{"id":74544,"date":"2019-11-21T17:09:46","date_gmt":"2019-11-21T15:09:46","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=74544"},"modified":"2019-11-15T07:29:14","modified_gmt":"2019-11-15T05:29:14","slug":"21-09-45","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=74544","title":{"rendered":"Warszawy nie da si\u0119 odbudowa\u0107, \u0141\u00f3d\u017a b\u0119dzie stolic\u0105 Polski. Plotka czy niezrealizowany plan?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Warszawy nie da si\u0119 odbudowa\u0107, \u0141\u00f3d\u017a b\u0119dzie stolic\u0105 Polski. Plotka czy niezrealizowany plan?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Przemys\u0142aw Waingertne<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Boles\u0142aw Bierut i Kazimierz Mijal, prezydent \u0141odzi w latach 1945-1947 (Materia\u0142y archiwalne)<\/em><\/span><\/p>\n

Spora cz\u0119\u015b\u0107 komunist\u00f3w, gnie\u017cd\u017c\u0105cych si\u0119 w ma\u0142ych mieszkankach na warszawskiej Pradze, marzy\u0142a o pi\u0119knym lokalu w \u015br\u00f3dmie\u015bciu \u0141odzi.<\/strong><\/h4>\n

Prof.\u00a0Przemys\u0142aw Waingertner w ksi\u0105\u017cce “Czwarta stolica. Kiedy \u0141\u00f3d\u017a rz\u0105dzi\u0142a Polsk\u0105 (1945\u20131949)” przedstawia powojenne losy najwi\u0119kszego w\u00f3wczas miasta Polski.\u00a0W por\u00f3wnaniu z Warszaw\u0105 niewielkie zniszczenia, mieszkania po Niemcach i \u017bydach oraz opinia “czerwonego miasta” sprawi\u0142y, \u017ce idealnie nadawa\u0142a si\u0119 na siedzib\u0119 wielu urz\u0119d\u00f3w, redakcji, uczelni, teatr\u00f3w czy wytw\u00f3rni filmowych. \u0141\u00f3d\u017a sta\u0142a si\u0119 miastem wielkich mo\u017cliwo\u015bci, do kt\u00f3rego zje\u017cd\u017cali wszyscy, kt\u00f3rzy chcieli dzia\u0142a\u0107 w nowej Polsce.<\/i><\/p>\n

Przemys\u0142aw Waingertner, ‘Czwarta stolica’ Fot. Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego<\/em><\/span><\/p>\n

Wielu nawet spo\u015br\u00f3d Polak\u00f3w my\u015bla\u0142o, \u017ce Warszawa ju\u017c si\u0119 nie odrodzi. Sprzyja\u0142o to plotkom o przeniesieniu stolicy do innego miasta, a \u0141\u00f3d\u017a, kt\u00f3ra i tak sta\u0142a si\u0119 faktycznie siedzib\u0105 wielu centralnych instytucji, wydawa\u0142a si\u0119 miastem naturalnie predestynowanym do przej\u0119cia tej zaszczytnej roli. Nie mo\u017ce zatem dziwi\u0107, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 spo\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w miasta oczekiwa\u0142a po nowych w\u0142adzach takiej decyzji, wiele obiecuj\u0105c sobie po spodziewanym administracyjnym awansie dawnej Ziemi Obiecanej.<\/span><\/p>\n

Mo\u017ce stolic\u0119 Polski przenie\u015b\u0107 do \u0141odzi?<\/strong><\/p>\n

Co prawda ju\u017c 3 stycznia 1945 r., a zatem jeszcze przed zaj\u0119ciem Warszawy przez Armi\u0119 Czerwon\u0105, komunistyczny, tymczasowy rz\u0105d lubelski podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o jej odbudowaniu i przywr\u00f3ceniu funkcji stolicy. Jego cz\u0142onkowie zdawali sobie bowiem spraw\u0119, \u017ce je\u015bli zadecydowano by o przeniesieniu stolicy do innego miasta, to mia\u0142o by to jednoznacznie niekorzystny wyd\u017awi\u0119k polityczny. Decyzja z 3 stycznia 1945 r. poci\u0105gn\u0119\u0142a za sob\u0105 kolejne. Dnia 14 lutego powo\u0142ano do \u017cycia Biuro Odbudowy Stolicy. W maju otwarto za\u015b wystaw\u0119 \u201eWarszawa oskar\u017ca\u201d. Ukazywa\u0142a ona rozmiar zniszcze\u0144 Warszawy, ale w kontek\u015bcie perspektywy, i\u017c zostanie odbudowana. W czerwcu 1945 r. utworzono r\u00f3wnie\u017c Fundusz Odbudowy Stolicy. Za\u015b pieni\u0105dze na ten cel zacz\u0119to zbiera\u0107 na terenie ca\u0142ego kraju.<\/span><\/p>\n

\u0141\u00f3d\u017a w 1945 r. materia\u0142y archiwalne<\/em><\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie r\u00f3wnolegle pojawia\u0142y si\u0119 g\u0142osy, \u017ce Warszawy by\u0107 mo\u017ce nie uda si\u0119 odbudowa\u0107 i \u017ce warto w zwi\u0105zku z tym zastanowi\u0107 si\u0119 nad koncepcj\u0105 przeniesienia stolicy do innego miasta. M\u00f3wili o tym zw\u0142aszcza radykalni komuni\u015bci, o ortodoksyjnych pogl\u0105dach, uto\u017csamiaj\u0105cy Warszaw\u0119 ze stolic\u0105 dawnej \u201ebur\u017cuazyjnej\u201d Polski, symbolem sowieckiej i komunistycznej kl\u0119ski 1920 r. i \u201eniepokornym\u201d miastem niepodleg\u0142o\u015bciowej konspiracji lat II wojny \u015bwiatowej. W tym kontek\u015bcie pojawia\u0142a si\u0119 nazwa miasta nad \u0141\u00f3dk\u0105. Kandydatura ta mia\u0142a, zdaniem przeciwnik\u00f3w utrzymania sto\u0142ecznego charakteru Warszawy, niezaprzeczalne atuty.<\/span><\/p>\n

\n

\u0141\u00f3d\u017a nie zosta\u0142a zniszczona w czasie wojny w stopniu nawet zbli\u017conym do dawnego Pary\u017ca Wschodu. Nie ci\u0105\u017cy\u0142o te\u017c na niej pi\u0119tno \u201estolicy okupowanej Polski\u201d, jakie towarzyszy\u0142o Krakowowi.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

O ile Krak\u00f3w uchodzi\u0142 przy tym za ostoj\u0119 \u017cywio\u0142\u00f3w konserwatywnych i narodowych, o tyle \u0141\u00f3d\u017a by\u0142a miastem-symbolem ruchu robotniczego \u2013 \u201eczerwonym grodem\u201d. To dawa\u0142o szans\u0119 poparcia nowych, komunistycznych idei przez jej mieszka\u0144c\u00f3w. Zwolennicy tej koncepcji zapominali jednak, \u017ce ta przedwojenna, \u201eczerwona \u0141\u00f3d\u017a\u201d nie by\u0142a komunistyczna tylko\u2026 socjalistyczna. Co prawda na tle innych polskich miast komuni\u015bci mieli tu stosunkowo siln\u0105 pozycj\u0119, ale i tak stanowili margines. Argumentem na rzecz \u0141odzi by\u0142o te\u017c jej centralne po\u0142o\u017cenie. Przed wojn\u0105 znajdowa\u0142a si\u0119 bardziej na zachodzie. Po wprowadzeniu nowych granic znalaz\u0142a si\u0119 w \u015brodku Polski. Do \u0141odzi \u0142atwo by\u0142o dojecha\u0107 z r\u00f3\u017cnych zak\u0105tk\u00f3w kraju, mia\u0142a dobre, nie zdewastowane po\u0142\u0105czenia komunikacyjne.<\/span><\/p>\n

\u0141\u00f3d\u017a w 1945 r. materia\u0142y archiwalne<\/em><\/span><\/p>\n

\u0141\u00f3d\u017a charakteryzowa\u0142a jeszcze jedna zaleta, bardzo wa\u017cna, z punktu widzenia partyjnych notabli, poszukuj\u0105cych \u2013 w nagrod\u0119 za przedwojenne prze\u015bladowania i po\u015bwi\u0119cenia z lat wojny \u2013 godziwych warunk\u00f3w egzystencji. Znikn\u0119li z niej \u017bydzi, zamordowani przez Niemc\u00f3w. Sami Niemcy w wi\u0119kszo\u015bci te\u017c po\u015bpiesznie opu\u015bcili miasto na prze\u0142omie 1944 i 1945 r. Tak wi\u0119c w samym sercu miasta by\u0142o bardzo wiele wolnych mieszka\u0144. Spora cz\u0119\u015b\u0107 komunist\u00f3w, gnie\u017cd\u017c\u0105cych si\u0119 w ma\u0142ych mieszkankach na warszawskiej Pradze, marzy\u0142a o pi\u0119knym lokalu w \u015br\u00f3dmie\u015bciu \u0141odzi.<\/span><\/p>\n

\n

Sam \u201enamiestnik Stalina\u201d, prezydent Krajowej Rady Narodowej (i sowiecki agent!), Boles\u0142aw Bierut chcia\u0142 przenie\u015b\u0107 stolic\u0119 do miasta nad \u0141\u00f3dk\u0105.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

\u201eBierut by\u0142 zdania, \u017ce stopie\u0144 zniszcze\u0144 miasta w 1944 roku uzasadnia\u0142 przeniesienie stolicy, i jako propozycj\u0119 podawa\u0142 \u0141\u00f3d\u017a. Mniejszo\u015b\u0107 Rady Ministr\u00f3w, kt\u00f3rej przewodzi\u0142 m\u00f3j ojciec, upiera\u0142a si\u0119 za odbudow\u0105 Warszawy\u201d \u2013 relacjonowa\u0142 p\u00f3\u017aniej we wspomnieniu o Edwardzie Os\u00f3bce-Morawskim, powojennym premierze Polski jego syn Micha\u0142.<\/span><\/p>\n

Stalin zdecydowa\u0142 o losie stolicy<\/strong><\/p>\n

Jednak kiedy 22 stycznia 1945 r. delegacja polskich w\u0142adz z B. Bierutem pojecha\u0142a do Moskwy, Stalin zadecydowa\u0142 ostatecznie, \u017ce stolic\u0105 Polski ma by\u0107 Warszawa. Za odbudow\u0105 miasta opowiedzieli si\u0119 te\u017c poniek\u0105d sami warszawiacy, g\u0142osuj\u0105c\u2026 nogami. Gdy tylko mo\u017cna by\u0142o przej\u015b\u0107 przez Wis\u0142\u0119 w styczniu 1945 r., wracali, by sprawdzi\u0107, czy stoj\u0105 ich domy. Tak zaczyna\u0142o si\u0119 w\u015br\u00f3d ruin prowizoryczne \u017cycie.<\/span><\/p>\n

To wtedy powsta\u0142o Biuro Odbudowy Stolicy (warszawiacy skr\u00f3t BOS rozszyfrowywali z wisielczym poczuciem humoru jako \u201eBo\u017ce, Odbuduj Stolic\u0119), kt\u00f3rym kierowali Roman Piotrowski i J\u00f3zef Sigalin. Znana jest anegdota o tym, jak ten ostatni, dotar\u0142szy 18 stycznia 1945 r. do Warszawy, doje\u017cd\u017caj\u0105c wojskowym gazikiem w rejon placu Zamkowego, dostrzeg\u0142 zasypan\u0105 \u015bniegiem posta\u0107 i krzykn\u0105\u0142 do kierowcy: \u201eSt\u00f3j, trup na drodze!\u201d. Potem okaza\u0142o si\u0119, \u017ce by\u0142 to zrzucony z kolumny pos\u0105g Zygmunta III Wazy<\/span>.<\/p>\n

Zniszczona kolumna Zygmunta Kom\u00f3rka dokumentacyjna Armii Krajowej – Odbitka z lat 60. z negatywu z Polskich Archiw\u00f3w, teraz w kolekcji zdj\u0119\u0107 z Drugiej Wojny \u015awiatowej dr. Marka Tuszy\u0144skiego. Domena publiczna<\/em><\/span><\/p>\n

Uchwalona 3 lipca 1947 r. ustawa o odbudowie Warszawy sankcjonowa\u0142a powo\u0142anie Naczelnej Rady Odbudowy (NRO), kt\u00f3r\u0105 kierowa\u0142 premier \u2013 by\u0142 nim w\u00f3wczas J\u00f3zef Cyrankiewicz \u2013 kt\u00f3ra mia\u0142a uchwa la\u0107 plany zagospodarowania, opiniowa\u0107 plany inwestycyjne odbudowy. W jej sk\u0142ad wchodzi\u0142 tak\u017ce minister odbudowy (w pierwszym okresie by\u0142 nim Micha\u0142 Kaczorowski), kt\u00f3ry mia\u0142 prawo wstrzymywa\u0107 inwestycje. W NRO zasiadali tak\u017ce m.in. Lech Niemojewski \u2013 dziekan wydzia\u0142u architektury Politechniki Warszawskiej, genera\u0142 dywizji Marian Spychalski \u2013 przewodnicz\u0105cy Komitetu Wykonawczego NRO i Stanis\u0142aw To\u0142wi\u0144ski \u2013 prezydent miasta sto\u0142ecznego Warszawy.<\/span><\/p>\n

Niezale\u017cnie od tych fakt\u00f3w, w mie\u015bcie nad \u0141\u00f3dk\u0105 jeszcze kilkana\u015bcie miesi\u0119cy po zako\u0144czeniu niemieckiej okupacji powtarzano sobie \u201ew zaufaniu\u201d informacj\u0119 \u201eabsolutnie prawdziw\u0105\u201d i \u201ez pewnego \u017ar\u00f3d\u0142a\u201d, \u017ce zapad\u0142y decyzje o rych\u0142ym przyznaniu \u0141odzi funkcji miasta sto\u0142ecznego.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Warszawy nie da si\u0119 odbudowa\u0107, \u0141\u00f3d\u017a b\u0119dzie stolic\u0105 Polski. Plotka czy niezrealizowany plan? Przemys\u0142aw Waingertne Boles\u0142aw Bierut i Kazimierz Mijal, prezydent \u0141odzi w latach 1945-1947 (Materia\u0142y archiwalne) Spora cz\u0119\u015b\u0107 komunist\u00f3w, gnie\u017cd\u017c\u0105cych si\u0119 w ma\u0142ych mieszkankach na warszawskiej Pradze, marzy\u0142a o pi\u0119knym lokalu w \u015br\u00f3dmie\u015bciu \u0141odzi. Prof.\u00a0Przemys\u0142aw Waingertner w ksi\u0105\u017cce “Czwarta stolica. Kiedy \u0141\u00f3d\u017a rz\u0105dzi\u0142a Polsk\u0105 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74544"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=74544"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74544\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":74552,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74544\/revisions\/74552"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=74544"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=74544"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=74544"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}