{"id":74453,"date":"2019-11-11T17:09:27","date_gmt":"2019-11-11T15:09:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=74453"},"modified":"2019-11-10T12:23:42","modified_gmt":"2019-11-10T10:23:42","slug":"16-09-41","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=74453","title":{"rendered":"Kim by\u0142 ten “ma\u0142y \u017cydek” i szowinista globalnego mocarstwa?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Lewis Namier nie chcia\u0142 Polski na wschodzie. Kim by\u0142 ten “ma\u0142y \u017cydek” i szowinista globalnego mocarstwa?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Adam Ko\u017cuchowski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Lewis Namier (Fot. Domena publiczna)<\/em><\/span><\/p>\n

Jego zdaniem polskie ambicje terytorialne \u015bwiadczy\u0142y o nieuleczalnym imperializmie, tyle\u017c niemoralnym, co niepowa\u017cnym, poniewa\u017c z jednej strony miejscowa ludno\u015b\u0107 nienawidzi\u0142a Polak\u00f3w jak nikogo innego, z drugiej – Polacy nie nadawali si\u0119 do rz\u0105dzenia kimkolwiek. Kim by\u0142 Lewis Namier i dlaczego sabotowa\u0142 odradzaj\u0105c\u0105 si\u0119 Polsk\u0119?<\/strong><\/h4>\n

Dr hab. Adam Ko\u017cuchowski<\/b> \u2013 profesor w Zak\u0142adzie Historii Idei i Dziej\u00f3w Inteligencji w XIX-XX w. w Instytucie Historycznym PAN<\/i><\/p>\n

Lewis Bernstein Namier jak ula\u0142 pasuje do roli demonicznego bohatera drugiego planu: by\u0142 \u017bydem, zausznikiem premiera Wielkiej Brytanii i bardzo stara\u0142 si\u0119 zaszkodzi\u0107 interesom odradzaj\u0105cej si\u0119 Polski. Przypisuje mu si\u0119 wi\u0119c wr\u0119cz fantastyczn\u0105 moc sprawcz\u0105: mia\u0142 by\u0107 nie tylko tw\u00f3rc\u0105 projektu granicy polsko-rosyjskiej (znanej jako linia Curzona od nazwiska \u00f3wczesnego ministra spraw zagranicznych), ale tak\u017ce z\u0142ym duchem, kt\u00f3ry nastawi\u0142 przeciw Polsce ca\u0142y brytyjski rz\u0105d.<\/span><\/p>\n

W polskim internecie mo\u017cna nawet znale\u017a\u0107 zwolennik\u00f3w tezy, \u017ce Namier podmieni\u0142 map\u0119 z projektem granicy (na niej Lw\u00f3w by\u0142 po polskiej stronie), do kt\u00f3rej zaakceptowania zmuszono premiera Grabskiego latem 1920 r., gdy bolszewicy stali pod Warszaw\u0105, i przes\u0142a\u0142 do Moskwy jeszcze mniej dla Polak\u00f3w korzystn\u0105 \u2013 potem wyci\u0105gn\u0105\u0142 j\u0105 z szafy Stalin jako uzasadnienie granicy wytyczonej w Ja\u0142cie i Poczdamie.<\/span><\/p>\n

Jak na tak pot\u0119\u017cn\u0105 posta\u0107 przysta\u0142o, Namier by\u0142 nie byle kim: wielu uwa\u017ca\u0142o go za najlepszego brytyjskiego historyka swoich czas\u00f3w. Za zas\u0142ugi na tym polu otrzyma\u0142 tytu\u0142 szlachecki i pi\u0119\u0107 honorowych doktorat\u00f3w, jego metoda bada\u0144 by\u0142a na tyle oryginalna, \u017ce z braku por\u00f3wna\u0144 nazywano j\u0105 namieryzmem.<\/span><\/p>\n

\n

Dlaczego jednak tak bardzo nie lubi\u0142 Polski? Czy tylko na z\u0142o\u015b\u0107 ojcu, kt\u00f3ry go za to wydziedziczy\u0142? Czy mo\u017ce dlatego, \u017ce jej interesy w Londynie reprezentowa\u0142 Roman Dmowski?<\/span><\/p>\n<\/div>\n

Bernstein, czyli Niemirowski<\/strong><\/p>\n

Namier urodzi\u0142 si\u0119 w 1888 r. w Woli Okrzejskiej (w tym samym dworku co Henryk Sienkiewicz) jako Ludwik Bernstein, syn J\u00f3zefa i Anny (Meny) z Sommerstein\u00f3w. Jego ojciec by\u0142 cz\u0142owiekiem dobrze wykszta\u0142conym, przez kilka lat obraca\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d intelektualnej \u015bmietanki Warszawy. Po \u015blubie naby\u0142 maj\u0105tek rolny w Galicji Wschodniej i wi\u00f3d\u0142 \u017cycie ziemianina, zmieniaj\u0105c nazwisko na Niemirowski. W ci\u0105gu p\u00f3\u0142tora pokolenia Bernsteinowie i Sommersteinowie przeistoczyli si\u0119 z \u017cydowskich kupc\u00f3w w polskich inteligent\u00f3w, a nawet \u017co\u0142nierzy \u2013 stryjeczny brat Namiera, jego imiennik Ludwik Bernstein, walczy\u0142 w Wojsku Polskim w 1920 i 1939 r.<\/span><\/p>\n

Lewis Bernstein Namier (1888-1960), zanim wyemigrowa\u0142 w 1906 r. do Wielkiej Brytanii, nazywa\u0142 si\u0119 Ludwik Bernstein Niemirowski Fot. Domena publiczna<\/em><\/span><\/p>\n

Najbardziej znan\u0105 postaci\u0105 w tej rodzinie \u2013 poza Namierem, kt\u00f3ry si\u0119 z niej wypisa\u0142 \u2013 mia\u0142 si\u0119 sta\u0107 jego cioteczny brat Ludwik Ehrlich. Kiedy Namier knu\u0142 przeciw Polakom w Wielkiej Brytanii podczas I wojny, Ehrlich prowadzi\u0142 akcj\u0119 werbunkow\u0105 do polskiego wojska w Ameryce, nast\u0119pnie zosta\u0142 profesorem prawa we Lwowie i \u2013 ju\u017c po II wojnie \u2013 w Krakowie. By\u0142 autorem cenionych prac z dziej\u00f3w prawa mi\u0119dzynarodowego oraz \u2013 ju\u017c ca\u0142kiem na przek\u00f3r Namierowi \u2013 wywod\u00f3w uzasadniaj\u0105cych polsko\u015b\u0107 \u015al\u0105ska i Pomorza. Jego pogrzeb celebrowa\u0142 Karol Wojty\u0142a.<\/span><\/p>\n

Ambitny i dra\u017cliwy Namier mia\u0142 tylko jedn\u0105 siostr\u0119 (przysz\u0142\u0105 autork\u0119 prac o polskich strojach ludowych), wychowywa\u0142 si\u0119 w oddalonym od \u015bwiata maj\u0105tku i odebra\u0142 wykszta\u0142cenie domowe. Jego nauczycielami byli polscy i polsko-\u017cydowscy lewicowcy, m.in. Edmund Weissberg (Wieli\u0144ski), p\u00f3\u017aniejszy wiceprezydent \u0141odzi i oficer zamordowany w Starobielsku, oraz Stanis\u0142aw Kot, historyk i minister w emigracyjnym rz\u0105dzie W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego, przez kt\u00f3rego pozna\u0142 Mariana Kukiela, tak\u017ce historyka i ministra tego samego rz\u0105du.<\/span><\/div>\n
\n

Nie uchronili oni m\u0142odego Namiera przed gwa\u0142townym rozczarowaniem i urazem do polsko\u015bci, kt\u00f3re prze\u017cy\u0142 jako nastolatek. We wspomnieniach twierdzi\u0142, \u017ce ich \u017ar\u00f3d\u0142em by\u0142o to, \u017ce dopiero w wieku dziewi\u0119ciu lat dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce jest \u017bydem.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Na jego postaw\u0119 wp\u0142yn\u0105\u0142 te\u017c szok wywo\u0142any antysemityzmem polskich znajomych rodziny. Mia\u0142 podobno pods\u0142ucha\u0107 w poci\u0105gu rozmow\u0119 okolicznych ziemian na\u015bmiewaj\u0105cych si\u0119 z jego ojca jako \u201ejerozolimskiego hrabiego\u201d.<\/span><\/p>\n

Twierdzi\u0142, \u017ce w wieku 16-17 lat zrozumia\u0142, \u017ce asymilowanie si\u0119 do polsko\u015bci i wyrzeczenie si\u0119 \u017cydowsko\u015bci przez jego rodzin\u0119 by\u0142o czym\u015b g\u0142upim i poni\u017caj\u0105cym \u2013 i na z\u0142o\u015b\u0107 wszystkim, a zw\u0142aszcza ojcu, postanowi\u0142 zosta\u0107 \u017bydem. Ale istniej\u0105 te\u017c przekazy, wedle kt\u00f3rych zrazi\u0142 si\u0119 do Polak\u00f3w dopiero na studiach we Lwowie w 1906 r., kiedy mia\u0142 by\u0107 jeszcze wielbicielem Pi\u0142sudskiego \u2013 co wydaje si\u0119 prawdopodobne, je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 ideowy profil jego nauczycieli. Niew\u0105tpliwie na uniwersytecie zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z zapalczywymi zwolennikami Narodowej Demokracji, a wi\u0119c zar\u00f3wno antysemitami, jak i przeciwnikami Pi\u0142sudskiego. Zapewne spotka\u0142a go z ich strony seria afront\u00f3w, mo\u017ce jakie\u015b bolesne upokorzenie. Ambitny, dra\u017cliwy i zamo\u017cny Ludwik Bernstein zwin\u0105\u0142 manatki i przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Lozanny, a potem do Londynu.<\/span><\/p>\n

Inteligentny impertynent<\/strong><\/p>\n

Po studiach w London School of Economics uda\u0142o mu si\u0119 dosta\u0107 do Balliol College w Oksfordzie, gdzie zakocha\u0142 si\u0119 w Wielkiej Brytanii. Ze wszystkich szowinizm\u00f3w \u015bwiata dost\u0119pnych na pocz\u0105tku XX w. wybra\u0142 najdumniejszy i najmniej pozbawiony kompleks\u00f3w, najbardziej \u2013 jak to potem uj\u0105\u0142 \u2013 empirycznie uzasadniony szowinizm snobistycznej elity globalnego mocarstwa. Zmieni\u0142 nazwisko na Lewis Bernstein Namier i przyj\u0105\u0142 brytyjskie obywatelstwo. Student Balliol niemal automatycznie stawa\u0142 si\u0119 cz\u0142onkiem, a przynajmniej kandydatem na cz\u0142onka, tej elity \u2013 koleg\u0105 przysz\u0142ych ministr\u00f3w, wysokich urz\u0119dnik\u00f3w i wybitnych uczonych. Ale polskiemu \u017bydowi nie mog\u0142o by\u0107 w tym \u015brodowisku \u0142atwo. Nie otrzyma\u0142 stypendium All Souls w Oksfordzie i zdaniem jego koleg\u00f3w wi\u0105za\u0142o si\u0119 to z jego pochodzeniem.<\/span><\/p>\n

Namier od m\u0142odo\u015bci ol\u015bniewa\u0142 \u201epiekieln\u0105 inteligencj\u0105\u201d, ale irytowa\u0142 sposobem bycia: by\u0142 impertynencki, impulsywny i \u2013 czego Anglicy nie lubili szczeg\u00f3lnie \u2013 nachalny: przychodzi\u0142 nieproszony, m\u00f3wi\u0142 zbyt g\u0142o\u015bno i zbyt wiele. By\u0142 tym szczeg\u00f3lnym typem, kt\u00f3ry imponowa\u0142 i z kt\u00f3rego si\u0119 jednocze\u015bnie pod\u015bmiewano. Gdy odm\u00f3wiono mu stypendium, mia\u0142 chwil\u0119 za\u0142amania i na kilka miesi\u0119cy wyjecha\u0142 do Ameryki, by pracowa\u0107 jako dziennikarz. Wkr\u00f3tce potem wybuch\u0142a wojna i zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do wojska, aby walczy\u0107 z Niemcami. Z powodu kiepskiego wzroku nie nadawa\u0142 si\u0119 na pierwsz\u0105 lini\u0119 frontu. Wp\u0142ywowy kolega z Balliol zarekomendowa\u0142 go na stanowisko w ministerstwie, gdzie mia\u0142 by\u0107 bardziej u\u017cyteczny dla Zjednoczonego Kr\u00f3lestwa.<\/span><\/p>\n

W latach 1915-20 pracowa\u0142 dla r\u00f3\u017cnych rz\u0105dowych instytucji jako ekspert od Europy \u015arodkowo-Wschodniej: analizowa\u0142 polskie, rosyjskie i niemieckie gazety, pisa\u0142 raporty przeznaczone dla ministra spraw zagranicznych lub premiera. Jego szczeg\u00f3lna pozycja bra\u0142a si\u0119 z tego, \u017ce w brytyjskiej elicie nie by\u0142o nikogo, kto mia\u0142by por\u00f3wnywaln\u0105 z nim wiedz\u0119 o regionie. Do czasu rewolucji rosyjskiej Brytyjczycy t\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u015bwiata ma\u0142o si\u0119 interesowali. Popierali co prawda propagand\u0119 skierowan\u0105 przeciw pa\u0144stwom centralnym \u2013 i z tej racji utrzymywali r\u00f3\u017cnych emigracyjnych dzia\u0142aczy polskich, czeskich czy jugos\u0142owia\u0144skich \u2013 ale nikomu niczego nie obiecywali. Dotyczy\u0142o to zw\u0142aszcza spraw polskich, kt\u00f3re uwa\u017cano za domen\u0119 Rosji.<\/span><\/p>\n

Na wojnie z panem Romanem<\/strong><\/p>\n

Wiele wydarze\u0144 \u2013 od og\u0142oszenia niepodleg\u0142o\u015bci Polski przez pa\u0144stwa centralne w listopadzie 1916 r. po rewolucj\u0119 bolszewick\u0105 \u2013 sprawi\u0142o, \u017ce przysz\u0142e pa\u0144stwo polskie sta\u0142o si\u0119 zagadnieniem polityki mi\u0119dzynarodowej i globalne mocarstwo, jakim by\u0142a Wielka Brytania, musia\u0142o wobec niego zaj\u0105\u0107 jakie\u015b stanowisko.<\/span><\/p>\n

\n

Brytyjczycy sympatyzowali z utworzeniem Polski z przyczyn humanitarnych, bo ka\u017cdy s\u0142ysza\u0142, \u017ce Polacy domagaj\u0105 si\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci i co jaki\u015b czas organizuj\u0105 powstania. Ale z przyczyn strategicznych woleli, \u017ceby Polska by\u0142a ma\u0142a i nie zak\u0142\u00f3ci\u0142a rywalizacji rosyjsko-niemieckiej.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Co to mia\u0142o dok\u0142adnie oznacza\u0107, tego nikt w brytyjskim rz\u0105dzie nie wiedzia\u0142 i st\u0105d znacz\u0105ca rola Namiera. Jako analityk ministerstwa propagandy, a potem ministerstwa spraw zagranicznych Namier by\u0142 skrajnie krytyczny wobec polskich aspiracji, a przede wszystkim wobec cz\u0142owieka, kt\u00f3ry je formu\u0142owa\u0142, czyli Romana Dmowskiego.<\/span><\/p>\n

Dzi\u0119ki znajomo\u015bciom wyniesionym jeszcze z Rosji (np. z brytyjskim ambasadorem w Petersburgu) Dmowski sta\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnym wyrazicielem polskich interes\u00f3w w Londynie ju\u017c w 1915 r. Jednak ka\u017cda podejmowana przeze\u0144 akcja i memorandum do brytyjskiego rz\u0105du spotyka\u0142y si\u0119 z radykaln\u0105 krytyk\u0105 Namiera, cho\u0107by chodzi\u0142o o kwesti\u0119 werbalnego wsparcia pomocy humanitarnej dla polskiej ludno\u015bci. Na pocz\u0105tku 1916 r. ataki te przybra\u0142y kszta\u0142t otwarcie personalny: Namier oskar\u017cy\u0142 Dmowskiego, \u017ce szuka porozumienia z polskimi politykami z Austrii, aby przej\u015b\u0107 na stron\u0119 pa\u0144stw centralnych. \u017byczliwy dyplomata, kt\u00f3ry s\u0142usznie uzna\u0142 to podejrzenie za nonsens, wskaza\u0142 Dmowskiemu jego autora. Szef Narodowej Demokracji odpowiedzia\u0142 r\u00f3wnie bezsensownym donosem o szpiegostwo pod adresem Namiera; po kr\u00f3tkim dochodzeniu prze\u0142o\u017ceni tego drugiego zorientowali si\u0119, o co chodzi.<\/span><\/p>\n

Po latach Dmowski \u017cali\u0142 si\u0119, \u017ce nie uda\u0142o mu si\u0119 sprawi\u0107, \u017ceby owego \u017cydka, autora fantastycznych raport\u00f3w, usuni\u0119to za rozmy\u015blne fa\u0142sze z zaj\u0119cia w Foreign Office. Poufnie mi powiedziano, \u017ce ma on takie plecy, \u017ce go usun\u0105\u0107 nie mo\u017cna <\/i>(\u2026). Dziwne by\u0142y na Zachodzie stosunki. Taki ma\u0142y \u017cydek galicyjski m\u00f3g\u0142 odegra\u0107 w sprawie polskiej wcale donios\u0142\u0105 rol\u0119<\/i>. W rzeczywisto\u015bci Dmowski musia\u0142 obieca\u0107, \u017ce zaprzestanie atak\u00f3w na Namiera. Po tym, jak nam\u00f3wi\u0142 angielskiego dziennikarza, aby obsmarowa\u0142 go w antysemickim artykule, prze\u0142o\u017ceni \u201ema\u0142ego \u017cydka\u201d zagrozili, \u017ce je\u015bli Dmowski b\u0119dzie si\u0119 miesza\u0142 w ich prac\u0119, rz\u0105d obetnie dotacj\u0119 dla Komitetu Narodowego Polskiego.<\/span><\/p>\n

Roman Dmowski (siedzi w \u015brodku) w\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w Komitetu Narodowego Polskiego. Z lewej siedzi: Maurycy Zamoyski, z prawej Erazm Piltz. Stoj\u0105 od lewej: Stanis\u0142aw Kozicki, Jan Emanuel Rozwadowski, Konstanty Skirmunt, Franciszek Fronczak, W\u0142adys\u0142aw Soba\u0144ski, Marian Seyda i J\u00f3zef Wielowieyski. Fot. Domena publiczna<\/em><\/span><\/p>\n

Resztki sympatii Anglik\u00f3w \u201epan Roman\u201d utraci\u0142, gdy Namier zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 osobistego sekretarza premiera Lloyda George\u2019a na artyku\u0142 w kontrolowanej przez Narodow\u0105 Demokracj\u0119 gazecie, w kt\u00f3rym wyja\u015bniano polskim czytelnikom, \u017ce niech\u0119tny stosunek szefa rz\u0105du do Polski jest efektem podszept\u00f3w kochanki premiera \u2013 oczywi\u015bcie \u017byd\u00f3wki.<\/span><\/p>\n

Dmowski musia\u0142 si\u0119 zadowoli\u0107 opowiadaniem dowcipu, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142em wszelkich nieszcz\u0119\u015b\u0107 Europy Wschodniej s\u0105 dwaj \u017bydzi: Lew Bronstein (czyli Trocki) oraz Lewis Bernstein (czyli Namier).<\/p><\/blockquote>\n

Ten ostatni w li\u015bcie do ojca twierdzi\u0142, \u017ce nienawi\u015b\u0107 polskich narodowc\u00f3w do niego przybiera\u0142a rozmiary \u201ehumorystyczne\u201d, natomiast angielskim kolegom mia\u0142 si\u0119 zwierza\u0107, \u017ce Polacy chcieli go zamordowa\u0107.<\/span><\/p>\n

Nie oddawajcie Kres\u00f3w Polakom!<\/strong><\/p>\n

Konfrontacja Namiera z Dmowskim wesz\u0142a w zasadnicz\u0105 faz\u0119 po rewolucji w Rosji, gdy niestrudzony szef Narodowej Demokracji rozkolportowa\u0142 w\u015br\u00f3d anglosaskich polityk\u00f3w broszur\u0119 \u201eProblems of Eastern and Central Europe\u201d. W obliczu rozk\u0142adu Rosji Dmowski po raz pierwszy formu\u0142owa\u0142 program przysz\u0142ych granic Polski \u2013 obejmuj\u0105cy wi\u0119kszo\u015b\u0107 obszar\u00f3w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej. Namier zareagowa\u0142 replik\u0105, w kt\u00f3rej poddawa\u0142 te aspiracje mia\u017cd\u017c\u0105cej krytyce. Jego zdaniem ziemie na wsch\u00f3d od Bugu by\u0142y po prostu rosyjskie, a ich mieszka\u0144cy woleli ka\u017cd\u0105 w\u0142adz\u0119, byle nie znienawidzonych \u201epolskich pan\u00f3w\u201d. Cytowane przez Dmowskiego statystyki etnograficzne uznawa\u0142 za sfa\u0142szowane, a liczb\u0119 Polak\u00f3w na Kresach Wschodnich za znikom\u0105.<\/span><\/p>\n

T\u0119 argumentacj\u0119 podtrzymywa\u0142 we wszystkich raportach i analizach a\u017c do odej\u015bcia ze s\u0142u\u017cby wiosn\u0105 1920 r. Jego zdaniem polskie ambicje terytorialne \u015bwiadczy\u0142y o nieuleczalnym imperializmie, tyle\u017c niemoralnym, co niepowa\u017cnym, poniewa\u017c z jednej strony miejscowa ludno\u015b\u0107 nienawidzi\u0142a Polak\u00f3w jak nikogo innego, z drugiej \u2013 Polacy nie nadawali si\u0119 do rz\u0105dzenia kimkolwiek. Ziemie na wsch\u00f3d od Bugu, a zw\u0142aszcza Galicj\u0119 Wschodni\u0105, nale\u017ca\u0142o odda\u0107 komukolwiek innemu, byle nie Polakom: najlepiej Rosji, ewentualnie Ukrai\u0144com lub nawet Czechos\u0142owacji.<\/span><\/p>\n

Pogl\u0105dy te trafia\u0142y do przekonania Philipa Kerra, osobistego sekretarza Lloyda George\u2019a, oraz samego premiera \u2013 albo po prostu by\u0142y z nimi zbie\u017cne. Oczywi\u015bcie Lloyd George, zale\u017cnie od okoliczno\u015bci, formu\u0142owa\u0142 je w spos\u00f3b mniej lub bardziej zawoalowany. Konsekwentnie jednak \u2013 czasem nawet wbrew niekt\u00f3rym kolegom z rz\u0105du, a co do zasady przeciw Francji<\/a> \u2013 we wszystkich sporach terytorialnych opowiada\u0142 si\u0119 przeciw Polakom, a za naszymi s\u0105siadami.<\/span><\/p>\n

Premierzy Francji Georges Clemenceau (z lewej), Wielkiej Brytanii – David Lloyd George (w \u015brodku) oraz W\u0142och – Vittorio Orlando w Wersalu, gdzie 28 czerwca 1919 r. podpisany zosta\u0142 traktat ko\u0144cz\u0105cy I wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105 i ustalaj\u0105cy nowy \u0142ad w Europie. Powsta\u0142y nowe pa\u0144stwa, m.in. Polska i Czechos\u0142owacja. Wobec zmieniaj\u0105cej si\u0119 sytuacji politycznej, przede wszystkim wojny polsko-bolszewickiej, ju\u017c rok p\u00f3\u017aniej wielu zachodnich polityk\u00f3w my\u015bla\u0142o o rewizji postanowie\u0144 wersalskich. Te plany przesta\u0142y by\u0107 aktualne po polskim zwyci\u0119stwie nad bolszewikami. Fot. Archiwum<\/em><\/span><\/p>\n

St\u0105d te\u017c niekt\u00f3rzy historycy uwa\u017caj\u0105 Namiera za kluczowego architekta brytyjskiej polityki wobec Polski. Szczeg\u00f3lnie za autora projektu granicy polsko-rosyjskiej, kt\u00f3r\u0105 rz\u0105d Lloyda George\u2019a przygotowa\u0142 na konferencj\u0119 w Pary\u017cu w 1919 r., a potem zaproponowa\u0142 jako kompromis w czasie konferencji w Spa w kluczowym momencie wojny polsko-bolszewickiej (trzy miesi\u0105ce po odej\u015bciu Namiera z Foreign Office) \u2013 granicy, kt\u00f3r\u0105 rzeczywi\u015bcie wytyczono w 1945 r.<\/span><\/p>\n

Namier nie wyszed\u0142 na g\u0142oszonych przez siebie pogl\u0105dach zbyt dobrze. Jego zwierzchnicy dostrzegali ich stronniczo\u015b\u0107 i zapiek\u0142o\u015b\u0107 i oceniali je surowo. Ju\u017c analiza wspomnianej broszury Dmowskiego wyda\u0142a si\u0119 im napisana nieprofesjonalnie, przede wszystkim z uwagi na styl: Namier streszcza\u0142 w niej pogl\u0105dy Dmowskiego ze zjadliwym sarkazmem, szydz\u0105c z samego autora. Zam\u00f3wiono nawet dodatkow\u0105 analiz\u0119 u historyka z Oksfordu Charlesa Omana, nauczyciela i egzaminatora Namiera, co musia\u0142o by\u0107 dla niego upokarzaj\u0105ce.<\/span><\/p>\n

\n

Niezale\u017cnie od tego, jak wielkie wp\u0142ywy mu si\u0119 przypisuje, on sam czu\u0142 si\u0119 niedoceniany i lekcewa\u017cony.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Odszed\u0142 z Foreign Office na w\u0142asn\u0105 pro\u015bb\u0119, bardzo roz\u017calony na swoich szef\u00f3w. Wkr\u00f3tce zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z Chaimem Weizmanem i ruchem syjonistycznym.<\/span><\/p>\n

Chaim Weizmann (1874-1952) – pierwszy prezydent Izraela Wikipedia Commons<\/em><\/span><\/p>\n

Niekonsekwentny konserwatysta<\/strong><\/p>\n

Prze\u0142omowe znaczenie prac Namiera o XVIII-wiecznej Anglii, a przede wszystkim o brytyjskim parlamencie, polega\u0142o na radykalnym zakwestionowaniu wiary w rol\u0119 podzia\u0142\u00f3w ideowych oraz partyjnych. Zgodnie z ni\u0105 dzieje Anglii po tzw. chwalebnej rewolucji (1688-89) determinowa\u0142a rywalizacja torys\u00f3w i wig\u00f3w reprezentuj\u0105cych konserwatyzm i post\u0119p. Lata bada\u0144 archiwalnych Namiera metod\u0105 prozopograficzn\u0105 (czyli nad zbiorow\u0105 biografi\u0105 angielskiej elity politycznej) pokaza\u0142y, \u017ce w XVIII w. podzia\u0142y partyjne by\u0142y p\u0142ynne albo umowne: pos\u0142owie wielokrotnie zmieniali stronnictwa, a w konkretnych g\u0142osowaniach cz\u0119\u015bciej kierowali si\u0119 interesem w\u0142asnym, okr\u0119gu lub frakcji ni\u017c ideologi\u0105 obu partii. Pozwoli\u0142o mu to twierdzi\u0107, \u017ce ideologia ta by\u0142a w znacznej mierze fikcj\u0105.<\/span><\/p>\n

W uj\u0119ciu Namiera by\u0142 to wielki komplement pod adresem \u00f3wczesnych elit. Konserwatyzm polegaj\u0105cy na d\u0142ugotrwa\u0142ym ucieraniu si\u0119 interes\u00f3w indywidualnych, grupowych i lokalnych oraz przywi\u0105zaniu do zwyczaju i tradycji wydawa\u0142 mu si\u0119 dowodem na wy\u017cszo\u015b\u0107 angielskiego systemu politycznego czy mo\u017ce nawet charakteru narodowego nad innymi. Mia\u0142 on chroni\u0107 Angli\u0119 przed niebezpiecze\u0144stwem abstrakcyjnych dogmat\u00f3w, przed politycznym fanatyzmem, w kt\u00f3rym lubowa\u0142y si\u0119 narody mniej lub bardziej otwarcie pogardzane przez sceptycznych Anglik\u00f3w (tak\u017ce przez Namiera) \u2013 od Francuz\u00f3w, Niemc\u00f3w i Rosjan pocz\u0105wszy, a na Polakach i \u017bydach sko\u0144czywszy. Dziesi\u0119\u0107 minut rozmowy wystarcza\u0142o, aby przekona\u0107 si\u0119 o sile jego konserwatyzmu i uwielbienia dla monarchii, arystokracji i tradycji<\/i> \u2013 zanotowa\u0142 kolega po fachu Namiera.<\/span><\/p>\n

Biografowie zwracali uwag\u0119, \u017ce jego zaanga\u017cowanie w bie\u017c\u0105c\u0105 polityk\u0119, a zw\u0142aszcza w syjonizm, by\u0142o przeciwie\u0144stwem jego pogl\u0105d\u00f3w na histori\u0119. Gor\u0105cy sprzeciw Namiera wobec polskich pretensji do Kres\u00f3w Wschodnich mo\u017ce si\u0119 wyda\u0107 r\u00f3wnie niekonsekwentny: wyst\u0119powa\u0142 przecie\u017c jako nami\u0119tny obro\u0144ca warstw ni\u017cszych przeciw konserwatywnej elicie, czyli \u201epolskim panom\u201d, oraz jej \u201eimperializmowi\u201d, czyli tej warstwie i tej polityce, kt\u00f3re tak podoba\u0142y mu si\u0119 w wydaniu brytyjskim.<\/span><\/p>\n

Nielubiany, ale wybitny<\/strong><\/p>\n

Brak wyra\u017anego poparcia brytyjskiego dla idei \u017cydowskiego pa\u0144stwa w Palestynie, a potem polityka appeasementu wobec Hitlera pog\u0142\u0119bi\u0142y rozczarowanie Namiera by\u0142ymi kolegami z Foreign Office. Jednak w\u015br\u00f3d syjonist\u00f3w tak\u017ce nie by\u0142 lubiany, a gdy dla drugiej \u017cony przeszed\u0142 na anglikanizm, przez wielu zosta\u0142 uznany za zdrajc\u0119 sprawy \u017cydowskiej.<\/span><\/p>\n

W tym czasie by\u0142 ju\u017c jednym z najbardziej znanych brytyjskich historyk\u00f3w. Opublikowane na prze\u0142omie lat 20. i 30. ksi\u0105\u017cki zapewni\u0142y mu profesur\u0119 na uniwersytecie w Manchesterze, dok\u0105d pr\u00f3bowa\u0142 \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 uchod\u017ac\u00f3w z nazistowskich Niemiec. Nigdy nie pogodzi\u0142 si\u0119 z tym, \u017ce nie otrzyma\u0142 katedry na Oksfordzie, w Cambridge lub w najgorszym razie na Uniwersytecie Londy\u0144skim.<\/span><\/p>\n

\n

Nigdzie jednak nie by\u0142 lubiany: pisywa\u0142 bezkompromisowo krytyczne recenzje prac koleg\u00f3w po fachu, napastliwe i sarkastyczne artyku\u0142y, do furii doprowadza\u0142a go ugodowa postawa wobec Hitlera, nie ukrywa\u0142 pogardy dla ludzi, kt\u00f3rych uwa\u017ca\u0142 za g\u0142upc\u00f3w lub hipokryt\u00f3w.<\/p>\n<\/blockquote>\n

W do\u015b\u0107 zgodnej opinii dopiero drugie ma\u0142\u017ce\u0144stwo pozwoli\u0142o mu pozby\u0107 si\u0119 nawracaj\u0105cej depresji<\/strong><\/span><\/a> leczonej psychoanaliz\u0105, kt\u00f3ra fascynowa\u0142a go te\u017c od strony intelektualnej. W czasie II wojny utrzymywa\u0142 przyjacielskie kontakty z polskimi emigrantami, m.in. Marianem Kukielem, a tak\u017ce Antonim S\u0142onimskim, kt\u00f3rzy po\u015bwi\u0119cili mu pe\u0142ne sympatii wspomnienia.<\/span><\/p>\n

Po wojnie z pasj\u0105 zabra\u0142 si\u0119 do studi\u00f3w nad histori\u0105 dyplomatyczn\u0105 lat 30. \u2013 najs\u0142absze w jego naukowej spu\u015bci\u017anie \u2013 i demaskowanie ugodowej postawy wobec Hitlera \u00f3wczesnych polityk\u00f3w. Wszed\u0142 w\u00f3wczas na \u0142amach \u201eTimesa\u201d w otwarty sp\u00f3r z by\u0142ym francuskim ministrem Georges\u2019em Bonnetem, nieco na wyrost broni\u0105c polityki polskiej i ministra J\u00f3zefa Becka (przy okazji krytykowa\u0142 zachodnich historyk\u00f3w za nieznajomo\u015b\u0107 polskiego i rosyjskiego). Zarzuca\u0142 Bonnetowi, \u017ce jako minister zignorowa\u0142, a jako historyk przemilcza\u0142 polsk\u0105 ofert\u0119 wype\u0142nienia sojuszniczych zobowi\u0105za\u0144 wobec Francji, gdyby ta chcia\u0142a wyst\u0105pi\u0107 w obronie Czechos\u0142owacji przed Hitlerem w maju 1938 r. Niestety, Namier mia\u0142 tu tylko troch\u0119 racji: cho\u0107 polski ambasador rzeczywi\u015bcie przekaza\u0142 co\u015b takiego francuskiemu ministrowi, by\u0142a to czysta hipokryzja. W istocie ani Polska, ani Francja nie mia\u0142y najmniejszego zamiaru wypowiada\u0107 III Rzeszy wojny w obronie Czechos\u0142owacji.<\/span><\/p>\n

Jedyn\u0105 angielsk\u0105 cech\u0105, kt\u00f3rej nigdy sobie nie przyswoi\u0142 \u2013 wyrazi\u0142 si\u0119 o nim inny s\u0142ynny historyk, kolega z Balliol Arnold Toynbee \u2013 by\u0142a oboj\u0119tno\u015b\u0107 na problemy Europy \u015arodkowej. Nie by\u0142 ani pierwszym, ani ostatnim historykiem, kt\u00f3ry desperacko stara\u0142 si\u0119 dopasowa\u0107 fakty do zasad, w kt\u00f3re wierzy\u0142 i o kt\u00f3rych s\u0105dzi\u0142, \u017ce opiera\u0142y si\u0119 na empirii. Sam by\u0142by zapewne sk\u0142onny twierdzi\u0107, \u017ce spotyka to wszystkich, kt\u00f3rzy zbyt mocno wierz\u0105 w jakie\u015b zasady.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lewis Namier nie chcia\u0142 Polski na wschodzie. Kim by\u0142 ten “ma\u0142y \u017cydek” i szowinista globalnego mocarstwa? Adam Ko\u017cuchowski Lewis Namier (Fot. Domena publiczna) Jego zdaniem polskie ambicje terytorialne \u015bwiadczy\u0142y o nieuleczalnym imperializmie, tyle\u017c niemoralnym, co niepowa\u017cnym, poniewa\u017c z jednej strony miejscowa ludno\u015b\u0107 nienawidzi\u0142a Polak\u00f3w jak nikogo innego, z drugiej – Polacy nie nadawali si\u0119 do […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74453"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=74453"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74453\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":74464,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74453\/revisions\/74464"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=74453"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=74453"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=74453"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}