{"id":74604,"date":"2019-12-08T17:05:14","date_gmt":"2019-12-08T15:05:14","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=74604"},"modified":"2019-11-30T17:26:43","modified_gmt":"2019-11-30T15:26:43","slug":"24-05-45","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=74604","title":{"rendered":"\u017bydzi w Polsce odrodzonej, czyli 1191 stron sprzed Zag\u0142ady"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>\u017bydzi w Polsce odrodzonej, czyli 1191 stron sprzed Zag\u0142ady<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Adam Dylewski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Wielu zainteresowanych tematyk\u0105 \u017cydowsk\u0105 dzia\u0142a czasem nieco po omacku, staraj\u0105c si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0107 obraz ca\u0142o\u015bci z niewielkich cz\u0119\u015bci, nie zawsze do siebie przystaj\u0105cych. Tymczasem, na p\u00f3\u0142kach bibliotecznych czekaj\u0105 na ch\u0119tnych, a tak\u017ce w Internecie (o czym poni\u017cej) \u017bydzi w Polsce Odrodzonej \u2013 dzie\u0142o w pe\u0142ni przekrojowe, stworzone w epoce, przez najlepsze pi\u00f3ra \u017cydowskie, ilustrowane czarno-bia\u0142o i w kolorze (m.in. Gotlieb, Szyk, Lilien), przede wszystkim \u0142atwo dost\u0119pne \u2013 po polsku.<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

\n

Polska Odrodzona zawar\u0142a w swoich granicach wielkie, bo przesz\u0142o trzy miliony g\u0142\u00f3w licz\u0105ce, skupienie \u017cydowskie. Ju\u017c sam fakt uzasadnia potrzeb\u0119 i korzy\u015bci niniejszego dzie\u0142a. Obraz nowej rzeczywisto\u015bci polskiej, jaka wy\u0142oni\u0142a si\u0119 z odzyskaniem pa\u0144stwowego bytu, nie b\u0119dzie pe\u0142ny, je\u015bli nie znajdzie si\u0119 w nim miejsca dla dorobku kulturalnego i spo\u0142ecznego \u017byd\u00f3w polskich. Dorobek taki istnieje, tkwi korzeniami w wiekowych dziejach \u017byd\u00f3w na ziemiach Rzeczypospolitej, rozwija\u0142 si\u0119 stale i pog\u0142\u0119bia\u0142, podlega\u0142 wp\u0142ywom, p\u0142yn\u0105cym ze \u015brodowiska polskiego i wzajemnie na to \u015brodowisko oddzia\u0142ywa\u0142. Dorobek ten zbada\u0107 i pozna\u0107, odszuka\u0107 jego przejawy w przesz\u0142o\u015bci, uj\u0105\u0107 jego rozmiary obecne, przedstawi\u0107 jego warto\u015b\u0107 i znaczenie \u2013 oto cel obecnego wydawnictwa. Zamiast \u201eorientacyj\u201d czy \u201eprogram\u00f3w\u201d w kwestii \u017cydowskiej \u2013 maj\u0105 przem\u00f3wi\u0107 fakty i cyfry! Do zsumowania ich zaprosili\u015bmy najwybitniejszych fachowc\u00f3w, nie szcz\u0119dz\u0105c koszt\u00f3w na dostarczenie im materia\u0142\u00f3w, uzyskanych w drodze specjalnych ankiet i wywiad\u00f3w.<\/p>\n<\/blockquote>\n

\u2013 tak otwierali swoje epokowe dzie\u0142o jego wydawcy: Ignacy Schiper (1884\u20131943), Arie Tartakower (1897\u20131982) i Aleksander Hafftka (1892\u20131964). Opublikowane w latach 1932\u20131933 dwutomowe, wielozeszytowe wydawnictwo nosi\u0142o pe\u0142ny tytu\u0142 \u017bydzi w Polsce odrodzonej: dzia\u0142alno\u015b\u0107 spo\u0142eczna, gospodarcza, o\u015bwiatowa i kulturalna. Cho\u0107 jego skala robi\u0142a niezaprzeczalne wra\u017cenie, nikt nie m\u00f3g\u0142 zdawa\u0107 sobie sprawy ze straszliwego scenariusza, jaki szykowa\u0142a historia. Ju\u017c sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 okupacja niemiecka, stanowi\u0105ca wst\u0119p do ludob\u00f3jstwa \u017byd\u00f3w \u2013 Zag\u0142ady. Ignacy Schiper zgin\u0105\u0142 na Majdanku, \u015bmier\u0107 w obozach, gettach i \u0142agrach ponios\u0142o wielu autor\u00f3w \u2013 Ringelblum, Schorr, Ba\u0142aban, Hirszhorn, Mieses, Fallek, Ringel, by\u0107 mo\u017ce Frenkel. Wydawcy Tartakower i Hafftka znale\u017ali si\u0119 poza Polsk\u0105; pierwszy zmar\u0142 w Jerozolimie, drugi w Nowym Jorku. Na emigracji \u017cycie zako\u0144czyli tak\u017ce Friedman, Szpidbaum i Perl, a przyw\u00f3dca Agudy Lewin zosta\u0142 sygnatariuszem Deklaracji Niepodleg\u0142o\u015bci Izraela. Chyba tylko Peretz i Dobrzy\u0144ski zmarli jeszcze przed 1939 rokiem. W ten spos\u00f3b \u017bydzi w Polsce odrodzonej stali si\u0119 ostatni\u0105 wielk\u0105 monografi\u0105, spisan\u0105 jeszcze \u201eza \u017cycia\u201d, przed Zag\u0142ad\u0105, i to od \u015brodka, przez samych bohater\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Przedstawmy zatem Czytelnikowi, o ile si\u0119 z nim jeszcze nie zetkn\u0105\u0142, struktur\u0119 tego dzie\u0142a. Ujawnia ona jak bogat\u0105 panoram\u0119 temat\u00f3w tutaj otrzymujemy, szersz\u0105 nawet, ni\u017c obiecuje do\u015b\u0107 rozbudowany tytu\u0142. W \u015bwietle przypadaj\u0105cego w\u0142a\u015bnie jubileuszu stulecia niepodleg\u0142o\u015bci uwag\u0119 zwracaj\u0105 zw\u0142aszcza cz\u0119\u015bci IV i V. S\u0105 to dwa tomy sporego formatu (26,5 cm), w twardych p\u0142\u00f3ciennych oprawach. Pierwszy liczy 574 strony, drugi 617. Dziel\u0105 si\u0119 na pi\u0119\u0107 cz\u0119\u015bci, zawieraj\u0105 \u0142\u0105cznie 54 teksty, razem 1191 stron druku.<\/span><\/p>\n

Tom I<\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 I. \u017bydzi w dawnej Rzeczypospolitej Polskiej<\/h5>\n