{"id":75220,"date":"2019-12-25T17:09:09","date_gmt":"2019-12-25T15:09:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=75220"},"modified":"2019-12-18T08:19:02","modified_gmt":"2019-12-18T06:19:02","slug":"25-09-42","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=75220","title":{"rendered":"Laban Aramejczyk [komentarz do parszy Wa-jece]"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Laban Aramejczyk [komentarz do parszy Wa-jece]<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

RABIN JONATHAN SACKS
\n<\/strong> T\u0142umaczenie: Jolanta R\u00f3\u017cy\u0142o <\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\u201eJakub rozmawia z Labanem”\/ Wikipedia<\/em><\/span><\/p>\n

PARSZA WA-JECE\u00a07 GRUDNIA 2019\/ 9 KISLEW 5780<\/p>\n

Opowiedziana w parszy\u00a0Wa-jece<\/i>\u00a0historia wyrwania si\u0119 Jakuba z domu, jego pobytu u Labana i ponownej ucieczki, jest \u017ar\u00f3d\u0142em jednego z najdziwniejszych fragment\u00f3w Hagady na Pesach. Podczas sederu wyja\u015bniamy znaczenie wersu z ksi\u0119gi Dwarim (26:5):<\/span><\/p>\n

Arami owed awi<\/i>. Dowiedz si\u0119, co zamierza\u0142 uczyni\u0107 Laban Aramejczyk Jakubowi, praojcu naszemu! Gdy\u017c faraon postanowi\u0142 zg\u0142adzi\u0107 tylko p\u0142e\u0107 m\u0119sk\u0105, a Laban zamierza\u0142 wyt\u0119pi\u0107 wszystkich.<\/span><\/p>\n

Z tym cytatem zwi\u0105zane s\u0105 trzy problematyczne kwestie. Po pierwsze, s\u0142owa\u00a0arami owed awi<\/i>\u00a0t\u0142umaczone s\u0105 jako: \u201e[Laban] Aramejczyk [pr\u00f3bowa\u0142] zniszczy\u0107 praojca naszego\u201d. Nie mo\u017ce to by\u0107 jednak proste odczytanie tego fragmentu, poniewa\u017c, jak zauwa\u017cy\u0142 Ibn Ezra,\u00a0owed<\/i>\u00a0jest czasownikiem nieprzechodnim \u2013 nie ma dope\u0142nienia bli\u017cszego i nie tworzy strony biernej. Mo\u017ce oznacza\u0107 \u201ezagubiony\u201d, \u201ew\u0119druj\u0105cy\u201d, \u201etu\u0142aj\u0105cy si\u0119\u201d, \u201ebiedny\u201d, \u201ebezdomny\u201d, czy \u201ebliski \u015bmierci\u201d. Fraza znaczy wi\u0119c co\u015b w rodzaju \u201eAramejczykiem tu\u0142aj\u0105cym si\u0119 by\u0142 praojciec m\u00f3j\u201d. Praojcem, o kt\u00f3rym mowa, jest albo Jakub (Ibn Ezra, Sforno) albo patriarchowie w og\u00f3le (Szadal). S\u0142owo\u00a0aram<\/i>\u00a0to za\u015b nazwa regionu, z kt\u00f3rego Abraham wyruszy\u0142 do Egiptu i do kt\u00f3rego Jakub uciek\u0142 przed gniewem Ezawa. Fraza ma wi\u0119c oznacza\u0107, \u017ce patriarchowie nie posiadali ani swojego kraju, ani nawet sta\u0142ego miejsca zamieszkania. Byli nomadami nara\u017conymi na niebezpiecze\u0144stwo. Imi\u0119 Labana nie jest nawet cz\u0119\u015bci\u0105 wersu \u2013 jedynie przy bardzo wymuszonym odczytaniu tekstu.<\/span><\/p>\n

Drugi problem to brak dowod\u00f3w na to, \u017ce Aramejczyk Laban rzeczywi\u015bcie wyrz\u0105dzi\u0142 jak\u0105\u015b krzywd\u0119 Jakubowi. Przeciwnie, w Torze czytamy, \u017ce kiedy Laban \u015bciga\u0142 Jakuba, \u201eprzyszed\u0142 B\u00f3g do Labana, Aramejczyka, we \u015bnie nocy i rzek\u0142 do niego: \u2018Strze\u017c si\u0119, aby\u015b si\u0119 nie rozm\u00f3wi\u0142 z Jak\u00f3bem, ani w dobrem ani w z\u0142em\u2019\u201d (Be-reszit 31:24). Laban powiedzia\u0142 za\u015b do Jakuba: \u201eJest w mocy mojej czyni\u0107 wam \u017ale, ale B\u00f3g ojca waszego wczorajszej nocy rzek\u0142 do mnie: \u2018Strze\u017c si\u0119, aby\u015b si\u0119 nie rozm\u00f3wi\u0142 z Jak\u00f3bem, ani w dobrem ani w z\u0142em\u2019\u201d.\u00a0Laban nic wi\u0119c nie zrobi\u0142 Jakubowi i jego rodzinie<\/i>, mimo \u017ce by\u0107 mo\u017ce mia\u0142 to w planach. Faraon za\u015b nie tylko rozwa\u017ca\u0142 wyrz\u0105dzenie krzywdy Izraelitom, ale naprawd\u0119 si\u0119 tego dopu\u015bci\u0142 zabijaj\u0105c ka\u017cdego m\u0119skiego potomka Hebrajczyk\u00f3w i zniewalaj\u0105c ca\u0142y nar\u00f3d.<\/span><\/p>\n

Po trzecie i najwa\u017cniejsze \u2013 podczas sederu opowiada si\u0119 histori\u0119 wyj\u015bcia z Egiptu. Naszym obowi\u0105zkiem jest piel\u0119gnowanie pami\u0119ci o tym wydarzeniu i wyrycie go w sercach naszych dzieci. Dodatkowo, \u201eim wi\u0119cej opowiadamy o wyj\u015bciu z Egiptu, tym bardziej godni pochwa\u0142y jeste\u015bmy\u201d. Sk\u0105d wi\u0119c pomys\u0142, aby umniejsza\u0107 znaczenia tego cudu m\u00f3wi\u0105c: \u201eEgipt? To nic w por\u00f3wnaniu z Labanem!\u201d.<\/span><\/p>\n

Spr\u00f3buj\u0119 zaproponowa\u0107 wyja\u015bnienie. Mamy przed sob\u0105 fraz\u0119, kt\u00f3ra \u2013 w zale\u017cno\u015bci od kontekstu, w jakim j\u0105 umie\u015bcimy \u2013 mo\u017ce oznacza\u0107 dwie zupe\u0142nie inne rzeczy.<\/span><\/p>\n

Pocz\u0105tkowo zdanie\u00a0arami owed awi\u00a0<\/i>nie mia\u0142o nic wsp\u00f3lnego ze \u015bwi\u0119tem Pesach. Pojawia si\u0119 w Torze jako fragment deklaracji wyg\u0142aszanej podczas sk\u0142adania w \u015awi\u0105tyni ofiary z pierwszych zbior\u00f3w, co zazwyczaj odbywa\u0142o si\u0119 w \u015bwi\u0119to Szawuot.<\/span><\/p>\n

I ozwiesz si\u0119 i powiesz przed Wiekuistym, Bogiem twoim: \u201eAramejczykiem tu\u0142aj\u0105cym si\u0119 by\u0142 praojciec m\u00f3j, i zst\u0105pi\u0142 do Micraim [\u2026]. I wywi\u00f3d\u0142 nas Wiekuisty z Micraim r\u0119k\u0105 pot\u0119\u017cn\u0105 i ramieniem podniesionem [\u2026]. A przywi\u00f3d\u0142 nas na miejsce to, i odda\u0142 nam t\u0119 ziemi\u0119, ziemi\u0119 op\u0142ywaj\u0105c\u0105 mlekiem i miodem; przeto przynios\u0142em oto teraz pierwociny p\u0142od\u00f3w ziemi, kt\u00f3r\u0105 da\u0142e\u015b mi, Wiekuisty!\u201d (Dwarim 26:5-10).<\/span><\/p>\n

W kontek\u015bcie pierwszych plon\u00f3w fraza \u201eAramejczykiem tu\u0142aj\u0105cym si\u0119 by\u0142 praojciec m\u00f3j\u201d ma du\u017cy sensu. W tek\u015bcie zestawiona jest przesz\u0142o\u015b\u0107, kiedy patriarchowie jako nomadzi zmuszeni byli do w\u0119drowania z miejsca na miejsce, z tera\u017aniejszo\u015bci\u0105, kiedy \u2013 dzi\u0119ki Wiekuistemu \u2013 Izraelici maj\u0105 sw\u00f3j w\u0142asny kraj. Pokazany jest tu ogromny kontrast mi\u0119dzy bezdomno\u015bci\u0105 a posiadaniem domu. Ale jest tak tylko w przypadku, kiedy odczytujemy cytat w kontek\u015bcie pierwszych plon\u00f3w \u2013 owoc\u00f3w ziemi.<\/span><\/p>\n

Jednak w pewnym momencie fraza zacz\u0119\u0142a by\u0107 u\u017cywana w kontek\u015bcie \u015bwi\u0119ta Pesach i historii wyj\u015bcia z Egiptu. Miszna nakazuje czyta\u0107 j\u0105 i obja\u015bnia\u0107 podczas wieczoru sederowego (Miszna,\u00a0Pesachim<\/i>\u00a010:4). Powodem tego najpewniej jest fakt, \u017ce ten sam, stosunkowo rzadki hebrajski czasownik o rdzeniu\u00a0hej-gimel-dalet<\/i>, od kt\u00f3rego pochodzi s\u0142owo \u201eHagada\u201d, pojawia si\u0119 zar\u00f3wno we fragmencie zwi\u0105zanym z histori\u0105 pesachow\u0105 (Szemot 13:8), jak i tym, kt\u00f3ry dotyczy pierwszych zbior\u00f3w (Dwarim 26:3).<\/span><\/p>\n

Wynikn\u0105\u0142 z tego spory problem. Fragment rzeczywi\u015bcie dotyczy w\u0119dr\u00f3wki na po\u0142udnie, prze\u015bladowa\u0144 i w ko\u0144cu wyprowadzenia Izraelit\u00f3w przez Boga z Egiptu. Ale co ma wsp\u00f3lnego fraza \u201etu\u0142aj\u0105cym si\u0119 Aramejczykiem by\u0142 praojciec m\u00f3j\u201d z wyj\u015bciem z Egiptu? Ojcowie i matki rodu prowadzili koczownicze \u017cycie, ale nie dlatego wyruszyli do Egiptu. Zmusi\u0142 ich do tego g\u0142\u00f3d, a J\u00f3zef by\u0142 tam praw\u0105 r\u0119k\u0105 faraona. Nie mia\u0142o to nic wsp\u00f3lnego z ich tu\u0142aczym \u017cywotem.<\/span><\/p>\n

PRENUMERATA<\/strong><\/span>
\n<\/a>Dla m\u0119drc\u00f3w historia matek i ojc\u00f3w rodu znaczy\u0142a jednak co\u015b wi\u0119cej. Dlatego stworzyli zasad\u0119\u00a0maasej awot siman lebanim<\/i>\u00a0\u2013 \u201eco przytrafi\u0142o si\u0119 ojcom, niech b\u0119dzie znakiem dla dzieci\u201d[1]<\/sup><\/a>. Uwa\u017cali, \u017ce niekt\u00f3re fragmenty ksi\u0119gi Be-reszit mog\u0105 stanowi\u0107 jedynie zapowied\u017a p\u00f3\u017aniejszych wydarze\u0144.<\/span><\/p>\n

Klasycznym tego przyk\u0142adem jest historia Abrahama i Sary, kt\u00f3rzy \u2013 niemal\u017ce od razu po przybyciu do Kanaanu \u2013 zmuszeni s\u0105 kontynuowa\u0107 tu\u0142aczk\u0119 dalej do Egiptu. Abrahamowi grozi \u015bmiertelne zagro\u017cenie, w wyniku czego Sara trafia do haremu faraona. B\u00f3g jednak zsy\u0142a na jego domostwo plagi i faraon odsy\u0142a ma\u0142\u017conk\u00f3w. Paralele mi\u0119dzy histori\u0105 Abrahama i histori\u0105 wyj\u015bcia z Egiptu s\u0105 oczywiste.<\/span><\/p>\n

Podobna rzecz przytrafia si\u0119 Sarze i jej m\u0119\u017cowi znowu, kiedy trafiaj\u0105 do Gerar (Be-reszit 20), a p\u00f3\u017aniej jeszcze \u2013 r\u00f3wnie\u017c w tym mie\u015bcie \u2013 Izaakowi i Rywce (Be-reszit 26). Ale czy Jakub do\u015bwiadczy\u0142 swojej zapowiedzi exodusu? W pewnym momencie rzeczywi\u015bcie udaje si\u0119 ze swoj\u0105 rodzin\u0105 do Egiptu. Nie by\u0142 to jednak moment oczekiwania, ale exodus sam w sobie.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku parszy ucieka, ale nie przed g\u0142odem. Zbiega ze strachu przed Ezawem. Nie udaje si\u0119 te\u017c do nieznanej krainy, ale do miejsca, w kt\u00f3rym mieszka rodzina jego matki. Jakub wydaje si\u0119 wi\u0119c by\u0107 jedynym patriarch\u0105, kt\u00f3ry nie do\u015bwiadczy\u0142 wygnania i exodusu.<\/span><\/p>\n

M\u0119drcy mieli jednak inne zdanie. \u017byj\u0105c u Labana Jakub pozbawiony by\u0142 wolno\u015bci. Sta\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bciwie niewolnikiem swojego te\u015bcia. W ko\u0144cu musia\u0142 wi\u0119c uciec. Wiedzia\u0142, \u017ce Laban,\u00a0 gdyby tylko m\u00f3g\u0142, trzyma\u0142by go w domu jak wi\u0119\u017ania.<\/span><\/p>\n

Pod tym wzgl\u0119dem exodus Jakuba przypomina\u0142 wyj\u015bcie Izraelit\u00f3w z Egiptu bardziej ni\u017c historie Abrahama i Izaaka. Tych dw\u00f3ch ostatnich nikt nie zatrzymywa\u0142 ani nie \u015bciga\u0142. Nikt ich te\u017c \u017ale nie traktowa\u0142. Do\u015bwiadczenia Jakuba z pobytu w domu te\u015bcia najbardziej kojarz\u0105 si\u0119 ze zwiastunem wyj\u015bcia Izraelit\u00f3w z Egiptu. \u201eCo przytrafi\u0142o si\u0119 ojcom, niech b\u0119dzie znakiem dla dzieci\u201d.<\/span><\/p>\n

Sk\u0105d w takim razie imi\u0119 Labana we frazie\u00a0arami owed awi,<\/i>\u00a0\u201eAramejczykiem w\u0119druj\u0105cym by\u0142 praojciec m\u00f3j\u201d? Ot\u00f3\u017c w Torze tylko Laban i jego ojciec Betuel nazywani s\u0105\u00a0arami<\/i>\u00a0albo\u00a0ha-arami<\/i>.\u00a0Arami\u00a0<\/i>musi wi\u0119c wskazywa\u0107 na Labana.<\/span><\/p>\n

Sk\u0105d natomiast wiemy, \u017ce Laban chcia\u0142 skrzywdzi\u0107 Jakuba? Poniewa\u017c B\u00f3g przyszed\u0142 do niego w nocy m\u00f3wi\u0105c: \u201eStrze\u017c si\u0119, aby\u015b si\u0119 nie rozm\u00f3wi\u0142 z Jak\u00f3bem, ani w dobrem ani w z\u0142em\u201d. B\u00f3g nie ostrzeg\u0142by Labana bez powodu. Nie przestrzega nas On przed robieniem czego\u015b, czego nigdy nie zamierzali\u015bmy zrobi\u0107. Poza tym s\u0142owa Labana wypowiedziane nast\u0119pnego dnia (\u201ejest w mocy mojej czyni\u0107 wam \u017ale\u201d) s\u0105 wyra\u017an\u0105 gro\u017ab\u0105. Jasne jest, \u017ce gdyby nie B\u00f3g, Laban rzeczywi\u015bcie wyrz\u0105dzi\u0142by krzywd\u0119 Jakubowi.<\/span><\/p>\n

Jak uzasadni\u0107 takie znaczenie frazy? Ot\u00f3\u017c hebrajskie s\u0142owo, kt\u00f3rego rdze\u0144 sk\u0142ada si\u0119 z liter\u00a0alef-wet-dalet<\/i>\u00a0(zagubiony, tu\u0142aj\u0105cy si\u0119) w innej odmianie czasownika mo\u017ce oznacza\u0107 \u201eniszczy\u0107\u201d. Oczywi\u015bcie Laban ostatecznie nikogo nie zniszczy\u0142, ale tylko dzi\u0119ki Boskiej interwencji. St\u0105d fraza mog\u0142aby r\u00f3wnie\u017c oznacza\u0107: \u201e[Laban] Aramejczyk [pr\u00f3bowa\u0142] zniszczy\u0107 ojca mego\u201d. Tak rozumia\u0142 to Raszi.<\/span><\/p>\n

Jak mamy wi\u0119c rozumie\u0107 zdanie: \u201efaraon postanowi\u0142 zg\u0142adzi\u0107 tylko p\u0142e\u0107 m\u0119sk\u0105, a Laban zamierza\u0142 wyt\u0119pi\u0107 wszystkich\u201d? Nie chodzi o to, \u017ce Laban pragn\u0105\u0142 zabi\u0107 wszystkich cz\u0142onk\u00f3w rodziny Jakuba. Przeciwnie. Powiedzia\u0142 do niego: \u201eC\u00f3rki \u2013 c\u00f3rki to moje, a synowie \u2013 synowie to moi, a trzoda \u2013 trzoda to moja, a wszystko, co widzisz, mojem to\u201d (Be-reszit 31:43). Jakub pracowa\u0142 przez dwadzie\u015bcia lat, aby wykupi\u0107 swoj\u0105 rodzin\u0119 i trzod\u0119, a mimo to Laban wci\u0105\u017c twierdzi\u0142, \u017ce wszystko jest jego w\u0142asno\u015bci\u0105. Gdyby nie interwencja Boga, Laban wi\u0119zi\u0142by ca\u0142\u0105 rodzin\u0119 Jakuba. Chcia\u0142 \u201ewyt\u0119pi\u0107 wszystkich\u201d, odbieraj\u0105c im wolno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

Ta interpretacja frazy\u00a0arami owed awi<\/i>\u00a0nie nale\u017cy do prostego odczytania tekstu, kt\u00f3re odnosi\u0142o si\u0119 do przynoszenia pierwszych plon\u00f3w do \u015awi\u0105tyni. Dzi\u0119ki genialnym m\u0119drcom omawiany fragment mo\u017cemy jednak po\u0142\u0105czy\u0107 z wyj\u015bciem z Egiptu i ze \u015bwi\u0119tem Pesach. Cho\u0107 jest to do\u015b\u0107 daleko id\u0105ca we wnioskach interpretacja, nadaje fascynuj\u0105cego kolorytu historii Jakuba i Labana. Dzi\u0119ki niej wiemy, \u017ce trzeci patriarcha, od kt\u00f3rego podr\u00f3\u017cy do Egiptu zaczyna si\u0119 w\u0142a\u015bciwie historia exodusu, sam do\u015bwiadczy\u0142 go w m\u0142odo\u015bci[2]<\/sup><\/a><\/span><\/p>\n

Zasada\u00a0maasej awot siman lebanim<\/i>\u00a0\u2013 \u201eco przytrafi\u0142o si\u0119 ojcom, niech b\u0119dzie znakiem dla dzieci\u201d \u2013 uczy nas, \u017ce to, co dzieje si\u0119 teraz, kiedy\u015b ju\u017c si\u0119 wydarzy\u0142o. Nie oznacza to, \u017ce powinni\u015bmy beztrosko traktowa\u0107 zagro\u017cenia. Nie mo\u017cemy jednak popada\u0107 w rozpacz. Abraham, Izaak i ich \u017cony do\u015bwiadczyli wygnania i exodusu, jakby chc\u0105c powiedzie\u0107 swoim potomkom, \u017ce nie jest to nieprzetarta \u015bcie\u017cka. B\u00f3g by\u0142 z nami wtedy i jest z nami teraz.<\/span><\/p>\n

Wierz\u0119, \u017ce mo\u017cemy patrze\u0107 w przysz\u0142o\u015b\u0107 bez strachu, poniewa\u017c jeste\u015bmy tu ju\u017c od dawna i nie jeste\u015bmy sami.
\n<\/span><\/p>\n

\n