{"id":75433,"date":"2020-01-07T17:09:53","date_gmt":"2020-01-07T15:09:53","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=75433"},"modified":"2019-12-29T08:40:45","modified_gmt":"2019-12-29T06:40:45","slug":"07-09-41","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=75433","title":{"rendered":"Co \u0142\u0105czy \u017byd\u00f3w z Polski i Norwegii?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Co \u0142\u0105czy \u017byd\u00f3w z Polski i Norwegii?<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Krzysztof Bielawski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

<\/p>\n

Wed\u0142ug oficjalnego spisu ludno\u015bci, w 1879 r. w ca\u0142ej Norwegii mieszka\u0142o tylko 24 \u017byd\u00f3w, w wi\u0119kszo\u015bci przyby\u0142ych z Danii i Prus. Do 1940 r. liczebno\u015b\u0107 spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w Norwegii zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 do oko\u0142o 2100 os\u00f3b. Szacuje si\u0119, \u017ce w\u015br\u00f3d nich oko\u0142o 1200 os\u00f3b to emigranci z teren\u00f3w dzisiejszej Polski, Litwy i Bia\u0142orusi. Wyje\u017cd\u017cali m.in. z Baka\u0142arzewa, Brod\u00f3w, Czerniowc\u00f3w, Filipowa, Grodna, Szczuczyna, Rajgrodu, Suwa\u0142k i Wi\u017cajn. Do opuszczenia rodzinnych sztetli zmusza\u0142y ich pogromy organizowane przez carsk\u0105 Ochran\u0119 oraz trudna sytuacja ekonomiczna.<\/span><\/p>\n

W nowym, obcym dla nich kraju stawali nie tylko przed trudnym zadaniem zapewnienia sobie \u015brodk\u00f3w do \u017cycia, ale r\u00f3wnie\u017c stworzenia warunk\u00f3w do istnienia i rozwoju spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. Niekt\u00f3rzy z emigrant\u00f3w \u2013 jak pochodz\u0105cy ze Szczuczyna Joel Jakob Hirsch \u2013 przewodzili miejscowym gminom \u017cydowskim. Najwy\u017cej doszed\u0142 Josef Elias Benkow, potomek rodziny Benkowicz\u00f3w z Grodna, kt\u00f3ry w latach 1985\u20131993 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 przewodnicz\u0105cego Stortingu, czyli parlamentu Norwegii. W tym samym czasie pos\u0142em Stortingu by\u0142 Theo Koritzinsky, potomek Abrahama J\u00f3zefa Koryci\u0144skiego, kt\u00f3ry w XIX w. przyby\u0142 do Norwegii z podsuwalskich Raczek.<\/span><\/p>\n

Podczas drugiej wojny \u015bwiatowej oko\u0142o 1200 norweskich \u017byd\u00f3w znalaz\u0142o schronienie w Szwecji. Innych poddano narastaj\u0105cym represjom. Mi\u0119dzy listopadem 1942 r. i lutym 1943 r. 772 osoby zosta\u0142y deportowane z Norwegii i zg\u0142adzone w KL Auschwitz-Birkenau. Z tej grupy ko\u0144ca wojny doczeka\u0142y zaledwie 34 osoby. Spo\u015br\u00f3d nich dzi\u015b \u017cyje tylko Samuel Steinmann.<\/span><\/p>\n

Histori\u0119 i dorobek tej niewielkiej spo\u0142eczno\u015bci przypomina Muzeum \u017bydowskie w Oslo. Muzeum powsta\u0142o w 2003 r., a dwa lata p\u00f3\u017aniej wprowadzi\u0142o si\u0119 do dawnej synagogi przy Calmeyers gate 15B. Wcze\u015bniej w budynku mie\u015bci\u0142y si\u0119\u2026 szko\u0142a koraniczna oraz klub homoseksualist\u00f3w. Muzeum jest niewielkie, jednak mo\u017ce poszczyci\u0107 si\u0119 ciekawie zaaran\u017cowan\u0105 ekspozycj\u0105, w znacznej cz\u0119\u015bci po\u015bwi\u0119conej historiom poszczeg\u00f3lnych rodzin, m.in. Benkowitz\u00f3w, Sachnowitz\u00f3w i Sakolskych.<\/span><\/p>\n

W poszukiwaniu \u015blad\u00f3w emigrant\u00f3w warto odwiedzi\u0107 te\u017c cmentarz \u017cydowski w Oslo, po\u0142o\u017cony u zbiegu ulic Helgesens gate i Rathkes gate. Cmentarz zosta\u0142 za\u0142o\u017cony w 1869 r. i by\u0142 u\u017cywany do 1917 r. Znajduje si\u0119 na nim 197 grob\u00f3w, jednak macew zachowa\u0142o si\u0119 znacznie mniej. Nazwiska wyryte na nagrobkach nie pozostawiaj\u0105 z\u0142udze\u0144 co do pochodzenia zmar\u0142ych lub ich przodk\u00f3w: Dworsky, Koritzinsky, Lapidus, Tampovsky, Kaslopsky.<\/span><\/p>\n

W Oslo swojsko brzmi\u0105ce nazwiska mo\u017cna znale\u017a\u0107 patrz\u0105c uwa\u017cnie pod nogi. Norwegia jest jednym z pa\u0144stw, w kt\u00f3rych realizowany jest projekt Kamieni Pami\u0119ci, znany szerzej pod niemieck\u0105 nazw\u0105\u00a0Stolperstein<\/em>e. W chodnikach przed domami ofiar Zag\u0142ady umieszczane s\u0105 kwadratowe, przypominaj\u0105ce kostk\u0119 brukow\u0105 p\u0142ytki, na kt\u00f3rych wyryte s\u0105 nazwiska dawnych mieszka\u0144c\u00f3w. I tak przy Karl XII gate upami\u0119tniono Salomona Pinkowitza, przy Sofienberggaten 10 Rubina Pinkowitza, a przy Industrigata 69 Rebekk\u0119 i Samuela Dworskych.<\/span><\/p>\n

Od 2014 r. Muzeum \u017bydowskie w Oslo razem z Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich POLIN prowadz\u0105 projekt badawczy, kt\u00f3rego celem jest dokumentowanie historii \u017cydowskich emigrant\u00f3w z Polski do Norwegii. Zlecono kwerendy w archiwach, we wrze\u015bniu 2014 r. pracownicy obu muze\u00f3w odwiedzili kilka miejscowo\u015bci w Polsce \u2013 m.in. August\u00f3w, Raczki, Rajgr\u00f3d, Szczuczyn \u2013 z kt\u00f3rych na prze\u0142omie XIX i XX w. \u017bydzi wyje\u017cd\u017cali do Norwegii. W 2015 r. badania obj\u0119\u0142y tak\u017ce rejon Grodna i Brze\u015bcia.<\/span><\/p>\n

Warto przypomnie\u0107, \u017ce dzi\u0119ki grantom z funduszy rz\u0105du norweskiego odrestaurowane zosta\u0142y synagogi w Zamo\u015bciu i Wroc\u0142awiu. Renowacja tego ostatniego obiektu by\u0142a mo\u017cliwa dzi\u0119ki ogromnemu zaanga\u017cowaniu Bente Kahan \u2013 urodzonej w Oslo aktorce i piosenkarce, \u017conie Aleksandra Gleichgewichta \u2013 przewodnicz\u0105cego Gminy \u017bydowskiej we Wroc\u0142awiu. Staraniem Fundacji Bente Kahan w odnowionej synagodze dzia\u0142a dzi\u015b Centrum Kultury i Edukacji \u017bydowskiej.<\/span><\/p>\n

Ze \u015brodk\u00f3w tzw. Norweskiego Mechanizmu Finansowego korzysta te\u017c Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich POLIN. Grant przyznany Muzeum POLIN w 2013 r. pozwoli\u0142 na dofinansowanie wielu projekt\u00f3w kulturalnych i edukacyjnych, w tym r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142alno\u015bci portalu Wirtualny Sztetl.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Co \u0142\u0105czy \u017byd\u00f3w z Polski i Norwegii? Krzysztof Bielawski Wed\u0142ug oficjalnego spisu ludno\u015bci, w 1879 r. w ca\u0142ej Norwegii mieszka\u0142o tylko 24 \u017byd\u00f3w, w wi\u0119kszo\u015bci przyby\u0142ych z Danii i Prus. Do 1940 r. liczebno\u015b\u0107 spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w Norwegii zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 do oko\u0142o 2100 os\u00f3b. Szacuje si\u0119, \u017ce w\u015br\u00f3d nich oko\u0142o 1200 os\u00f3b to emigranci z […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75433"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=75433"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75433\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":75440,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75433\/revisions\/75440"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=75433"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=75433"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=75433"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}