{"id":75192,"date":"2019-12-17T17:09:45","date_gmt":"2019-12-17T15:09:45","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=75192"},"modified":"2019-12-16T17:51:54","modified_gmt":"2019-12-16T15:51:54","slug":"23-00-45","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=75192","title":{"rendered":"DO WIDZENIA… \u017bEGNAM WAS… \u017bEGNAJCIE…"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>DO WIDZENIA… \u017bEGNAM WAS… \u017bEGNAJCIE…<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Olga Szyma\u0144ska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

W nocy z 15 na 16 grudnia 1942 roku na stacji kolejowej w P\u0142o\u0144sku druga grupa \u017byd\u00f3w z p\u0142o\u0144skiego getta czeka\u0142a na transport. Dok\u0105d? Tego nie mogli jeszcze wiedzie\u0107, ale niekt\u00f3rzy przeczuwali, \u017ce b\u0119dzie to ich ostatnia podr\u00f3\u017c.<\/h4>\n

Podczas przejazdu przez kolejne miasta kilkoro z nich wyrzuci\u0142o, skre\u015blone na skrawkach papieru i kartkach pocztowych, kilka zda\u0144 do rodzin i bliskich w getcie warszawskim. Listy nigdy nie dotar\u0142y do adresat\u00f3w, ale znalaz\u0142y si\u0119 w drugiej cz\u0119\u015bci Archiwum Ringelbluma, osiem lat p\u00f3\u017aniej odnalezionej w gruzach getta podczas budowy osiedla Muran\u00f3w.<\/span><\/p>\n

P\u00f3\u0142nocne Mazowsze zosta\u0142o wcielone do III Rzeszy, w zwi\u0105zku z czym utworzono niemieck\u0105 jednostk\u0119 administracyjn\u0105 Regierungsbezirk Zichenau (Rejencj\u0119 ciechanowsk\u0105) przynale\u017cn\u0105 do okr\u0119gu Prusy Wschodnie. Dziewi\u0119\u0107 powiat\u00f3w wojew\u00f3dztwa warszawskiego (m. in powiat p\u0142o\u0144ski), z kt\u00f3rego utworzono rejencj\u0119 ciechanowsk\u0105, zamieszkiwa\u0142o przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej ok. 1 mln os\u00f3b, w tym ok. 80 000 \u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Micha\u0142 Grynberg w ksi\u0105\u017cce \u201e\u017bydzi w rejencji ciechanowskiej\u201d wyr\u00f3\u017cnia trzy etapy eksterminacji \u017byd\u00f3w w tym regionie. Pierwszy to okres od wrze\u015bnia do grudnia 1939 roku, kiedy okupant dzia\u0142a\u0142 bardzo intensywnie, pozbywaj\u0105c si\u0119 \u017byd\u00f3w z miejscowo\u015bci, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 w rejencji ciechanowskiej (Regirungsbezirk Ziechnau). Wydawano polecenia opuszczenia miast przez ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105, a wyp\u0119dzeni \u017bydzi kierowali si\u0119 na wsch\u00f3d, na tereny b\u0119d\u0105ce pod administracj\u0105 radzieck\u0105. Drugi etap, od stycznia 1940 do marca 1941 roku, to zorganizowane wysiedlenia do nowych miejsc pobytu w Generalnej Guberni, tworzenie gett i powo\u0142ywanie Judenrat\u00f3w. Podtrzymywano przy tym stan niepokoju i niepewno\u015bci jutra w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy zostali wyj\u0119ci spod prawa, odizolowani w gettach, pozbawieni pracy i \u015brodk\u00f3w do \u017cycia, przy wyznaczeniu im g\u0142odowych racji \u017cywieniowych. Ostatni, trzeci etap, trwa\u0142 od kwietnia 1941 do grudnia 1942 roku \u2013 to czas brutalnego i systematycznego terroru wobec ca\u0142ej ludno\u015bci \u017cydowskiej, i tak ju\u017c powszechnie do\u015bwiadczanej g\u0142odem, epidemiami chor\u00f3b i n\u0119dz\u0105. \u017bydzi skoncentrowani byli wtedy w wi\u0119kszych gettach, sk\u0105d transportowani byli na miejsca egzekucji lub do o\u015brodk\u00f3w zag\u0142ady.<\/span><\/p>\n

We wrze\u015bniu 1940 r. wyznaczono granice dzielnicy \u017cydowskiej w P\u0142o\u0144sku i odseparowano \u017byd\u00f3w od ludno\u015bci polskiej. Getto, pocz\u0105tkowo otwarte, w maju 1941 r. ogrodzono drutem kolczastym – mie\u015bci\u0142o si\u0119 w obr\u0119bie ulic Warszawskiej, Koziej, Krzywej, P\u0142ockiej do ko\u015bcio\u0142a oraz cz\u0119\u015bci ulicy Wyszogrodzkiej. Obszar getta zajmowa\u0142 oko\u0142o 1 km\u00b2 i mieszka\u0142o w nim, tu\u017c przed likwidacj\u0105, nawet do 12 tys. \u017byd\u00f3w. Najbogatszym zbiorem wspomnie\u0144 p\u0142o\u0144skich \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy prze\u017cyli Holokaust, s\u0105 opowiadania i relacje zawarte w,,Ksi\u0119dze P\u0142o\u0144skich \u017byd\u00f3w\u2019\u2019 wydanej w j\u0119zyku hebrajskim w Tel Awiwie w 1963 r. Dope\u0142nieniem tych opowie\u015bci s\u0105 kartki wyrzucone przez \u017byd\u00f3w z P\u0142o\u0144ska, transportowanych do obozu Auschwitz-Birkenau. Kr\u00f3tkie wiadomo\u015bci, informacje o mijanych stacjach kolejowych pisane na skrawkach papieru i poczt\u00f3wkach, adresowane do rodziny i znajomych, to ostatnie dokumenty pozwalaj\u0105ce doko\u0144czy\u0107 ich histori\u0119. Mo\u017cemy tylko przypuszcza\u0107, w jaki spos\u00f3b znalaz\u0142y si\u0119 w Warszawie, a nast\u0119pnie w Podziemnym Archiwum Getta Warszawy (Archiwum Ringelbluma), ale z pewno\u015bci\u0105 s\u0105 jedn\u0105 z cenniejszych pami\u0105tek dokumentuj\u0105cych zag\u0142ad\u0119 \u017byd\u00f3w na terenach okupowanej Polski.<\/span><\/p>\n

Kartki adresowane s\u0105 do mieszka\u0144c\u00f3w getta w Warszawie, widniej\u0105 na nich adresy: Nalewki 47 m. 19, Niska 6, Mi\u0142a 46, Muranowska 40 m. 35. W grudniu 1942 r., po akcji likwidacyjnej, w wyniku kt\u00f3rej ponad 300 tysi\u0119cy warszawskich \u017byd\u00f3w zgin\u0119\u0142o w komorach gazowych Treblinki (22 lipca \u2013 21 wrze\u015bnia 1942), odnalezienie rodziny w getcie szcz\u0105tkowym graniczy\u0142o z cudem. Ruta Sakowska wyja\u015bnia: \u201eW getcie szcz\u0105tkowym listy w sprawie poszukiwania krewnych trafia\u0142y na og\u00f3\u0142 do ARG z Wydzia\u0142u Ewidencji Ludno\u015bci \u017bydowskiej przy ul. Kurzej 9, prawdopodobnie za spraw\u0105 kierownika tej instytucji Paw\u0142a Wassermana (\u2026). By\u0142y to zapewne listy dotycz\u0105ce os\u00f3b nie\u017cyj\u0105cych, kt\u00f3rych nie uda\u0142o si\u0119 odnale\u017a\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

Chronologiczne uporz\u0105dkowanie kartek, pozwala na rekonstrukcj\u0119 drogi drugiego transportu \u017byd\u00f3w z P\u0142o\u0144ska do Auschwitz. Niezidentyfikowany nadawca pisze 16 grudnia 1942 roku: Prosz\u0119 wrzuci\u0107 do najbli\u017cszej skrzynki pocztowej. Jest rano. Jeste\u015bmy w wagonie z ca\u0142\u0105 rodzin\u0105. Wyje\u017cd\u017camy z ostatni\u0105 tur\u0105. P\u0142o\u0144sk jest oczyszczony. Prosz\u0119 wej\u015b\u0107 do Bam\u00f3w, Niska 6 i im odda\u0107 uk\u0142ony.<\/span><\/p>\n

Kolejny list znaleziony na\u00a0stacji kolejowej w\u00a0Legionowie, z\u00a0dat\u0105 16\u00a0grudnia 1942, napisany przez Dawida:\u00a0Prosz\u0119 wrzuci\u0107 do\u00a0skrzynki przez grzeczno\u015b\u0107, Warszawa, Nalewki 47\/19; Dzi\u015b wyruszyli\u015bmy z\u00a0P\u0142o\u0144ska ca\u0142a nasza rodzina i\u00a0wszystkie \u017bydy wyjechali. B\u0105d\u017a przytomna bo\u00a0jedziemy na\u00a0wesele. Do\u00a0widzenia, Dawid.<\/em>\u00a0Obecnie orygina\u0142 tego listu jest prezentowany na\u00a0wystawie sta\u0142ej \u201eCzego nie mogli\u015bmy wykrzycze\u0107 \u015bwiatu<\/a><\/strong><\/span>\u201d po\u015bwi\u0119conej grupie Oneg Szabat i\u00a0Podziemnemu Archiwum Getta Warszawy.<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n

Listy datowane na\u00a016\u00a0i\u00a017\u00a0grudnia, znalezione na\u00a0stacjach Warszawa-Praga i\u00a0Cz\u0119stochowa. Laja:\u00a0B\u0119d\u0105c na\u00a0przystanku Praga kre\u015bl\u0119 do\u00a0Was kilka s\u0142\u00f3w. Jedziemy nie wiadomo dok\u0105d.<\/em>\u00a0<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Gitla do\u00a0rodziny na\u00a0ul. Muranowskiej w\u00a0Warszawie:\u00a0Drodzy moi! Jeste\u015bmy obecnie przejazdem w\u00a0Cz\u0119stochowie, wi\u0119c kre\u015bl\u0119 do\u00a0Was kilka s\u0142\u00f3w. Przejechali\u015bmy tak\u017ce Warszaw\u0119. Jedziemy do\u00a0pracy. B\u0105d\u017acie dobrej my\u015bli. Nowego adresu Wam nie podaj\u0119, gdy\u017c nie mam go\u00a0jeszcze. \u017begnajcie.<\/em>\u00a0<\/span><\/p>\n

Guta Fuks:\u00a0Jeste\u015bmy ca\u0142\u0105 rodzin\u0105 przejazdem w\u00a0Cz\u0119stochowie, gdzie jedziemy nie wiemy. \u017begnam Was i\u00a0ca\u0142uj\u0119.<\/em>\u00a0<\/span><\/p>\n

Marek:<\/span>\u00a0Od\u00a0wczoraj rano jeste\u015bmy w\u00a0drodze. Byli\u015bmy kilka godzin wczoraj na\u00a0Pradze w\u00a0poci\u0105gu. Jestem, jeste\u015bmy w\u00a0Cz\u0119stochowie na\u00a0stacji. Jedziemy podobno do\u00a0obozu pracy do\u00a0Tarnowskich G\u00f3r albo do\u00a0O\u015bwi\u0119cimia. Jestem z\u00a0wielkim b\u00f3lem w\u00a0sercu z\u00a0powodu mego nieszcz\u0119\u015bcia z\u00a0Loni\u0105 i\u00a0Heniem. Czy Ich zobacz\u0119 jeszcze. Czuj\u0119 si\u0119 bardzo samotny<\/span>.<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

O szczeg\u00f3lnym znaczeniu list\u00f3w z\u00a0P\u0142o\u0144ska napisanych w sytuacji ostatecznej,\u00a0in articulo mortis<\/em>, pisze prof.\u00a0Jacek Leociak: \u201eS\u0142owa listu s\u0105\u00a0ulotne r\u00f3wnie\u017c w\u00a0tym sensie, w\u00a0jakim za\u00a0pomoc\u0105 metafory lotu daje si\u0119 ogarn\u0105\u0107 nadzieja. List osadzony jest bowiem na\u00a0fundamencie nadziei. Ten, kto wie, \u017ce\u00a0jego list nie ma\u00a0szans dotarcia do\u00a0adresata \u2014\u00a0nie pisze. Nadzieja komunikacyjna jest wi\u0119c warunkiem koniecznym, aby pusta kartka papieru zape\u0142nia\u0142a si\u0119 pismem. I\u00a0cho\u0107 niejeden list nigdy nie zosta\u0142 przez adresata przeczytany, to\u00a0bez tak poj\u0119tej nadziei \u017caden list nie m\u00f3g\u0142by w\u00a0og\u00f3le powsta\u0107. Je\u015bli kto\u015b w\u00a0grudniu 1942, jad\u0105c w\u00a0bydl\u0119cym wagonie do\u00a0O\u015bwi\u0119cimia, pisze do\u00a0kogo\u015b mieszkaj\u0105cego w\u00a0getcie warszawskim i\u00a0wyrzuca ten list po\u00a0prostu w\u00a0przestrze\u0144 \u2014\u00a0to\u00a0tak, jakby wierzy\u0142, \u017ce\u00a0uda mu\u00a0si\u0119 przez zakratowane okienko dosi\u0119gn\u0105\u0107 rozgwie\u017cd\u017conego nieba\u201d.
\n<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

DO WIDZENIA… \u017bEGNAM WAS… \u017bEGNAJCIE… Olga Szyma\u0144ska W nocy z 15 na 16 grudnia 1942 roku na stacji kolejowej w P\u0142o\u0144sku druga grupa \u017byd\u00f3w z p\u0142o\u0144skiego getta czeka\u0142a na transport. Dok\u0105d? Tego nie mogli jeszcze wiedzie\u0107, ale niekt\u00f3rzy przeczuwali, \u017ce b\u0119dzie to ich ostatnia podr\u00f3\u017c. Podczas przejazdu przez kolejne miasta kilkoro z nich wyrzuci\u0142o, skre\u015blone […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75192"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=75192"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75192\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":75202,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75192\/revisions\/75202"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=75192"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=75192"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=75192"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}