{"id":74710,"date":"2019-11-23T17:09:15","date_gmt":"2019-11-23T15:09:15","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=74710"},"modified":"2019-11-23T07:59:51","modified_gmt":"2019-11-23T05:59:51","slug":"29-09-36","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=74710","title":{"rendered":"\u017bydowsk\u0105 policj\u0105 w getcie warszawskim kierowa\u0142 katolik J\u00f3zef Szery\u0144ski"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>\u017bydowsk\u0105 policj\u0105 w getcie warszawskim kierowa\u0142 katolik J\u00f3zef Szery\u0144ski<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Katarzyna Person<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

J\u00f3zef Szery\u0144ski (1893-1943) z adiutantem w getcie warszawskim. Nie wiadomo, kiedy Szery\u0144ski przeszed\u0142 na katolicyzm. W dokumentacji Policji Pa\u0144stwowej wyst\u0119puje wy\u0142\u0105cznie pod tym nazwiskiem. Wcze\u015bniej prawdopodobnie nazywa\u0142 si\u0119 Szenkman (Fot. \u017bydowski Instytut Historyczny. Sygn. M\u017bIH E-1\/3\/3)<\/em><\/span><\/p>\n

J\u00f3zef Szery\u0144ski w Policji Pa\u0144stwowej osi\u0105gn\u0105\u0142 wszystko, co by\u0142o mo\u017cliwe przy jego skromnym do\u015bwiadczeniu wojskowym i wykszta\u0142ceniu. By\u0142 m.in. pierwszym w jej dziejach rzecznikiem prasowym. W 1940 r. zosta\u0142 szefem \u017cydowskiej policji w getcie warszawskim. Jak do tego dosz\u0142o?<\/strong><\/h4>\n

Fragment ksi\u0105\u017cki\u00a0\u201ePolicjanci. Wizerunek \u017bydowskiej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej w getcie warszawskim\u201d Katarzyny Person nominowanej do Nagrody Historycznej m.st. Warszawy im. Kazimierza Moczarskiego<\/a>.<\/strong><\/span>\u00a0<\/i>\u015ar\u00f3dtytu\u0142y pochodz\u0105 od redakcji.<\/span><\/p>\n

Oficjalne polecenie zorganizowania milicji \u017cydowskiej Czerniak\u00f3w [Adam,\u00a0przewodnicz\u0105cy\u00a0warszawskiego Judenratu – dop. red.]. otrzyma\u0142 12 pa\u017adziernika 1940 r. razem z informacj\u0105 o utworzeniu getta w Warszawie. Ju\u017c nast\u0119pnego dnia na posiedzeniu Judenratu wybrano komisj\u0119 weryfikacyjn\u0105 dla przysz\u0142ych porz\u0105dkowych.<\/span><\/p>\n

Wyb\u00f3r odpowiedniej osoby na stanowisko kierownika S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej, tak jak i w innych gettach, w Warszawie pozostawiono w gestii przewodnicz\u0105cego Judenratu. Wed\u0142ug Tadeusza [?] Witelsona, cz\u0142onka S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej i jednocze\u015bnie wsp\u00f3\u0142pracownika Podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego, wyboru kierownika dokonano na spotkaniu w mieszkaniu w\u0142a\u015bciciela fabryki cukierk\u00f3w i cz\u0142onka Judenratu w Warszawie, Leopolda Kupczykiera, przy ulicy Pa\u0144skiej 69. Na spotkaniu mia\u0142 by\u0107 te\u017c obecny inny cz\u0142onek Judenratu, przedwojenny s\u0119dzia Edward Kobryner, Adam Czerniak\u00f3w oraz kandydat na kierownika: konwertyta, przedwojenny oficer Policji Pa\u0144stwowej, obecnie pracownik biurowy, J\u00f3zef Szery\u0144ski.<\/span><\/p>\n

Adam Czerniak\u00f3w, z wykszta\u0142cenia chemik, przed wojn\u0105 by\u0142 radnym Warszawy i radc\u0105 gminy \u017cydowskiej. W jego gabinecie wisia\u0142 portret J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, kt\u00f3rego nie zdj\u0105\u0142 nawet w czasie okupacji. Gdy zamkni\u0119to getto, zosta\u0142 przewodnicz\u0105cym Judenratu (Rady \u017bydowskiej). Po rozpocz\u0119ciu Wielkiej Akcji odm\u00f3wi\u0142 podpisania obwieszczenia o wysiedleniu \u017byd\u00f3w i nast\u0119pnego dnia w swoim gabinecie pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo, za\u017cywaj\u0105c cyjanek potasu. Fot. Domena publiczna<\/em><\/span><\/p>\n

Kim by\u0142 J\u00f3zef Szery\u0144ski?<\/strong><\/p>\n

J\u00f3zef Szery\u0144ski, cz\u0142owiek obdarzony du\u017c\u0105 ambicj\u0105 i talentem, by\u0142 pod wieloma wzgl\u0119dami kandydatem idealnym. Urodzony w 1893 r. jako J\u00f3zef [?] Szenkman, uko\u0144czy\u0142 siedem klas gimnazjum, s\u0142u\u017cy\u0142 w armii rosyjskiej, a od 1920 r. w polskiej Policji Pa\u0144stwowej. W marcu 1920 r. otrzyma\u0142 awans na komisarza, rok p\u00f3\u017aniej na nadkomisarza, w styczniu 1930 r. na podinspektora.<\/span><\/p>\n

\n

W kwietniu 1929 r. zosta\u0142 kierownikiem nowo utworzonego Referatu Prasowego Komendy G\u0142\u00f3wnej Policji Pa\u0144stwowej, by\u0142 wi\u0119c pierwszym rzecznikiem prasowym polskiej policji.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Od maja 1935 do wrze\u015bnia 1939 r. s\u0142u\u017cy\u0142 jako oficer inspekcyjny Komendy Wojew\u00f3dzkiej w Lublinie. Pomimo stosunkowo niewielkiego wykszta\u0142cenia i, co by\u0142o bez w\u0105tpienia wi\u0119ksz\u0105 przeszkod\u0105, braku zas\u0142ug podczas pierwszej wojny \u015bwiatowej i p\u00f3\u017aniej wojny polsko-bolszewickiej, Szery\u0144ski bardzo szybko pi\u0105\u0142 si\u0119 po kolejnych szczeblach kariery policyjnej. Cho\u0107 niech\u0119tni mu twierdzili, \u017ce jako jeden z niewielu Polak\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego na tak wysokim szczeblu Policji Pa\u0144stwowej by\u0142 wyobcowany i czu\u0142 si\u0119 niespe\u0142niony, trudno zgodzi\u0107 si\u0119 z t\u0105 opini\u0105. Z przebiegu jego kariery wynika jednoznacznie, \u017ce Szery\u0144ski osi\u0105gn\u0105\u0142 w jej strukturach wszystko, co mo\u017cliwe przy jego skromnym do\u015bwiadczeniu wojskowym i wykszta\u0142ceniu.<\/span><\/p>\n

Ogromnym atutem Szery\u0144skiego jako przysz\u0142ego kierownika S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej by\u0142a znajomo\u015b\u0107 organizacji si\u0142 policyjnych. W 1922 r. wszed\u0142 w sk\u0142ad delegacji tworz\u0105cej Policj\u0119 Pa\u0144stwow\u0105 na \u015al\u0105sku, maj\u0105cej na celu mi\u0119dzy innymi zorganizowanie dla rekrut\u00f3w przyspieszonych, czterotygodniowych kurs\u00f3w policyjnych. Szery\u0144ski ju\u017c na pocz\u0105tku kariery zdoby\u0142 umiej\u0119tno\u015bci, kt\u00f3re okaza\u0107 si\u0119 mia\u0142y bezcenne po obj\u0119ciu przez niego funkcji w getcie. Organizacj\u0105 policji interesowa\u0142 si\u0119 zreszt\u0105 przez ca\u0142y okres mi\u0119dzywojenny, po\u015bwi\u0119caj\u0105c jej publikacje w policyjnej prasie specjalistycznej.<\/span><\/p>\n

W\u015br\u00f3d artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3re publikowa\u0142 w tych latach, s\u0105 opracowania z historii Policji Pa\u0144stwowej, specjalistyczne studia z zakresu regulacji prawnych czy szczeg\u00f3\u0142owe opisy technik dzia\u0142a\u0144 policjant\u00f3w bogato opatrzone historiami czerpanymi z w\u0142asnego do\u015bwiadczenia. Najciekawsze s\u0105 chyba jednak te, w kt\u00f3rych Szery\u0144ski dotyka reali\u00f3w policyjnej codzienno\u015bci, bardzo bezpo\u015brednio, \u017cywym, dynamicznym j\u0119zykiem, zwracaj\u0105c si\u0119 do funkcjonariuszy w najbardziej podstawowych kwestiach od wygl\u0105du zewn\u0119trznego, po dobre maniery. Teksty te w pe\u0142ni potwierdzaj\u0105 kr\u0105\u017c\u0105c\u0105 w\u015br\u00f3d gettowych policjant\u00f3w opini\u0119 o Szery\u0144skim jako o policjancie z powo\u0142ania, cz\u0142owieku w pe\u0142ni identyfi kuj\u0105cym si\u0119 ze s\u0142u\u017cb\u0105 i bardzo powa\u017cnie j\u0105 traktuj\u0105cym, a r\u00f3wnocze\u015bnie znakomicie odnajduj\u0105cym wsp\u00f3lny j\u0119zyk z szeregowymi funkcjonariuszami.<\/span><\/p>\n

Getto warszawskie: Ulica Smocza, odcinek od Pawiej na p\u00f3\u0142noc. Bundesarchiv, Bild<\/em><\/span><\/p>\n

Jak dowodzi jego przedwojenna kariera, Szery\u0144ski r\u00f3wnie dobrze odnajdywa\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d wy\u017cszych szar\u017c. W listopadzie 1930 r. dziennik \u201eDobry Wiecz\u00f3r\u201d donosi\u0142 o elitarnej grupie towarzyskiej spotykaj\u0105cej si\u0119 co tydzie\u0144 w kawiarni \u201eZiemia\u0144ska\u201d: \u201eNale\u017cy do niego do tej pory 15 os\u00f3b. Ka\u017cdy cz\u0142onek klubu otrzyma\u0142 przezwisko. Przy stoliku klubu wprowadzono specjaln\u0105 tablic\u0119 na marmurze, z wyrytymi godzinami, kiedy jest stale zaj\u0119ty\u201d. Ciekawostk\u0105 by\u0142o, \u017ce opr\u00f3cz znanych przemys\u0142owc\u00f3w, artyst\u00f3w i prawnik\u00f3w do grupy nazywanej \u201emelin\u0105\u201d nale\u017ca\u0142o te\u017c dw\u00f3ch wysokiej szar\u017cy policjant\u00f3w: nadinspektor K. i podinspektor S.<\/span><\/p>\n

Podobny wizerunek Szery\u0144skiego jako cz\u0142owieka doceniaj\u0105cego uroki \u017cycia, a jednocze\u015bnie bardzo konkretnego i praktycznego wy\u0142ania si\u0119 z publikowanych w \u201ePolsce Zbrojnej\u201d pod inicja\u0142ami J.S. serii kr\u00f3tkich reporta\u017cy z podr\u00f3\u017cy po Ba\u0142kanach. Malownicze opisy krajobraz\u00f3w i egzotycznych scenerii miejskich przeplataj\u0105 si\u0119 w nich z praktycznymi informacjami na temat cen posi\u0142k\u00f3w i sposob\u00f3w zachowania bezpiecze\u0144stwa. Nawet w czasie podr\u00f3\u017cy turystycznych Szery\u0144ski pozostawa\u0142 przede wszystkim policjantem.<\/span><\/p>\n

Kto pokieruje \u017cydowsk\u0105 policj\u0105 w getcie warszawskim?<\/strong><\/p>\n

W wielu \u017ar\u00f3d\u0142ach pojawia si\u0119 informacja, \u017ce pomimo swoich kwalifikacji Szery\u0144ski otrzyma\u0142 od Czerniakowa propozycj\u0119 obj\u0119cia stanowiska dopiero wtedy, gdy odrzucili j\u0105 dwaj ciesz\u0105cy si\u0119 w getcie ogromnym presti\u017cem prawnicy. Pierwszym z nich by\u0142 Leon Berenson, kt\u00f3ry, jak pisa\u0142 policjant Stanis\u0142aw Gombi\u0144ski, \u201euosabia\u0142 dla wielu z nas, chyba dla wszystkich, najwy\u017csze cnoty Polaka, \u017byda, obywatela i adwokata\u201d i, co r\u00f3wnie wa\u017cne, by\u0142 wcze\u015bniej zaanga\u017cowany w Batalionie Pracy. Berenson by\u0142 ju\u017c jednak jesieni\u0105 1940 r. s\u0142abego zdrowia. W\u0142adze getta rozwa\u017ca\u0142y te\u017c kandydatur\u0119 Maksymiliana Sch\u00f6nbacha, by\u0142ego oficera armii austriackiej i wieloletniego dzia\u0142acza spo\u0142ecznego. Sch\u00f6nbach odm\u00f3wi\u0142 jednak przyj\u0119cia pozycji, zgadzaj\u0105c si\u0119 tylko na obj\u0119cie p\u00f3\u017aniej ni\u017cszego stanowiska, kierownika sekretariatu Kierownictwa S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej. Pojawia\u0107 si\u0119 musieli te\u017c inni kandydaci, a stanowisko kierownika \u017bSP by\u0142o przez ca\u0142y okres getta przedmiotem r\u00f3\u017cnego rodzaju rozgrywek. Ju\u017c w styczniu 1941 r. w \u201eGazecie \u017bydowskiej\u201d zamieszczono dosy\u0107 enigmatyczn\u0105 notk\u0119 informuj\u0105c\u0105 o przypuszczalnych zmianach w kierownictwie \u017bSP maj\u0105cych na celu usprawnienie jej dzia\u0142ania. Nawi\u0105zywa\u0142a ona prawdopodobnie do wspomnianej w jednej z relacji pr\u00f3by przekazania w tym okresie przyw\u00f3dztwa \u017bSP Leonowi Berensonowi, kt\u00f3ry jednak odm\u00f3wi\u0142. Pomimo tej i opisywanych dalej pr\u00f3b zmian na najwy\u017cszych szczeblach S\u0142u\u017cby Szery\u0144ski pozosta\u0142 nieprzerwanie na swoim stanowisku do pocz\u0105tku maja 1942 r.<\/span><\/p>\n

Warszawskie getto na pocz\u0105tku 1941 r. Polski granatowy policjant w towarzystwie \u017cydowskiego funkcjonariusza kontroluj\u0105 przechodni\u00f3w. W podleg\u0142ej Niemcom policji podczas okupacji s\u0142u\u017cy\u0142o kilkana\u015bcie tysi\u0119cy Polak\u00f3w Fot. AKG-Images<\/em><\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3de\u0142 to w\u0142a\u015bnie Berenson mia\u0142 poleci\u0107 Szery\u0144skiego Czerniakowowi, wed\u0142ug innych mia\u0142 to by\u0107 dziennikarz i znany dzia\u0142acz organizacji asymilatorskich Stefan Lubliner. Tak czy inaczej sprawa wyboru kierownika S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej rozgrywa\u0142a si\u0119 w ma\u0142ym, hermetycznym \u015brodowisku spolonizowanych \u017byd\u00f3w warszawskich. Nawet w\u015br\u00f3d najbardziej nie\u017cyczliwych Szery\u0144skiemu nie pojawia\u0142y si\u0119 sugestie, \u017ce otrzyma\u0142 to stanowisko z polecenia gestapo lub Policji Polskiej, chocia\u017c przedwojenne znajomo\u015bci na pewno by\u0142y przy rozpatrywaniu jego kandydatury du\u017cym atutem. Wyb\u00f3r osoby zwi\u0105zanej z Policj\u0105 Polsk\u0105 Generalnego Gubernatorstwa, organu nadzorczego nowo tworzonej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej, by\u0142 wyborem zrozumia\u0142ym i stosowanym r\u00f3wnie\u017c w innych gettach Generalnego Gubernatorstwa. Z dokumentacji polskiego podziemia znajduj\u0105cej si\u0119 w Archiwum Akt Nowych w Warszawie w zespole Delegatury Rz\u0105du na Kraj wynika, \u017ce<\/span><\/p>\n

\n

Szery\u0144ski by\u0142 w \u201eza\u017cy\u0142ych stosunkach przyjacielskich\u201d z komendantem Policji Polskiej w Warszawie Marianem Kozielewskim i szefem sztabu Boles\u0142awem Buyko, kt\u00f3rych zna\u0142 jeszcze z czas\u00f3w swojej pracy w Komendzie G\u0142\u00f3wnej Policji Pa\u0144stwowej.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Wed\u0142ug informacji polskiego podziemia zar\u00f3wno Kozielewski, jak i Buyko \u201eokazali du\u017co przyja\u017ani podinspektorowi Szery\u0144skiemu w dobie obecnej okupacji\u201d, a wi\u0119c, jak mo\u017cemy przypuszcza\u0107, pomogli Szery\u0144skiemu po przyje\u017adzie do Warszawy lub nawet sprowadzili go z Lublina do Warszawy. Gdy Szery\u0144ski obejmowa\u0142 stanowisko kierownika \u017bSP, Kozielewski by\u0142 ju\u017c wi\u0119\u017aniem Auschwitz, bezpo\u015brednio do jego wyboru r\u0119ki przy\u0142o\u017cy\u0107 wi\u0119c nie m\u00f3g\u0142. Jego nast\u0119pca na stanowisku komendanta policji granatowej, podinspektor Aleksander Reszczy\u0144ski, mia\u0142 jednak r\u00f3wnie\u017c przedwojenne zwi\u0105zki z Szery\u0144skim. Przez rok, od wrze\u015bnia 1938 r. do wrze\u015bnia 1939 r., a wi\u0119c r\u00f3wnolegle z przysz\u0142ym kierownikiem \u017bSP, Reszczy\u0144ski pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 oficera inspekcyjnego w komendzie okr\u0119gowej (wojew\u00f3dzkiej) Policji Pa\u0144stwowej w Lublinie.<\/span><\/p>\n

\"WarszawskieWarszawskie getto w latach 1940-43<\/span>\u00a0Imperial War Museum<\/em><\/span><\/p>\n

Nie wiemy, jak Szery\u0144ski przyj\u0105\u0142 propozycj\u0119 obj\u0119cia tak wysokiego stanowiska w obcym mu przecie\u017c \u015brodowisku.<\/span><\/p>\n

\n

Jego zwolennicy m\u00f3wili, \u017ce si\u0119 waha\u0142, wiedz\u0105c, \u017ce nie jest akceptowany przez \u017byd\u00f3w Warszawy, przeciwnicy za\u015b, \u017ce obj\u0105\u0142 je z rado\u015bci\u0105 wynikaj\u0105c\u0105 zar\u00f3wno z bardzo z\u0142ej sytuacji finansowej, jak i przerastaj\u0105cych jego talent i dotychczasowe osi\u0105gni\u0119cia ambicji.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Na pewno jednak, podejmuj\u0105c t\u0119 decyzj\u0119, nie m\u00f3g\u0142 wiedzie\u0107, jak\u0105 rol\u0119 policja \u017cydowska odgrywa\u0107 b\u0119dzie w \u017cyciu niezamkni\u0119tego jeszcze przecie\u017c getta. Oficjalnie obj\u0105\u0142 swoje stanowisko 26 pa\u017adziernika 1940 r. Wszystko wskazywa\u0142o na to, \u017ce Czerniak\u00f3w wybra\u0142 w\u0142a\u015bciwego cz\u0142owieka do zorganizowania s\u0142u\u017cby, kt\u00f3ra wtedy mia\u0142a by\u0107 w \u015bcis\u0142ym znaczeniu tego s\u0142owa s\u0142u\u017cb\u0105 porz\u0105dkow\u0105. Silna osobowo\u015b\u0107 Szery\u0144skiego sprawi\u0142a jednak, \u017ce cho\u0107 S\u0142u\u017cba Porz\u0105dkowa mia\u0142a pocz\u0105tkowo by\u0107 ca\u0142kowicie zale\u017cna od Judenratu jako \u2013 jak w przypadku Batalionu Pracy \u2013 jeden z jej wydzia\u0142\u00f3w, do ca\u0142kowitego jej podporz\u0105dkowania w praktyce nigdy nie dosz\u0142o. W du\u017cej mierze zawa\u017cy\u0142a na tym konfrontacja Szery\u0144skiego z cz\u0142onkami Judenratu obejmuj\u0105cymi kierownictwo Wydzia\u0142u XVII. Przewodnicz\u0105cym Wydzia\u0142u S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej zosta\u0142 wspomniany ju\u017c Leopold Kupczykier. Kupczykier nie mia\u0142 wykszta\u0142cenia ani do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re pozwoli\u0142oby mu kontrolowa\u0107 S\u0142u\u017cb\u0119, a narastaj\u0105cy konfl ikt pomi\u0119dzy nim a Szery\u0144skim doprowadzi\u0142 z czasem do zmiany na tym stanowisku. Kupczykiera zast\u0105pi\u0142 dzia\u0142acz spo\u0142eczny, adwokat Bernard Zundelewicz.<\/span><\/p>\n

Funkcjonariusze I Rejonu \u017bydowskiej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej w getcie warszawskim Fot. \u017bydowski Instytut Historyczny. Sygn. M\u017bIH E-1\/15\/6<\/em><\/span><\/p>\n

Odgrywa\u0142 on jednak w \u017bSP rol\u0119 marginaln\u0105 (okre\u015blan\u0105 przez Adlera mianem \u201edrugorz\u0119dnej dekoracji\u201d), a wszystkie decyzje podejmowa\u0142 Szery\u0144ski. Z Dziennika Adama Czerniakowa i powojennych relacji jego wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w wynika, \u017ce r\u00f3wnie\u017c sam prezes Judenratu mia\u0142 bardzo ograniczony wp\u0142yw na S\u0142u\u017cb\u0119 Porz\u0105dkow\u0105, cho\u0107 pozostawa\u0142 z Szery\u0144skim w bardzo dobrych stosunkach. Spotykali si\u0119 cz\u0119sto (co najmniej raz w tygodniu udawali si\u0119 razem do komendy policji bezpie cze\u0144stwa i s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa [KdS Warschau]), a o ich za\u017cy\u0142o\u015bci \u015bwiadczy\u0107 mog\u0142y te\u017c wsp\u00f3lne sobotnie wyjazdy do Otwocka, gdzieb Czerniak\u00f3w odpoczywa\u0142 od codziennej pracy.<\/span><\/p>\n

Agenci gestapo w \u017cydowskiej policji<\/strong><\/p>\n

Jednym z pierwszych krok\u00f3w Szery\u0144skiego by\u0142o dobranie sobie wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. Obejmuj\u0105c funkcj\u0119, zasta\u0142 ju\u017c na wy\u017cszych stanowiskach by\u0142ych funkcjonariuszy Stra\u017cy przy Batalionie Pracy, kt\u00f3rzy automatycznie przeszli do nowo tworzonej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej.<\/span><\/p>\n

\n

Z relacji wynika jednoznacznie, \u017ce Stra\u017c by\u0142a silnie zinfiltrowana przez gestapo, kt\u00f3re umieszcza\u0142o w jej szeregach swoich protegowanych.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Jednym z nich by\u0142 jej kierownik, Marian H\u00e4ndel, w \u017bSP mianowany zast\u0119pc\u0105 Szery\u0144skiego, jeden z g\u0142\u00f3wnych po\u015brednik\u00f3w pomi\u0119dzy Judenratem a administracj\u0105 niemieck\u0105. Jak pisa\u0142 Gombi\u0144ski:<\/span><\/p>\n

[\u2026] by\u0142 on u\u017cywany do wszystkich \u015bliskich pos\u0142ug, kiedy potrzebny jest cz\u0142owiek g\u0142adki, dobrze si\u0119 pod wzgl\u0119dem zewn\u0119trznym prezentuj\u0105cy, zr\u0119czny i z tupetem. A \u017ce te sprawy umia\u0142 za\u0142atwia\u0107 i mia\u0142 \u201eswoich\u201d Niemc\u00f3w, wi\u0119c r\u00f3s\u0142 w znaczenie, \u015brodki, tusz\u0119. Nie bawi\u0142 si\u0119 w skrupu\u0142y, nie \u201ezbawia\u0142 og\u00f3\u0142u\u201d, nie po\u015bwi\u0119ca\u0142 si\u0119. W atmosferze kuluar\u00f3w, intryg, kombinacji, kolacyjek by\u0142 to the right man on the right place.<\/i><\/p>\n

Marian H\u00e4ndel (1908-1983) – przed wojn\u0105 zajmowa\u0142 si\u0119 handlem, w getcie zast\u0119pca kierownika \u017bydowskiej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej. Po wojnie mieszka\u0142 w Wenezueli. Fot. \u017bydowski Instytut Historyczny. Sygn. M\u017bIH E-1\/6\/2<\/em><\/span><\/p>\n

Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce portret malowany przez Gombi\u0144skiego by\u0142 tylko w niewielkim stopniu przerysowany i H\u00e4ndel by\u0142 naprawd\u0119 cz\u0142owiekiem o du\u017cych mo\u017cliwo\u015bciach. Jak pisze w studium dzia\u0142alno\u015bci Adama Czerniakowa Marcin Urynowicz, H\u00e4ndel pozostawa\u0142 z prezesem Judenratu w pewnej za\u017cy\u0142o\u015bci i s\u0142u\u017cy\u0142 mu pomoc\u0105 jako jeden z jego najwa\u017cniejszych \u0142\u0105cznik\u00f3w z SS i informator. Mia\u0142 szczeg\u00f3lnie dobre kontakty z komisarycznym burmistrzem na m. Warszaw\u0119 Ludwigiem Leistem i kierownikiem wydzia\u0142u przesiedle\u0144 Waldemarem Sch\u00f6nem. To dzi\u0119ki tym kontaktom dowiedzia\u0142 si\u0119 o planach zamkni\u0119cia getta, o czym jako pierwszy poinformowa\u0142 Czerniakowa. Stosunek Szery\u0144skiego do H\u00e4ndla by\u0142 zdecydowanie negatywny i w ko\u0144cu uda\u0142o mu si\u0119 w du\u017cej mierze odsun\u0105\u0107 go od w\u0142adzy. Gdy w maju 1941 r. Komisarzem do spraw dzielnicy \u017cydowskiej zosta\u0142 Heinz Auerswald, H\u00e4ndel utraci\u0142 wp\u0142ywy na rzecz innego wsp\u00f3\u0142pracownika gestapo, Izraela Firsta.<\/span><\/p>\n

Pozosta\u0142e kierownicze stanowiska w S\u0142u\u017cbie Po rz\u0105dkowej Szery\u0144ski powierza\u0142 swoim znajomym jeszcze sprzed wojny, g\u0142\u00f3wnie prawnikom, pochodz\u0105cym ze \u015brodowisk silnie spolonizowanych czy zasymilowanych. Szery\u0144ski, pomimo swojej przedwojennej pozycji, by\u0142 w getcie cz\u0142owiekiem znik\u0105d. Nic dziwnego, \u017ce otoczy\u0142 si\u0119 osobami, kt\u00f3re zna\u0142 i kt\u00f3rym ufa\u0142. Dzi\u0119ki takiej znajomo\u015bci do \u017bSP dostali si\u0119 wspomniani ju\u017c adwokat z W\u0142oc\u0142awka Stanis\u0142aw Gombi\u0144ski czy Stefan Lubliner, kt\u00f3remu powierzono prowadzenie kancelarii Kierownictwa S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej. Nie wszyscy, kt\u00f3rych nowy kierownik wprowadzi\u0142 do S\u0142u\u017cby, mieli jednak odpowiednie kwalifikacje. Ze wspomnie\u0144 niech\u0119tnych mu policjant\u00f3w wy\u0142ania si\u0119 obraz koterii \u201epu\u0142kownikowskiej\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

Szery\u0144ski \u201eza pokor\u0119 i pos\u0142usze\u0144stwo p\u0142aci\u0142 awansami, rozmaitymi przywilejami i\u2026 udzia\u0142ami w dochodach; opornych natomiast, krn\u0105brnych i krytycznych gn\u0119bi\u0142 z zaciek\u0142o\u015bci\u0105 bezprzyk\u0142adn\u0105\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Symbolem takich praktyk stali si\u0119 bracia Stanis\u0142aw i Marceli Czapli\u0144scy, przed wojn\u0105 drobni przedsi\u0119biorcy, kt\u00f3rzy po wybuchu wojny udzielili przysz\u0142emu kierownikowi \u017bSP pomocy materialnej i pomogli w znalezieniu pracy, gdy przyjecha\u0142 z Lublina do Warszawy. Szery\u0144ski musia\u0142 obydwu braciom bardzo ufa\u0107, skoro mianowa\u0142 Stanis\u0142awa swoim adiutantem, a Marcelego kierownikiem dzia\u0142u gospodarczego. (…)<\/span><\/p>\n

Stra\u017cniczki Aresztu Centralnego w getcie warszawskim Fot. \u017bydowski Instytut Historyczny. Sygn. M\u017bIH E-2\/3\/2<\/em><\/span><\/p>\n

Rekrutacja do \u017cydowskiej policji<\/strong><\/p>\n

Zgodnie z ustaleniami komisji wery?kacyjnej dla przysz\u0142ych porz\u0105dkowych, warunkami przyj\u0119cia do \u017bSP by\u0142y: wiek od 21 do 40 lat, uko\u0144czone 6 klas szko\u0142y \u015bredniej, odpowiednie zdrowie, wzrost \u2013 minimum 170 cm, waga \u2013 minimum 60 kg, odbyta s\u0142u\u017cba wojskowa, nienaganna przesz\u0142o\u015b\u0107 (niekaralno\u015b\u0107) oraz referencje dw\u00f3ch os\u00f3b znanych w dzielnicy. Rekrutacja wzbudzi\u0142a ogromne zainteresowanie.<\/span><\/p>\n

\n

\u201eGazeta \u017bydowska\u201d podawa\u0142a, \u017ce z\u0142o\u017cono \u201ewiele tysi\u0119cy poda\u0144\u201d i 8 listopada poinformowa\u0142a czytelnik\u00f3w, \u017ce dalsze podania nie b\u0119d\u0105 przyjmowane.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Rekrutacja by\u0142a kilkustopniowa. (…) Po z\u0142o\u017ceniu podania kandydat stawa\u0142 przed komisj\u0105, kt\u00f3ra wery?kowa\u0142a jego podanie i kierowa\u0142a na badania przeprowadzane przez komisj\u0119 lekarsk\u0105. Je\u015bli przeszed\u0142 je pozytywnie, musia\u0142 jeszcze stan\u0105\u0107 przed tzw. superrewizj\u0105 \u2013 komisj\u0105, kt\u00f3rej przewodzi\u0142 Szery\u0144ski (z czasem, jak pisze Gombi\u0144ski, komisja sta\u0142a si\u0119 organem jednoosobowym), i to on podejmowa\u0142 ostateczn\u0105 decyzj\u0119. Szery\u0144ski cieszy\u0142 si\u0119 wi\u0119c du\u017c\u0105 niezale\u017cno\u015bci\u0105, je\u015bli chodzi o sk\u0142ad S\u0142u\u017cby. Trudno jednak stwierdzi\u0107, czy by\u0142a to \u015bwiadoma decyzja Czerniakowa i oznaka jego zaufania do Szery\u0144skiego, czy raczej zaniechanie wynikaj\u0105ce z ogromu zada\u0144, jakie spad\u0142y w tym okresie na Judenrat i jej prezesa. Tak czy inaczej \u017bSP od pocz\u0105tku zyska\u0142a pewn\u0105 autonomi\u0119; wp\u0142yw Judenratu, a nawet administracji niemieckiej, na jej kszta\u0142t by\u0142 stosunkowo niewielki.<\/span><\/p>\n

Decyzj\u0119 Szery\u0144skiego zatwierdza\u0142 sekretarz Komisji Radc\u00f3w, kt\u00f3ry przeprowadza\u0142 wywiad na temat kandydata. (…)<\/span><\/p>\n

Nie wszystkie ze szczeg\u00f3\u0142owych zasad przyjmowania do S\u0142u\u017cby by\u0142y \u015bci\u015ble przestrzegane. Poza niejasnymi kryteriami badania \u201ekwalikacji duchowych\u201d komisja rekrutacyjna nie mia\u0142a mo\u017cliwo\u015bci ustalenia niekaralno\u015bci kandydat\u00f3w. Stanis\u0142aw Adler, podobwodowy w Wydziale Organizacyjno-Administracyjnym \u017bSP, kt\u00f3ry uczestniczy\u0142 w pracach komisji rekrutacyjnej, opisuje w swoich wspomnieniach kilka barwnych postaci znanych przedwojennych przest\u0119pc\u00f3w usi\u0142uj\u0105cych wszystkimi dost\u0119pnymi sposobami dosta\u0107 si\u0119 do S\u0142u\u017cby. Wed\u0142ug Adlera, co najmniej dziesi\u0119ciu kandydat\u00f3w zosta\u0142o skre\u015blonych z listy przyj\u0119tych po negatywnej wery?kacji ich za\u015bwiadcze\u0144 po \u201earyjskiej stronie\u201d Warszawy. Problemem okaza\u0142o si\u0119 te\u017c znalezienie kandydat\u00f3w na wy\u017csze stanowiska znaj\u0105cych jidysz. W grudniu 1940 r. \u201eGazeta\u201d donosi\u0142a, \u017ce: \u201eWobec nie w\u0142adania przez cz\u0119\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w \u017bydowskiej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej j\u0119zykiem \u017cydowskim, powstaj\u0105 niejednokrotnie trudno\u015bci przy wykonywaniu ich funkcji. Kierownictwo \u017bSP uruchamia kursy \u017cydowskiego dla nieznaj\u0105cych tego j\u0119zyka. W przysz\u0142o\u015bci zwraca\u0107 si\u0119 b\u0119dzie uwag\u0119, aby kandydaci do \u017bSP, obok innych kwalifkacji posiadali r\u00f3wnie\u017c i znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka \u017cydowskiego\u201d. Pomimo tych zapewnie\u0144 j\u0119zyk polski pozosta\u0142 jedynym obowi\u0105zuj\u0105cym przez ca\u0142y okres getta w administracji wewn\u0119trznej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej. (…)<\/span><\/p>\n

Ofcjalna rekrutacja do \u017bydowskiej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej sko\u0144czy\u0142a si\u0119 jesieni\u0105 1940 r. W po\u0142owie listopada 1940 r. stan \u017bSP wynosi\u0142 1635 os\u00f3b. Dodatkowych rekrut\u00f3w przyj\u0119to jeszcze w styczniu 1941 r., powi\u0119kszaj\u0105c liczb\u0119 funkcjonariuszy do 2000, cho\u0107 nie wiadomo, jak wygl\u0105da\u0142 ten nab\u00f3r. (…)<\/span><\/p>\n

Relacje z getta nie potwierdzaj\u0105 ukszta\u0142towanego po wojnie stereotypu o dominacji w szeregach \u017bSP konwertyt\u00f3w. To prawda, \u017ce w\u015br\u00f3d najbli\u017cszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Szery\u0144skiego byli ochrzczeni \u017bydzi, ale te\u017c zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce Komisja Radc\u00f3w odrzuca\u0142a kandydata, je\u015bli podczas wywiadu, kt\u00f3ry przeprowadza\u0142a na jego temat, nabra\u0142a podejrzenia, \u017ce jest ochrzczony.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017bydowsk\u0105 policj\u0105 w getcie warszawskim kierowa\u0142 katolik J\u00f3zef Szery\u0144ski Katarzyna Person J\u00f3zef Szery\u0144ski (1893-1943) z adiutantem w getcie warszawskim. Nie wiadomo, kiedy Szery\u0144ski przeszed\u0142 na katolicyzm. W dokumentacji Policji Pa\u0144stwowej wyst\u0119puje wy\u0142\u0105cznie pod tym nazwiskiem. Wcze\u015bniej prawdopodobnie nazywa\u0142 si\u0119 Szenkman (Fot. \u017bydowski Instytut Historyczny. Sygn. M\u017bIH E-1\/3\/3) J\u00f3zef Szery\u0144ski w Policji Pa\u0144stwowej osi\u0105gn\u0105\u0142 wszystko, co […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74710"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=74710"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74710\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":74723,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74710\/revisions\/74723"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=74710"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=74710"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=74710"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}