{"id":74828,"date":"2019-11-29T17:09:06","date_gmt":"2019-11-29T15:09:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=74828"},"modified":"2019-11-29T17:07:18","modified_gmt":"2019-11-29T15:07:18","slug":"06-09-39","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=74828","title":{"rendered":"\u017bYDZI W NIEMIECKICH OBOZACH PRACY PRZYMUSOWEJ NA TERENIE WARSZAWY I OKOLIC (1940\u20131943)"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>\u017bYDZI W NIEMIECKICH OBOZACH PRACY PRZYMUSOWEJ NA TERENIE WARSZAWY I OKOLIC (1940\u20131943)<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

MARTA JANCZEWSKA<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

W dniu 27 listopada 2019 r. o godz. 11.00 w Parku przy ul. Picassa odby\u0142a si\u0119 uroczysto\u015b\u0107 upami\u0119tnienia wi\u0119\u017ani\u00f3w niemieckiego obozu pracy przymusowej w \u201ePiekie\u0142ku\u201d. Z tej okazji publikujemy tekst wyk\u0142adu, kt\u00f3ry podczas uroczysto\u015bci wyg\u0142osi\u0142a Marta Janczewska z dzia\u0142u naukowego \u017bIH. Ods\u0142oni\u0119cie tablicy pami\u0105tkowej jest wsp\u00f3lnym projektem \u017bydowskiego Instytutu Historycznego i Urz\u0119du Dzielnicy Bia\u0142o\u0142\u0119ka.<\/h4>\n

Robotnicy \u017cydowscy z obozu w Buchniku lub Piekie\u0142ku. Zdj\u0119cie wykonane prawdopodobnie podczas inspekcji oboz\u00f3w pracy przeprowadzonej w 1941 roku, maj\u0105ce wyja\u015bni\u0107 nisk\u0105 wydajno\u015b\u0107 pracy pracownik\u00f3w z getta warszawskiego. \/ \u0179r\u00f3d\u0142o: Archiwum Pa\u0144stwowe w Warszawie<\/em><\/span><\/p>\n

Ju\u017c na\u00a0drugi dzie\u0144 po\u00a0utworzeniu Generalnego Gubernatorstwa Hans Frank wyda\u0142 dwa rozporz\u0105dzenia dotycz\u0105ce pracy Polak\u00f3w i\u00a0\u017byd\u00f3w (oba datowane 26\u00a0pa\u017adziernika 1939 r.). Pierwsze z\u00a0nich wprowadza\u0142o obowi\u0105zek pracy dla Polak\u00f3w w\u00a0wieku 18\u201360 lat, rozszerzone rozporz\u0105dzeniem Franka z\u00a014\u00a0grudnia 1939 r.\u00a0na\u00a0m\u0142odzie\u017c w\u00a0wieku 14\u201318 lat. Na\u00a0mocy drugiego rozporz\u0105dzenia przymusowi pracy podlegali wszyscy \u017bydzi od\u00a014. do\u00a060. roku \u017cycia, z\u00a0zastrze\u017ceniem, \u017ce\u00a0granice wieku mog\u0105 zosta\u0107 w\u00a0razie potrzeby rozszerzone. Te\u00a0dwa akty prawne sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 tworzenia wszystkich oboz\u00f3w pracy powstaj\u0105cych na\u00a0terenie Generalnej Guberni.<\/span><\/p>\n

Niemcy korzystali z\u00a0darmowej (lub prawie darmowej) \u017cydowskiej si\u0142y roboczej ju\u017c od\u00a0pierwszych dni okupacji, wraz z\u00a0up\u0142ywem czasu zmienia\u0142y si\u0119 jedynie formy jej organizacji. Sta\u0142ym elementem pozostawa\u0142 terror, kt\u00f3ry temu towarzyszy\u0142 oraz prymat ideologii nad rachunkiem ekonomicznym. Od\u00a0wiosny 1940 r.\u00a0poszczeg\u00f3lne Rady \u017bydowskie zosta\u0142y zobowi\u0105zane do\u00a0dostarczania codziennie sta\u0142ej liczby robotnik\u00f3w \u017cydowskich, kt\u00f3rzy byli zatrudniani na\u00a0licznych plac\u00f3wkach pracy (czyli w\u00a0warsztatach, fabrykach, urz\u0119dach itp. znajduj\u0105cych si\u0119 w\u00a0miejscu zamieszkania robotnik\u00f3w, w\u00a0miejscach, gdzie istnia\u0142y spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskie). Ponadto musia\u0142y one dostarcza\u0107 robotnik\u00f3w do\u00a0oboz\u00f3w pracy, czyli zamkni\u0119tych miejsc pracy przymusowej w\u00a0miejscowo\u015bciach odleg\u0142ych, do\u00a0kt\u00f3rych pracownicy byli przewo\u017ceni z\u00a0miejsc sta\u0142ego pobytu (cz\u0119sto robotnik\u00f3w do\u00a0obozu dowo\u017cono z\u00a0kilku miejscowo\u015bci jednocze\u015bnie). Obozy takie zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 od\u00a0maja 1940 r.\u00a0i\u00a0by\u0142y podporz\u0105dkowane SS\u00a0(pierwsze w\u00a0dystrykcie lubelskim, potem w\u00a0innych dystryktach). Od\u00a0lipca 1940 r.\u00a0do\u00a0czerwca 1942 r.\u00a0wszelkie kwestie zwi\u0105zane z\u00a0dysponowaniem prac\u0105 \u017byd\u00f3w zosta\u0142y podporz\u0105dkowane niemieckim w\u0142adzom cywilnym. Wydzia\u0142 Pracy przy Urz\u0119dzie Generalnego Gubernatora oraz sie\u0107 podleg\u0142ych mu\u00a0urz\u0119d\u00f3w pracy zarz\u0105dza\u0142y odt\u0105d tysi\u0105cami \u017cydowskich robotnik\u00f3w. W\u00a0tym w\u0142a\u015bnie okresie nast\u0105pi\u0142 gwa\u0142towny rozw\u00f3j sieci oboz\u00f3w pracy (Arbeitslager<\/em>), w\u00a0kt\u00f3rych zostali przymusowo zatrudnieni \u017cydowscy robotnicy zwerbowani za\u00a0po\u015brednictwem Judenrat\u00f3w. Jednocze\u015bnie istnia\u0142a stale pewna liczba oboz\u00f3w podleg\u0142ych nadal SS\u00a0i\u00a0policji (Zwangsarbeitslager<\/em>). Rozw\u00f3j sieci oboz\u00f3w na\u00a0terenie Generalnego Gubernatorstwa wi\u0105za\u0142 si\u0119 z\u00a0trzema kwestiami: ch\u0119ci\u0105 gospodarczego wykorzystania podbitych teren\u00f3w (obozy melioracyjne, rolne, w\u00a0fabrykach i\u00a0kopalniach), a\u00a0tak\u017ce przygotowaniami do\u00a0wojny z\u00a0ZSRR (obozy budowy dr\u00f3g) oraz wzmacnianiem potencja\u0142u zbrojeniowego Rzeszy (obozy w\u00a0fabrykach zbrojeniowych). Og\u00f3\u0142em w\u00a0r\u00f3\u017cnym okresie na\u00a0terenie Polski dzia\u0142a\u0142o ok. 450 oboz\u00f3w pracy przymusowej dla \u017byd\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z\u00a0nich funkcjonowa\u0142a kr\u00f3tko, a\u00a0jedynie nieliczne przetrwa\u0142y do\u00a01944 r.<\/span><\/p>\n

W latach 1940\u20131942 wi\u0119kszo\u015b\u0107 oboz\u00f3w pracy przymusowej w\u00a0dziedzinie gospodarki wodnej, rolnictwa oraz budowy dr\u00f3g by\u0142a zwi\u0105zana z\u00a0wielkimi niemieckimi planami zagospodarowania podbitych teren\u00f3w \u2013\u00a0w\u00a0tych rozwa\u017caniach skupi\u0119 si\u0119 na\u00a0obozach gospodarki wodnej, z\u00a0uwagi na\u00a0specyfik\u0119 obozu w\u00a0Piekie\u0142ku.<\/span><\/p>\n

Wiosn\u0105 1940 r.\u00a0rz\u0105d Generalnego Gubernatorstwa rozpocz\u0105\u0142 zakrojone na\u00a0ogromn\u0105 skal\u0119 roboty melioracyjne i\u00a0regulacyjne maj\u0105ce na\u00a0celu uporz\u0105dkowanie stosunk\u00f3w wodnych w\u00a0dystryktach. Czteroletni program (opracowany zim\u0105 1940 r.) zak\u0142ada\u0142 prace melioracyjne, regulowanie potok\u00f3w g\u00f3rskich i\u00a0niesp\u0142awnych rzek, zako\u0144czenie budowy zapory w\u00a0Ro\u017cnowie, rekultywacj\u0119 nieu\u017cytk\u00f3w itp. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce\u00a0w\u00a0du\u017cej cz\u0119\u015bci by\u0142y one realizacj\u0105 przedwojennych polskich plan\u00f3w gospodarczych. R\u00f3wnolegle z\u00a0tym programem opracowano drugi projekt regulacji Wis\u0142y (aby po\u0142\u0105czy\u0107 Rzesz\u0119 z\u00a0Generalnym Gubernatorstwem oraz Bia\u0142orusi\u0105 i\u00a0Ukrain\u0105). \u00a0Nadzorowaniem rob\u00f3t w\u00a0terenie zajmowa\u0142o si\u0119 12\u00a0inspekcji gospodarki wodnej (Wasserwirtschaftsinspektion<\/em>). W\u00a0urz\u0119dach tych pracowali polscy in\u017cynierowie oraz polskie kadry administracyjne. Najwi\u0119ksze prace tego typu prowadzono na\u00a0terenie dystryktu lubelskiego (powiaty Bia\u0142a Podlaska, Che\u0142m, Hrubiesz\u00f3w, Zamo\u015b\u0107, Radzy\u0144), a\u00a0na\u00a0drugim miejscu \u2014\u00a0warszawskiego i\u00a0krakowskiego. W\u00a0okolicach Warszawy najwi\u0119ksze przedsi\u0119wzi\u0119cie zwi\u0105zane by\u0142y z\u00a0budow\u0105 i\u00a0umacnianiem wa\u0142\u00f3w przeciwpowodziowych na\u00a0brzegach Wis\u0142y. Od\u00a01940 roku powstawa\u0142y kolejne obozy pracy, w\u00a0kt\u00f3rych \u017cydowscy robotnicy pracowali przy budowie wa\u0142u Moczyd\u0142\u00f3w (w\u00a0obozach w\u00a0powiecie gr\u00f3jeckim, na\u00a0K\u0119pie Zawadowskiej i\u00a0w\u00a0Wilanowie), wzmacniali Wa\u0142 Gol\u0119dzinowski, Potocki i\u00a0Miedzeszy\u0144ski. Piekie\u0142ko, kt\u00f3re dzi\u015b w\u00a0spos\u00f3b szczeg\u00f3lny wspominamy, by\u0142o jednym z\u00a0kilkunastu oboz\u00f3w pracy przymusowej zorganizowanych nad brzegami Wis\u0142y w\u00a0okolicach Warszawy.<\/span><\/p>\n

\u017bydzi stanowili g\u0142\u00f3wn\u0105 si\u0142\u0119 robocz\u0105 w\u00a0wymienionych projektach. W\u00a0ca\u0142ym \u00a0Generalnym Gubernatorstwie na\u00a0175 oboz\u00f3w gospodarki wodnej (pe\u0142nej i\u00a0dok\u0142adnej listy nie spos\u00f3b ustali\u0107) 118 by\u0142o obozami pracy przymusowej dla \u017byd\u00f3w. Przesz\u0142o przez nie ok. 60\u00a0000 robotnik\u00f3w \u017cydowskich. W\u00a0dystrykcie warszawskim oboz\u00f3w takich by\u0142o 48, w\u00a0tym opartych tylko na\u00a0\u017cydowskiej sile roboczej \u2014\u00a038.<\/span><\/p>\n

Jak w\u00a0praktyce zorganizowane by\u0142a organizacja oboz\u00f3w? Po\u00a0pierwsze, odpowiednia instytucja niemiecka (np. inspekcja wodna) og\u0142asza\u0142a przetarg na\u00a0wykonanie konkretnego zadania. Zwyci\u0119ska \ufb01rma in\u017cynierska, melioracyjna czy budowlana (niemiecka lub polska \u2013\u00a0w\u00a0przypadku Piekie\u0142ka by\u0142a to\u00a0polska firma Contraktor) zg\u0142asza\u0142a zapotrzebowanie do\u00a0miejscowego urz\u0119du pracy, kt\u00f3ry z\u00a0kolei wydawa\u0142 nakaz dostarczenia robotnik\u00f3w Radom \u017bydowskim. W\u00a0naturalny spos\u00f3b najwi\u0119cej robotnik\u00f3w pochodzi\u0142o z\u00a0warszawskiego getta, poniewa\u017c by\u0142o to\u00a0najwi\u0119ksze skupisko \u017cydowskie nie tylko w\u00a0Generalnym Gubernatorstwie, ale w\u00a0og\u00f3le w\u00a0Europie. Od\u00a0drugiej po\u0142owy 1941 roku Niemcy ch\u0119tniej zatrudniali robotnik\u00f3w z\u00a0mniejszych miejscowo\u015bci, bo\u00a0byli oni w\u00a0lepszej kondycji fizycznej \u2013\u00a0z\u00a0powodu panuj\u0105cego w\u00a0Warszawie g\u0142odu tamtejsi \u017bydzi przestali nadawa\u0107 si\u0119 do\u00a0pracy (i\u00a0tak w\u00a0Piekie\u0142ku w\u00a0latach 1940\u201341 pracowali \u017bydzi z\u00a0getta warszawskiego, a\u00a0w\u00a01942 \u2014\u00a0oko\u0142o 350 robotnik\u00f3w pochodzi\u0142o z\u00a0getta w\u00a0Legionowie, 40\u00a0to\u00a0byli policjanci \u017cydowscy z\u00a0Otwocka, przywiezieni po\u00a0likwidacji getta otwockiego). Rekrutacja do\u00a0oboz\u00f3w pracy w\u00a0gettach wi\u0105za\u0142a si\u0119 z\u00a0ogromnymi problemami \u2013\u00a0nikt nie chcia\u0142 stawi\u0107 si\u0119 dobrowolnie, a\u00a0przymusowo wyznaczani uciekali lub \u2013\u00a0gdy tylko mogli \u2014\u00a0wykupywali si\u0119 ogromnymi \u0142ap\u00f3wkami. W\u00a0praktyce do\u00a0pracy trafiali najubo\u017csi mieszka\u0144cy gett.<\/span><\/p>\n

Wyb\u00f3r robotnik\u00f3w i\u00a0koszty ich transportu le\u017ca\u0142y ca\u0142kowicie po\u00a0stronie Rad \u017bydowskich, natomiast przygotowanie infrastruktury \u2013\u00a0po\u00a0stronie firmy. \u00a0W obozach robotnicy byli pilnowani przez stra\u017c. Do\u00a0pewnego momentu w\u00a0wielu obozach (cho\u0107 nie we\u00a0wszystkich) stra\u017c pe\u0142nili policjanci \u017cydowscy, zawsze byli te\u017c stra\u017cnicy niemieccy lub ukrai\u0144scy. Sam\u0105 prac\u0119 za\u015b nadzorowali in\u017cynierowie czy majstrowie z\u00a0danej firmy. Calek Perechodnik, wi\u0119zie\u0144 Piekie\u0142ka wspomina\u0142:<\/span><\/p>\n

Nadz\u00f3r mieli\u015bmy polski, polskich in\u017cynier\u00f3w, technik\u00f3w oraz st\u00f3jkowych. By\u0142a to\u00a0firma \u201eContractor\u201d, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a roboty na\u00a0odcinku \u017bera\u0144, nad Wis\u0142\u0105. St\u00f3jkowy Gr\u00f3dek, ch\u0142op \u015bl\u0105ski, kt\u00f3remu bezpo\u015brednio podlegali\u015bmy, by\u0142 niez\u0142ym cz\u0142owiekiem, robi\u0142 wielki szum, du\u017co krzycza\u0142, du\u017co przeklina\u0142: \u201eTy tyfusie, chodz\u0105cy\u2026\u201d, ale w\u00a0gruncie rzeczy specjalnie nas nie nagania\u0142 do\u00a0roboty. Gorzej by\u0142o, jak nadzorowa\u0142 nas technik Nowak, niski, pod\u0142y cz\u0142owiek o\u00a0sadystycznych sk\u0142onno\u015bciach. Pogania\u0142 nas wci\u0105\u017c witk\u0105, jak byd\u0142o, krzycz\u0105c i\u00a0przedrze\u017aniaj\u0105c niby nas: \u201eNy, ny, ny<\/em>.<\/p>\n

Z uwagi na\u00a0rodzaj prac obozy melioracyjne mia\u0142y charakter efemeryczny \u2013\u00a0tzn. powstawa\u0142y na\u00a0kr\u00f3tko, w\u00a0napr\u0119dce przystosowywanych pomieszczeniach gospodarczych, a\u00a0nast\u0119pnie \u2013\u00a0po\u00a0wykonaniu prac \u2013\u00a0robotnicy byli przenoszeni w\u00a0kolejne miejsce lub odsy\u0142ani do\u00a0getta (by\u0142y to\u00a0najcz\u0119\u015bciej obozy niewielkie, prowizoryczne \u2013\u00a0i\u00a0z\u00a0tego powodu nie zachowa\u0142a si\u0119 po\u00a0nich najcz\u0119\u015bciej \u017cadna dokumentacja, dlatego te\u017c \u015bwiadectwa takie jak Calka Perechodnika maj\u0105 szczeg\u00f3lne znaczenie.<\/span><\/p>\n

Praca w\u00a0obozach gospodarki wodnej by\u0142a niezwykle ci\u0119\u017cka \u2013\u00a0robotnicy stali cz\u0119sto godzinami w\u00a0lodowatej wodzie, bez odzie\u017cy ochronnej \u2013\u00a0np. w\u00a0obozach w\u00a0Kampinosie, gdzie wi\u0119\u017aniowie pog\u0142\u0119biali kana\u0142 \u2013\u00a0istniej\u0105cy do\u00a0dzi\u015b. Na\u00a0tym tle praca w\u00a0Piekie\u0142ku by\u0142a stosunkowo nieuci\u0105\u017cliwa, cho\u0107 ci\u0119\u017cka fizycznie. Oddajmy zn\u00f3w g\u0142os Perechodnikowi:<\/span><\/p>\n

Codziennie o\u00a0pi\u0105tej rano szli\u015bmy do\u00a0roboty sypa\u0107 nowy wa\u0142 nad Wis\u0142\u0105. Ob\u00f3z nasz by\u0142 oddalony o\u00a0jakie\u015b trzy kilometry od\u00a0miejsca pracy. Tam pracowali\u015bmy pocz\u0105tkowo na\u00a0dwie zmiany, od\u00a0sz\u00f3stej rano do\u00a0pierwszej po\u00a0po\u0142udniu i\u00a0od\u00a0pierwszej do\u00a0si\u00f3dmej wieczorem. P\u00f3\u017aniej, jak dni zrobi\u0142y si\u0119 kr\u00f3tsze, pracowali\u015bmy na\u00a0jedn\u0105 zmian\u0119 od\u00a0\u00f3smej rano do\u00a0czwartej. To\u00a0ju\u017c by\u0142\u0105 ca\u0142a tragedia; wychodzili\u015bmy z\u00a0rana, jak by\u0142o jeszcze ciemno, wracali\u015bmy jak ju\u017c by\u0142 zmrok. Czasu na\u00a0umycie si\u0119, oporz\u0105dzenie si\u0119 nie by\u0142o, trzeba by\u0142o czeka\u0107 z\u00a0umyciem, z\u00a0ogoleniem od\u00a0niedzieli do\u00a0drugiej niedzieli. [warto wspomnie\u0107, \u017ce\u00a0w\u00a0obozie nie by\u0142o elektryczno\u015bci]. Praca by\u0142a bardzo ci\u0119\u017cka \u2013\u00a0sypanie piasku do\u00a0specjalnych wagonetek, pchanie tych wagonetek i\u00a0tak dalej. Praca ta\u00a0wymaga\u0142a zar\u00f3wno si\u0142y fizycznej, jak i\u00a0wi\u0119kszej wprawy. By\u0142em z\u00a0natury do\u015b\u0107 s\u0142aby, nigdy w\u00a0\u017cyciu nie pracowa\u0142em fizycznie \u2013\u00a0by\u0142o mi\u00a0bardzo trudno na\u00a0pocz\u0105tku przystosowa\u0107 si\u0119 do\u00a0warunk\u00f3w pracy.<\/em>\u00a0\u2013\u00a0pisa\u0142 Perechodnik.<\/p>\n

Za wy\u017cywienie robotnik\u00f3w odpowiada\u0142y firmy prowadz\u0105ce roboty, kt\u00f3re z\u00a0regu\u0142y nie wywi\u0105zywa\u0142y si\u0119 z\u00a0tego zadania, oszcz\u0119dzaj\u0105c na\u00a0tym wydatku. Robotnicy po\u00a0prostu g\u0142odowali, a\u00a0ich ca\u0142odzienne wy\u017cywienie sk\u0142ada\u0142o si\u0119 najcz\u0119\u015bciej z\u00a0kubka gorzkiej kawy z\u00a0kromk\u0105 razowego chleba oraz talerza wodnistej zupy. I\u00a0tak np. w\u00a0obozie w\u00a0Piekle (tj. w\u00a0Kampinosie, nie myli\u0107 z\u00a0Piekie\u0142kiem) ca\u0142odzienne wy\u017cywienie dla 360 robotnik\u00f3w stanowi\u0142o zaledwie 290 kg\u00a0kartofli. W\u00a0Roztoce \u2013\u00a0ca\u0142odzienny wikt to\u00a018\u00a0dag chleba i\u00a01\u00a0kg\u00a0kartofli na\u00a0osob\u0119. Wyg\u0142odzeni robotnicy ratowali si\u0119 handlem z\u00a0Polakami z\u00a0okolicznych miejscowo\u015bci, cho\u0107 nios\u0142o to\u00a0ze\u00a0sob\u0105 dla obu stron du\u017ce niebezpiecze\u0144stwo \u015bmierci (jak wiemy ze\u00a0wspomnie\u0144 Perechodnika proceder handlu z\u00a0Polakami by\u0142 w\u00a0Piekie\u0142ku bardzo rozpowszechniony).<\/span><\/p>\n

Fatalne warunki mieszkaniowe by\u0142y drugim po\u00a0g\u0142odzie \u017ar\u00f3d\u0142em codziennej udr\u0119ki robotnik\u00f3w. Baraki wybudowane pospiesznie z\u00a0my\u015bl\u0105 o\u00a0miesi\u0105cach letnich nie by\u0142y ogrzewane. Wi\u0119\u017aniowie cierpieli z\u00a0powodu przeciekaj\u0105cego dachu i\u00a0nieszczelnych \u015bcian. W\u00a0budynkach nie by\u0142o mo\u017cliwo\u015bci osuszenia ubra\u0144, w\u00a0zwi\u0105zku z\u00a0czym po\u00a0ca\u0142ym dniu pracy w\u00a0wodzie robotnicy k\u0142adli si\u0119 spa\u0107 w\u00a0mokrej odzie\u017cy. Z\u00a0powodu fatalnych warunk\u00f3w sanitarnych w\u00a0zastraszaj\u0105cym tempie ros\u0142o zawszenie, a\u00a0z\u00a0nim niebezpiecze\u0144stwo tyfusu (przenoszonego przez wszy) \u2013\u00a0to\u00a0w\u0142a\u015bnie na\u00a0wszy najbardziej skar\u017cy si\u0119 Perechodnik, pisz\u0105c o\u00a0Piekie\u0142ku.<\/span><\/p>\n

A tak wygl\u0105da\u0142 sam ob\u00f3z, widziany jego oczami:\u00a0<\/span><\/p>\n

Du\u017cy plac nie zalesiony, ogrodzony wysokim drutem kolczastym, dwa du\u017ce baraki dla robotnik\u00f3w, jeden mniejszy barak, w\u00a0kt\u00f3rym mie\u015bci si\u0119 wartownia policji \u017cydowskiej, magazyn \u017cywno\u015bciowy oraz pok\u00f3j komendanta. Studnia na\u00a0placu, z\u00a0daleka wida\u0107 du\u017cy d\u00f3\u0142 s\u0142u\u017c\u0105cy za\u00a0ubikacj\u0119, ogrodzony deskami. Po\u00a0placu kr\u0119c\u0105 si\u0119 robotnicy, przewa\u017cnie odziani w\u00a0\u0142achmany. Na\u00a0drucie kolczastym od\u00a0strony wewn\u0119trznej jak chor\u0105gwie wisz\u0105 mokre koszule, kalesony i\u00a0inne \u0142achy, prane przez robotnik\u00f3w w\u00a0balii pod studni\u0105. Ob\u00f3z znajduje si\u0119 na\u00a0du\u017cej polanie, w\u00a0promieniu jednego kilometra nie wida\u0107 \u017cadnych zabudowa\u0144; tylko tu\u017c przy samym obozie stoj\u0105 trzy ma\u0142e chatki, zamieszkiwane przez Polak\u00f3w<\/em>.<\/p>\n

G\u0142odowe racje \u017cywno\u015bciowe, fatalne warunki sanitarne, zimno, wilgo\u0107 i\u00a0ci\u0119\u017cka praca powodowa\u0142y, ze\u00a0wi\u0119\u017aniowie masowo zapadali na\u00a0choroby. W\u00a0obozach melioracyjnych szerzy\u0142a si\u0119 np. nieznana z\u00a0nazwy choroba, objawiaj\u0105ca si\u0119 obrzmieniem st\u00f3p i\u00a0p\u0119kaniem nask\u00f3rka, co\u00a0uniemo\u017cliwia\u0142o chodzenie. Nagminnie zdarza\u0142y si\u0119 zapalenia p\u0142uc, biegunki, choroby kardiologiczne, odnawia\u0142a si\u0119 gru\u017alica. W\u00a0obozach nie by\u0142o praktycznie \u017cadnych mo\u017cliwo\u015bci leczenia \u2013\u00a0nie tylko nie by\u0142o lekarzy czy medykament\u00f3w, ale nawet cz\u0119sto zwyk\u0142ych siennik\u00f3w. Niemcy uciekali si\u0119 do\u00a0takich rozwi\u0105za\u0144, jak to\u00a0w\u00a0obozie Narty (grupa Kampinos) \u2014\u00a0po\u00a0wybuchu tyfusu w\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w zosta\u0142o w\u00a0ramach \u201eakcji sanitarnej\u201d zastrzelonych przez niemieck\u0105 \u017candarmeri\u0119 50\u00a0chorych.<\/span><\/p>\n

Z powodu skrajnego wyczerpania wydajno\u015b\u0107 pracy robotnik\u00f3w \u017cydowskich by\u0142a bardzo niska: przeci\u0119tnie w\u00a0ci\u0105gu dnia pracy byli w\u00a0stanie przekopa\u0107 oko\u0142o 1\u00a0m\u00a0sze\u015bciennego ziemi, podczas gdy norma wynosi 4\u20135 metr\u00f3w sze\u015bciennych. \u00a0Praca w\u00a0obozach melioracyjnych (i\u00a0innych tego typu) by\u0142a wed\u0142ug niemieckich rozporz\u0105dze\u0144 p\u0142atna \u2013\u00a0ale pozostawa\u0142o to\u00a0najcz\u0119\u015bciej jedynie teori\u0105. P\u0142aci\u0107 mia\u0142y firmy organizuj\u0105ce prac\u0119, a\u00a0z\u00a0wyp\u0142acanych pieni\u0119dzy potr\u0105ca\u0107 kwot\u0119 za\u00a0wy\u017cywienie robotnik\u00f3w. Najcz\u0119\u015bciej jednak firmy odmawia\u0142y p\u0142acenia robotnikom. I\u00a0tak np. polska firma \u201eFerszt\u201d, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a prace w\u00a0jednym z\u00a0oboz\u00f3w kampinoskich t\u0142umaczy\u0142a, \u017ce\u00a0nie mo\u017ce p\u0142aci\u0107 robotnikom, gdy\u017c po\u00a0potr\u0105ceniu z\u00a0przyj\u0119tej stawki dziennej (wyznaczonej przez Niemc\u00f3w) 2\u00a0z\u0142\u00a0za\u00a0wy\u017cywienie robotnika, 50\u00a0groszy na\u00a0zakwaterowanie i\u00a020\u00a0groszy na\u00a0op\u0142acenie stra\u017cy, to\u00a0pracuj\u0105cy robotnicy po\u00a0kilku tygodniach pracy s\u0105\u00a0winni firmie 2\u00a0tysi\u0105ce z\u0142otych!<\/span><\/p>\n

\u00a0Jednym z\u00a0najwi\u0119kszych niebezpiecze\u0144stw dla robotnik\u00f3w by\u0142a stra\u017c obozowa, kt\u00f3ra dawa\u0142a upust swoim sadystycznym sk\u0142onno\u015bciom, bij\u0105c i\u00a0szykanuj\u0105c robotnik\u00f3w. Stra\u017c ta\u00a0pochodzi\u0142a z\u00a0werbunku, kt\u00f3ry og\u0142osi\u0142 gubernator dystryktu warszawskiego Ludwig Fischer w\u00a0lutym 1941 roku. W\u00a0wyniku tego werbunku, skierowanego g\u0142\u00f3wnie do\u00a0Polak\u00f3w i\u00a0Ukrai\u0144c\u00f3w, stworzono jednostki stra\u017cy obozowej, kt\u00f3re nadzorowa\u0142y obozy w\u00a0dystrykcie warszawskim. Zwyk\u0142\u0105 praktyk\u0105 stra\u017cnik\u00f3w by\u0142o wymuszanie pieni\u0119dzy, katowanie robotnik\u00f3w, budzenie w\u00a0nocy i\u00a0organizowanie karnych \u0107wicze\u0144 itp. W\u00a0czasie pracy nienadaj\u0105cy si\u0119 do\u00a0pracy robotnicy byli bici do\u00a0nieprzytomno\u015bci i\u00a0wrzucani do\u00a0wody, co\u00a0najcz\u0119\u015bciej ko\u0144czy\u0142o si\u0119 \u015bmierci\u0105.<\/span><\/p>\n

Z oboz\u00f3w do\u00a0rodzin robotnik\u00f3w dochodzi\u0142y dramatyczne listy, jak ten, wys\u0142any przez nieznanego z\u00a0nazwiska robotnika z\u00a0obozu w\u00a0Wildze (gdzie \u017bydzi przekopywali i\u00a0zabezpieczali \u0142o\u017cysko rzeki) do\u00a0rodzic\u00f3w w\u00a0getcie warszawskim w\u00a0maju 1941 roku:<\/span><\/p>\n

Kochani rodzice! W\u00a0obozie jeste\u015bmy ju\u017c dziewi\u0105ty dzie\u0144. Wyobra\u017acie sobie, co\u00a0prze\u017cywamy, skoro prawie nic nie jemy, jeszcze si\u0119 nie rozebrali\u015bmy. Bij\u0105 nas strasznie, a\u00a0praca jest bardzo ci\u0119\u017cka. Wyobra\u017acie sobie nasz\u0105 sytuacj\u0119, kiedy widzi si\u0119 \u015bmier\u0107 przed oczami. Ratujcie nas, jak mo\u017cecie, aby\u015bmy mogli si\u0119 st\u0105d wydosta\u0107. Je\u015bli nie, to\u00a0nie wiem, czy jeszcze si\u0119 zobaczymy. Kilo chleba kosztuje tu\u00a016\u00a0z\u0142otych. I\u00a0tak za\u00a0pieni\u0105dze nie mo\u017cna go\u00a0dosta\u0107, zabrali nam pieni\u0105dze i\u00a0zostali\u015bmy kompletnie bez grosza przy duszy. Kochani rodzice!\u00a0<\/em>Ratujcie nas<\/em><\/u>, aby\u015bmy jeszcze si\u0119 zobaczyli, aby moje dziecko nie zosta\u0142o sierot\u0105, a\u00a0wy, moi kochani rodzice, bez \u017cadnej pomocy w\u00a0\u017cyciu<\/em>.<\/p>\n

Nic dziwnego, \u017ce\u00a0strach przed obozami wzrasta\u0142, a\u00a0wysy\u0142ka do\u00a0nich stawa\u0142a si\u0119 najgorsz\u0105 kar\u0105. Kronikarz warszawskiego getta \u2013\u00a0Emanuel Ringelblum \u2014 zapisuje wymown\u0105 scen\u0119, kiedy to\u00a0w\u00a0warszawskim getcie zgromadzeni do\u00a0wyjazdu robotnicy w\u00a0gmachu urz\u0119du pracy widzieli przez okno w\u00f3z, wioz\u0105cy skatowanych powracaj\u0105cych robotnik\u00f3w:\u00a0<\/span><\/p>\n

Zobaczywszy, w\u00a0jakim stanie powr\u00f3cili [ich poprzednicy], zbuntowali si\u0119 i\u00a0krzyczeli: \u00abZabijcie nas, ale tam nie pojedziemy!\u00bb I\u00a0zacz\u0119li wyskakiwa\u0107 przez okna<\/em>.<\/span> <\/span><\/p>\n

Izrael Lang z\u00a0Miedzeszyna przed wyjazdem do\u00a0obozu rozwa\u017ca\u0142 samob\u00f3jstwo, kt\u00f3re dawa\u0142oby jego rodzinie pewno\u015b\u0107, co\u00a0do\u00a0okoliczno\u015bci jego \u015bmierci, gdy\u017c by\u0142 pewien, \u017ce\u00a0z\u00a0obozu pracy nie wr\u00f3ci \u017cywy. \u00a0<\/span><\/p>\n

Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119, gdy rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 masowa eksterminacja bezpo\u015brednia (od wiosny 1942 roku) \u2013\u00a0Niemcy getto po\u00a0getcie, miasteczko po\u00a0miasteczku wywozili do\u00a0oboz\u00f3w zag\u0142ady, gdzie ca\u0142e spo\u0142eczno\u015bci by\u0142y u\u015bmiercane w\u00a0komorach gazowych. Obozy pracy \u2013\u00a0miejsce zsy\u0142ki, kt\u00f3re wysy\u0142ani tam robotnicy odbierali jako wyrok \u2013\u00a0podczas likwidacji \u017cydowskich gett wydawa\u0142y si\u0119 oaz\u0105 bezpiecze\u0144stwa i\u00a0jedynym ratunkiem. Wed\u0142ug podobnego scenariusza ocale\u0144cy z\u00a0akcji likwidacyjnych pr\u00f3bowali znale\u017a\u0107 bezpieczne schronienie w\u00a0najbli\u017cszym obozie, kt\u00f3ry wydawa\u0142 si\u0119 dawa\u0107 gwarancj\u0119 nietykalno\u015bci. Powszechnie wierzono, \u017ce\u00a0\u017bydzi pracuj\u0105cy, \u201eproduktywni\u201d unikn\u0105 \u015bmierci. W\u0142a\u015bnie Piekie\u0142ko sta\u0142o si\u0119 scen\u0105 dramatycznych wydarze\u0144, kiedy po\u00a0zlikwidowaniu getta legionowskiego w\u00a0pa\u017adzierniku 1942 roku ostatni ocaleni \u017bydzi szukali tu\u00a0pomocy.\u00a0Coraz to\u00a0nowi \u017bydzi, uciekinierzy z\u00a0Legionowa, zjawiaj\u0105 si\u0119 pod naszymi drutami, jedno maj\u0105 przy sobie ma\u0142e dzieci, drudzy ci\u0119\u017ckie tobo\u0142ki, plecaki. [\u2026] Wszyscy oblegli druty, prosz\u0105 o\u00a0gor\u0105c\u0105 kaw\u0119 czy tez o\u00a0talerz zupy. M\u0119\u017cczy\u017ani, kt\u00f3rzy p\u0142acili przedtem po\u00a050\u00a0kg\u00a0kartofli tygodniowo, \u017ceby nie i\u015b\u0107 do\u00a0obozu, teraz ze\u00a0\u0142zami w\u00a0oczach prosz\u0105, \u017ceby ich przyj\u0119to do\u00a0obozu<\/em>\u00a0\u2013\u00a0pisa\u0142 Perechodnik. Ostatecznie wszyscy zgromadzeni pod drutami Piekie\u0142ka zostali wy\u0142apani i\u00a0rozstrzelani przez oddzia\u0142 pijanych \u017candarm\u00f3w. Inne mieszkanki getta w\u00a0Legionowie szuka\u0142y ocalenia w\u00a0pobliskim obozie na\u00a0\u017beraniu. Zachowa\u0142o si\u0119 \u015bwiadectwo Chany Ruty Magied, m\u00f3wi\u0105ce o\u00a0ich losie:\u00a0<\/span><\/p>\n

Tam w\u00a0\u017beraniu zebra\u0142o si\u0119 kilkadziesi\u0105t kobiet z\u00a0dzie\u0107mi \u2013\u00a0matki, \u017cony, siostry i\u00a0dzieci tych, kt\u00f3rzy pracowali w\u00a0tym obozie \u017cera\u0144skim. [\u2026] Kobiety te\u00a0kr\u0119ci\u0142y si\u0119 tam, rozmawia\u0142y przez druty ze\u00a0swoimi, gdy szli do\u00a0pracy lub wracali z\u00a0niej. W\u00a0dzie\u0144 chowa\u0142y si\u0119 w\u00a0pobli\u017cu, w\u00a0ubikacji, w\u00a0polu, w\u00a0krzakach. A\u00a0gdy ukazywali si\u0119 Niemcy, przypada\u0142y plackiem do\u00a0ziemi.[\u2026] Przed wieczorem tego dnia przyjechali Niemcy. Zebrali 68\u00a0kobiet wraz z\u00a0dzie\u0107mi. Wzi\u0119li jednego z\u00a0lagru, kt\u00f3ry akurat nie pracowa\u0142, \u017ceby tymczasem kopa\u0142 gr\u00f3b. Policja \u017cydowska mia\u0142a pilnowa\u0107, \u017ceby nikt z\u00a0tych nieszcz\u0119\u015bliwych skaza\u0144c\u00f3w nie uciek\u0142, za\u00a0ka\u017cd\u0105 osob\u0119 mieli odpowiada\u0107 w\u0142asnym \u017cyciem. [\u2026] Niemcy zebrali wszystkie kobiety i\u00a0dzieci nagie nad samym do\u0142em w\u00a0szeregu i\u00a0strzelali po\u00a0kolei. Na\u00a0samym ko\u0144cu zastrzelili i\u00a0tego, kt\u00f3ry kopa\u0142 gr\u00f3b dla wszystkich<\/em>.<\/p>\n

Podobne sceny rozegra\u0142y si\u0119 w\u00a0obozie w\u00a0Wildze i\u00a0w\u00a0wielu innych.<\/span><\/p>\n

Obozy pracy przymusowej dla \u017byd\u00f3w, mimo \u017ce\u00a0organizowane by\u0142y dla osi\u0105gni\u0119cia celu zagospodarowania podbitych teren\u00f3w, to\u00a0jednak sta\u0142y si\u0119 przede wszystkim miejscem ka\u017ani \u017cydowskiej spo\u0142eczno\u015bci i\u00a0miejscem triumfu hitlerowskiej ideologii. Dzi\u015b gdy mijamy efekty pracy \u017cydowskich robotnik\u00f3w, takie jak wi\u015blany wa\u0142, powinni\u015bmy o\u00a0tej ofierze \u017cydowskich wi\u0119\u017ani\u00f3w pami\u0119ta\u0107.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017bYDZI W NIEMIECKICH OBOZACH PRACY PRZYMUSOWEJ NA TERENIE WARSZAWY I OKOLIC (1940\u20131943) MARTA JANCZEWSKA W dniu 27 listopada 2019 r. o godz. 11.00 w Parku przy ul. Picassa odby\u0142a si\u0119 uroczysto\u015b\u0107 upami\u0119tnienia wi\u0119\u017ani\u00f3w niemieckiego obozu pracy przymusowej w \u201ePiekie\u0142ku\u201d. Z tej okazji publikujemy tekst wyk\u0142adu, kt\u00f3ry podczas uroczysto\u015bci wyg\u0142osi\u0142a Marta Janczewska z dzia\u0142u naukowego \u017bIH. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74828"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=74828"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74828\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":74845,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74828\/revisions\/74845"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=74828"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=74828"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=74828"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}