{"id":74511,"date":"2019-11-26T17:09:58","date_gmt":"2019-11-26T15:09:58","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=74511"},"modified":"2019-11-25T08:32:47","modified_gmt":"2019-11-25T06:32:47","slug":"19-05-44","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=74511","title":{"rendered":"\u201eAktion Erntefest\u201d"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>\u201eAktion Erntefest\u201d<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Jakub Chmielewski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\u201eAktion Erntefest\u201d<\/em><\/span><\/p>\n

W po\u0142owie pa\u017adziernika 1943 r. w obozie zag\u0142ady w Sobiborze wybuch\u0142o powstanie, kt\u00f3rego skutkiem by\u0142a ucieczka oko\u0142o 300 wi\u0119\u017ani\u00f3w. Pomimo zakrojonej na szerok\u0105 skal\u0119 ob\u0142awy oko\u0142o 50 z nich doczeka\u0142o zako\u0144czenia wojny. Zaistnia\u0142a sytuacja sta\u0142a si\u0119 dogodnym pretekstem dla Reichsf\u00fchrera SS Heinricha Himmlera, kt\u00f3ry kieruj\u0105c si\u0119 \u201ewzgl\u0119dami bezpiecze\u0144stwa\u201d wyda\u0142 rozkaz eksterminacji \u017byd\u00f3w przebywaj\u0105cych w obozach na terenie dystryktu lubelskiego. Form\u0105 realizacji tej decyzji by\u0142a operacja o kryptonimie \u201eErntefest\u201d (\u201eDo\u017cynki\u201d), przeprowadzona pomi\u0119dzy 3\u20134 listopada 1943 r. w KL Lublin (Majdanek), a tak\u017ce obozach pracy w Trawnikach i Poniatowej.<\/span><\/p>\n

Operacja by\u0142a zarazem ostatnim etapem realizowanej od po\u0142owy marca 1942 r. na terenie Generalnego Gubernatorstwa \u201eAktion Reinhardt\u201d, stanowi\u0105cej element planu eufemistycznie nazywanego \u201eostatecznym rozwi\u0105zaniem kwestii \u017cydowskiej\u201d, kt\u00f3rego celem by\u0142a zag\u0142ada w skali europejskiej dzieci, kobiet i m\u0119\u017cczyzn \u017cydowskich. Jej ofiarami stali si\u0119 w znacznej mierze \u017bydzi warszawscy, schwytani podczas powstania w tamtejszym getcie, a tak\u017ce wi\u0119\u017aniowie zlikwidowanego getta bia\u0142ostockiego. Po przetransportowaniu ich do oboz\u00f3w na terenie dystryktu lubelskiego przez kilka miesi\u0119cy pracowali na rzecz przedsi\u0119biorstwa \u201eOstindustrie\u201d (\u201ePrzemys\u0142 Wschodni\u201d), w skr\u00f3cie \u201eOsti\u201d, stanowi\u0105cego podwaliny imperium gospodarczego SS, kt\u00f3rym zarz\u0105dza\u0142 miejscowy dow\u00f3dca SS i policji Odilo Globocnik, jednocze\u015bnie bliski wsp\u00f3\u0142pracownik Himmlera.<\/span><\/p>\n

Przygotowania do \u201eAktion Erntefest\u201d trwa\u0142y oko\u0142o dw\u00f3ch miesi\u0119cy i przebiega\u0142y w \u015bcis\u0142ej tajemnicy, a pojawienie si\u0119 w obozach komand \u015bmierci by\u0142o zaskoczeniem nie tylko dla ofiar, ale tak\u017ce SS-man\u00f3w pe\u0142ni\u0105cych w nich s\u0142u\u017cb\u0119. W pami\u0119ci nie\u017cydowskich wi\u0119\u017ani\u00f3w operacja zapisa\u0142a si\u0119 jako tzw. \u201eKrwawa \u015aroda\u201d. Zaledwie dwa dni potrzebowa\u0142y niemieckie w\u0142adze bezpiecze\u0144stwa, aby zamordowa\u0107 blisko 42 tys. \u017byd\u00f3w. Kr\u00f3tki czas oraz liczba ofiar sprawi\u0142y, \u017ce \u201eAktion Erntefest\u201d stanowi\u0142a najwi\u0119kszy jednostkowy mord w czasie II wojny \u015bwiatowej przeprowadzony w niemieckich obozach.<\/span><\/p>\n

Wok\u00f3\u0142 decyzji<\/strong><\/p>\n

\u201eWzgl\u0119dy bezpiecze\u0144stwa\u201d, na kt\u00f3re powo\u0142a\u0142 si\u0119 Himmler wydaj\u0105c rozkaz wymordowania ostatnich \u017byd\u00f3w w dystrykcie lubelskim, by\u0142y jednym z kilku czynnik\u00f3w determinuj\u0105cych decyzj\u0119. Istotn\u0105 przes\u0142ank\u0105 by\u0142a tak\u017ce rywalizacja pomi\u0119dzy administracj\u0105 cywiln\u0105, wojskiem, prywatnymi przemys\u0142owcami, a tak\u017ce SS, obawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 utraty kontroli nad \u017cydowsk\u0105 si\u0142\u0105 robocz\u0105, co zniweczy\u0142oby plany budowy imperium gospodarczego. Deficyt r\u0105k do pracy w po\u0142\u0105czeniu z pogarszaj\u0105c\u0105 si\u0119 sytuacj\u0105 gospodarcz\u0105 i militarn\u0105 Rzeszy Niemieckiej jedynie wzmaga\u0142 konflikty pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi instancjami pa\u0144stwa nazistowskiego. W tym kontek\u015bcie nale\u017cy rozpatrywa\u0107 siln\u0105 pozycj\u0119 ministra uzbrojenia Alberta Speera, kt\u00f3remu Hitler przyzna\u0142 w lecie 1943 r. specjalne prerogatywy umo\u017cliwiaj\u0105ce pe\u0142ne wykorzystanie si\u0142y roboczej na potrzeby przemys\u0142u zbrojeniowego. Jednocze\u015bnie z funkcji dow\u00f3dcy SS i policji w dystrykcie lubelskim odwo\u0142ano Globocnika, kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 stanowisko wy\u017cszego dow\u00f3dcy SS i policji w rejonie Morza Adriatyckiego. Zaistnia\u0142a sytuacja w oczywisty spos\u00f3b narusza\u0142a interesy SS, co powodowa\u0142o wywieranie presji na Himmlera, kt\u00f3ry kieruj\u0105c si\u0119 ambicjami i wzgl\u0119dami ideologiczno-rasowymi wola\u0142 wymordowa\u0107 znajduj\u0105cych si\u0119 w jego gestii wi\u0119\u017ani\u00f3w \u017cydowskich, ni\u017c zrzec si\u0119 nad nimi kontroli.<\/span><\/p>\n

Decyzja zapad\u0142a pod koniec sierpnia 1943 r., a realizacj\u0119 planu powierzono nast\u0119pcy Globocnika, Jakobowi Sporrenbergowi. W trakcie spotkania z wy\u017cszym dow\u00f3dc\u0105 SS i policji w GG Wilhelmem Friedrichem Kr\u00fcgerem, przedstawiono Sporrenbergowi pismo Himmlera, w kt\u00f3rym znalaz\u0142o si\u0119 nast\u0119puj\u0105ce stwierdzenie: \u201eProblem \u017byd\u00f3w w dystrykcie lubelskim ur\u00f3s\u0142 do gro\u017anych rozmiar\u00f3w. Ten stan rzeczy musi by\u0107 wyja\u015bniony raz na zawsze\u201d[[refr:|1946 luty 25, Londyn \u2013 Fragment raportu z przes\u0142uchania dow\u00f3dcy SS i policji w dystrykcie lubelskim Gruppenf\u00fchrera SS Jakoba Sporrenberga przez War Crimes Interrogation Unit at London District Cage<\/em>, [w:] 3\u20134 listopada 1943. <\/em>Erntefest zapomniany epizod Zag\u0142ady<\/em>, red. W. Lenarczyk, D. Libionka, Lublin 2009, s. 350.]]. Tym samym, w spos\u00f3b zawoalowany przekazano rozkaz wymordowania \u017byd\u00f3w przebywaj\u0105cych w dystrykcie lubelskim.<\/span><\/p>\n

Przygotowania<\/strong><\/p>\n

W KL Lublin przygotowania do \u201eAktion Erntefest\u201d rozpocz\u0119to we wrze\u015bniu 1943 r., co wi\u0105za\u0142o si\u0119 z usuni\u0119ciem \u017byd\u00f3w ze stanowisk wi\u0119\u017ani\u00f3w funkcyjnych. Pod koniec miesi\u0105ca rozstrzelano \u017cydowskich cz\u0142onk\u00f3w Sonderkommando, kt\u00f3rzy obs\u0142ugiwali bunkier z komorami gazowymi, a w ostatnich dniach pa\u017adziernika zmuszono kilkuset wi\u0119\u017ani\u00f3w do kopania trzech nieregularnych kszta\u0142tem row\u00f3w w pobli\u017cu tzw. nowego krematorium. Podobne prace trwa\u0142y w Poniatowej i Trawnikach. Jednocze\u015bnie rozpuszczono w obozie pog\u0142oski maj\u0105ce na celu uspokoi\u0107 napi\u0119t\u0105 sytuacj\u0119 i utwierdzi\u0107 w przekonaniu osadzonych, \u017ce w ramach prac budowanych kopane s\u0105 okopy lub stanowiska artylerii przeciwlotniczej. W 1981 r. zako\u0144czy\u0142 si\u0119 przed S\u0105dem Krajowym w D\u00fcsseldorfie sze\u015bcioletni proces kilkunastu zbrodniarzy z Majdanka, a w sentencji wyroku znalaz\u0142 si\u0119 opis row\u00f3w egzekucyjnych:<\/span><\/p>\n

\n

\u201ePod koniec pa\u017adziernika 1943 r. \u2013 prawdopodobnie z polecenia Sporrenberga \u2013 od strony wschodnich naro\u017cy obozu, za polem V, w pobli\u017cu tzw. nowego krematorium, w odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 100 m od znajduj\u0105cego si\u0119 tam baraku w kszta\u0142cie litery L, zacz\u0119to kopa\u0107 d\u00f3\u0142 szeroko\u015bci oko\u0142o od 6 do 7 m i co najmniej trzy odchodz\u0105ce od niego rowy, kt\u00f3re bieg\u0142y uko\u015bnie w linii zygzakowatej w g\u0142\u0105b terenu obozu. Rowy te mia\u0142y do 100 m d\u0142ugo\u015bci, mniej wi\u0119cej od 1,5 do 3 m g\u0142\u0119boko\u015bci i oko\u0142o 3 m szeroko\u015bci u podstawy. Mia\u0142y one s\u0142u\u017cy\u0107 jako miejsce egzekucji; d\u00f3\u0142 by\u0142 przeznaczony do tego, aby \u00abrozdziela\u0107\u00bb w nim ofiary do poszczeg\u00f3lnych row\u00f3w\u201d[[refr:|Cyt. za: T. Kranz, Egzekucja \u017byd\u00f3w na Majdanku 3 listopada 1943 r. w \u015bwietle wyroku w procesie w D\u00fcsseldorfie<\/em>, \u201eZeszyty Majdanka\u201d, t. XIX, s. 30.]].<\/p>\n<\/blockquote>\n

Rozpocz\u0119cie operacji poprzedzi\u0142a narada, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 p\u00f3\u017anym wieczorem 2 listopada pod przewodnictwem Sporrenberga. Wzi\u0119li w niej udzia\u0142 dow\u00f3dcy jednostek wyznaczonych do jej przeprowadzenia, w tym policji bezpiecze\u0144stwa w Lublinie, Waffen-SS, 22. i 25. pu\u0142ku policji, a tak\u017ce komendanci oboz\u00f3w pracy w Poniatowej i Trawnikach oraz KL Lublin. Przekazano w\u00f3wczas informacje, \u017ce akcja rozpocznie si\u0119 nast\u0119pnego dnia o godzinie 8 rano, a egzekucj\u0105 obj\u0119ci zostan\u0105 wszyscy \u017bydzi osadzeni w KL Lublin oraz innych plac\u00f3wkach pracy na terenie Lublina (Flugplatz, Lipowa 7, Sportplatz), a tak\u017ce obozach pracy w Poniatowej i Trawnikach. Wok\u00f3\u0142 poszczeg\u00f3lnych oboz\u00f3w zak\u0142adano sformowanie kordon\u00f3w bezpiecze\u0144stwa, tworzonych przez funkcjonariuszy policji i Waffen-SS, za\u015b w przypadku KL Lublin zadanie to przydzielono cz\u0142onkom za\u0142ogi wartowniczej, kt\u00f3rzy nie brali jednak czynnego udzia\u0142u w egzekucjach. Dow\u00f3dztwo nad operacj\u0105 w Lublinie powierzono jednemu z oficer\u00f3w miejscowej Komendy Policji Bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3rego nazwiska nie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107.<\/span><\/p>\n

Przebieg akcji<\/strong><\/p>\n

W godzinach wczesnorannych 3 listopada do KL Lublin przyby\u0142y oddzia\u0142y w sile oko\u0142o 2000 ludzi, kt\u00f3rych zadaniem by\u0142o przeprowadzenie \u201eAktion Erntefest\u201d[[refr:|T. Kranz, Egzekucja \u017byd\u00f3w<\/em>, s. 29.]]. Poinformowano w\u00f3wczas kierownika oddzia\u0142u wi\u0119\u017aniarskiego Antona Thumanna jaki jest cel operacji, a tak\u017ce nakazano SS-manom z za\u0142ogi obozowej wyselekcjonowanie wszystkich \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rych nast\u0119pnie poprowadzono na pole V. Tym samym, wyznaczono je jako punkt koncentracji, za\u015b wi\u0119\u017ani\u00f3w nie\u017cydowskich przeniesiono na pole IV, gdzie zostali zamkni\u0119ci w barakach. Podobn\u0105 procedur\u0119 zastosowano na innych polach, czego celem by\u0142o ograniczenie liczby \u015bwiadk\u00f3w. Tego dnia nie wys\u0142ano tak\u017ce wi\u0119\u017ani\u00f3w do pracy. W trakcie selekcji w obozie macierzystym wybrano oko\u0142o 6 tys. os\u00f3b, za\u015b kolejne 12 tys. dzieci, kobiet i m\u0119\u017cczyzn przyp\u0119dzono z oboz\u00f3w na Flugplatzu, Lipowej, Sportplatzu, a tak\u017ce innych plac\u00f3wek pracy na terenie Lublina. Po przekroczeniu bramy pola V ofiary p\u0119dzono do baraku usytuowanego w rogu na jego ko\u0144cu po stronie po\u0142udniowo\u2013wschodniej, gdzie musia\u0142y si\u0119 rozebra\u0107 oraz odda\u0107 kosztowno\u015bci i rzeczy warto\u015bciowe. Z ty\u0142u baraku by\u0142 rozci\u0119ty drut kolczasty, a za nim ustawiony szpaler SS-man\u00f3w, przez kt\u00f3ry \u017bydzi biegli do row\u00f3w egzekucyjnych. Oddzielnie kobiety z dzie\u0107mi i m\u0119\u017cczy\u017ani. Po wbiegni\u0119ciu, p\u0119dzono ofiary na koniec ka\u017cdego z nich, gdzie k\u0142ad\u0142y si\u0119 twarz\u0105 do ziemi, a nast\u0119pnie wybrani funkcjonariusze dokonywali egzekucji. Kolejne grupy zmuszano do u\u0142o\u017cenia si\u0119 na osobach zamordowanych. Podobn\u0105 procedur\u0119 zastosowano w Trawnikach i Poniatowej. W przypadku ostatniego obozu grupa \u017byd\u00f3w stawi\u0142a op\u00f3r, kt\u00f3ry szybko Niemcy zdusili podpalaj\u0105c barak i wrzucaj\u0105c do niego granaty. Przebieg masakry w KL Lublin opisa\u0142 jeden z jej uczestnik\u00f3w, a zarazem kierownik krematorium, Erich Muhsfeldt:<\/span><\/p>\n

\n

\u201eOko\u0142o godziny 6 \u2013 mo\u017cliwe, \u017ce mog\u0142a by\u0107 ju\u017c nawet 7 rano \u2013 rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 du\u017ca akcja. Wp\u0119dzono cz\u0119\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w, zgromadzonych na polu 5 do jednego baraku, gdzie musieli rozebra\u0107 si\u0119 do naga. Nast\u0119pnie Schutzhaftlagerf\u00fchrer Thumann przeci\u0105\u0142 druty ogrodzenia mi\u0119dzy polem 5 a owymi rowami. Powsta\u0142o w ten spos\u00f3b przej\u015bcie. Od przej\u015bcia tego do do\u0142u utworzono szpaler uzbrojonych policjant\u00f3w. Przez szpaler ten p\u0119dzono nagich \u017byd\u00f3w w kierunku do\u0142\u00f3w. Tam jeden SS-man z Sonderkommando wp\u0119dza\u0142 do ka\u017cdego z row\u00f3w po dziesi\u0119ciu. Tych, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 w rowie, p\u0119dzono do jego drugiego ko\u0144ca. Tam musieli si\u0119 oni po\u0142o\u017cy\u0107, a nast\u0119pnie stoj\u0105cy nad brzegiem rowu SS-mani z Sonderkommando strzelali do nich. Nast\u0119pne grupy p\u0119dzono rowem r\u00f3wnie\u017c a\u017c do jego ko\u0144ca, tam musieli si\u0119 ci ludzie k\u0142a\u015b\u0107 na ju\u017c rozstrzelanych poprzednio, tak \u017ce z biegiem czasu r\u00f3w taki zape\u0142nia\u0142 si\u0119 odcinkami, a\u017c prawie po brzegi. M\u0119\u017cczyzn rozstrzeliwano osobno [\u2026], a kobiety w grupach osobnych\u201d[[refr:|A. \u017bmijewska-Wi\u015bniewska, Zeznania szefa krematorium Ericha Muhsfeldta na temat by\u0142ego obozu koncentracyjnego w Lublinie<\/em>, \u201eZeszyty Majdanka\u201d, t. XX, s. 28.]].<\/p>\n<\/blockquote>\n

Pluton egzekucyjny sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z oko\u0142o 100 SS-man\u00f3w i funkcjonariuszy policji, kt\u00f3rzy nie nale\u017celi do za\u0142ogi KL Lublin. Z wydzia\u0142u propagandy NSDAP w Lublinie wypo\u017cyczono dwa samochody ci\u0119\u017carowe wyposa\u017cone w megafony, celem zag\u0142uszenia strza\u0142\u00f3w. Puszczano z nich marsze wojskowe oraz muzyk\u0119 taneczn\u0105. Jeden ustawiono w pobli\u017cu g\u0142\u00f3wnej bramy wjazdowej do obozu, za\u015b drugi przy krematorium. Pomimo pr\u00f3by zamaskowania zbrodni, do wi\u0119\u017ani\u00f3w oraz mieszka\u0144c\u00f3w pobliskiej wsi Dziesi\u0105ta dociera\u0142y strza\u0142y i krzyki ofiar. Kilka dni p\u00f3\u017aniej rozpocz\u0119to palenie cia\u0142[[refr:|A. \u017bmijewska-Wi\u015bniewska, Zeznania szefa krematorium<\/em>, s. 27-30; T. Kranz, Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w w obozie koncentracyjnym na Majdanku<\/em>, Lublin 2007, s. 31-33.]].<\/span><\/p>\n

Zacieranie \u015blad\u00f3w<\/strong><\/p>\n

Egzekucj\u0119 czasowo prze\u017cy\u0142o 615 \u017byd\u00f3w. Grup\u0119 300 m\u0119\u017cczyzn, w wi\u0119kszo\u015bci je\u0144c\u00f3w Wojska Polskiego pochodzenia \u017cydowskiego z obozu przy ulicy Lipowej, skierowano do pracy przy zacieraniu \u015blad\u00f3w zbrodni na terenie KL Lublin oraz Lasu Borek ko\u0142o Che\u0142ma, gdzie od pocz\u0105tku okupacji mordowano ludzi. Utworzono z nich tzw. Sonderkommando lub Himmelskommando, kt\u00f3rego zadaniem by\u0142o palenie cia\u0142, a po wykonaniu pracy wi\u0119kszo\u015b\u0107 rozstrzelano. Wojn\u0119 przetrwa\u0142o zaledwie kilku z nich, w tym J\u00f3zef Reznik i J\u00f3zef Sterdyner. Kierownictwo Sonderkommando w KL Lublin obj\u0105\u0142 Muhsfeldt, w kt\u00f3rego sk\u0142ad weszli tak\u017ce je\u0144cy radzieccy. Stosy spaleniskowe uk\u0142adano w rowach egzekucyjnych, za\u015b pozostawione po kremacji ko\u015bci mielono w specjalnym m\u0142ynku. Zw\u0142oki uprzednio przeszukiwano w poszukiwaniu ukrytych kosztowno\u015bci, a tak\u017ce wyrywano z\u0142ote z\u0119by. Uzyskany w ten spos\u00f3b kompost, sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z proch\u00f3w ludzkich, wykorzystywano nast\u0119pnie jako naw\u00f3z do u\u017cy\u017aniania p\u00f3l uprawnych na terenie obozu. Zacieranie \u015blad\u00f3w trwa\u0142o oko\u0142o dw\u00f3ch miesi\u0119cy. W tym czasie po okolicy rozchodzi\u0142 si\u0119 niezno\u015bny fetor, o czym wspomina polski wi\u0119zie\u0144 polityczny Czes\u0142aw Skoraczy\u0144ski:<\/span><\/p>\n

\n

\u201eOd chwili podpalenia stos\u00f3w trup\u00f3w nasta\u0142y na Majdanku dni nowej udr\u0119ki. G\u0119ste k\u0142\u0119by bia\u0142ego dymu o potwornym fetorze palonych cia\u0142 zasnuwa\u0142y szczelnie wszystkie pola. Nie do zniesienia smr\u00f3d zatyka\u0142 dech w piersiach, u wielu wi\u0119\u017ani\u00f3w wywo\u0142ywa\u0142 torsje, a ka\u017cde brane do ust po\u017cywienie \u015bmierdzia\u0142o trupem\u201d[[refr:|Cz. Skoraczy\u0144ski, \u017bywe numery<\/em>, Krak\u00f3w 1984, s. 90.]].<\/p>\n<\/blockquote>\n

Wyselekcjonowano tak\u017ce 315 \u017byd\u00f3wek, kt\u00f3re zatrudniono w tzw. Filzkommando. Zadaniem ich by\u0142o przeszukiwanie i sortowanie mienia po ofiarach. W obozie przebywa\u0142y do kwietnia 1944 r., gdy jednym z ostatnich transport\u00f3w ewakuacyjnych zosta\u0142y wywiezione do obozu zag\u0142ady Auschwitz\u2013Birkenau. Nied\u0142ugo po przybyciu zamordowano je w komorach gazowych. Wojn\u0119 zdo\u0142a\u0142o przetrwa\u0107 zaledwie kilkana\u015bcie kobiet, kt\u00f3re wyskoczy\u0142y z poci\u0105gu, w tym Ida Mazower i Henryka Mitron[[refr:|A. \u017bmijewska-Wi\u015bniewska, Zeznania szefa krematorium<\/em>, s. 32; T. Kranz, Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w<\/em>, s. 69.]].<\/span><\/p>\n

Gehenna \u017byd\u00f3w trwa\u0142a jeszcze przez kilka kolejnych dni, gdy\u017c SS-mani szukali w\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w os\u00f3b ukrywaj\u0105cych si\u0119. Znanych jest przynajmniej kilka przypadk\u00f3w, gdy ofiary zadenuncjowano, a w\u015br\u00f3d nich byli przywieziony ze S\u0142owacji lekarz Otto Reich, a tak\u017ce W\u0142odzimierz Zadziewicz i Helena Gallowa. Przynajmniej kilka os\u00f3b przetrwa\u0142o na tzw. \u201earyjskich papierach\u201d, w tym Rachel Blank, Shoshana Kliger oraz Maryla Reich[[refr:|T. Kranz, Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w<\/em>, s. 68-69.]]. Skutkiem \u201eAktion Erntefest\u201d by\u0142a ca\u0142kowita zmiana struktury narodowo\u015bciowej w\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w. Dominuj\u0105c\u0105 grup\u0105 stali si\u0119 Polacy, a opr\u00f3cz nich w obozie przebywali obywatele Zwi\u0105zku Radzieckiego, Niemcy, Francuzi oraz niewielkie grupy przedstawicieli innych pa\u0144stw.<\/span><\/p>\n

Ofiary<\/strong><\/p>\n

Pod koniec sierpnia 1943 r. w KL Lublin przebywa\u0142o 6065 \u017byd\u00f3w, w tym 4607 polskich, 875 s\u0142owackich, 370 greckich, a tak\u017ce niewielka grupa czeskich, niemieckich, holenderskich, francuskich, rosyjskich, a nawet serbskich[[refr:|T. Kranz, Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w<\/em>, s. 31.]]. Stan liczbowy obozu m\u0119skiego nie ma odpowiednika w kontek\u015bcie obozu kobiecego, gdy\u017c nie zachowa\u0142y si\u0119 dokumenty. Prawdopodobnie najliczniejsz\u0105 grup\u0119 stanowi\u0142y polskie \u017byd\u00f3wki, a obok nich w obozie przebywa\u0142y kobiety przywiezione z Czechos\u0142owacji, Grecji, Holandii oraz Niemiec. W dniu 3 listopada na terenie KL Lublin zamordowano ok. 18 tys. \u017byd\u00f3w, w tym 6 tys. z obozu macierzystego oraz 12 tys. przyp\u0119dzonych z innych oboz\u00f3w i plac\u00f3wek pracy na terenie Lublina. Tego samego dnia egzekucj\u0119 przeprowadzono w Trawnikach, gdzie zgin\u0119\u0142o oko\u0142o 10 tys. os\u00f3b, za\u015b 4 listopada komando dokona\u0142o zag\u0142ady 14 tys. wi\u0119\u017ani\u00f3w \u017cydowskich w Poniatowej. W ci\u0105gu zaledwie dw\u00f3ch dni niemieckie w\u0142adze bezpiecze\u0144stwa zamordowa\u0142y oko\u0142o 42 tys. dzieci, kobiet i m\u0119\u017cczyzn \u017cydowskich w kilku obozach na terenie dystryktu lubelskiego.<\/span><\/p>\n

\n

Uwagi, sugestie, propozycje zdj\u0119\u0107 i tekst\u00f3w prosimy przesy\u0142a\u0107 bezpo\u015brednio na adres: sztetl@polin.pl<\/a><\/strong><\/span> Administrator do\u0142o\u017cy\u0142 wszelkich mo\u017cliwych stara\u0144, aby prezentowane tre\u015bci by\u0142y prawdziwe i aktualne oraz nie narusza\u0142y praw os\u00f3b trzecich, w tym praw autorskich, jednak nie mo\u017ce tego zagwarantowa\u0107. Dlatego b\u0142\u0119dne informacje na stronie internetowej nie mog\u0105 by\u0107 podstaw\u0105 roszcze\u0144.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eAktion Erntefest\u201d Jakub Chmielewski \u201eAktion Erntefest\u201d W po\u0142owie pa\u017adziernika 1943 r. w obozie zag\u0142ady w Sobiborze wybuch\u0142o powstanie, kt\u00f3rego skutkiem by\u0142a ucieczka oko\u0142o 300 wi\u0119\u017ani\u00f3w. Pomimo zakrojonej na szerok\u0105 skal\u0119 ob\u0142awy oko\u0142o 50 z nich doczeka\u0142o zako\u0144czenia wojny. Zaistnia\u0142a sytuacja sta\u0142a si\u0119 dogodnym pretekstem dla Reichsf\u00fchrera SS Heinricha Himmlera, kt\u00f3ry kieruj\u0105c si\u0119 \u201ewzgl\u0119dami bezpiecze\u0144stwa\u201d wyda\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74511"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=74511"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74511\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":74774,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74511\/revisions\/74774"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=74511"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=74511"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=74511"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}