{"id":75719,"date":"2020-01-19T17:09:26","date_gmt":"2020-01-19T15:09:26","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=75719"},"modified":"2020-01-18T21:17:07","modified_gmt":"2020-01-18T19:17:07","slug":"22-09-42","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=75719","title":{"rendered":"W wojnie nie ma nic pi\u0119knego. Jak szwedzkie muzeum patrz\u0105 na histori\u0119, szczeg\u00f3lnie \u017cydowsk\u0105"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>W wojnie nie ma nic pi\u0119knego. Jak szwedzkie muzeum patrz\u0105 na histori\u0119, szczeg\u00f3lnie \u017cydowsk\u0105<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Katarzyna Markusz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Upami\u0119tnienie Raula Wallenberga w Sztokholmie<\/em><\/span><\/p>\n

18 STYCZNIA 2020<\/em><\/span><\/p>\n

Sztokholm w styczniu wita przyjezdnych plakatami z napisem \u201eKalifat\u201d. Nie jest to jednak \u2013 wbrew wiadomo\u015bciom podawanym w niekt\u00f3rych mediach \u2013 informacja o tym, \u017ce rz\u0105dy w kraju przejmuj\u0105 wyznawcy islamu. To reklama nowego serialu, kt\u00f3ry zreszt\u0105 ma pojawi\u0107 si\u0119 te\u017c na Netfliksie. Z pewno\u015bci\u0105 wywo\u0142a on kolejne dyskusje dotycz\u0105ce wp\u0142ywu mniejszo\u015bci na \u017cycie wi\u0119kszo\u015bci, nie tylko w Szwecji, kraju, kt\u00f3ry d\u0142ugo upiera\u0142 si\u0119 przy homogeniczno\u015bci.<\/span>
\n<\/p>\n

Pierwsi \u017bydzi, kt\u00f3rzy przybyli do Szwecji w XVII wieku mogli w niej pozosta\u0107 pod warunkiem porzucenia swojej wiary. Dzi\u015b histori\u0119 spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej przypomina znajduj\u0105ce si\u0119 niedaleko pa\u0142acu kr\u00f3lewskiego w Sztokholmie Muzeum \u017bydowskie, chocia\u017c robi to w spos\u00f3b do\u015b\u0107 nietypowy, bo podkre\u015blaj\u0105c negatywne aspekty \u017cydowskiej egzystencji.<\/span><\/p>\n

Pierwszego \u017byda, kt\u00f3ry dosta\u0142 w tym kraju pozwolenie na praktykowanie judaizmu spotkamy w Muzeum Historii Szwecji. Aaron Isaac by\u0142 rytownikiem piecz\u0119ci, co by\u0142o wtedy zawodem rzadkim, ale potrzebnym. Dlatego w 1775 r. kr\u00f3l Gustaw III postanowi\u0142 zmieni\u0107 dotychczasowe prawo i nie zmusza\u0107 \u017byd\u00f3w do chrztu w ko\u015bcio\u0142ach lutera\u0144skich. W Muzeum \u017bydowskim, kt\u00f3re swoj\u0105 siedzib\u0119 ma w zbudowanej w 1795 r. synagodze, znajduje si\u0119 ksi\u0119ga religijna nale\u017c\u0105ca do Isaaca. Na wystawie nazwano j\u0105 \u201ebibli\u0105\u201d, cho\u0107 nale\u017cy za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce nie zawiera Nowego Testamentu. Ze \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych wynika, \u017ce jej w\u0142a\u015bciciel skar\u017cy\u0142 si\u0119 na prze\u015bladowania i wyobcowanie.<\/span><\/p>\n

Portret Aarona Isaaca w Muzeum Historii Szwecji<\/em><\/span><\/p>\n

Z wystawy w Muzeum \u017bydowskim dowiemy si\u0119, \u017ce w Szwecji \u017bydzi zajmowali si\u0119 handlem oraz modlitw\u0105. Rozwijali rzemios\u0142o i przemys\u0142, ale nadal pozostawali obcymi. W okresie mi\u0119dzywojennym wielu lokalnych polityk\u00f3w uwa\u017ca\u0142o, \u017ce to sami \u017bydzi odpowiadaj\u0105 za antysemityzm. Gdy w 1933 r. do w\u0142adzy w Niemczech doszli nazi\u015bci, Szwecja \u2013 jak inne kraje \u2013 nie chcia\u0142a przyjmowa\u0107 uciekaj\u0105cych stamt\u0105d uchod\u017ac\u00f3w. Jak mo\u017cemy przeczyta\u0107 na wystawie, \u201eto jedyny moment w historii, gdy \u017byd\u00f3w nie wpuszczono do kraju\u201d. Dla pe\u0142nej jasno\u015bci sytuacji Szwedzi poprosili Niemc\u00f3w, by \u017bydom opuszczaj\u0105cym Rzesz\u0119 przybijali w paszportach piecz\u0119\u0107 z liter\u0105 \u201eJ\u201d. Dzi\u0119ki temu wiedziano, kogo nale\u017cy z granicy zawr\u00f3ci\u0107. Dlaczego Szwedzi nie przyjmowali wtedy uchod\u017ac\u00f3w? Bo zale\u017ca\u0142o im na ochronie miejsc pracy i homogeniczno\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa bez \u201eniechcianych element\u00f3w\u201d. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 dopiero w 1942 r., gdy nast\u0105pi\u0142a deportacja \u017byd\u00f3w z Norwegii do niemieckich oboz\u00f3w. Rz\u0105d Szwecji postanowi\u0142 jednak pom\u00f3c. Rok p\u00f3\u017aniej przyj\u0105\u0142 wi\u0119c \u017byd\u00f3w z Danii, kt\u00f3rzy byli w stanie dotrze\u0107 do granicy.<\/span><\/p>\n

Muzeum \u017bydowskie w Sztokholmie<\/em><\/span><\/p>\n

W Muzeum \u017bydowskim dowiemy si\u0119, \u017ce po wojnie szwedzcy \u017bydzi wspierali finansowo osadnictwo w Palestynie, ale nie dowiemy si\u0119 niczego o ich krewnych zamordowanych w obozach zag\u0142ady, o Raulu Wallenbergu \u2013 szwedzkim dyplomacie, kt\u00f3ry ratowa\u0142 w\u0119gierskich \u017byd\u00f3w, o polskich \u017bydach kt\u00f3rzy w 1968 r. znale\u017ali w Szwecji drugi dom. To muzeum po\u015bwi\u0119cone raczej tym odrzuconym i niechcianym; mniej skupiaj\u0105ce si\u0119 na \u017cyciu, a bardziej na izolacji. Opowiedziana tu historia nie jest wi\u0119c pe\u0142na, ale uzupe\u0142niaj\u0105 j\u0105 inne \u2013 niezmiernie liczne w Sztokholmie \u2013 muzea.<\/span><\/p>\n

Raul Wallenberg trafi\u0142 do Muzeum Armii. Wystawa, kt\u00f3ra si\u0119 tam znajduje doskonale nadaje si\u0119 do ogl\u0105dania z dzie\u0107mi. Histori\u0119 szwedzkich wojen i (udanych) podboj\u00f3w zaczyna makieta przedstawiaj\u0105ca\u2026 walcz\u0105ce ma\u0142py. Ka\u017cdy mo\u017ce interpretowa\u0107 to na sw\u00f3j spos\u00f3b, jednak stoj\u0105ca obok radziecka g\u0142owica bojowa, ka\u017ce zastanowi\u0107 si\u0119 nad odpowiedzialno\u015bci\u0105 i dojrza\u0142o\u015bci\u0105 tych, kt\u00f3rzy wojny wszczynaj\u0105. Z polskiego punktu widzenia istotne s\u0105 tu zabytki, jakie Szwedzi w czasie wojen z naszego kraju wywie\u017ali (albo, jak informuje Wikipedia, \u201ezgromadzili\u201d). Sprawa ewentualnej restytucji zostaje wyja\u015bniona na jednej z pierwszych plansz. M\u00f3wi\u0105c kr\u00f3tko \u2013 nic z tego, co zosta\u0142o zagrabione, nie zostanie oddane. Dlaczego? Bo takie wtedy by\u0142o prawo, \u017ce kto wygrywa bitw\u0119, zabiera z niej co tylko mo\u017ce. A skoro tak, to czy te pami\u0105tki nie powinny dzi\u015b wr\u00f3ci\u0107 do prawowitych w\u0142a\u015bcicieli? Muzeum odpowiada, \u017ce \u201eto nie jest takie proste\u201d. Bardziej konkretna jest w tej sprawie ambasada Szwecji w Warszawie, kt\u00f3ra na swojej stronie internetowej jasno deklaruje, \u017ce \u017cadnych zwrot\u00f3w nie b\u0119dzie, ale je\u017celi jakie\u015b polskie muzeum chcia\u0142oby kt\u00f3ry\u015b z artefakt\u00f3w u siebie pokaza\u0107, mo\u017ce go wypo\u017cyczy\u0107.<\/span><\/p>\n

Muzeum Armii pokazuje, jak biedna i g\u0142odna by\u0142a Szwecja zanim kr\u00f3l nie wpad\u0142 na pomys\u0142 zbrojnego ataku na inne kraje. Dzi\u0119ki \u0142upom i grabie\u017cy, zbudowano pot\u0119g\u0119 kraju, kt\u00f3ra rozbi\u0142a si\u0119 dopiero o rosyjsk\u0105 zim\u0119. W wojnie nie ma nic pi\u0119knego. Jest b\u00f3l, cierpienie, okrucie\u0144stwo i krzywdy, kt\u00f3rych nie spos\u00f3b zapomnie\u0107. Jest anonimowa \u015bmier\u0107 na rozleg\u0142ych polach bitew, s\u0105 z\u0142amane \u017cycia weteran\u00f3w oraz wdowy i sieroty, o kt\u00f3re nie ma si\u0119 kto zatroszczy\u0107.<\/span><\/p>\n

Pok\u00f3j Raula Wallenberga w Muzeum Armii w Sztokholmie<\/em><\/span><\/p>\n

To w tym muzeum odtworzono pok\u00f3j jednego z najwa\u017cniejszych szwedzkich bohater\u00f3w, dyplomaty Raula Wallenberga, kt\u00f3ry w czasie II wojny \u015bwiatowej uratowa\u0142 tysi\u0105ce w\u0119gierskich \u017byd\u00f3w. Los samego Wallenberga nie jest do ko\u0144ca jasny. Pod koniec wojny wpad\u0142 on w r\u0119ce Rosjan. Zgin\u0105\u0142 prawdopodobnie na \u0141ubiance lub na Syberii. W Muzeum Armii postawiono jego biurko, dokumenty oraz p\u0142aszcz, prezentuj\u0105c w jaki spos\u00f3b u\u017cywa\u0142 go do przekazywania zakodowanych informacji.<\/span><\/p>\n

O II wojnie \u015bwiatowej niewiele dowiemy si\u0119 z Muzeum Historii Szwecji. Cho\u0107 ekspozycja zrobiona jest w bardzo interesuj\u0105cy spos\u00f3b \u2013 odwiedzaj\u0105cy pod\u0105\u017caj\u0105 lini\u0105 czasu, ogl\u0105daj\u0105c instalacje dotycz\u0105ce poszczeg\u00f3lnych lat \u2013 to nie dowiemy si\u0119 z niej niczego o Lapo\u0144czykach, potomkach pierwotnych mieszka\u0144c\u00f3w Skandynawii, ani o Wikingach. Wystawa po\u015bwi\u0119cona tym drugim ma zosta\u0107 otwarta w tym roku; maj\u0105 oni te\u017c swoje oddzielne muzeum w Sztokholmie. Gdy dochodzimy do okresu wojennego, otrzymujemy informacj\u0119 o neutralno\u015bci Szwecji oraz wci\u0105\u017c trwaj\u0105cych dyskusjach oceniaj\u0105cych postaw\u0119 \u00f3wczesnego rz\u0105du. Nie dowiadujemy si\u0119 natomiast tego, \u017ce Niemcy w czasie wojny zaopatrywali si\u0119 w szwedzk\u0105 stal, kt\u00f3r\u0105 wykorzystywali w przemy\u015ble budowlanym. To ju\u017c trudno uzna\u0107 za neutralno\u015b\u0107. Na wystawie umieszczono ogromn\u0105 plansz\u0119 z nazwami miejsc: Hanoi, Babi Jar, Treblinka i innych. Pod spodem znajduj\u0105 si\u0119 dwie gabloty, kt\u00f3re nie nadaj\u0105 tym nazwom \u017cadnego kontekstu, bo m\u00f3wi\u0105 o \u2013 do dzi\u015b nierozwik\u0142anym \u2013 morderstwie premiera Olofa Palmego w 1986 r.<\/span><\/p>\n

W Muzeum Historii Szwecji w Sztokholmie<\/em><\/span><\/p>\n

To ciekawe, \u017ce w \u017cadnym z wymienionych wy\u017cej muze\u00f3w Holokaust nie stanowi wa\u017cnego punktu narracyjnego. Jest przecie\u017c istotn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 historii Europy i \u015bwiata, a jednak na szwedzkich ekspozycjach m\u00f3wi si\u0119 o wszystkim, tylko nie o samej Zag\u0142adzie. Je\u017celi ju\u017c pojawiaj\u0105 si\u0119 \u017bydzi, to przynajmniej nie przedstawia si\u0119 ich w spos\u00f3b stereotypowy, jako g\u0142\u00f3wnie rozmodlonych ortodoks\u00f3w, czemu czasami ulegaj\u0105 inne plac\u00f3wki. Nie wiem, czy Szwecja ma jak\u0105kolwiek narzucon\u0105 odg\u00f3rnie polityk\u0119 historyczn\u0105, ale wydaje si\u0119, \u017ce wszystkie te miejsca m\u00f3wi\u0105ce o historii jako\u015b si\u0119 ze sob\u0105 \u0142\u0105cz\u0105 w sp\u00f3jna narracj\u0119. Narracj\u0119, kt\u00f3r\u0105 jednak nale\u017ca\u0142oby uzupe\u0142ni\u0107.<\/span><\/p>\n

W Sztokholmie niemal na ka\u017cdej ulicy jest muzeum lub historyczne miejsce, kt\u00f3re mo\u017cna odwiedzi\u0107. Co jednak zrobi\u0107 ze zdobyt\u0105 tam wiedz\u0105? Na to pytanie pr\u00f3buje odpowiedzie\u0107 Forum \u017byj\u0105cej Historii, instytucja edukacyjna, kt\u00f3ra m.in. prowadzi warsztaty dla uczni\u00f3w. Pracownicy Forum z jednej strony szczyc\u0105 si\u0119 tym, \u017ce s\u0105 pa\u0144stwow\u0105 instytucj\u0105, kt\u00f3ra nie korzysta z prywatnych funduszy, z drugiej \u2013 przyznaj\u0105, \u017ce maj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, i\u017c w\u0142adze \u2013 w razie gdyby dzia\u0142ania tej instytucji im si\u0119 nie podoba\u0142y \u2013 mog\u0105 obci\u0105\u0107 jej fundusze. Obecnie Forum przygotowa\u0142o wystaw\u0119 o wolno\u015bci s\u0142owa i propagandzie. Jedn\u0105 z jej bohaterem jest V\u011bra \u010c\u00e1slavsk\u00e1, czechos\u0142owacka gimnastyczka, kt\u00f3ra na olimpiadzie w Meksyku w 1968 r. spu\u015bci\u0142a g\u0142ow\u0119 w czasie odgrywania hymnu ZSRR. W ten spos\u00f3b zaprotestowa\u0142a przeciwko sowieckiej inwazji w jej rodzinnym kraju. Zosta\u0142a za to ukarana utrat\u0105 pracy i mo\u017cliwo\u015bci wyjazdu z Czechos\u0142owacji. Czy by\u0142o warto? Na to pytanie musz\u0105 sobie odpowiedzie\u0107 uczniowie, kt\u00f3rzy odwiedz\u0105 Forum. Opr\u00f3cz tego zobacz\u0105 \u017c\u00f3\u0142te kamizelki, b\u0119d\u0105ce symbolem protestuj\u0105cych we Francji, maski Guya Fawkesa, symbolizuj\u0105ce ruch Anonymous, czy portret Grethy Thunberg. Wszyscy ci ludzie maj\u0105 co\u015b do powiedzenia i wszyscy s\u0105 r\u00f3\u017cnie odbierani. Jedni ich krytykuj\u0105, inni podziwiaj\u0105. Na specjalnym ekranie sami mo\u017cemy przekona\u0107 si\u0119, jak czuliby\u015bmy si\u0119, nie mog\u0105c m\u00f3wi\u0107 tego, co my\u015blimy. Gdy patrz\u0105c w monitor zaczniemy porusza\u0107 ustami, szybko zostaj\u0105 one zaklejone srebrn\u0105 ta\u015bm\u0105. I ju\u017c nie mamy nic do powiedzenia.<\/span><\/p>\n

Fragment wystawy w Forum \u017byj\u0105cej Historii w Sztokholmie<\/em><\/span><\/p>\n

Mimo \u017ce sztokholmskie muzea powoduj\u0105 niedosyt, warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce to w\u0142a\u015bnie w Szwecji dla co najmniej kilkuset os\u00f3b jidysz jest j\u0119zykiem wyniesionym z domu, a spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska liczy oko\u0142o 50 000 os\u00f3b. W centrum miasta znajduje si\u0119 ogromna synagoga oraz pomnik po\u015bwi\u0119cony ofiarom Szoa, a Forum \u017byj\u0105cej Historii 27 stycznia organizuje du\u017ce pa\u0144stwowe obchody Mi\u0119dzynarodowego Dnia Pami\u0119ci o Ofiarach Holokaustu. W ubieg\u0142ym miesi\u0105cu szwedzka telewizja pokaza\u0142a czteroodcinkowy serial dokumentalny zrobiony w jidysz i o jidysz. W tym miesi\u0105cu premier\u0119 mia\u0142 serial \u201eKalifat\u201d, kt\u00f3ry pokazuje niebezpiecze\u0144stwa fascynacji Pa\u0144stwem Islamskim. Da si\u0119 wi\u0119c zauwa\u017cy\u0107 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, otwarto\u015b\u0107 i gotowo\u015b\u0107 do dyskusji, r\u00f3wnie\u017c o przesz\u0142o\u015bci. Wa\u017cne jednak, by byli eksperci, kt\u00f3rzy tak\u0105 dyskusj\u0105 pokieruj\u0105, nie daj\u0105c jej zej\u015b\u0107 na manowce manipulacji.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W wojnie nie ma nic pi\u0119knego. Jak szwedzkie muzeum patrz\u0105 na histori\u0119, szczeg\u00f3lnie \u017cydowsk\u0105 Katarzyna Markusz Upami\u0119tnienie Raula Wallenberga w Sztokholmie 18 STYCZNIA 2020 Sztokholm w styczniu wita przyjezdnych plakatami z napisem \u201eKalifat\u201d. Nie jest to jednak \u2013 wbrew wiadomo\u015bciom podawanym w niekt\u00f3rych mediach \u2013 informacja o tym, \u017ce rz\u0105dy w kraju przejmuj\u0105 wyznawcy islamu. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75719"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=75719"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75719\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":75741,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/75719\/revisions\/75741"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=75719"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=75719"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=75719"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}