0142adcy. Wtedy z magazyn\u00f3w kr\u00f3lewskich sk\u0142adano codzienne dary z pokarmu tak\u017ce na ich grobach.<\/span><\/p>\n

To znaczy, \u017ce zwykli \u015bmiertelnicy te\u017c chcieli by\u0107 pochowani w blasku faraon\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Jak si\u0119 spojrzy na zdj\u0119cia z lotu ptaka na nekropole w Gizie, to wida\u0107 piramidy i ca\u0142e rz\u0119dy podobnych do siebie mastab (rodzaj grobowca). Istne miasto grob\u00f3w! Przypuszczamy, \u017ce Sakkara te\u017c tak wygl\u0105da, cho\u0107 ta nekropola nadal w wi\u0119kszo\u015bci pokryta jest piaskiem. Archeolodzy powoli j\u0105 odkopuj\u0105, a to zadanie na wiele pokole\u0144. Jej historia jest du\u017co bardziej skomplikowana ni\u017c Gizy, poniewa\u017c by\u0142a wa\u017cnym miejscem kultu, a nie tylko poch\u00f3wku faraon\u00f3w i znajdowane tam groby pochodz\u0105 z r\u00f3\u017cnych okres\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Kap\u0142ani obs\u0142uguj\u0105cy nekropol\u0119 mieszkali tu\u017c obok piramid w specjalnych osiedlach. Z naszego punktu widzenia byli raczej urz\u0119dnikami sprawuj\u0105cymi funkcje kap\u0142a\u0144skie, poza osad\u0105 mieli rodziny, a odprawianie ceremonii i rytua\u0142\u00f3w by\u0142o ich prac\u0105. Osada by\u0142a zamkni\u0119ta dla zwyk\u0142ych \u015bmiertelnik\u00f3w, kap\u0142ani przebywali tam w systemie zmianowym co 10 dni.<\/span><\/p>\n

\"Procesja<\/a><\/p>\n

Procesja z darami grobowymi – dekoracja z okresu Starego Pa\u0144stwa odnaleziona w jednej z mastab w Sakkarze. Jeden z m\u0119\u017cczyzn niesie g\u0119\u015b, drugi tac\u0119 z jad\u0142em i jak\u0105\u015b ro\u015blin\u0119 uprawn\u0105, obaj prowadz\u0105 zwierz\u0119ta na ub\u00f3j.<\/span> Fot. Instytutu Kultur \u015ar\u00f3dziemnomorskich i Orientalnych PAN<\/span><\/em><\/span><\/p>\n<\/div>\n

Czy balsamista zw\u0142ok to by\u0142 zaw\u00f3d jak ka\u017cdy inny?<\/strong><\/p>\n

\u2013 Szanowano ich, bo od ich umiej\u0119tno\u015bci zale\u017ca\u0142a jako\u015b\u0107 mumii, czyli \u017cycie wieczne, ale byli na uboczu, uznani w pewnym stopniu za nieczystych. Na pewno ich cia\u0142a przesi\u0105k\u0142y zapachem balsam\u00f3w i \u017cywic, to rodzaj pracy, kt\u00f3ry na ciele zostawia fizyczny \u015blad.<\/span><\/p>\n

Gdy znajdziemy si\u0119 w Egipcie, mo\u017ce warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce 3000-4000 lat temu jego mieszka\u0144cy troszczyli si\u0119 w r\u00f3wnym stopniu o sw\u00f3j dom doczesny i dom na wieczno\u015b\u0107, czyli grobowiec, i nie tylko codziennie spo\u017cywali posi\u0142ki, ale te\u017c dostarczali ich swoim egzystuj\u0105cym w formie Ach cz\u0142onkom rodziny.<\/strong><\/p>\n

\u2013 Teraz wydaje si\u0119 to dziwne, ale pami\u0119tajmy, \u017ce jeszcze do niedawna w Polsce nasi przodkowie odprawiali dziady, ceremonie, podczas kt\u00f3rych ucztowano ze zmar\u0142ymi. Mo\u017ce nie r\u00f3\u017cnimy si\u0119 tak bardzo od staro\u017cytnych Egipcjan.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Egipcjanie pisali listy do zmar\u0142ych: “S\u0105siad ukrad\u0142 nam dwa worki owsa. Zr\u00f3b co\u015b z tym i postrasz go” Beata Janowska ‘Faraon’ (ARCHIWUM) W okresie Starego Pa\u0144stwa Egipcjanie zacz\u0119li wk\u0142ada\u0107 do grob\u00f3w “konserwy” – zmumifikowane kaczki i g\u0119si w glinianych lub kamiennych pojemnikach w kszta\u0142cie przypominaj\u0105cym cia\u0142o ptaka. Zmar\u0142emu w \u017cyciu wiecznym niczego nie mog\u0142o zabrakn\u0105\u0107. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74353"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=74353"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74353\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":74463,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74353\/revisions\/74463"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=74353"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=74353"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=74353"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}