{"id":74401,"date":"2019-11-05T17:09:02","date_gmt":"2019-11-05T15:09:02","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=74401"},"modified":"2019-11-05T16:08:03","modified_gmt":"2019-11-05T14:08:03","slug":"13-09-32","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=74401","title":{"rendered":"82. ROCZNICA \u015aMIERCI BOLES\u0141AWA LE\u015aMIANA Blog Rocznice Postacie"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>82. ROCZNICA \u015aMIERCI BOLES\u0141AWA LE\u015aMIANA
\nBlog Rocznice Postacie<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

ZOFIA FLISZKIEWICZ<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

5 listopada mija 82. rocznica \u015bmierci Boles\u0142awa Le\u015bmiana. Cho\u0107 Lesman \u2014 bo tak w\u0142a\u015bciwie brzmia\u0142o jego nazwisko \u2014 do historii literatury przeszed\u0142 przede wszystkim jako jeden z najwa\u017cniejszych dwudziestowiecznych poet\u00f3w j\u0119zyka polskiego, to warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce jego artystyczna spu\u015bcizna obejmuje o wiele wi\u0119cej ni\u017c szereg, wybitnych sk\u0105din\u0105d, tom\u00f3w wierszy. W zwi\u0105zku z przypadaj\u0105c\u0105 dzi\u015b rocznic\u0105 przypominamy niekt\u00f3re z pozapoetyckich epizod\u00f3w tw\u00f3rczo\u015bci autora \u201e\u0141\u0105ki\u201d.<\/strong><\/p>\n

Boles\u0142aw Le\u015bmian \/ \u017ar\u00f3d\u0142o: Wikipedia<\/em><\/span><\/p>\n

Do dzi\u015b nieco marginalizowany wydaje si\u0119 fakt, \u017ce\u00a0Le\u015bmian \u2014\u00a0poza swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 poetyck\u0105, eseistyczn\u0105, t\u0142umaczeniow\u0105 czy krytycznoliterack\u0105 \u2014\u00a0by\u0142 r\u00f3wnie\u017c wielkim admiratorem teatru; autorem nie tylko tekst\u00f3w przeznaczonych do\u00a0wystawienia na\u00a0scenie, ale tak\u017ce szkic\u00f3w, kt\u00f3rych wk\u0142ad w\u00a0teori\u0119 teatru do\u00a0dzi\u015b wydaje si\u0119 raczej niedoceniany. Rzadko wspomina si\u0119 te\u017c, \u017ce\u00a0Le\u015bmian by\u0142 r\u00f3wnie\u017c tw\u00f3rc\u0105 efemerycznej wprawdzie, ale oryginalnej i\u00a0intryguj\u0105cej, sceny eksperymentalnej. W\u00a0roku 1911 przez kilka letnich miesi\u0119cy prowadzi\u0142 w\u00a0Warszawie Teatr Artystyczny, gdzie realizowa\u0142 w\u0142asne pomys\u0142y inscenizacyjne. W\u00a0latach 1916\u201317 pe\u0142ni\u0142 natomiast funkcj\u0119 kierownika literackiego sceny Teatru Polskiego w\u00a0\u0141odzi, jednak jego realizacyjne koncepcje spotyka\u0142y si\u0119 raczej z\u00a0ch\u0142odnym przyj\u0119ciem krytyki. Epizod ten zreszt\u0105 szybko dobieg\u0142 ko\u0144ca, przede wszystkim za\u00a0spraw\u0105 \u015bmierci Janusza Orli\u0144skiego, kt\u00f3ry by\u0142 inicjatorem powierzenia poecie tej funkcji.<\/span><\/p>\n

Ca\u0142o\u015b\u0107 zachowanej do\u00a0dzi\u015b tw\u00f3rczo\u015bci dramatycznej Le\u015bmiana stanowi\u0105 zaledwie cztery utwory. S\u0105\u00a0to:\u00a0Skrzypek op\u0119tany\u00a0<\/em>oraz\u00a0Pierrot i\u00a0Kolombina<\/em>\u00a0\u2013\u00a0okre\u015blane mianem \u201eba\u015bni mimicznych\u201d \u2013\u00a0oraz dwa poematy dramatyczne:\u00a0Dziejba le\u015bna<\/em>\u00a0(wydana ju\u017c po\u00a0\u015bmierci autora, w\u00a01938 roku) oraz\u00a0Zdziczenie obyczaj\u00f3w po\u015bmiertnych<\/em>, opublikowane dopiero w\u00a0roku 1994, a\u00a0datowane na\u00a0ostatnie lata \u017cycia poety. W\u00a0przeciwie\u0144stwie do\u00a0powsta\u0142ych p\u00f3\u017ano poemat\u00f3w, \u201eba\u015bnie mimiczne\u201d pochodz\u0105 prawdopodobnie z\u00a0lat 1912\u201313 i\u00a0przez literaturoznawc\u00f3w do\u015b\u0107 zgodnie traktowane s\u0105\u00a0jako \u201eefekt uboczny\u201d pracy Le\u015bmiana w\u00a0warszawskim Teatrze Artystycznym. S\u0105\u00a0to\u00a0w\u0142a\u015bciwie ca\u0142o\u015bciowe propozycje realizacji teatralnych, pozbawione dialog\u00f3w, oparte wy\u0142\u0105cznie na\u00a0choreograficznie uj\u0119tej roli gest\u00f3w i\u00a0ruch\u00f3w \u2013\u00a0w\u00a0zamy\u015ble autora zbli\u017cone zapewne do\u00a0tego, co\u00a0dzi\u015b funkcjonuje pod poj\u0119ciem teatru ta\u0144ca. Dwa p\u00f3\u017ane utwory sceniczne Le\u015bmiana ci\u0105\u017c\u0105 natomiast wyra\u017anie w\u00a0stron\u0119 literatury, cho\u0107 warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce\u00a0Zdziczenie obyczaj\u00f3w po\u015bmiertnych<\/em>\u00a0przywr\u00f3cone zosta\u0142o odbiorcom w\u00a0formie teatralnej, pod postaci\u0105 spektakli m.\u00a0in. w\u00a0krakowskim Teatrze Starym.<\/span><\/p>\n

Mimo, \u017ce\u00a0tw\u00f3rczo\u015b\u0107 poety jest wi\u0119c obecna na\u00a0deskach polskich teatr\u00f3w, to\u00a0jednak wydaje si\u0119, \u017ce\u00a0wci\u0105\u017c czeka ona na\u00a0swego odkrywc\u0119 \u2013\u00a0kogo\u015b, kto podj\u0105\u0142by pr\u00f3b\u0119 zrozumienia w\u00a0pe\u0142ni my\u015bli teatralnej Le\u015bmiana i\u00a0jej podstawowych za\u0142o\u017ce\u0144 teoretycznych. Jest to, jak si\u0119 zdaje, o\u00a0tyle istotne, \u017ce\u00a0by\u0107 mo\u017ce \u2013\u00a0paradoksalnie \u2013\u00a0to\u00a0teatr w\u0142a\u015bnie, jako j\u0119zyk ca\u0142o\u015bciowy (to, co\u00a0s\u0142yszalne i\u00a0to, co\u00a0widzialne), poprzez swoj\u0105 specyfik\u0119 stanowi najpe\u0142niejszy model pewnych kluczowych dla tw\u00f3rczo\u015bci poety za\u0142o\u017ce\u0144. W\u00a0tej formie przedstawienia bowiem ruch \u2013\u00a0czyli narz\u0119dzie niedost\u0119pne poezji \u2013\u00a0pomaga ujawni\u0107 pozas\u0142owny, niewypowiadalny sens, na\u00a0kt\u00f3rym Le\u015bmianowi zawsze bardzo zale\u017ca\u0142o. Kluczem do\u00a0tego mia\u0142aby by\u0107 muzyczno\u015b\u0107 wyp\u0142ywaj\u0105ca z\u00a0rytmu \u2013\u00a0kategorii kluczowej dla ca\u0142ej Le\u015bmianowskiej tw\u00f3rczo\u015bci.<\/span><\/p>\n

Drug\u0105 spo\u015br\u00f3d wartych przypomnienia sfer dzia\u0142alno\u015bci pisarskiej Boles\u0142awa Le\u015bmiana jest niew\u0105tpliwie jego dorobek eseistyczny. Ju\u017c na\u00a0wczesnym etapie tw\u00f3rczo\u015bci poeta da\u0142 si\u0119 pozna\u0107 jako autor przyk\u0142adaj\u0105cy szczeg\u00f3ln\u0105 wag\u0119 do\u00a0le\u017c\u0105cych u\u00a0podstaw swojej tw\u00f3rczo\u015bci kwestii \u015bwiatopogl\u0105dowych i\u00a0teoretycznych; jako pisarz zarazem zafascynowany wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 filozofi\u0105, zdolny z\u00a0pasj\u0105 przeku\u0107 swoje zainteresowania na\u00a0form\u0119 literackiego szkicu.<\/span><\/p>\n

Horyzont \u015bwiatopogl\u0105dowej refleksji Le\u015bmiana rozpina si\u0119 pomi\u0119dzy dwoma tekstami: wczesnym, bo\u00a0pochodz\u0105cym z\u00a01910 roku, szkicem\u00a0Z rozmy\u015bla\u0144 o\u00a0Bergsonie<\/em>\u00a0oraz\u00a0Z rozmy\u015bla\u0144 o\u00a0poezji<\/em>\u00a0\u2014\u00a0esejem napisanym w\u00a0roku 1937 dla Polskiej Akademii Literatury i\u00a0stanowi\u0105cym niejako artystyczny testament poety. Daj\u0105ca si\u0119 mi\u0119dzy nimi zaobserwowa\u0107 symetria wynika nie tylko z\u00a0faktu, \u017ce\u00a0w\u00a0jednym widzimy Le\u015bmiana u\u00a0pocz\u0105tku drogi tw\u00f3rczej, za\u015b w\u00a0drugim \u2014\u00a0u\u00a0jej, niestety przedwczesnego, kresu (Z rozmy\u015bla\u0144 o\u00a0poezji<\/em>\u00a0ukaza\u0142o si\u0119 ju\u017c po\u00a0\u015bmierci autora). Poza przestrzeni\u0105 czasow\u0105, teksty dzieli r\u00f3wnie\u017c wype\u0142niaj\u0105ca t\u0119\u00a0przestrze\u0144 luka w\u00a0eseistyce. Od\u00a0roku 1914 (po kilkuletnim okresie wzmo\u017conej aktywno\u015bci publicystycznej i\u00a0recenzenckiej) Le\u015bmian ca\u0142kowicie porzuca bowiem t\u0119\u00a0form\u0119 wypowiedzi, aby w\u00a0du\u017co skromniejszym wymiarze powr\u00f3ci\u0107 do\u00a0niej pod koniec \u017cycia. Spoiwem \u0142\u0105cz\u0105cym obydwa szkice jest natomiast og\u00f3lny zarys ich tematyki, kt\u00f3ry, dzi\u0119ki zbie\u017cno\u015bci poruszanych zagadnie\u0144, pozwala prze\u015bledzi\u0107 zmiany w\u00a0zapatrywaniach poety na\u00a0istotne kwestie tw\u00f3rcze.<\/span><\/p>\n

W\u00a0Rozmy\u015blaniach o\u00a0Bergsonie<\/em>\u00a0m\u0142ody pisarz ewidentnie pozostaje pod wp\u0142ywem intelektualnego klimatu Pary\u017ca, w\u00a0kt\u00f3rym w\u00a0latach 1903\u20131907 z\u00a0przerwami przebywa\u0142. Esej ten, podobnie jak inne teksty z\u00a0tego okresu, cechuje si\u0119 du\u017c\u0105 swobod\u0105 i\u00a0\u015bmia\u0142o\u015bci\u0105 intelektualn\u0105, a\u00a0tak\u017ce \u2014\u00a0niezaprzeczalnym optymizmem czy nawet entuzjazmem w\u00a0sferze artystycznej i\u00a0\u015bwiatopogl\u0105dowej. Le\u015bmian pisze w\u00a0nim np.:\u00a0Po\u00a0\u017cmudnych sylogizmach i\u00a0antropomorficznych uk\u0142adach ze\u00a0wszech\u015bwiatem dawnej metafizyki rozumowanej mamy zn\u00f3w przed sob\u0105 filozofi\u0119 w\u00a0wielkim i\u00a0natchnionym stylu, filozofi\u0119-obietnic\u0119, filozofi\u0119, kt\u00f3ra z\u00a0gabinetowych rozumowa\u0144 i\u00a0z\u00a0zakl\u0119tego ko\u0142a \u015bwiatopogl\u0105d\u00f3w pragnie si\u0119 wyrwa\u0107 na\u00a0s\u0142o\u0144ce, w\u00a0\u015bwiat rzeczywisty i\u00a0wszystkich nas do\u00a0tego czynu nawo\u0142uje<\/em>. [1] Optymizm, z\u00a0jakim Le\u015bmian przyjmuje my\u015bl Henri Bergsona, a\u00a0tak\u017ce niezaprzeczalny witalizm tego wczesnego szkicu w\u00a0pe\u0142ni uwydatnia si\u0119 przy zestawieniu go\u00a0z\u00a0p\u00f3\u017aniejszymi o\u00a0\u0107wier\u0107 wieku\u00a0Rozmy\u015blaniami o\u00a0poezji<\/em>.<\/span><\/p>\n

P\u00f3\u017any Le\u015bmian to\u00a0tw\u00f3rca r\u00f3wnie radykalny, ale radykalny w\u00a0nieco innym znaczeniu; to\u00a0przede wszystkim poeta wyzbyty z\u0142udze\u0144 co\u00a0do\u00a0warto\u015bci kierowania si\u0119 w\u00a0sztuce i\u00a0\u017cyciu artystycznym kategori\u0105 jak\u0105 jest wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107:\u00a0(…) bywaj\u0105 takie okresy, kiedy sam poeta onie\u015bmiela si\u0119 do\u00a0nowych zagadnie\u0144 sztuki (…). To\u00a0s\u0105\u00a0okresy, kiedy s\u0142owa wdziewaj\u0105 czapul\u0119-niewidymk\u0119. Zbyt indywidualne w\u00a0takich okresach skrzyd\u0142a wychodz\u0105 nagle z\u00a0mody \u2014\u00a0staj\u0105 si\u0119 rodzajem wyst\u0119pnego, a\u00a0w\u00a0ka\u017cdym razie nieprzyzwoitego upi\u0119kszenia<\/em>. [2] Id\u0105c dalej tropem tej metafory Le\u015bmian jawi si\u0119 tak\u017ce jako my\u015bliciel, kt\u00f3ry jasno dostrzega, \u017ce\u00a0wszelkie tw\u00f3rcze kompromisy na\u00a0rzecz owej wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci zawsze odbywaj\u0105 si\u0119 kosztem jako\u015bci sztuki:\u00a0Albo si\u0119 jest ptakiem \u2014\u00a0albo si\u0119 nim nie jest! Nie ma\u00a0ptak\u00f3w po\u0142owicznych! Skrzyd\u0142o nieca\u0142kowite przestaje by\u0107 skrzyd\u0142em. Albo s\u0142owo si\u0119 wyzwala z\u00a0p\u0119t poj\u0119ciowych, albo dobrowolnie wdziewa te\u00a0p\u0119ta. (…) Poeta tedy stara si\u0119 nie tyle wyodr\u0119bni\u0107, ile upodobni\u0107 do\u00a0otoczenia. Zamiast d\u0105\u017cy\u0107 do\u00a0nowo\u015bci, kt\u00f3r\u0105 w\u00a0sztuce jest tylko \u2014\u00a0niepowtarzalna indywidualno\u015b\u0107 \u2014\u00a0d\u0105\u017cy do\u00a0wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 wszak\u017ce dla nikogo nie jest tajemnic\u0105 wymagaj\u0105c\u0105 odkrycia<\/em>. [3] Wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce\u00a0ostrze krytyki jest tutaj konsekwentnie wymierzone przeciwko wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci jako zasadzie organizuj\u0105cej indywidualn\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 artystyczn\u0105.<\/span><\/p>\n

Dzi\u015b ju\u017c wiemy, \u017ce\u00a0historia literatury przyzna\u0142a poecie racj\u0119 i\u00a0na\u00a0swoim podej\u015bciu:\u00a0Ja to\u00a0jestem ja<\/em>! Le\u015bmian jako wybitny tw\u00f3rca \u2014\u00a0a\u00a0zarazem tw\u00f3rca zupe\u0142nie osobny \u2014\u00a0nadal wychodzi zwyci\u0119sko. Paradoksalnie bowiem to\u00a0w\u0142a\u015bnie, co\u00a0pierwotnie zaciemnia\u0142o lektur\u0119 jego wierszy i\u00a0stanowi\u0142o zarzut krytyki \u2014\u00a0tzn. tre\u015bciowa i\u00a0formalna oryginalno\u015b\u0107 tej poezji, czyni\u0105ca j\u0105\u00a0niepodobn\u0105 niczemu, co\u00a0powstawa\u0142o w\u00f3wczas w\u00a0dziedzinie polskoj\u0119zycznej tw\u00f3rczo\u015bci literackiej \u2014\u00a0ostatecznie przes\u0105dzi\u0142o o\u00a0jej d\u0142ugim trwaniu i\u00a0niewygasaj\u0105cej aktualno\u015bci wyra\u017conych za\u00a0jej po\u015brednictwem tre\u015bci.<\/span><\/p>\n

\n

Przypisy<\/u>:<\/em><\/strong><\/p>\n

[1] B.\u00a0Le\u015bmian,\u00a0Z rozmy\u015bla\u0144 o\u00a0Bergsonie, [w:]\u00a0Boles\u0142aw Le\u015bmian. Szkice literackie, zebra\u0142 i\u00a0oprac. J.\u00a0Trznadel, Warszawa 2011, s.\u00a019<\/em><\/p>\n

[2] Tego\u017c,\u00a0Z rozmy\u015bla\u0144 o\u00a0poezji, [w:]\u00a0Boles\u0142aw Le\u015bmian. Szkice literackie, zebra\u0142 i\u00a0oprac. J.\u00a0Trznadel, Warszawa 2011, s.\u00a060.<\/em><\/p>\n

[3] Tam\u017ce, s.\u00a061.<\/em><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

82. ROCZNICA \u015aMIERCI BOLES\u0141AWA LE\u015aMIANA Blog Rocznice Postacie ZOFIA FLISZKIEWICZ 5 listopada mija 82. rocznica \u015bmierci Boles\u0142awa Le\u015bmiana. Cho\u0107 Lesman \u2014 bo tak w\u0142a\u015bciwie brzmia\u0142o jego nazwisko \u2014 do historii literatury przeszed\u0142 przede wszystkim jako jeden z najwa\u017cniejszych dwudziestowiecznych poet\u00f3w j\u0119zyka polskiego, to warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce jego artystyczna spu\u015bcizna obejmuje o wiele wi\u0119cej ni\u017c szereg, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74401"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=74401"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74401\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":74409,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74401\/revisions\/74409"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=74401"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=74401"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=74401"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}