{"id":74995,"date":"2019-12-07T17:09:20","date_gmt":"2019-12-07T15:09:20","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=74995"},"modified":"2019-12-07T09:40:34","modified_gmt":"2019-12-07T07:40:34","slug":"14-09-43","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=74995","title":{"rendered":"Janina Ludawska 1921\u20132019"},"content":{"rendered":"<h5 style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/sztetl.org.pl\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><img decoding=\"async\" class=\"center alignleft\" src=\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/w-sz.png\" alt=\"\" width=\"40%\" \/><\/a><span style=\"text-decoration: underline; color: #000080;\"><strong><a style=\"color: #000080; text-decoration: underline;\" href=\"https:\/\/sztetl.org.pl\/pl\/miejscowosci\/w\/18-warszawa\/120-aktualnosci\/183880-janina-ludawska-1921-2019\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Janina Ludawska 1921\u20132019<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #000000;\"><strong>Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich POLIN<\/strong><\/span><\/p>\n<hr style=\"height: 15px; background: #d0e6fa; width: 100%;\" \/>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/sztetl.org.pl\/sites\/default\/files\/styles\/photo\/public\/janina-ludawska-marta-prochwicz-fot-jozef-markiewicz-polin.jpg?itok=hAOGB-6U\" width=\"100%\" \/><span style=\"color: #999999;\"><em>Janina Ludawska w towarzystwie Marty Prochwicz w swoim mieszkaniu w Sztokholmie (dzielnica Tensta).\/ foto: J\u00f3zef Markiewicz<\/em><\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>4 grudnia 2019 roku, wieku 98 lat, zmar\u0142a Janina Ludawska.<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Urodzona w Warszawie, emigrantka Marca \u201968 roku, teatrolo\u017cka i wolontariuszka. Bohaterka wystawy czasowej \u201eObcy w domu. Wok\u00f3\u0142 Marca \u201868\u201d odbywaj\u0105cej si\u0119 w Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich POLIN\u00a0w 50. rocznic\u0119 wydarze\u0144 Marca \u201968.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Ucz\u0119szcza\u0142a do warszawskiego\u00a0<a class=\"contrast-1\" style=\"color: #000080;\" href=\"https:\/\/sztetl.org.pl\/pl\/miejscowosci\/w\/18-warszawa\/102-oswiata-i-kultura\/138845-gimnazjum-i-liceum-kaleckich-w-warszawie\"><span style=\"text-decoration: underline;\"><strong>Gimnazjum Kaleckiej<\/strong><\/span>\u00a0<\/a>\u2013 \u017cydowskiej \u017ce\u0144skiej szko\u0142y, w kt\u00f3rej odkry\u0142a pasj\u0119 do teatru i kultury szwedzkiej. W przeddzie\u0144 wybuchu wojny uda\u0142a si\u0119 na stypendium j\u0119zykowe do Szwecji. Tam, pracuj\u0105c, sp\u0119dzi\u0142a wojn\u0119. W 1945 r. powr\u00f3ci\u0142a do Polski. W latach 1948-1953 studiowa\u0142a teatrologi\u0119 w Moskwie. Po powrocie do Warszawy pracowa\u0142a kolejno: w Wydziale Skandynawskim Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Pa\u0144stwowej Wy\u017cszej Szkole Teatralnej, Pa\u0144stwowym Instytucie Sztuki PAN, Teatrze Dramatycznym. Pe\u0142ni\u0142a funkcj\u0119 dyrektora Centralnej Poradni Amatorskiego Ruchu Artystycznego. W wyniku wydarze\u0144 Marca 1968 zosta\u0142 zwolniona ze stanowiska. Wyemigrowa\u0142a wraz synem Tomkiem do Szwecji. Po kilku latach zacz\u0119\u0142a pracowa\u0107 w Instytucie Teatrologii Uniwersytetu Sztokholmskiego. Obroni\u0142a prac\u0119 doktorska na temat adaptacji \u201e\u015alubu\u201d Gombrowicza. Od ko\u0144ca lat 80. anga\u017cowa\u0142a si\u0119 w pomoc zara\u017conym wirusem HIV oraz podnoszenie \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej w Polsce i Szwecji. Swoje do\u015bwiadczenia spisa\u0142a w ksi\u0105\u017cce\u00a0<em>Z do\u015bwiadcze\u0144 wolontariuszki<\/em><span style=\"text-decoration: underline;\"><strong><a id=\"footnoteref1_rkyh589\" class=\"see-footnote contrast-1\" style=\"color: #000080; text-decoration: underline;\" title=\"Publikacja dost\u0119pna online pod adresem: https:\/\/aids.gov.pl\/publikacje\/z-doswiadczen-wolontariuszki\/\" href=\"https:\/\/sztetl.org.pl\/pl\/miejscowosci\/w\/18-warszawa\/120-aktualnosci\/183880-janina-ludawska-1921-2019#footnote1_rkyh589\">[1.1]<\/a><\/strong><\/span>. W 2001 r. za dzia\u0142alno\u015b\u0107 humanitarn\u0105 otrzyma\u0142a nagrod\u0119 Bancos Humanpris.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Na zawsze pozostanie w naszej pami\u0119ci. Niech Jej dusza zostanie zawi\u0105zana w w\u0119ze\u0142 \u017cycia.<\/span><\/p>\n<div id=\"content\" class=\"content-alignment\">\n<div id=\"watch-description\" class=\"yt-uix-button-panel\">\n<div id=\"watch-description-text\" style=\"text-align: center;\">\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/a4nSg1Kx10o\" width=\"680\" height=\"400\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<hr \/>\n<div id=\"content\" class=\"content-alignment\">\n<div id=\"watch-description\" class=\"yt-uix-button-panel\">\n<div id=\"watch-description-text\" style=\"text-align: center;\">\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/E6oKhDUyaYs\" width=\"680\" height=\"400\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<hr \/>\n<div id=\"content\" class=\"content-alignment\">\n<div id=\"watch-description\" class=\"yt-uix-button-panel\">\n<div id=\"watch-description-text\" style=\"text-align: center;\">\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/jrR6v1ze_Mw\" width=\"680\" height=\"400\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<hr style=\"text-align: center;\" \/>\n<p><strong>Janina Ludawska<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #808080;\"><em>[ Dzi\u0119kujemy pani <strong>Marcie Prochwicz<\/strong> oraz <strong>Szwedzkiemu Komitetowi Wspierania Muzeum POLIN<\/strong> za pomoc w przygotowaniu artyku\u0142u. ]<\/em><\/span><\/p>\n<hr style=\"height: 1px; background: #d0e6fa; width: 100%;\" \/>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/marzec68.sztetl.org.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/20180117_131231-3-180x110.jpg\" alt=\"Janina Ludawska z synem Tomaszem, Sztokholm, 1969 rok.\" width=\"33%\" \/><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/marzec68.sztetl.org.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/20180117_131336-180x110.jpg\" alt=\"Janina Ludawska, Sztokholm, 1969 rok.\" width=\"33%\" \/><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/marzec68.sztetl.org.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/20180117_131555-180x110.jpg\" alt=\"Uroczyste zako\u0144czenie studi\u00f3w na wydziale chemii Stockholms Tekniska Institut, wiosna 1945 roku. Janina Ludawska siedzi pierwsza od lewej przy stole.\" width=\"33%\" \/> <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/marzec68.sztetl.org.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/20180117_131154-180x110.jpg\" alt=\"Janina Ludawska, Warszawa, lata 60. XX wieku.\" width=\"33%\" \/><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/marzec68.sztetl.org.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/20180117_131310-180x110.jpg\" alt=\"Janina Ludawska i Tomasz Ludawski, Warszawa, pocz\u0105tek lat 60. XX wieku.\" width=\"33%\" \/><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/marzec68.sztetl.org.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/20180117_131204-180x110.jpg\" alt=\"Janina Ludawska i Tomasz Ludawski, Warszawa, pocz\u0105tek lat 60. XX wieku.\" width=\"33%\" \/> <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/marzec68.sztetl.org.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/IMG_2232-180x110.jpg\" alt=\"Janina Ludawska i Tomasz Ludawski, zdj\u0119cie paszportowe.\" width=\"33%\" \/><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/marzec68.sztetl.org.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/20180117_131247-1-180x110.jpg\" alt=\"Janina Ludawska z synem Tomaszem, Sztokholm, lata 70. XX wieku.\" width=\"33%\" \/><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/marzec68.sztetl.org.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/20180117_131413-180x110.jpg\" alt=\"Janina Ludawska przy pracy. Prze\u0142om lat 70. I 80. XX wieku. Sztokholm.\" width=\"33%\" \/><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/marzec68.sztetl.org.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/20180117_131443-180x110.jpg\" alt=\"Sztokholm, dzielnica mieszkaniowa Tensta, lata 70. XX wieku.\" width=\"33%\" \/><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/marzec68.sztetl.org.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/20180117_131510-180x110.jpg\" alt=\"Sztokholm, dzielnica mieszkaniowa Tensta, lata 70. XX wieku.\" width=\"33%\" \/><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/marzec68.sztetl.org.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/20180117_131401-180x110.jpg\" alt=\"Janina Ludawska, Islandia, lata 90. XX wieku.\" width=\"33%\" \/><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/marzec68.sztetl.org.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/J.Ludawska-180x110.jpg\" alt=\"Janina Ludawska podczas pracy nad ksi\u0105\u017ck\u0105 \u201eZ pami\u0119tnika wolontariuszki\u201d, 2013 rok. Fot. Marta Prochwicz.\" width=\"33%\" \/><\/p>\n<hr style=\"height: 1px; background: #d0e6fa; width: 100%;\" \/>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W 2018 roku mija czterdzie\u015bci siedem lat od momentu, kiedy Janina Ludawska zamieszka\u0142a w <strong>sztokholmskiej dzielnicy Tensta<\/strong>. <\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Do mieszkania wprowadzi\u0142a si\u0119 wraz ze swoim synem, Tomkiem, 2 lutego 1971 roku. Kompleks nowoczesnych, kilkukondygnacyjnych blok\u00f3w i szeregowc\u00f3w mieszkalnych zosta\u0142 oddany do u\u017cytku zaledwie kilka miesi\u0119cy przed ich przyjazdem. Tensta powsta\u0142a w ramach programu miljonprogrammet \u2013 realizowanego w latach 1965-1975 szwedzkiego planu budowy miliona mieszka\u0144, kt\u00f3rego zadaniem, opr\u00f3cz rozwi\u0105zania problem\u00f3w kwaterunkowych, by\u0142o r\u00f3wnie\u017c wyr\u00f3wnywanie r\u00f3\u017cnic w statusie spo\u0142ecznym obywateli powojennej Szwecji.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Rewolucji obyczajowej ko\u0144ca lat 60. i pocz\u0105tku 70. XX wieku, modernizacji spo\u0142ecze\u0144stwa i tworzeniu rozbudowanego systemu socjalnego sprzyja\u0142o polityczne zaplecze bloku rz\u0105dz\u0105cej socjaldemokracji oraz kariera Olafa Palme, cz\u0142onka Szwedzkiej Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej, kt\u00f3ry w pa\u017adzierniku 1969 roku obejmuje funkcj\u0119 premiera. Sam Palme ws\u0142awi\u0142 si\u0119, mi\u0119dzy innymi, ostr\u0105 krytyk\u0105 polityki zagranicznej Stan\u00f3w Zjednoczonych oraz wojny w Wietnamie. Przeprowadza si\u0119 z zamo\u017cnej i reprezentacyjnej, centralnej dzielnicy Sztokholmu \u00d6stermalm, do bloku wybudowanego w ramach miljonprogrammet.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat temu dzielnica Tensta by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 \u201ewielkiej modernistycznej narracji\u201d i projektem in\u017cynierii spo\u0142ecznej, nadziej\u0105 na stworzenie egalitarnego spo\u0142ecze\u0144stwa. Dzisiaj, Tensta i pozosta\u0142e osiedla wybudowane w ramach programu milion mieszka\u0144 \u201egeneruj\u0105 r\u00f3\u017cnego rodzaju problemy spo\u0142eczne\u201d \u2013 co jest eufemistycznym okre\u015bleniem problem\u00f3w migracyjnych, z jakimi boryka si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesna Szwecja. Sama Tensta zamieszkana jest w wi\u0119kszo\u015bci nie przez Szwed\u00f3w, kt\u00f3rzy przenie\u015bli si\u0119 tutaj zrywaj\u0105c ze spo\u0142ecze\u0144stwem klas i nier\u00f3wno\u015bci, lecz przez spo\u0142eczno\u015bci imigranckie.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Janina Ludawska charakteryzuje relacje z mieszka\u0144cami Tensta:<\/span><\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"text-align: left;\">Na szcz\u0119\u015bcie w Szwecji mam s\u0105siad\u00f3w z Erytrei, z kt\u00f3rymi mam bardzo dobre stosunki, w og\u00f3le taka rzecz jak ksenofobia jest mi obca. Rzeczy spo\u0142eczne le\u017c\u0105 mi na sercu. Oczywi\u015bcie, ju\u017c od dawna zrozumia\u0142am, \u017ce komunizm prowadzi do swojej przeciwno\u015bci, ale nie przesta\u0142y mnie bole\u0107 stosunki spo\u0142eczne, jakie s\u0105 na \u015bwiecie.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Ostatnio, do lokalnej gazetki osiedlowej, wywiad z Janin\u0105 przeprowadzi\u0142a czternastoletnia Fatma Qureshi. Dla niej dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciosze\u015bcioletnia, \u017cydowska emigrantka z Polski jest \u201erdzennym\u201d mieszka\u0144cem Tensty. Ale chyba jest co\u015b g\u0142\u0119bszego, co Fatma chce przekaza\u0107 ukazuj\u0105c losy Janiny. Artyku\u0142 nosi tytu\u0142 \u201eKa\u017cdy cz\u0142owiek ma prawo do swojej to\u017csamo\u015bci\u201d.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Janina Ludawska zna problemy szwedzkiego spo\u0142ecze\u0144stwa \u201eod podszewki\u201d. Do czterdziestu siedmiu lat sp\u0119dzonych w Szwecji, nale\u017cy doliczy\u0107 jeszcze sze\u015b\u0107, obejmuj\u0105cych okres drugiej wojny \u015bwiatowej. Nie przypadkiem ten kraj sta\u0142 si\u0119 miejscem docelowym jej emigracji w 1968 roku. To zainteresowanie i zauroczenie tym krajem i demokracj\u0105 skandynawsk\u0105 spowoduje, \u017ce w wieku 18 lat, 6 sierpnia 1939 roku, Janina wyje\u017cd\u017ca na miesi\u0119czne stypendium j\u0119zykowe do Lund przyznawane przez dzia\u0142 handlowy ambasady szwedzkiej w Warszawie. Wtedy nazywa si\u0119 Janka Halperson.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Wybucha wojna i Janina zostaje w Szwecji, pa\u0144stwie neutralnym. Pr\u00f3buje pomaga\u0107 rodzinie, kt\u00f3ra zosta\u0142a w Polsce. Przesy\u0142a paczki, z trudem zarobione pieni\u0105dze. Praktycznie ca\u0142a rodzina Janiny, mieszkaj\u0105ca przed wojna przy ulicy Dzielnej w Warszawie, ginie w Zag\u0142adzie. Nazwisko Ludawska to anagram, po\u0142\u0105czenie dw\u00f3ch pierwszych sylab imion rodzic\u00f3w: Luba i Dawid. Pierwszego sierpnia 1945 roku Janina wraca do Warszawy.<\/span><\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"text-align: left;\">Jak wr\u00f3ci\u0142am do Polski po czterdziestym pi\u0105tym roku to pomy\u015bla\u0142am sobie, \u017ce ju\u017c nigdy nie chc\u0119 by\u0107 emigrantk\u0105. Nie dlatego, \u017ce mi si\u0119 w Szwecji \u017ale powodzi\u0142o, czy nie mia\u0142am pracy, nie mia\u0142am dachu nad g\u0142ow\u0105. Mog\u0142am si\u0119 uczy\u0107, mog\u0142am je\u015b\u0107, mog\u0142am czyta\u0107\u2026 Dlatego, \u017ce chcia\u0142am s\u0142ysze\u0107 dooko\u0142a sw\u00f3j j\u0119zyk, nie my\u015bla\u0142am, \u017ce drugi raz wyemigruj\u0119.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Po powrocie Janina kontynuuje swoje zainteresowania teatrem, kt\u00f3re wynios\u0142a jeszcze z przedwojennego gimnazjum \u017ce\u0144skiego. W 1938 roku zdaje egzaminy wst\u0119pne na wydzia\u0142 aktorski Instytutu Sztuki Teatralnej w Warszawie, nie zostaje jednak przyj\u0119ta ze wzgl\u0119du na numerus clausus. Po wojnie ko\u0144czy studia teatralne w Moskwie, wraca do Warszawy i zostaje t\u0142umaczem w Wydziale Skandynawskim Ministerstwa Spraw Zagranicznych (t\u0142umaczy Os\u00f3bk\u0119-Morawskiego, Bieruta, Gomu\u0142k\u0119), pracuje w Pa\u0144stwowej Wy\u017cszej Szkole Teatralnej, Pa\u0144stwowym Instytucie Sztuki PAN, Teatrze Dramatycznym oraz Centralnej Poradni Amatorskiego Ruchu Artystycznego.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W momencie wybuchu wojny sze\u015bciodniowej Janina Ludawska jest dyrektorem Centralnej Poradni Amatorskiego Ruchu Artystycznego przy Ministerstwie Kultury, nale\u017cy do partii:<\/span><\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"text-align: left;\">By\u0142am na tym posiedzeniu, na kt\u00f3rym to kongresie Gomu\u0142ka powiedzia\u0142 o pi\u0105tej kolumnie, s\u0142ysza\u0142am to na w\u0142asne uszy, i na w\u0142asne uszy s\u0142ysza\u0142am aplauz ca\u0142ej tej sali, po tym o\u015bwiadczeniu Gomu\u0142ki. By\u0142y rozmowy oczywi\u015bcie na ten temat. Je\u017celi chodzi o \u015brodowisko teatralne, to wiem troch\u0119 o tym, jak reagowali na to ludzie teatru w szkole teatralnej. Otwarcie m\u00f3wili, \u017ce to jest w hitlerowski spos\u00f3b post\u0119powania. Tak, \u017ce tam nie by\u0142o absolutnie \u017cadnego, no, \u017ce tak powiem aplauzu, dla ca\u0142ej tej obrzydliwej historii. Kiedy\u015b wchodzi\u0142am do swojego gabinetu i w sekretariacie te\u017c by\u0142a jaka\u015b rozmowa na ten temat, kt\u00f3ra przycich\u0142a, jak ja wesz\u0142am. Ale jak ta rozmowa przycich\u0142a to ja powiedzia\u0142am, \u017ce: \u201eNo, zgadzam si\u0119 z tym wszystkim, co si\u0119 teraz dzieje \u2013 na zasadzie ustaw norymberskich\u201d. Natomiast, kt\u00f3rego\u015b dnia wr\u00f3ci\u0142am do pracy, a na drzwiach mojego gabinetu, by\u0142a narysowana gwiazda Dawida. No to, to ju\u017c by\u0142o zupe\u0142nie wyra\u017ane. Przypuszczam, \u017ce to zrobi\u0142 kt\u00f3ry\u015b z partyjnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. Jak wychodzi\u0142am z ministerstwa to wo\u017any, musia\u0142o si\u0119 to rozej\u015b\u0107 po gmachu, to wo\u017any m\u00f3wi: \u201ePani dyrektor czy m\u00f3g\u0142bym poca\u0142owa\u0107 w r\u0105czk\u0119? Wie Pani, ja siedzia\u0142em na Pawiaku i \u017cyj\u0119. Niczym si\u0119 nie warto przejmowa\u0107\u201d. Bezpartyjni, jak si\u0119 pojawi\u0142a ta gwiazda Dawida na moich drzwiach, to bezpartyjni jak przychodzili do mnie, nie m\u00f3wili nic, tylko siedzieli, mieli spuszczone g\u0142owy, po prostu wstydzili si\u0119 tego, ale nic nie m\u00f3wili, nikt nic nie m\u00f3wi\u0142. Ale ja ju\u017c wiedzia\u0142am, co si\u0119 \u015bwi\u0119ci.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W roku 1967 i 1968 Janina po raz pierwszy osobi\u015bcie do\u015bwiadcza bezpo\u015bredniego, \u201efrontalnego\u201d antysemityzmu, cho\u0107 po\u015brednio zna\u0142a go jeszcze z czas\u00f3w przedwojennych.<\/span><\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"text-align: left;\">Jak ja wr\u00f3ci\u0142am ze Szwecji, to musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce ja w Polsce nie wiedzia\u0142am o Kielcach. Nie wiedzia\u0142am o Kielcach, ja si\u0119 dowiedzia\u0142am o Kielcach du\u017co p\u00f3\u017aniej. Wr\u00f3ci\u0142am do Polski ze Szwecji, dlatego, \u017ce ja, jako ja, nie ucierpia\u0142am \u2013 to znaczy straci\u0142am wszystkich \u2013 ale nie ucierpia\u0142am osobi\u015bcie od wojny i chcia\u0142am wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w odbudowie Polski. I dlatego wr\u00f3ci\u0142am. I wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce to ju\u017c jest niemo\u017cliwe i dlatego jak us\u0142ysza\u0142am to z ust Gomu\u0142ki o tej pi\u0105tej kolumnie, to dos\u0142ownie jakby si\u0119 co\u015b sta\u0142o w mojej g\u0142owie.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W kwietniu 1968 roku Janina wraz z Tomkiem otrzymuj\u0105 paszport zagraniczny i na zaproszenie przyjaci\u00f3\u0142 wyje\u017cd\u017caj\u0105 do Francji. Mia\u0142 to by\u0107 tylko urlop, cho\u0107 od samego pocz\u0105tku Janina jest pe\u0142na w\u0105tpliwo\u015bci:<\/span><\/p>\n<blockquote>\n<p style=\"text-align: left;\">Sama nie wiem czy mam pojecha\u0107, bo wr\u00f3c\u0119 i powiedz\u0105, \u017ce zajmowa\u0142am si\u0119 szpiegostwem. M\u00f3j syn i ja pojechali\u015bmy do Pary\u017ca z dwiema walizkami wyjechali\u015bmy pierwszego kwietnia. Nawet jeszcze my\u015bla\u0142am, \u017ce to Prima aprilis: czort wie czy mnie nie zawr\u00f3c\u0105 z zagranicy, ale nie \u2013 chcieli si\u0119 pozby\u0107 \u017byd\u00f3w. We Francji dostaj\u0105 depesz\u0119 informuj\u0105c\u0105 o zwolnieniu Janiny z pracy.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Wsp\u00f3lnie z Tomkiem podejmuj\u0105 decyzj\u0119 o pozostaniu na Zachodzie. Przyjaciele pomagaj\u0105 w uporz\u0105dkowaniu maj\u0105tku pozostawionego w kraju. Ogromny ksi\u0119gozbi\u00f3r przesy\u0142aj\u0105 z Polski poczt\u0105 w dwukilogramowych paczkach.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">Przez dwa lata Janina podejmuje prac\u0119 w charakterze pomocy domowej, podejmuje studia na Wydziale Chemii. Zostaje zatrudniona w archiwum Instytutu Teatrologii Uniwersytetu Sztokholmskiego, gdzie w 1991 roku \u2013 ju\u017c na emeryturze uzyskuje doktorat za prac\u0119 o inscenizacjach \u015alubu Witolda Gombrowicza w krajach skandynawskich. Publikuje tak\u017ce zbi\u00f3r esej\u00f3w na temat adaptacji polskiego dramatu romantycznego w Polsce.<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\"><span style=\"color: #000080;\">W 1986 roku, zara\u017cony wirusem HIV, umiera syn Janiny, Tomek. Od tego momentu, przez blisko trzydzie\u015bci lat, Janina anga\u017cuje si\u0119 aktywnie w pomoc zara\u017conym wirusem oraz dzia\u0142ania na rzecz podnoszenia \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej zar\u00f3wno w krajach skandynawskich, jak i Polsce. By\u0142a wolontariuszk\u0105 w Domu Go\u015bcinnym w Sztokholmie. Na pocz\u0105tku lat 90. przyje\u017cd\u017ca\u0142a do Polski z odczytami na temat HIV i AIDS dla szpitalnego personelu medycznego. Swoje do\u015bwiadczenia spisa\u0142a w ksi\u0105\u017cce\u00a0<em>Z do\u015bwiadcze\u0144 wolontariuszki<\/em>\u00a0(Warszawa 2014). W 2001 roku, za dzia\u0142alno\u015b\u0107 humanitarn\u0105, otrzyma\u0142a nagrod\u0119 Bancos Humanpris.<\/span><\/p>\n<hr style=\"height: 15px; background: #d0e6fa; width: 100%;\" \/>\n<div id=\"content\" class=\"content-alignment\">\n<div id=\"watch-description\" class=\"yt-uix-button-panel\">\n<div id=\"watch-description-text\" style=\"text-align: center;\">\n<p><em>Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion&#8217;68,<\/em><em><br \/>\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion&#8217;68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.<br \/>\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:<br \/>\n<\/em><span style=\"color: #000080;\"><strong><em><a style=\"color: #000080;\" href=\"mailto:webmaster@reunion68.com\"><span style=\"text-decoration: underline;\">webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<hr style=\"width: 100%;\" \/>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Janina Ludawska 1921\u20132019 Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich POLIN Janina Ludawska w towarzystwie Marty Prochwicz w swoim mieszkaniu w Sztokholmie (dzielnica Tensta).\/ foto: J\u00f3zef Markiewicz 4 grudnia 2019 roku, wieku 98 lat, zmar\u0142a Janina Ludawska. Urodzona w Warszawie, emigrantka Marca \u201968 roku, teatrolo\u017cka i wolontariuszka. Bohaterka wystawy czasowej \u201eObcy w domu. Wok\u00f3\u0142 Marca \u201868\u201d odbywaj\u0105cej si\u0119 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74995"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=74995"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74995\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":75017,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74995\/revisions\/75017"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=74995"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=74995"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=74995"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}