{"id":75891,"date":"2020-01-28T17:09:42","date_gmt":"2020-01-28T15:09:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=75891"},"modified":"2020-01-28T08:44:47","modified_gmt":"2020-01-28T06:44:47","slug":"31-09-24","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=75891","title":{"rendered":"\u017bo\u0142nierze Armii Czerwonej bali si\u0119 podej\u015b\u0107 do wi\u0119\u017ani\u00f3w niepodobnych do ludzi"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>Wyzwolenie Auschwitz. \u017bo\u0142nierze Armii Czerwonej bali si\u0119 podej\u015b\u0107 do wi\u0119\u017ani\u00f3w niepodobnych do ludzi<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Bart\u0142omiej Kura\u015b
\n<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Wi\u0119\u017aniowie KL Auschwitz wyzwoleni w styczniu 1945 r. przez \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej. Zdj\u0119cie wykonane po wyzwoleniu obozu. (Fot. Archiwum Pa\u0144stwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau)<\/em><\/span><\/p>\n

W oddali sta\u0142y grupy ludzi. Najpierw nie rozumieli, co si\u0119 dzieje, potem zacz\u0119li macha\u0107 r\u0119kami w ge\u015bcie pozdrowienia, co\u015b krzyczeli. 27 stycznia 1945 roku Armia Czerwona wyzwoli\u0142a Auschwitz.<\/h4>\n

*<\/p>\n

Wi\u0119\u017aniowie, kt\u00f3rych ujrzeli za p\u0142otem z drutu kolczastego, cierpieli na gru\u017alic\u0119 i biegunk\u0119 g\u0142odow\u0105 – chorob\u0119 w przedwojennej Europie prawie ju\u017c nieznan\u0105. Jej objawy to zanik funkcji trawiennych, skrajne wyczerpanie organizmu i gwa\u0142towny spadek wagi cia\u0142a.<\/span><\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 uwolnionych z oboz\u00f3w Auschwitz II – Birkenau, gdzie znajdowa\u0142y si\u0119 komory gazowe i krematoria, oraz Auschwitz III – Monowitz, w kt\u00f3rym zamkni\u0119ci byli pracownicy przymusowi koncernu chemicznego IG Farben, zosta\u0142a przeniesiona do blok\u00f3w obozu g\u0142\u00f3wnego Auschwitz I, bo by\u0142y tam troch\u0119 lepsze warunki. Wyg\u0142odzonych ludzi stopniowo przyzwyczajano do jedzenia, podaj\u0105c im niewielkie ilo\u015bci posi\u0142k\u00f3w – trzy razy dziennie po jednej \u0142y\u017cce zupy z przecieranych ziemniak\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Przez wiele tygodni po wyzwoleniu piel\u0119gniarki znajdowa\u0142y pod ich siennikami i materacami chleb, kt\u00f3ry chowali w obawie, \u017ce obozowe piek\u0142o powr\u00f3ci. Na wizyt\u0119 w \u0142a\u017ani albo zastrzyk reagowali panicznym l\u0119kiem – jeszcze kilkana\u015bcie dni wcze\u015bniej jedno i drugie mog\u0142o oznacza\u0107 \u015bmier\u0107.<\/span><\/p>\n

Nadchodz\u0105 Sowieci<\/strong><\/p>\n

Gdy w lipcu 1944 r. Armia Czerwona stan\u0119\u0142a nad Wis\u0142\u0105, by\u0142o jasne, \u017ce jej dalszy marsz na zach\u00f3d jest tylko kwesti\u0105 czasu. Na kilka miesi\u0119cy wstrzyma\u0142 go jednak wybuch powstania warszawskiego, dzi\u0119ki czemu Niemcy zyskali czas m.in. na przygotowanie ewakuacji Auschwitz-Birkenau i zniszczenie dokumentacji obozowej.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku 1945 r. radziecka ofensywa zn\u00f3w ruszy\u0142a, 18 stycznia Krak\u00f3w zosta\u0142 zaj\u0119\u0142y przez wojska 1. Frontu Ukrai\u0144skiego, ale jego dow\u00f3dztwo nie wiedzia\u0142o, \u017ce niedaleko znajduje si\u0119 ob\u00f3z \u015bmierci. W ZSRR jedyna wzmianka o Auschwitz ukaza\u0142a si\u0119 w kwietniu 1943 r., gdy “Prawda” przedrukowa\u0142a lakoniczn\u0105 depesz\u0119 agencji TASS o istnieniu obozu. Sowiecki wywiad od 1944 r. otrzymywa\u0142 wprawdzie informacje (tak\u017ce od zachodnich aliant\u00f3w) o zag\u0142adzie \u017byd\u00f3w w obozach, jednak nie dzieli\u0142 si\u0119 nimi z armi\u0105.<\/span><\/p>\n

Auschwitz w 1945 roku, tu\u017c przed wyzwoleniem (fot. wikimedia Stanis\u0142aw Mucha \/ CC-BY-SA 3.0 [CC BY-SA 3.0 DE ) Auschwitz w 1945 roku, tu\u017c przed wyzwoleniem (fot. wikimedia Stanis\u0142aw Mucha \/ CC-BY-SA 3.0 [CC BY-SA 3.0 DE )<\/em><\/span><\/p>\n

Kilka dni po zaj\u0119ciu Krakowa sowieckie dow\u00f3dztwo wiedzia\u0142o ju\u017c o obozie, ale informacje wci\u0105\u017c by\u0142y sk\u0105pe i sprowadza\u0142y si\u0119 do stwierdzenia, \u017ce to miejsce, gdzie przetrzymywani s\u0105 wi\u0119\u017aniowie. W tym czasie stra\u017cnicy Auschwitz pe\u0142ni\u0105cy s\u0142u\u017cb\u0119 na wie\u017cach opu\u015bcili ju\u017c ob\u00f3z, kt\u00f3rego nadal pilnowali esesmani i w kt\u00f3rym pojawiali si\u0119 tak\u017ce \u017co\u0142nierze Wehrmachtu.<\/span><\/p>\n

Wyzwolenie Auschwitz<\/strong><\/p>\n

Od strony Krakowa lewym brzegiem Wis\u0142y naciera\u0142a 60. Armia 1. Frontu Ukrai\u0144skiego, a w rejonie O\u015bwi\u0119cimia walczy\u0142y jej cztery dywizje, w tym 100. Lwowska Dywizja Piechoty genera\u0142a-majora Fiodora Krasawina. W pi\u0105tek 26 stycznia 1945 r. czerwonoarmi\u015bci przekroczyli Wis\u0142\u0119 pod O\u015bwi\u0119cimiem i nast\u0119pnego dnia oko\u0142o godz. 9 pojawili si\u0119 na terenie obozu Auschwitz III – Monowitz. Znajduj\u0105ca si\u0119 tam fabryka koncernu IG Farben cz\u0119\u015bciowo le\u017ca\u0142a w gruzach, bo od sierpnia do grudnia 1944 r. alianci zbombardowali j\u0105 a\u017c czterokrotnie. Powstrzymali si\u0119 jednak przed nalotami na Auschwitz i Birkenau w obawie, \u017ce mog\u0105 si\u0119 one wi\u0105za\u0107 z du\u017c\u0105 liczb\u0105 ofiar w\u015br\u00f3d wi\u0119\u017ani\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Po po\u0142udniu \u017co\u0142nierze radzieccy ruszyli z Monowitz w stron\u0119 Auschwitz, a nast\u0119pnie Birkenau. Niemcy stawiali zaciek\u0142y op\u00f3r, w walkach w rejonie O\u015bwi\u0119cimia zgin\u0119\u0142o 231 czerwonoarmist\u00f3w, ale oko\u0142o godz. 15 Sowieci otworzyli bramy obozu.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119\u017aniowie i czerwonoarmi\u015bci pod bram\u0105 ze s\u0142awetnym napisem: ‘Arbeit macht frei’. Niekt\u00f3rzy mieli jeszcze tyle si\u0142, by wkr\u00f3tce wyruszy\u0107 w rodzinne strony BE&W<\/em><\/span><\/p>\n

– By\u0142o wilgotno, pada\u0142 mokry \u015bnieg. Kiedy podeszli\u015bmy w pobli\u017ce obozu, zobaczyli\u015bmy p\u0142oty z rz\u0119dami drut\u00f3w kolczastych – opowiada\u0142 w 2013 r. Iwan Stiepanowicz Martynuszkin, w 1945 r. starszy lejtnant, dow\u00f3dca kompanii karabin\u00f3w maszynowych w jednym z pu\u0142k\u00f3w 322. Dywizji 60. Armii 1. Frontu Ukrai\u0144skiego.<\/span><\/p>\n

– W oddali sta\u0142y grupy ludzi. Najpierw nie rozumieli, co si\u0119 dzieje, potem zacz\u0119li macha\u0107 r\u0119kami w ge\u015bcie pozdrowienia, co\u015b krzyczeli. Kiedy \u017co\u0142nierze zobaczyli pierwsz\u0105 grup\u0119 wi\u0119\u017ani\u00f3w, bali si\u0119 do nich podej\u015b\u0107, byli niepodobni do ludzi. Walki trwa\u0142y te\u017c w samym miasteczku, a przed moj\u0105 kompani\u0105, z kt\u00f3rej pozosta\u0142o zaledwie 50 ludzi, postawiono zadanie: oczy\u015bci\u0107 z Niemc\u00f3w tereny przylegaj\u0105ce do ogrodzonych obiekt\u00f3w. Nie mieli\u015bmy poj\u0119cia, \u017ce to jest ob\u00f3z \u015bmierci, dopiero potem zrozumia\u0142em, jakie miejsce wyzwolili\u015bmy.<\/span><\/p>\n

Ob\u00f3z staje si\u0119 szpitalem<\/strong><\/p>\n

Czerwonoarmi\u015bci zastali w obozie oko\u0142o 7 tys. wi\u0119\u017ani\u00f3w, w wi\u0119kszo\u015bci chorych i skrajnie wyczerpanych, kt\u00f3rych esesmani nie zd\u0105\u017cyli ewakuowa\u0107 albo wymordowa\u0107. Natkn\u0119li si\u0119 te\u017c na zw\u0142oki oko\u0142o 600 rozstrzelanych lub zmar\u0142ych z wycie\u0144czenia – miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej, 28 lutego 1948 r., Polski Czerwony Krzy\u017c zorganizowa\u0142 im uroczysty pogrzeb we wsp\u00f3lnej mogile niedaleko obozu.<\/span><\/p>\n

Okolice Auschwitz Niemcy zaminowali, w Birkenau wysadzili komory gazowe i krematoria, spalili te\u017c tzw. Kanad\u0119, jak w obozowym \u017cargonie nazywano baraki z rzeczami odebranymi wi\u0119\u017aniom. Ob\u00f3z g\u0142\u00f3wny, Auschwitz I, pozosta\u0142 niemal nienaruszony, jedynie dwa budynki mia\u0142y spalone dachy.<\/span><\/p>\n

Niekt\u00f3rzy mieli jeszcze tyle si\u0142, by wkr\u00f3tce wyruszy\u0107 w rodzinne strony, ale cz\u0119sto wygl\u0105dali tak jak na zdj\u0119ciu (luty 1945 r.), na kt\u00f3rym radziecki lekarz bada pochodz\u0105cego z Wiednia in\u017cyniera Rudolfa Scherma. BE&W<\/em><\/span><\/p>\n

Ocaleni witali \u017co\u0142nierzy ze \u0142zami w oczach, nie dowierzali, \u017ce to koniec gehenny. Radzieckie s\u0142u\u017cby medyczne zorganizowa\u0142y w obozie dwa szpitale polowe, PCK kolejny, kt\u00f3rym zarz\u0105dza\u0142 doktor J\u00f3zef Bellert. W szpitalach tych znalaz\u0142o si\u0119 ponad 4,5 tys. ob\u0142o\u017cnie chorych wi\u0119\u017ani\u00f3w, a niekt\u00f3rzy wyjechali dopiero po czteromiesi\u0119cznym leczeniu. Pacjenci, g\u0142\u00f3wnie \u017bydzi, pochodzili z ponad 20 pa\u0144stw, w\u015br\u00f3d nich by\u0142o ponad 400 dzieci, m.in. bli\u017ani\u0119ta, kt\u00f3re pseudomedycznym eksperymentom poddawa\u0142 lekarz SS Josef Mengele.<\/span><\/p>\n

– Mnie i mojej siostrze Miriam uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107 – opowiada\u0142a Eva Mozes Kor podczas wizyty w Auschwitz w 2010 r. – Pami\u0119tam dzie\u0144, w kt\u00f3rym wyzwolili nas sowieccy \u017co\u0142nierze. By\u0142o bardzo zimno, a my nie mieli\u015bmy ciep\u0142ych ubra\u0144. Byli\u015bmy wychudzeni, g\u0142odni i schorowani.<\/span><\/p>\n

Powr\u00f3t do domu<\/strong><\/p>\n

Ocala\u0142ymi, kt\u00f3rzy czuli si\u0119 troch\u0119 lepiej i nie musieli si\u0119 leczy\u0107 w szpitalach, zaopiekowali si\u0119 mieszka\u0144cy, m.in. z pobliskich Brzeszcz. Niekt\u00f3rzy wi\u0119\u017aniowie mieli na tyle si\u0142, \u017ce wkr\u00f3tce wyruszyli w drog\u0119 do rodzinnych miejscowo\u015bci. Jednym z nich by\u0142 znany rze\u017abiarz Xawery Dunikowski. – By\u0142em wyczerpany, wa\u017cy\u0142em tylko 40 kg, ale pojecha\u0142em do Krakowa – opowiada\u0142.<\/span><\/p>\n

Wi\u0119\u017aniom organizowano transporty, kt\u00f3re cz\u0119sto okazywa\u0142y si\u0119 bardzo skomplikowane logistycznie – kilkuset \u017byd\u00f3w z Europy Zachodniej i Ba\u0142kan\u00f3w wraca\u0142o do dom\u00f3w przez Zwi\u0105zek Radziecki – najpierw poci\u0105giem do Odessy, a potem statkiem do Marsylii. Wielu trafi\u0142o do oboz\u00f3w przej\u015bciowych w S\u0142ucku na Bia\u0142orusi i Czerniowcach na Ukrainie, gdzie czekali na dalszy transport.<\/span><\/p>\n

W lutym i marcu 1945 r. z Auschwitz wywieziono dzieci, w wi\u0119kszo\u015bci sieroty, kt\u00f3re trafi\u0142y do o\u015brodk\u00f3w charytatywnych i dom\u00f3w dziecka. Te dramatyczne sceny rejestrowa\u0142a ekipa filmowa Armii Czerwonej, a jej wstrz\u0105saj\u0105cy film dokumentalny pt. “Kronika wyzwolenia obozu” wy\u015bwietlany jest w muzeum obozowym.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n